၆. သောဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၆. ဆဋ္ဌေ အဝန္တီသူတိ အဝန္တိရဋ္ဌေ. ကုရရဃရေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ပဝတ္တေ ပဗ္ဗတေတိ ပဝတ္တနာမကေ ပဗ္ဗတေ. ‘‘ပပါတေ ပဗ္ဗတေ’’တိပိ ပဌန္တိ. သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏောတိ နာမေန သောဏော နာမ၊ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပါသကဘာဝပ္ပဋိဝေဒနေန ဥပါသကော၊ ကောဋိအဂ္ဃနကဿ ကဏ္ဏပိဠန္ဓနဿ ဓာရဏေန ‘‘ကောဋိကဏ္ဏော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကုဋိကဏ္ဏော’’တိ ဧဝံ အဘိညာတော၊ န သုခုမာလသောဏောတိ အဓိပ္ပါယော. အယဉှိ အာယသ္မတော မဟာကစ္စာယနဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နော၊ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌိတော ပဝတ္တေ ပဗ္ဗတေ ဆာယူဒကသမ္ပန္နေ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ထေရံ တတ္ထ ဝသာပေတွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတီ’’တိ.

သော ကာလေန ကာလံ ထေရဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ. ထေရော စဿ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တေန သံဝေဂဗဟုလော ဓမ္မစရိယာယ ဥဿာဟဇာတော ဝိဟရတိ. သော ဧကဒါ သတ္ထေန သဒ္ဓိံ ဝါဏိဇ္ဇတ္ထာယ ဥဇ္ဇေနိံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အဋဝိယံ သတ္ထေ နိဝိဋ္ဌေ ရတ္တိယံ ဇနသမ္ဗာဓဘယေန ဧကမန္တံ အပက္ကမ္မ နိဒ္ဒံ ဥပဂဉ္ဆိ. သတ္ထော ပစ္စူသဝေလာယံ ဥဋ္ဌာယ ဂတော၊ န ဧကောပိ သောဏံ ပဗောဓေသိ၊ သဗ္ဗေပိ ဝိသရိတွာ အဂမံသု. သော ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ပဗုဇ္ဈိတွာ ဥဋ္ဌာယ ကဉ္စိ အပဿန္တော သတ္ထေနေဝ ဂတမဂ္ဂံ ဂဟေတွာ သီဃံ သီဃံ ဂစ္ဆန္တော ဧကံ ဝဋရုက္ခံ ဥပဂဉ္ဆိ. တတ္ထ အဒ္ဒသ ဧကံ မဟာကာယံ ဝိရူပဒဿနံ ဂစ္ဆန္တံ ပုရိသံ အဋ္ဌိတော မုတ္တာနိ အတ္တနော မံသာနိ သယမေဝ ခါဒန္တံ၊ ဒိသွာန ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပေတောမှိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ကရောသီ’’တိ. ‘‘အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မေနာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တံ ကမ္မ’’န္တိ. ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ဘာရုကစ္ဆနဂရဝါသီ ကူဋဝါဏိဇော ဟုတွာ ပရေသံ သန္တကံ ဝဉ္စေတွာ ခါဒိံ၊ သမဏေ စ ဘိက္ခာယ ဥပဂတေ ‘တုမှာကံ မံသံ ခါဒထာ’တိ အက္ကောသိံ၊ တေန ကမ္မေန ဧတရဟိ ဣမံ ဒုက္ခံ အနုဘဝါမီ’’တိ. တံ သုတွာ သောဏော အတိဝိယ သံဝေဂံ ပဋိလဘိ.

တတော ပရံ ဂစ္ဆန္တော မုခတော ပဂ္ဃရိတကာဠလောဟိတေ ဒွေ ပေတဒါရကေ ပဿိတွာ တထေဝ ပုစ္ဆိ. တေပိဿ အတ္တနော ကမ္မံ ကထေသုံ. တေ ကိရ ဘာရုကစ္ဆနဂရေ ဒါရကကာလေ ဂန္ဓဝါဏိဇ္ဇာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တာ အတ္တနော မာတရိ ခီဏာသဝေ နိမန္တေတွာ ဘောဇေန္တိယာ ဂေဟံ ဂန္တွာ ‘‘အမှာကံ သန္တကံ ကသ္မာ သမဏာနံ ဒေသိ၊ တယာ ဒိန္နံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇနကသမဏာနံ မုခတော ကာဠလောဟိတံ ပဂ္ဃရတူ’’တိ အက္ကောသိံသု. တေ တေန ကမ္မေန နိရယေ ပစ္စိတွာ တဿ ဝိပါကာဝသေသေန ပေတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တဒါ ဣမံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိ. တမ္ပိ သုတွာ သောဏော အတိဝိယ သံဝေဂဇာတော အဟောသိ.

သော ဥဇ္ဇေနိံ ဂန္တွာ တံ ကရဏီယံ တီရေတွာ ကုလဃရံ ပစ္စာဂတော ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော ထေရဿ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. ထေရောပိဿ ပဝတ္တိနိဝတ္တီသု အာဒီနဝါနိသံသေ ဝိဘာဝေန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သော ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဂေဟံ ဂတော သာယမာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ သယနံ ဥပဂတော ထောကံယေဝ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဇ္ဈိတွာ သယနတလေ နိသဇ္ဇ ယထာသုတံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခိတုံ အာရဒ္ဓေါ. တဿ တံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခတော၊ တေ စ ပေတတ္တဘာဝေ အနုဿရတော သံသာရဒုက္ခံ အတိဝိယ ဘယာနကံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာသိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမိ. သော ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ အာရောစေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ရဟောဂတဿ။ပေ။ ပဗ္ဗာဇေတု မံ၊ ဘန္တေ၊ အယျော မဟာကစ္စာနော’’တိ.

တတ္ထ ယထာ ယထာတိအာဒီနံ ပဒါနံ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယေန ယေန အာကာရေန အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာစိက္ခတိ ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ ပကာသေတိ၊ တေန တေန မေ ဥပပရိက္ခတော ဧဝံ ဟောတိ၊ ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ အက္ခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ. ဧကဒိဝသမ္ပိ ကိလေသမလေန အမလိနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ. သင်္ခလိခိတန္တိ လိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ စရိတဗ္ဗံ. ဣဒံ န သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တ ပရိပုဏ္ဏံ။ပေ။ စရိတုံ ယံနူနာဟံ ကေသေ စေဝ မဿူနိ စ ဩဟာရေတွာ ဝေါရောပေတွာ ကာသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ နိဝါသေတွာ စေဝ ပါရုပိတွာ စ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျံ. ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယာ နာမ. တံ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇေယျံ ဥပဂစ္ဆေယျံ၊ ပဋိပဇ္ဇေယျန္တိ အတ္ထော.

ဧဝံ အတ္တနာ ရဟောဝိတက္ကိတံ သောဏော ဥပါသကော ထေရဿ အာရောစေတွာ တံ ပဋိပဇ္ဇိတုကာမော ‘‘ပဗ္ဗာဇေတု မံ၊ ဘန္တေ၊ အယျော မဟာကစ္စာနော’’တိ အာဟ. ထေရော ပန ‘‘တာဝဿ ဉာဏပရိပါကံ ကထ’’န္တိ ဥပဓာရေတွာ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမယမာနော ‘‘ဒုက္ကရံ ခေါ’’တိအာဒိနာ ပဗ္ဗဇ္ဇာဆန္ဒံ နိဝါရေသိ.

တတ္ထ ဧကဘတ္တန္တိ ‘‘ဧကဘတ္တိကော ဟောတိ ရတ္တူပရတော ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၄၊ အ. နိ. ၃.၇၁) ဧဝံ ဝုတ္တံ ဝိကာလဘောဇနဝိရတိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဧကသေယျန္တိ အဒုတိယသေယျံ. ဧတ္ထ စ သေယျာသီသေန ‘‘ဧကော တိဋ္ဌတိ၊ ဧကော ဂစ္ဆတိ၊ ဧကော နိသီဒတီ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၇၊ ၄၉) နယေန ဝုတ္တေသု စတူသု ဣရိယာပထေသု ကာယဝိဝေကံ ဒီပေတိ၊ န ဧကာကိနာ ဟုတွာ သယနမတ္တံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိဗြဟ္မစရိယံ၊ သိက္ခတ္တယာနုယောဂသင်္ခါတံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ ဝါ. ဣင်္ဃာတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော. တတ္ထေဝါတိ ဂေဟေယေဝ. ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ အနုယုဉ္ဇာတိ နိစ္စသီလဥပေါသထသီလာဒိဘေဒံ ပဉ္စင်္ဂအဋ္ဌင်္ဂဒသင်္ဂသီလံ၊ တဒနုရူပဉ္စ သမာဓိပညာဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇ. ဧတဉှိ ဥပါသကေန ပုဗ္ဗဘာဂေ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓသာသနံ နာမ. တေနာဟ – ‘‘ကာလယုတ္တံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မရိယ’’န္တိ.

တတ္ထ ကာလယုတ္တန္တိ စာတုဒ္ဒသီပဉ္စဒသီအဋ္ဌမီပါဋိဟာရိယပက္ခသင်္ခါတေန ကာလေန ယုတ္တံ၊ ယထာဝုတ္တကာလေ ဝါ တုယှံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ ယုတ္တံ ပတိရူပံ သက္ကုဏေယျံ၊ န သဗ္ဗကာလံ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗမေတံ ဉာဏဿ အပရိပက္ကတ္တာ တဿ ကာမာနံ ဒုပ္ပဟာနတာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ယောဂျံ ကာရာပေတုံ ဝဒတိ၊ န ပဗ္ဗဇ္ဇာဆန္ဒံ နိဝါရေတုံ. ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိသင်္ခါရောတိ ပဗ္ဗဇိတုံ အာရမ္ဘော ဥဿာဟော. ပဋိပဿမ္ဘီတိ ဣန္ဒြိယာနံ အပရိပက္ကတ္တာ၊ သံဝေဂဿ စ နာတိတိက္ခဘာဝတော ဝူပသမိ. ကိဉ္စာပိ ပဋိပဿမ္ဘိ၊ ထေရေန ဝုတ္တဝိဓိံ ပန အနုတိဋ္ဌန္တော ကာလေန ကာလံ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပယိရုပါသန္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ. တဿ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒုတိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ထေရဿ စ အာရောစေသိ. ဒုတိယမ္ပိ ထေရော ပဋိက္ခိပိ. တတိယဝါရေ ပန ဉာဏဿ ပရိပက္ကဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ နံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ကာလော’’တိ ထေရော ပဗ္ဗာဇေသိ၊ ပဗ္ဗဇိတဉ္စ တံ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ အတိက္ကမိတွာ ဂဏံ ပရိယေသိတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သောဏော။ပေ။ ဥပသမ္ပာဒေသီ’’တိ.

တတ္ထ အပ္ပဘိက္ခုကောတိ ကတိပယဘိက္ခုကော. တဒါ ကိရ ဘိက္ခူ ယေဘုယျေန မဇ္ဈိမဒေသေ ဧဝ ဝသိံသု. တသ္မာ တတ္ထ ကတိပယာ ဧဝ အဟေသုံ၊ တေ စ ဧကသ္မိံ နိဂမေ ဧကော၊ ဧကသ္မိံ ဒွေတိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝသိံသု. ကိစ္ဆေနာတိ ဒုက္ခေန. ကသိရေနာတိ အာယာသေန. တတော တတောတိ တသ္မာ တသ္မာ ဂါမနိဂမာဒိတော. ထေရေန ဟိ ကတိပယေ ဘိက္ခူ အာနေတွာ အညေသု အာနီယမာနေသု ပုဗ္ဗေ အာနီတာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပက္ကမိံသု၊ ကိဉ္စိ ကာလံ အာဂမေတွာ ပုန တေသု အာနီယမာနေသု ဣတရေ ပက္ကမိံသု. ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ အာနယနေန သန္နိပါတော စိရေနေဝ အဟောသိ၊ ထေရော စ တဒါ ဧကဝိဟာရီ အဟောသိ. ဒသဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာတိ တဒါ ဘဂဝတာ ပစ္စန္တဒေသေပိ ဒသဝဂ္ဂေနေဝ သံဃေန ဥပသမ္ပဒါ အနုညာတာ. ဣတောနိဒါနဉှိ ထေရေန ယာစိတော ပဉ္စဝဂ္ဂေန သံဃေန ပစ္စန္တဒေသေ ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ။ပေ။ သန္နိပါတေတွာ’’တိ.

ဝဿံဝုဋ္ဌဿာတိ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ပဌမဝဿံ ဥပဂန္တွာ ဝုသိတဝတော. ဤဒိသော စ ဤဒိသော စာတိ ဧဝရူပေါ စ ဧဝရူပေါ စ၊ ဧဝရူပါယ နာမကာယရူပကာယသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတော၊ ဧဝရူပါယ ဓမ္မကာယသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတောတိ သုတောယေဝ မေ သော ဘဂဝါ. န ခေါ မေ သော ဘဂဝါ သမ္မုခါ ဒိဋ္ဌောတိ ဧတေန ပုထုဇ္ဇနသဒ္ဓါယ ဧဝံ အာယသ္မာ သောဏော ဘဂဝန္တံ ဒဋ္ဌုကာမော အဟောသိ. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတွာ ပစ္စူသသမယံ အဇ္ဈိဋ္ဌော သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနိ သတ္ထု သမ္မုခါ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ အတ္ထဓမ္မပ္ပဋိသံဝေဒီ ဟုတွာ ဘဏန္တော ဓမ္မူပသဉှိတပါမောဇ္ဇာဒိမုခေန သမာဟိတော သရဘညပရိယောသာနေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဧတဒတ္ထမေဝ ဟိဿ ဘဂဝတာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝါသော အာဏတ္တောတိ ဝဒန္တိ.

ကေစိ ပနာဟု – ‘‘န ခေါ မေ သော ဘဂဝါ သမ္မုခါ ဒိဋ္ဌော’’တိ ဣဒံ ရူပကာယဒဿနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. အာယသ္မာ ဟိ သောဏော ပဗ္ဗဇိတွာဝ ထေရဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော အနုပသမ္ပန္နောဝ သောတာပန္နော ဟုတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဥပါသကာပိ သောတာပန္နာ ဟောန္တိ၊ အဟမ္ပိ သောတာပန္နော၊ ကိမေတ္ထ စိတ္တ’’န္တိ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အန္တောဝဿေယေဝ ဆဠဘိညော ဟုတွာ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏာယ ပဝါရေသိ. အရိယသစ္စဒဿနေန ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မကာယော ဒိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယော ခေါ၊ ဝက္ကလိ၊ ဓမ္မံ ပဿတိ၊ သော မံ ပဿတိ. ယော မံ ပဿတိ၊ သော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇).

တသ္မာဿ ဓမ္မကာယဒဿနံ ပဂေဝ သိဒ္ဓံ၊ ပဝါရေတွာ ပန ရူပကာယံ ဒဋ္ဌုကာမော အဟောသီတိ.

‘‘သစေ မံ ဥပဇ္ဈာယော အနုဇာနာတီ’’တိပိ ပါဌော. ‘‘ဘန္တေ’’တိ ပန လိခန္တိ. တထာ ‘‘သာဓု သာဓု၊ အာဝုသော သောဏ၊ ဂစ္ဆ တွံ၊ အာဝုသော သောဏာ’’တိပိ ပါဌော. ‘‘အာဝုသော’’တိ ပန ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ. တထာ ‘‘ဧဝမာဝုသောတိ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော’’တိပိ ပါဌော. အာဝုသောဝါဒေါယေဝ ဟိ အညမညံ ဘိက္ခူနံ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ အာစိဏ္ဏော. ဘဂဝန္တံ ပါသာဒိကန္တိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

ကစ္စိ ဘိက္ခု ခမနီယန္တိ ဘိက္ခု ဣဒံ တုယှံ စတုစက္ကံ နဝဒွါရံ သရီရယန္တံ ကစ္စိ ခမနီယံ၊ ကိံ သက္ကာ ခမိတုံ သဟိတုံ ပရိဟရိတုံ၊ ကိံ ဒုက္ခဘာရော နာဘိဘဝတိ. ကစ္စိ ယာပနီယန္တိ ကိံ တံတံကိစ္စေသု ယာပေတုံ ဂမေတုံ သက္ကာ၊ န ကဉ္စိ အန္တရာယန္တိ ဒဿေတိ. ကစ္စိသိ အပ္ပကိလမထေနာတိ အနာယာသေန ဣမံ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ ကစ္စိ အာဂတောသိ.

ဧတဒဟောသီတိ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ အနုဿရန္တဿ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတံ ‘‘ယဿ ခေါ မံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနံ စိတ္တေ အာစိဏ္ဏံ အဟောသိ. ဧကဝိဟာရေတိ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ. ဂန္ဓကုဋိ ဟိ ဣဓ ဝိဟာရောတိ အဓိပ္ပေတာ. ဝတ္ထုန္တိ ဝသိတုံ.

နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သောဏဿ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော သာဝကသာဓာရဏာ သဗ္ဗာ သမာပတ္တိယော အနုလောမပဋိလောမံ သမာပဇ္ဇန္တော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ။ပေ။ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ၊ တသ္မာ အာယသ္မာပိ သောဏော ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ တဒနုရူပံ သဗ္ဗာ တာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇန္တော ‘‘ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ။ပေ။ ဝိဟာရံ ပါဝိသီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ပဝိသိတွာ စ ဘဂဝတာ အနုညာတော စီဝရံ တိရောကရဏီယံ ကတွာပိ ဘဂဝတော ပါဒပဿေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေသိ. အဇ္ဈေသီတိ အာဏာပေသိ. ပဋိဘာတု တံ ဘိက္ခု ဓမ္မော ဘာသိတုန္တိ ဘိက္ခု တုယှံ ဓမ္မော ဘာသိတုံ ဥပဋ္ဌာတု ဉာဏမုခေ အာဂစ္ဆတု၊ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဘဏာဟီတိ အတ္ထော.

သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနီတိ အဋ္ဌကဝဂ္ဂဘူတာနိ ကာမသုတ္တာဒီနိ သောဠသ သုတ္တာနိ. သရေန အဘဏီတိ သုတ္တုဿာရဏသရေန အဘာသိ၊ သရဘညဝသေန ကထေသီတိ အတ္ထော. သရဘညပရိယောသာနေတိ ဥဿာရဏာဝသာနေ. သုဂ္ဂဟိတာနီတိ သမ္မာ ဥဂ္ဂဟိတာနိ. သုမနသိကတာနီတိ သုဋ္ဌု မနသိ ကတာနိ. ဧကစ္စော ဥဂ္ဂဟဏကာလေ သမ္မာ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ ပစ္ဆာ သဇ္ဈာယာဒိဝသေန မနသိ ကရဏကာလေ ဗျဉ္ဇနာနိ ဝါ မိစ္ဆာ ရောပေတိ၊ ပဒပစ္ဆာဘဋ္ဌံ ဝါ ကရောတိ၊ န ဧဝမယံ. ဣမိနာ ပန သမ္မဒေဝ ယထုဂ္ဂဟိတံ မနသိ ကတာနိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သုမနသိကတာနီတိ သုဋ္ဌု မနသိ ကတာနီ’’တိ. သူပဓာရိတာနီတိ အတ္ထတောပိ သုဋ္ဌု ဥပဓာရိတာနိ. အတ္ထေ ဟိ သုဋ္ဋု ဥပဓာရိတေ သက္ကာ ပါဠိံ သမ္မာ ဥဿာရေတုံ. ကလျာဏိယာသိ ဝါစာယ သမန္နာဂတောတိ သိထိလဓနိတာဒီနံ ယထာဝိဓာနဝစနေန ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏာယ ပေါရိယာ ဝါစာယ သမန္နာဂတော အာသိ. ဝိဿဋ္ဌာယာတိ ဝိမုတ္တာယ. ဧတေနဿ ဝိမုတ္တဝါဒိတံ ဒဿေတိ. အနေလဂဠာယာတိ ဧလာ ဝုစ္စတိ ဒေါသော၊ တံ န ပဂ္ဃရတီတိ အနေလဂဠာ၊ တာယ နိဒ္ဒေါသာယာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အနေလဂဠာယာတိ အနေလာယ စ အဂဠာယ စ နိဒ္ဒေါသာယ အဂဠိတပဒဗျဉ္ဇနာယ၊ အပရိဟီနပဒဗျဉ္ဇနာယာတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ နံ ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ ယဒိဒံ သောဏော ကုဋိကဏ္ဏော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၆) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာတိ ယထာဓိပ္ပေတံ အတ္ထံ ဝိညာပေတုံ သမတ္ထာယ.

ကတိဝဿောတိ သော ကိရ မဇ္ဈိမဝယဿ တတိယကောဋ္ဌာသေ ဌိတော အာကပ္ပသမ္ပန္နော စ ပရေသံ စိရတရပဗ္ဗဇိတော ဝိယ ခါယတိ. တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ပုစ္ဆတီတိ ကေစိ၊ တံ အကာရဏံ. ဧဝံ သန္တေ သမာဓိသုခံ အနုဘဝိတုံ ယုတ္တော၊ ဧတ္တကံ ကာလံ ကသ္မာ ပမာဒမာပန္နောတိ ပုန အနုယုဉ္ဇိတုံ သတ္ထာ ‘‘ကတိဝဿောသီ’’တိ တံ ပုစ္ဆတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ကိဿ ပန တွံ ဘိက္ခု ဧဝံ စိရံ အကာသီ’’တိ.

တတ္ထ ကိဿာတိ ကိံ ကာရဏာ. ဧဝံ စိရံ အကာသီတိ ဧဝံ စိရာယိ၊ ကေန ကာရဏေန ဧဝံ စိရကာလံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုပဂန္တွာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသီတိ အတ္ထော. စိရံ ဒိဋ္ဌော မေတိ စိရေန စိရကာလေန မယာ ဒိဋ္ဌော. ကာမေသူတိ ကိလေသကာမေသု စ ဝတ္ထုကာမေသု စ. အာဒီနဝေါတိ ဒေါသော. အပိ စာတိ ကာမေသု အာဒီနဝေ ကေနစိ ပကာရေန ဒိဋ္ဌေပိ န တာဝါဟံ ဃရာဝါသတော နိက္ခမိတုံ အသက္ခိံ. ကသ္မာ? သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ဥစ္စာဝစေဟိ ကိစ္စကရဏီယေဟိ သမုပဗျူဠှော အဂါရိယဘာဝေါ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဗဟုကိစ္စော ဗဟုကရဏီယော’’တိ.

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ကာမေသု ယထာဘူတံ အာဒီနဝဒဿိနော စိတ္တံ စိရာယိတွာပိ န ပတိဋ္ဌာတိ၊ အညဒတ္ထု ပဒုမပလာသေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဝိနိဝတ္တတိယေဝါတိ ဧတမတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ. ဣမံ ဥဒါနန္တိ ပဝတ္တိံ နိဝတ္တိဉ္စ သမ္မဒေဝ ဇာနန္တော ပဝတ္တိယံ တန္နိမိတ္တေ စ န ကဒါစိပိ ရမတီတိ ဣဒမတ္ထဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

တတ္ထ ဒိသွာ အာဒီနဝံ လောကေတိ သဗ္ဗသ္မိံ သင်္ခါရလောကေ ‘‘အနိစ္စော ဒုက္ခော ဝိပရိဏာမဓမ္မော’’တိအာဒိနာ အာဒီနဝံ ဒေါသံ ပညာယ ပဿိတွာ. ဧတေန ဝိပဿနာဝါရော ကထိတော. ဉတွာ ဓမ္မံ နိရုပဓိန္တိ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂတ္တာ နိရုပဓိံ နိဗ္ဗာနဓမ္မံ ယထာဘူတံ ဉတွာ နိဿရဏဝိဝေကာသင်္ခတာမတသဘာဝတော မဂ္ဂဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. ‘‘ဒိသွာ ဉတွာ’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ‘‘သပ္ပိံ ပိဝိတွာ ဗလံ ဟောတိ၊ သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတိ၊ ပညာယ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု (ပု. ပ. ၂၀၈၊ အ. နိ. ၉.၄၂-၄၃) ဝိယ ဟေတုအတ္ထတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အရိယော န ရမတီ ပါပေတိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယော သပ္ပုရိသော အဏုမတ္တေပိ ပါပေ န ရမတိ. ကသ္မာ? ပါပေ န ရမတီ သုစီတိ သုဝိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာဒိတာယ ဝိသုဒ္ဓပုဂ္ဂလော ရာဇဟံသော ဝိယ ဥက္ကာရဋ္ဌာနေ ပါပေ သံကိလိဋ္ဌဓမ္မေ န ရမတိ နာဘိနန္ဒတိ. ‘‘ပါပေါ န ရမတီ သုစိ’’န္တိပိ ပါဌော. တဿတ္ထော – ပါပေါ ပါပပုဂ္ဂလော သုစိံ အနဝဇ္ဇံ ဝေါဒါနဓမ္မံ န ရမတိ၊ အညဒတ္ထု ဂါမသူကရာဒယော ဝိယ ဥက္ကာရဋ္ဌာနံ အသုစိံ သံကိလေသဓမ္မံယေဝ ရမတီတိ ပဋိပက္ခတော ဒေသနံ ပရိဝတ္တေတိ.

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဥဒါနေ ဥဒါနိတေ အာယသ္မာ သောဏော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ ဝစနေန ပစ္စန္တဒေသေ ပဉ္စဝဂ္ဂေန ဥပသမ္ပဒါဒိပဉ္စဝတ္ထူနိ ယာစိ. ဘဂဝါပိ တာနိ အနုဇာနီတိ တံ သဗ္ဗံ ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၂၄၂ အာဒယော) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.