၈. သုန္ဒရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈. အဋ္ဌမေ သက္ကတောတိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝဏ္ဏိတောယေဝ. အသဟမာနာတိ န သဟမာနာ၊ ဥသူယန္တာတိ အတ္ထော. ဘိက္ခုသံဃဿ စ သက္ကာရံ အသဟမာနာတိ သမ္ဗန္ဓော.

သုန္ဒရီတိ တဿာ နာမံ. သာ ကိရ တသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗပရိဗ္ဗာဇိကာသု အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတာ၊ တေနေဝ သာ ‘‘သုန္ဒရီ’’တိ ပညာယိတ္ထ. သာ စ အနတီတယောဗ္ဗနာ အသံယတသမာစာရာဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ တေ သုန္ဒရိံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ပါပကမ္မေ ဥယျောဇေသုံ. တေ ဟိ အညတိတ္ထိယာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ သယံ ဟတလာဘသက္ကာရာ ဟေဋ္ဌာ အက္ကောသသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ အာဂတနယေန ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဥဠာရံ အပရိမိတံ လာဘသက္ကာရံ ပဝတ္တမာနံ ဒိသွာ ဣဿာပကတာ ဧကတော ဟုတွာ သမ္မန္တယိံသု – မယံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ နဋ္ဌာ ဟတလာဘသက္ကာရာ၊ န နော ကောစိ အတ္ထိဘာဝမ္ပိ ဇာနာတိ၊ ကိံ နိဿာယ နု ခေါ လောကော သမဏေ ဂေါတမေ အဘိပ္ပသန္နော ဥဠာရံ သက္ကာရသမ္မာနံ ဥပနေတီတိ? တတ္ထေကော အာဟ – ‘‘ဥစ္စာကုလပ္ပသုတော အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပ္ပဝေဏိယာ ဇာတော’’တိ၊ အပရော ‘‘အဘိဇာတိယံ တဿ အနေကာနိ အစ္ဆရိယာနိ ပါတုဘူတာနီ’’တိ၊ အညော ‘‘ကာလဒေဝိလံ ဝန္ဒာပေတုံ ဥပနီတဿ ပါဒါ ပရိဝတ္တိတွာ တဿ ဇဋာသု ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ၊ အပရော ‘‘ဝပ္ပမင်္ဂလကာလေ ဇမ္ဗုစ္ဆာယာယ သယာပိတဿ ဝီတိက္ကန္တေပိ မဇ္ဈနှိကေ ဇမ္ဗုစ္ဆာယာ အပရိဝတ္တိတွာ ဌိတာ’’တိ၊ အညော ‘‘အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ရူပသမ္ပတ္တိယာ’’တိ၊ အပရော ‘‘ဇိဏ္ဏာတုရမတပဗ္ဗဇိတသင်္ခါတနိမိတ္တေ ဒိသွာ သံဝေဂဇာတော အာဂါမိနံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ. ဧဝံ အပရိမာဏကာလေ သမ္ဘတံ အနညသာဓာရဏံ ဘဂဝတော ပုညဉာဏသမ္ဘာရံ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တံ နိရုပမံ သလ္လေခပ္ပဋိပဒံ အနုတ္တရဉ္စ ဉာဏပဟာနသမ္ပဒါဒိဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ အဇာနန္တာ အတ္တနာ ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာသုတံ ဓရမာနံ တံ တံ ဘဂဝတော ဗဟုမာနကာရဏံ ကိတ္တေတွာ အဗဟုမာနကာရဏံ ပရိယေသိတွာ အပဿန္တာ ‘‘ကေန နု ခေါ ကာရဏေန မယံ သမဏဿ ဂေါတမဿ အယသံ ဥပ္ပါဒေတွာ လာဘသက္ကာရံ နာသေယျာမာ’’တိ. တေသု ဧကော တိခိဏမန္တီ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္ဘော ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ မာတုဂါမသုခေ အသတ္တသတ္တာ နာမ နတ္ထိ၊ အယဉ္စ သမဏော ဂေါတမော အဘိရူပေါ ဒေဝသမော တရုဏော၊ အတ္တနော သမရူပံ မာတုဂါမံ လဘိတွာ သဇ္ဇေယျ. အထာပိ န သဇ္ဇေယျ၊ ဇနဿ ပန သင်္ကိယော ဘဝေယျ၊ ဟန္ဒ မယံ သုန္ဒရိံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ တထာ ဥယျောဇေမ၊ ယထာ သမဏဿ ဂေါတမဿ အယသော ပထဝိယံ ပတ္ထရေယျာ’’တိ.

တံ သုတွာ ဣတရေ ‘‘ဣဒံ သုဋ္ဌု တယာ စိန္တိတံ၊ ဧဝဉှိ ကတေ သမဏော ဂေါတမော အယသကေန ဥပဒ္ဒုတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တော ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယိဿတီ’’တိ သဗ္ဗေဝ ဧကဇ္ဈာသယာ ဟုတွာ တထာ ဥယျောဇေတုံ သုန္ဒရိယာ သန္တိကံ အဂမံသု. သာ တေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ တုမှေ ဧကတော အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဟ. တိတ္ထိယာ အနာလပန္တာ အာရာမပရိယန္တေ ပဋိစ္ဆန္နေ ဌာနေ နိသီဒိံသု. သာ တတ္ထ ဂန္တွာ ပုနပ္ပုနံ အာလပန္တီ ပဋိဝစနံ အလဘိတွာ ကိံ တုမှာကံ အပရဇ္ဈံ? ကသ္မာ မေ ပဋိဝစနံ န ဒေထာတိ? တထာ ဟိ ပန တွံ အမှေ ဝိဟေဌိယမာနေ အဇ္ဈုပေက္ခသီတိ. ကော တုမှေ ဝိဟေဌေတီတိ? ‘‘ကိံ ပန တွံ န ပဿသိ၊ သမဏံ ဂေါတမံ အမှေ ဝိဟေဌေတွာ ဟတလာဘသက္ကာရေ ကတွာ ဝိစရန္တ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘တတ္ထ မယာ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ တွံ အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနသမီပံ ဂန္တွာ မဟာဇနဿ ဧဝဉ္စေဝဉ္စ ဝဒေယျာသီ’’တိ အာဟံသု. သာပိ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဘဂဝတောသက္ကာရံ အသဟမာနာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ဥဿဟသီတိ သက္ကောသိ. အတ္ထန္တိ ဟိတံ ကိစ္စံ ဝါ. ကျာဟန္တိ ကိံ အဟံ. ယသ္မာ တေ တိတ္ထိယာ တဿာ အညာတကာပိ သမာနာ ပဗ္ဗဇ္ဇသမ္ဗန္ဓမတ္တေန သင်္ဂဏှိတုံ ဉာတကာ ဝိယ ဟုတွာ ‘‘ဥဿဟသိ တွံ ဘဂိနိ ဉာတီနံ အတ္ထံ ကာတု’’န္တိ အာဟံသု. တသ္မာ သာပိ မိဂံ ဝလ္လိ ဝိယ ပါဒေ လဂ္ဂါ ဇီဝိတမ္ပိ မေ ပရိစ္စတ္တံ ဉာတီနံ အတ္ထာယာတိ အာဟ.

တေန ဟီတိ ‘‘ယသ္မာ တွံ ‘ဇီဝိတမ္ပိ မေ တုမှာကံ အတ္ထာယ ပရိစ္စတ္တ’န္တိ ဝဒသိ၊ တွဉ္စ ပဌမဝယေ ဌိတာ အဘိရူပါ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ၊ တသ္မာ ယထာ တံ နိဿာယ သမဏဿ ဂေါတမဿ အယသော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တထာ ကရေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ဥယျောဇေသုံ. သာပိ ခေါ ဗာလာ ကကစဒန္တပန္တိယာ ပုပ္ဖါဝလိကီဠံ ကီဠိတုကာမာ ဝိယ၊ ပဘိန္နမဒံ စဏ္ဍဟတ္ထိံ သောဏ္ဍာယ ပရာမသန္တီ ဝိယ၊ နလာဋေန မစ္စုံ ဂဏှန္တီ ဝိယ တိတ္ထိယာနံ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ မာလာဂန္ဓဝိလေပနတမ္ဗူလမုခဝါသာဒီနိ ဂဟေတွာ မဟာဇနဿ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ နဂရံ ပဝိသနကာလေ ဇေတဝနာဘိမုခီ ဂစ္ဆန္တီ ‘‘ကဟံ ဂစ္ဆသီ’’တိ စ ပုဋ္ဌာ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ၊ အဟဉှိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသာမီ’’တိ ဝတွာ အညတရသ္မိံ တိတ္ထိယာရာမေ ဝသိတွာ ပါတောဝ ဇေတဝနမဂ္ဂံ ဩတရိတွာ နဂရာဘိမုခီ အာဂစ္ဆန္တီ ‘‘ကိံ သုန္ဒရိ ကဟံ ဂတာသီ’’တိ စ ပုဋ္ဌာ ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတွာ တံ ကိလေသရတိယာ ရမာပေတွာ အာဂတာမှီ’’တိ ဝဒတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ အယျာတိ ခေါ သုန္ဒရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ပဋိဿုတွာ အဘိက္ခဏံ ဇေတဝနံ အဂမာသီ’’တိ.

တိတ္ထိယာ ကတိပါဟဿ အစ္စယေန ဓုတ္တာနံ ကဟာပဏေ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ သုန္ဒရိံ မာရေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဂန္ဓကုဋိယာ အဝိဒူရေ မာလာကစဝရန္တရေ နိက္ခိပိတွာ ဧထာ’’တိ ဝဒိံသု. တေ တထာ အကံသု. တတော တိတ္ထိယာ ‘‘သုန္ဒရိံ န ပဿာမာ’’တိ ကောလာဟလံ ကတွာ ရညော အာရောစေတွာ ‘‘ကတ္ထ ပန တုမှေ ပရိသင်္ကထာ’’တိ ရညာ ဝုတ္တာ ဣမေသု ဒိဝသေသု ဇေတဝနေ ဝသတိ၊ တတ္ထဿာ ပဝတ္တိံ န ဇာနာမာတိ. ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆထ၊ နံ တတ္ထ ဝိစိနထာ’’တိ ရညာ အနုညာတာ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ ဂဟေတွာ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ ဝိစိနန္တာ ဝိယ ဟုတွာ မာလာကစဝရံ ဗျူဟိတွာ တဿာ သရီရံ မဉ္စကံ အာရောပေတွာ နဂရံ ပဝေသေတွာ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာ ‘သတ္ထုနာ ကတံ ပါပကမ္မံ ပဋိစ္ဆာဒေဿာမာ’တိ သုန္ဒရိံ မာရေတွာ မာလာကစဝရန္တရေ နိက္ခိပိံသူ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာပိ အနုပပရိက္ခိတွာ ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆထ၊ နဂရံ အာဟိဏ္ဍထာ’’တိ အာဟ. တေ နဂရဝီထီသု ‘‘ပဿထ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ကမ္မ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ဝိစရိတွာ ပုန ရညော နိဝေသနဒွါရံ အဂမံသု. ရာဇာ သုန္ဒရိယာ သရီရံ အာမကသုသာနေ အဋ္ဋကံ အာရောပေတွာ ရက္ခာပေသိ. သာဝတ္ထိဝါသိနော ဌပေတွာ အရိယသာဝကေ ယေဘုယျေန ‘‘ပဿထ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ကမ္မ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ အန္တောနဂရေ ဗဟိနဂရေ စ ဘိက္ခူ အက္ကောသန္တာ ဝိစရိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယဒါ တေ အညိံသု တိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ‘ဝေါဒိဋ္ဌာ ခေါ သုန္ဒရီ’’’တိအာဒိ.

တတ္ထ အညိံသူတိ ဇာနိံသု. ဝေါဒိဋ္ဌာတိ ဗျပဒိဋ္ဌာ၊ ဇေတဝနံ အာဂစ္ဆန္တီ စ ဂစ္ဆန္တီ စ ဝိသေသတော ဒိဋ္ဌာ၊ ဗဟုလံ ဒိဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ပရိခါကူပေတိ ဒီဃိကာဝါဋေ. ယာ သာ၊ မဟာရာဇ၊ သုန္ဒရီတိ၊ မဟာရာဇ၊ ယာ သာ ဣမသ္မိံ နဂရေ ရူပသုန္ဒရတာယ ‘‘သုန္ဒရီ’’တိ ပါကဋာ အဘိညာတာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ. သာ နော န ဒိဿတီတိ သာ အမှာကံ စက္ခု ဝိယ ဇီဝိတံ ဝိယ စ ပိယာယိတဗ္ဗာ၊ ဣဒါနိ န ဒိဿတိ. ယထာနိက္ခိတ္တန္တိ ပုရိသေ အာဏာပေတွာ မာလာကစဝရန္တရေ အတ္တနာ ယထာဌပိတံ. ‘‘ယထာနိခါတ’’န္တိပိ ပါဌော၊ ပထဝိယံ နိခါတပ္ပကာရန္တိ အတ္ထော.

ရထိယာယ ရထိယန္တိ ဝီထိတော ဝီထိံ. ဝီထီတိ ဟိ ဝိနိဝိဇ္ဈနကရစ္ဆာ. သိင်္ဃာဋကန္တိ တိကောဏရစ္ဆာ. အလဇ္ဇိနောတိ န လဇ္ဇိနော၊ ပါပဇိဂုစ္ဆာဝိရဟိတာတိ အတ္ထော. ဒုဿီလာတိ နိဿီလာ. ပါပဓမ္မာတိ လာမကသဘာဝါ နိဟီနာစာရာ. မုသာဝါဒိနောတိ ဒုဿီလာ သမာနာ ‘‘သီလဝန္တော မယ’’န္တိ အလိကဝါဒိတာယ မုသာဝါဒိနော. အဗြဟ္မစာရိနောတိ ‘‘မေထုနပ္ပဋိသေဝိတာယ အသေဋ္ဌစာရိနော ဣမေ ဟိ နာမာ’’တိ ဟီဠေန္တာ ဝဒန္တိ. ဓမ္မစာရိနောတိ ကုသလဓမ္မစာရိနော. သမစာရိနောတိ ကာယကမ္မာဒိသမစာရိနော. ကလျာဏဓမ္မာတိ သုန္ဒရသဘာဝါ၊ ပဋိဇာနိဿန္တိ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. နာမသဒ္ဒယောဂေန ဟိ ဧတ္ထ ပဋိဇာနိဿန္တီတိ အနာဂတကာလဝစနံ. သာမညန္တိ သမဏဘာဝေါ သမိတပါပတာ. ဗြဟ္မညန္တိ သေဋ္ဌဘာဝေါ ဗာဟိတပါပတာ. ကုတောတိ ကေန ကာရဏေန. အပဂတာတိ အပေတာ ပရိဘဋ္ဌာ. ပုရိသကိစ္စန္တိ မေထုနပ္ပဋိသေဝနံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ.

အထ ဘိက္ခူ တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေပိ တေ မနုဿေ ဣမာယ ဂါထာယ ပဋိစောဒေထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဘူတဝါဒီ’’တိ ဂါထမာဟ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ။ပေ။ နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထာ’’တိ. တတ္ထ နေသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဒေါ စိရံ ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ တဿ အယသဿ နိပ္ဖတ္တိံ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဇာနိတွာ ဘိက္ခူ သမဿာသေန္တော အာဟ.

ဂါထာယံ အဘူတဝါဒီတိ ပရဿ ဒေါသံ အဒိသွာဝ မုသာဝါဒံ ကတွာ အဘူတေန အတစ္ဆေန ပရံ အဗ္ဘာစိက္ခန္တော. ယော ဝါပိ ကတွာတိ ယော ဝါ ပန ပါပကမ္မံ ကတွာ ‘‘နာဟံ ဧတံ ကရောမီ’’တိ အာဟ. ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တီတိ တေ ဥဘောပိ ဇနာ ဣတော ပရလောကံ ဂန္တွာ နိရယူပဂမနေန ဂတိယာ သမာ ဘဝန္တိ. ဂတိယေဝ ဟိ နေသံ ပရိစ္ဆိန္နာ၊ အာယူ ပန အပရိစ္ဆိန္နာ. ဗဟုကဉှိ ပါပံ ကတွာ စိရံ နိရယေ ပစ္စတိ၊ ပရိတ္တကံ ကတွာ အပ္ပမတ္တကမေဝ ကာလံ ပစ္စတိ. ယသ္မာ ပန နေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ လာမကမေဝ ကမ္မံ၊ တေန ဝုတ္တံ – နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထာတိ. ‘‘ပရတ္ထာ’’တိ ဣမဿ ပန ပဒဿ ပုရတော ‘‘ပေစ္စာ’’တိပဒေန သမ္ဗန္ဓော၊ ပေစ္စ ပရတ္ထ ဣတော ဂန္တွာ တေ နိဟီနကမ္မာ ပရလောကေ သမာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော.

ပရိယာပုဏိတွာတိ ဥဂ္ဂဟေတွာ. အကာရကာတိ အပရာဓဿ န ကာရကာ. နယိမေဟိ ကတန္တိ ဧဝံ ကိရ နေသမဟောသိ – ဣမေဟိ သမဏေဟိ သကျပုတ္တိယေဟိ အဒ္ဓါ တံ ပါပကမ္မံ န ကတံ၊ ယံ အညတိတ္ထိယာ ဥဂ္ဃေါသိတွာ သကလနဂရံ အာဟိဏ္ဍိံသု၊ ယသ္မာ ဣမေ အမှေသု ဧဝံ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အဗ္ဘာစိက္ခန္တေသုပိ န ကိဉ္စိ ဝိကာရံ ဒဿေန္တိ၊ ခန္တိသောရစ္စဉ္စ န ဝိဇဟန္တိ၊ ကေဝလံ ပန ‘‘အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥပေတီ’’တိ ဓမ္မံယေဝ ဝဒန္တာ သပန္တိယေဝ၊ ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ အမှေ အနုပဓာရေတွာ အဗ္ဘာစိက္ခန္တေ သပန္တိ၊ သပထံ ကရောန္တာ ဝိယ ဝဒန္တိ. အထ ဝါ ‘‘ယော ဝါပိ ကတွာ ‘န ကရောမိ’ စာဟာ’’တိ ဝဒန္တာ သပန္တိ၊ အတ္တနော အကာရကဘာဝံ ဗောဓေတုံ အမှာကံ သပထံ ကရောန္တိ ဣမေတိ အတ္ထော.

တေသဉှိ မနုဿာနံ ဘဂဝတာ ဘာသိတဂါထာယ သဝနသမနန္တရမေဝ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန သာရဇ္ဇံ ဩက္ကမိ၊ သံဝေဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘‘နယိဒံ အမှေဟိ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌံ၊ သုတံ နာမ တထာပိ ဟောတိ၊ အညထာပိ ဟောတိ၊ ဧတေ စ အညတိတ္ထိယာ ဣမေသံ အနတ္ထကာမာ အဟိတကာမာ၊ တသ္မာ တေ သဒ္ဓါယ နယိဒံ အမှေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဒုဇ္ဇာနာ ဟိ သမဏာ’’တိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ တတော ဩရမိံသု.

ရာဇာပိ ယေဟိ သုန္ဒရီ မာရိတာ၊ တေသံ ဇာနနတ္ထံ ပုရိသေ အာဏာပေသိ. အထ တေ ဓုတ္တာ တေဟိ ကဟာပဏေဟိ သုရံ ပိဝန္တာ အညမညံ ကလဟံ ကရိံသု. တေသု ဟိ ဧကော ဧကံ အာဟ – ‘‘တွံ သုန္ဒရိံ ဧကပ္ပဟာရေန မာရေတွာ မာလာကစဝရန္တရေ ခိပိတွာ တတော လဒ္ဓကဟာပဏေဟိ သုရံ ပိဝသိ၊ ဟောတု ဟောတူ’’တိ. ရာဇပုရိသာ တံ သုတွာ တေ ဓုတ္တေ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေသုံ. ရာဇာ ‘‘တုမှေဟိ သာ မာရိတာ’’တိ တေ ဓုတ္တေ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကေဟိ မာရာပိတာ’’တိ? ‘‘အညတိတ္ထိယေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ တိတ္ထိယေ ပက္ကောသာပေတွာ တမတ္ထံ ပဋိဇာနာပေတွာ၊ ‘‘အယံ သုန္ဒရီ တဿ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဝဏ္ဏံ အာရောပေတုကာမေဟိ အမှေဟိ မာရာပိတာ၊ နေဝ ဂေါတမဿ၊ န ဂေါတမသာဝကာနံ ဒေါသော အတ္ထိ၊ အမှာကမေဝ ဒေါသောတိ ဧဝံ ဝဒန္တာ နဂရံ အာဟိဏ္ဍထာ’’တိ အာဏာပေသိ. တေ တထာ အကံသု. မဟာဇနော သမ္မဒေဝ သဒ္ဒဟိ. တိတ္ထိယာနံ ဓိက္ကာရံ အကာသိ၊ တိတ္ထိယာ မနုဿဝဓဒဏ္ဍံ ပါပုဏိံသု. တတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓဿ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိယျောသောမတ္တာယ သက္ကာရသမ္မာနော မဟာ အဟောသိ. ဘိက္ခူ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ အတ္တမနာ ပဋိဝေဒေသုံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ။ပေ။ အန္တရဟိတော သော၊ ဘန္တေ၊ သဒ္ဒေါ’’တိ.

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ‘‘တိတ္ထိယာနံ ဣဒံ ကမ္မ’’န္တိ ဘိက္ခူနံ နာရောစေသိ? အရိယာနံ တာဝ အာရောစနေန ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ ပုထုဇ္ဇနေသု ပန ‘‘ယေ န သဒ္ဒဟေယျုံ၊ တေသံ တံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တေယျာ’’တိ နာရောစေသိ. အပိစေတံ ဗုဒ္ဓါနံ အနာစိဏ္ဏံ၊ ယံ အနာဂတဿ ဤဒိသဿ ဝတ္ထုဿ အာစိက္ခနံ. ပရာနုဒ္ဒေသိကမေဝ ဟိ ဘဂဝါ သံကိလေသပက္ခံ ဝိဘာဝေတိ၊ ကမ္မဉ္စ ကတောကာသံ န သက္ကာ နိဝတ္တေတုန္တိ အဗ္ဘက္ခာနံ တန္နိမိတ္တဉ္စ ဘဂဝါ အဇ္ဈုပေက္ခန္တော နိသီဒိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘န အန္တလိက္ခေ န သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ၊

န ပဗ္ဗတာနံ ဝိဝရံ ပဝိဿ၊

န ဝိဇ္ဇတီ သော ဇဂတိပ္ပဒေသော၊

ယတ္ထဋ္ဌိတော မုစ္စေယျ ပါပကမ္မာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၂၇၊ မိ. ပ. ၄.၂.၄)၊

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ မမ္မစ္ဆေဒနဝသေနာပိ ဗာလဇနေဟိ ပဝတ္တိတံ ဒုရုတ္တဝစနံ ခန္တိဗလသမန္နာဂတဿ ဓီရဿ ဒုတ္တိတိက္ခာ နာမ နတ္ထီတိ ဣမမတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ. ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ အဓိဝါသနခန္တိဗလဝိဘာဝနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

တတ္ထ တုဒန္တိ ဝါစာယ ဇနာ အသညတာ၊ သရေဟိ သင်္ဂါမဂတံဝ ကုဉ္ဇရန္တိ ကာယိကသံဝရာဒီသု ကဿစိပိ သံဝရဿ အဘာဝေန အသံယတာ အဝိနီတာ ဗာလဇနာ သရေဟိ သာယကေဟိ သင်္ဂါမဂတံ ယုဒ္ဓဂတံ ကုဉ္ဇရံဝ ဟတ္ထိနာဂံ ပဋိယောဓာ ဝိယ ဝါစာသတ္တီဟိ တုဒန္တိ ဝိဇ္ဈန္တိ၊ အယံ တေသံ သဘာဝေါ. သုတွာန ဝါကျံ ဖရုသံ ဥဒီရိတံ၊ အဓိဝါသယေ ဘိက္ခု အဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ တံ ပန တေဟိ ဗာလဇနေဟိ ဥဒီရိတံ ဘာသိတံ မမ္မဃဋ္ဋနဝသေန ပဝတ္တိတံ ဖရုသံ ဝါကျံ ဝစနံ အဘူတံ ဘူတတော နိဗ္ဗေဌေန္တော မမ ကကစူပမဩဝါဒံ (မ. နိ. ၁.၂၂၂ အာဒယော) အနုဿရန္တော ဤသကမ္ပိ အဒုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ ‘‘သံသာရသဘာဝေါ ဧသော’’တိ သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခဏသီလော ဘိက္ခု အဓိဝါသယေ၊ အဓိဝါသနခန္တိယံ ဌတွာ ခမေယျာတိ အတ္ထော.

ဧတ္ထာဟ – ကိံ ပန တံ ကမ္မံ၊ ယံ အပရိမာဏကာလံ သက္ကစ္စံ ဥပစိတဝိပုလပုညသမ္ဘာရော သတ္ထာ ဧဝံ ဒါရုဏံ အဘူတဗ္ဘက္ခာနံ ပါပုဏီတိ? ဝုစ္စတေ – အယံ သော ဘဂဝါ ဗောဓိသတ္တဘူတော အတီတဇာတိယံ မုနာဠိ နာမ ဓုတ္တော ဟုတွာ ပါပဇနသေဝီ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော ဝိစရတိ. သော ဧကဒိဝသံ သုရဘိံ နာမ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓံ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတုံ စီဝရံ ပါရုပန္တံ ပဿိ. တသ္မိဉ္စ သမယေ အညတရာ ဣတ္ထီ တဿ အဝိဒူရေန ဂစ္ဆတိ. ဓုတ္တော ‘‘အဗြဟ္မစာရီ အယံ သမဏော’’တိ အဗ္ဘာစိက္ခိ. သော တေန ကမ္မေန ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာပိ သုန္ဒရိယာ ကာရဏာ အဘူတဗ္ဘက္ခာနံ ပါပုဏိ. ယထာ စေတံ၊ ဧဝံ စိဉ္စမာဏဝိကာဒီနံ ဝိကာရကိတ္ထီနံ ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနာဒီနိ ဒုက္ခာနိ ပတ္တာနိ၊ သဗ္ဗာနိ ပုဗ္ဗေ ကတဿ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသာနိ၊ ယာနိ ‘‘ကမ္မပိလောတိကာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၆၄-၉၆) –

‘‘အနောတတ္တသရာသန္နေ၊ ရမဏီယေ သိလာတလေ၊

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ၊ နာနာဂန္ဓဝနန္တရေ.

‘‘မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန၊ ပရေတော လောကနာယကော၊

အာသီနော ဗျာကရီ တတ္ထ၊ ပုဗ္ဗကမ္မာနိ အတ္တနော.

‘‘သုဏာထ ဘိက္ခဝေါ မယှံ၊ ယံ ကမ္မံ ပကတံ မယာ၊

ပိလောတိကဿ ကမ္မဿ၊ ဗုဒ္ဓတ္တေပိ ဝိပစ္စတိ.

၁. ‘‘မုနာဠိ နာမဟံ ဓုတ္တော၊ ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတိသု၊

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သုရဘိံ၊ အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

ဗဟူ ဝဿသဟဿာနိ၊ ဒုက္ခံ ဝေဒေမိ ဝေဒနံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ မယာ လဒ္ဓံ၊ သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ.

၂. ‘‘သဗ္ဗာဘိဘုဿ ဗုဒ္ဓဿ၊ နန္ဒော နာမာသိ သာဝကော၊

တံ အဗ္ဘက္ခာယ နိရယေ၊ စိရံ သံသရိတံ မယာ.

‘‘ဒသ ဝဿသဟဿာနိ၊ နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

မနုဿဘာဝံ လဒ္ဓါဟံ၊ အဗ္ဘက္ခာနံ ဗဟုံ လဘိံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ စိဉ္စမာဏဝိကာ မမံ၊

အဗ္ဘာစိက္ခိ အဘူတေန၊ ဇနကာယဿ အဂ္ဂတော.

၃. ‘‘ဗြာဟ္မဏော သုတဝါ အာသိံ၊ အဟံ သက္ကတပူဇိတော၊

မဟာဝနေ ပဉ္စသတေ၊ မန္တေ ဝါစေမိ မာဏဝေ.

‘‘တတ္ထာဂတော ဣသီ ဘီမော၊ ပဉ္စာဘိညော မဟိဒ္ဓိကော၊

တဉ္စာဟံ အာဂတံ ဒိသွာ၊ အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

‘‘တတောဟံ အဝစံ သိဿေ၊ ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ၊

မယှမ္ပိ ဘာသမာနဿ၊ အနုမောဒိံသု မာဏဝါ.

‘‘တတော မာဏဝကာ သဗ္ဗေ၊ ဘိက္ခမာနံ ကုလေ ကုလေ၊

မဟာဇနဿ အာဟံသု၊ ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာ ဣမေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ လဘုံ သဗ္ဗေ၊ သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ.

၄. ‘‘ဝေမာတုဘာတိကံ ပုဗ္ဗေ၊ ဓနဟေတု ဟနိံ အဟံ၊

ပက္ခိပိံဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိံ၊ သိလာယ စ အပိံသယိံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဒေဝဒတ္တော သိလံ ခိပိ၊

အင်္ဂုဋ္ဌံ ပိံသယီ ပါဒေ၊ မမ ပါသာဏသက္ခရာ.

၅. ‘‘ပုရေဟံ ဒါရကော ဟုတွာ၊ ကီဠမာနော မဟာပထေ၊

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန၊ မဂ္ဂေ သကလိကံ ခိပိံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

ဝဓတ္ထံ မံ ဒေဝဒတ္တော၊ အဘိမာရေ ပယောဇယိ.

၆. ‘‘ဟတ္ထာရောဟော ပုရေ အာသိံ၊ ပစ္စေကမုနိမုတ္တမံ၊

ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တံ တံ၊ အာသာဒေသိံ ဂဇေနဟံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဘန္တော နာဠာဂိရီ ဂဇော၊

ဂိရိဗ္ဗဇေ ပုရဝရေ၊ ဒါရုဏော သမုပါဂမိ.

၇. ‘‘ရာဇာဟံ ပတ္ထိဝေါ အာသိံ၊ သတ္တိယာ ပုရိသေ ဟနိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ နိရယေ ပစ္စိသံ ဘုသံ.

‘‘ကမ္မုနော တဿ သေသေန၊ သောဒါနိ သကလံ မမ၊

ပါဒေ ဆဝိံ ပကပ္ပေသိ၊ န ဟိ ကမ္မံ ဝိနဿတိ.

၈. ‘‘အဟံ ကေဝဋ္ဋဂါမသ္မိံ၊ အဟုံ ကေဝဋ္ဋဒါရကော၊

မစ္ဆကေ ဃာတိတေ ဒိသွာ၊ ဇနယိံ သောမနဿကံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ သီသဒုက္ခံ အဟူ မမ၊

သက္ကာ စ သဗ္ဗေ ဟညိံသု၊ ယဒါ ဟနိ ဝိဋဋူဘော.

၉. ‘‘ဖုဿဿာဟံ ပါဝစနေ၊ သာဝကေ ပရိဘာသယိံ၊

ယဝံ ခါဒထ ဘုဉ္ဇထ၊ မာ စ ဘုဉ္ဇထ သာလယော.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ တေမာသံ ခါဒိတံ ယဝံ၊

နိမန္တိတော ဗြာဟ္မဏေန၊ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝသိံ တဒါ.

၁၀. ‘‘နိဗ္ဗုဒ္ဓေ ဝတ္တမာနမှိ၊ မလ္လပုတ္တံ နိဟေဌယိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ပိဋ္ဌိဒုက္ခံ အဟူ မမ.

၁၁. ‘‘တိကိစ္ဆကော အဟံ အာသိံ၊ သေဋ္ဌိပုတ္တံ ဝိရေစယိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဟောတိ ပက္ခန္ဒိကာ မမ.

၁၂. ‘‘အဝစာဟံ ဇောတိပါလော၊ ကဿပံ သုဂတံ တဒါ၊

ကုတော နု ဗောဓိ မုဏ္ဍဿ၊ ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ အစရိံ ဒုက္ကရံ ဗဟုံ၊

ဆဗ္ဗဿာနုရုဝေလာယံ၊ တတော ဗောဓိံ အပါပုဏိံ.

‘‘နာဟံ ဧတေန မဂ္ဂေန၊ ပါပုဏိံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ကုမ္မဂ္ဂေန ဂဝေသိဿံ၊ ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါရိတော.

‘‘ပုညပါပပရိက္ခီဏော၊ သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော၊

အသောကော အနုပါယာသော၊ နိဗ္ဗာယိဿမနာသဝေါ.

‘‘ဧဝံ ဇိနော ဝိယာကာသိ၊ ဘိက္ခုသံဃဿ အဂ္ဂတော၊

သဗ္ဗာဘိညာဗလပ္ပတ္တော၊ အနောတတ္တမဟာသရေ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၆၄-၉၆)၊

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.