၉. ဥပသေနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉. နဝမေ ဥပသေနဿာတိ ဧတ္ထ ဥပသေနောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ၊ ဝင်္ဂန္တဗြာဟ္မဏဿ ပန ပုတ္တတ္တာ ‘‘ဝင်္ဂန္တပုတ္တော’’တိ စ နံ ဝေါဟရန္တိ.

အယဉှိ ထေရော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ၊ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ ဥပသမ္ပဒါယ ဒွိဝဿော ဥပဇ္ဈာယော ဟုတွာ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥပသမ္ပာဒေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ ဂတော၊ တဿ ဘိက္ခုနော ဘဂဝတာ တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဘာဝံ ပုစ္ဆိတွာ ခန္ဓကေ အာဂတနယေန ‘‘အတိလဟုံ ခေါ တွံ၊ မောဃပုရိသ၊ အာဝတ္တော ဗာဟုလ္လာယ၊ ယဒိဒံ ဂဏဗန္ဓိယ’’န္တိ (မဟာဝ. ၇၅) ဝိဂရဟိတော ပတောဒါဘိတုန္နော ဝိယ အာဇာနီယော သံဝိဂ္ဂမာနသော ‘‘ယဒိပါဟံ ဣဒါနိ ပရိသံ နိဿာယ ဘဂဝတာ ဝိဂရဟိတော၊ ပရိသံယေဝ ပန နိဿာယ ပါသံသိယော ဘဝေယျ’’န္တိ ဥဿာဟဇာတော သဗ္ဗေ ဓုတဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တမာနော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ န စိရဿေဝ ဆဠဘိညော ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော မဟာခီဏာသဝေါ ဟုတွာ အတ္တနော နိဿိတကေ ဓုတင်္ဂဓရေ ဧဝ ကတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သန္ထတသိက္ခာပဒေ (ပါရာ. ၅၆၅ အာဒယော) အာဂတနယေန ‘‘ပါသာဒိကာ ခေါ တျာယံ၊ ဥပသေန၊ ပရိသာ’’တိ ပရိသဝသေန ဘဂဝတော သန္တိကာ လဒ္ဓပသံသော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သမန္တပါသာဒိကာနံ ယဒိဒံ ဥပသေနော ဝင်္ဂန္တပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၃) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော အသီတိယာ မဟာသာဝကေသု အဗ္ဘန္တရော.

သော ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော အန္တေဝါသိကေသု အတ္တနော အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတေသု ဥဒကကုမ္ဘတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဂတ္တာနိ သီတိံ ကတွာ စမ္မက္ခဏ္ဍံ အတ္ထရိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော အတ္တနော ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေသိ. တဿ တေ အနေကသတာ အနေကသဟဿာ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ ဥပဋ္ဌဟိံသု. သော ‘‘မယှံ တာဝ သာဝကဿ သတော ဣမေ ဧဝရူပါ ဂုဏာ၊ ကီဒိသာ နု ခေါ မယှံ သတ္ထု ဂုဏာ’’တိ ဘဂဝတော ဂုဏာဘိမုခံ မနသိကာရံ ပေသေသိ. တေ တဿ ဉာဏဗလာနုရူပံ အနေကကောဋိသဟဿာ ဥပဋ္ဌဟိံသု. သော ‘‘ဧဝံသီလော မေ သတ္ထာ ဧဝံဓမ္မော ဧဝံပညော ဧဝံဝိမုတ္တီ’’တိအာဒိနာ စ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ စ အာဝိဘာဝါနုရူပံ သတ္ထု ဂုဏေ အနုဿရိတွာ၊ တတော ‘‘သွာက္ခာတော’’တိအာဒိနာ ဓမ္မဿ၊ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော’’တိအာဒိနာ အရိယသံဃဿ စ ဂုဏေ အနုဿရိ. ဧဝံ မဟာထေရော အနေကာကာရဝေါကာရံ ရတနတ္တယဂုဏေသု အာဝိဘူတေသု အတ္တမနော ပမုဒိတော ဥဠာရပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေန္တော နိသီဒိ. တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အာယသ္မတော ဥပသေနဿ ဝင်္ဂန္တပုတ္တဿ ရဟောဂတဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ရဟောဂတဿာတိ ရဟသိ ဂတဿ. ပဋိသလ္လီနဿာတိ ဧကီဘူတဿ. ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒီတိ ဧဝံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရော စိတ္တဿ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇိ. လာဘာ ဝတ မေတိ ယေ ဣမေ မနုဿတ္တဗုဒ္ဓုပ္ပါဒသဒ္ဓါသမဓိဂမာဒယော၊ အဟော ဝတ မေ ဧတေ လာဘာ. သုလဒ္ဓံ ဝတ မေတိ ယဉ္စိဒံ မယာ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒါရတနတ္တယပယိရုပါသနာဒိ ပဋိလဒ္ဓံ၊ တံ မေ အဟော ဝတ သုဋ္ဌု လဒ္ဓံ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သတ္ထာ စ မေ’’တိအာဒိနာ.

တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တေ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ. ဘာဂျဝန္တတာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ. အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ၊ ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ၊ သံသာရစက္ကဿ ဝါ အရာနံ ဟတတ္တာ၊ ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ၊ ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါ အရဟံ. သမ္မာ သာမဉ္စ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၃ အာဒယော) ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗော.

သွာက္ခာတေတိ သုဋ္ဌု အက္ခာတေ၊ ဧကန္တနိယျာနိကံ ကတွာ ဘာသိတေ. ဓမ္မဝိနယေတိ ပါဝစနေ. တဉှိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနာနံ သံသာရဒုက္ခပါတတော ဓာရဏေန၊ ရာဂါဒိကိလေသေ ဝိနယနေန စ ဓမ္မဝိနယောတိ ဝုစ္စတိ. သဗြဟ္မစာရိနောတိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မသင်္ခါတံ ဘဂဝတော သာသနံ အရိယမဂ္ဂံ သဟ စရန္တိ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ သဗြဟ္မစာရိနော. သီလဝန္တောတိ မဂ္ဂဖလသီလဝသေန သီလဝန္တော. ကလျာဏဓမ္မာတိ သမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာဒယော ကလျာဏာ သုန္ဒရာ ဓမ္မာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ကလျာဏဓမ္မာ. ဧတေန သံဃဿ သုပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ. သီလေသု စမှိ ပရိပူရကာရီတိ ‘‘အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတွာ န တိရစ္ဆာနကထာကထိကော ကာယဒဠှိဗဟုလော ဟုတွာ ဝိဟာသိံ၊ အထ ခေါ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒိံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သီလံ အခဏ္ဍံ အဆိဒ္ဒံ အသဗလံ အကမ္မာသံ ဘုဇိဿံ ဝိညုပ္ပသတ္ထံ အပရာမဋ္ဌံ ကတွာ ပရိပူရေန္တော အရိယမဂ္ဂံယေဝ ပါပေသိ’’န္တိ ဝဒတိ. ဧတေန ဟေဋ္ဌိမဖလဒွယသမ္ပတ္တိမတ္တနော ဒီပေတိ. သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဟိ သီလေသု ပရိပူရကာရိနော. သုသမာဟိတော စမှိ ဧကဂ္ဂစိတ္တောတိ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ သဗ္ဗထာပိ သမာဟိတော စ အမှိ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော. ဣမိနာ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိတာဝစနေန တတိယဖလသမ္ပတ္တိမတ္တနော ဒီပေတိ. အနာဂါမိနော ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနော. အရဟာ စမှိ ခီဏာသဝေါတိ ကာမာသဝါဒီနံ သဗ္ဗသော ခီဏတ္တာ ခီဏာသဝေါ၊ တတော ဧဝ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျတာယ အရဟာ စမှိ. ဧတေန အတ္တနော ကတကရဏီယတံ ဒဿေတိ. မဟိဒ္ဓိကော စမှိ မဟာနုဘာဝေါတိ အဓိဋ္ဌာနဝိကုဗ္ဗနာဒိဣဒ္ဓီသု မဟတာ ဝသီဘာဝေန သမန္နာဂတတ္တာ မဟိဒ္ဓိကော ဥဠာရဿ ပုညာနုဘာဝဿ ဂုဏာနုဘာဝဿ စ သမ္ပတ္တိယာ မဟာနုဘာဝေါ စ အသ္မိ. ဧတေန လောကိယာဘိညာနဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိယောဂမတ္တနော ဒီပေတိ. အဘိညာသု ဝသီဘာဝေန ဟိ အရိယာ ယထိစ္ဆိတနိပ္ဖါဒနေန မဟိဒ္ဓိကာ၊ ပုဗ္ဗူပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ နာနာဝိဟာရသမာပတ္တီဟိ စ ဝိသောဓိတသန္တာနတ္တာ မဟာနုဘာဝါ စ ဟောန္တီတိ.

ဘဒ္ဒကံ မေ ဇီဝိတန္တိ ဧဝံဝိဓသီလာဒိဂုဏသမန္နာဂတဿ မေ ယာဝါယံ ကာယော ဓရတိ၊ တာဝ သတ္တာနံ ဟိတသုခမေဝ ဝဍ္ဎတိ၊ ပုညက္ခေတ္တဘာဝတော ဇီဝိတမ္ပိ မေ ဘဒ္ဒကံ သုန္ဒရံ. ဘဒ္ဒကံ မရဏန္တိ သစေ ပနိဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ အဇ္ဇ ဝါ ဣမသ္မိံယေဝ ဝါ ခဏေ အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ နိဗ္ဗာယတိ၊ တံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ပရိနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ မရဏမ္ပိ မေ ဘဒ္ဒကန္တိ ဥဘယတ္ထ တာဒိဘာဝံ ဒီပေတိ. ဧဝံ မဟာထေရော အပ္ပဟီနသောမနဿုပ္ပိလာဝိတဝါသနုဿန္နတ္တာ ဥဠာရသောမနဿိတော ဓမ္မဗဟုမာနေန ဓမ္မပီတိပဋိသံဝေဒနေန ပရိဝိတက္ကေသိ.

တံ သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဇာနိတွာ ဇီဝိတေ မရဏေ စ တဿ တာဒိဘာဝဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ။ပေ။ ဥဒါနေသီ’’တိ.

တတ္ထ ယံ ဇီဝိတံ န တပတီတိ ယံ ခီဏာသဝပုဂ္ဂလံ ဇီဝိတံ အာယတိံ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝတော န တပတိ န ဗာဓတိ၊ ဝတ္တမာနမေဝ ဝါ ဇီဝိတံ သဗ္ဗသော သင်္ခတဓမ္မတ္တာ သတိပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ သတိသမ္ပဇညသမာယောဂတော န ဗာဓတိ. ယော ဟိ အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ပါပဇနသေဝီ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော အကတကုသလော အကတပုညော၊ သော ‘‘အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏ’’န္တိအာဒိနာ ဝိပ္ပဋိသာရေန တပတီတိ တဿ ဇီဝိတံ တံ တပတိ နာမ. ဣတရေ ပန အကတပါပါ ကတပုညာ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္တ သေခါ တပနီယဓမ္မပရိဝဇ္ဇနေန အတပနီယဓမ္မသမန္နာဂမေန စ ပစ္ဆာနုတာပေန န တပန္တီတိ န တေသံ ဇီဝိတံ တပတိ. ခီဏာသဝေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ပဝတ္တိဒုက္ခဝသေန အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ.

မရဏန္တေ န သောစတီတိ မရဏသင်္ခါတေ အန္တေ ပရိယောသာနေ၊ မရဏသမီပေ ဝါ န သောစတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေနေဝ သောကဿ သမုဂ္ဃါတိတတ္တာ. သ ဝေ ဒိဋ္ဌပဒေါ ဓီရော၊ သောကမဇ္ဈေ န သောစတီတိ သော အနဘိဇ္ဈာဒီနံ စတုန္နံ ဓမ္မပဒါနံ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝါ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒိဋ္ဌပဒေါ၊ ဓိတိသမ္ပန္နတ္တာ ဓီရော ခီဏာသဝေါ သောစနဓမ္မတ္တာ ‘‘သောကာ’’တိ လဒ္ဓနာမာနံ အဝီတရာဂါနံ သတ္တာနံ၊ သောကဟေတူနံ ဝါ လောကဓမ္မာနံ မဇ္ဈေ ဌတွာပိ န သောစတိ.

ဣဒါနိဿ သဗ္ဗသော သောကဟေတူနံ အဘာဝံ ဒီပေတုံ ‘‘ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဿ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဥစ္ဆိန္နာ ဘဝတဏှာ၊ သော ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှော. တဿ အဝသေသကိလေသာနံ အနဝသေသဝူပသမေန သန္တစိတ္တဿ ခီဏာသဝဘိက္ခုနော. ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရောတိ ဇာတိအာဒိကော –

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ၊ ဓာတုအာယတနာန စ၊

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ၊ ‘သံသာရော’တိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. –

ဝုတ္တလက္ခဏော သံသာရော ဝိသေသတော ခီဏော. တသ္မာ နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ယသ္မာ တဿ ဧဝရူပဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ တဿ ဇာတိသံသာရော ခီဏော. ကသ္မာ ပနဿ ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ? ယသ္မာ ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှော သန္တစိတ္တော စ ဟောတိ၊ တသ္မာတိ အာဝတ္တေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော၊ တတော ဧဝ နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော.

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.