၂. ဒုကနိပါတော

၁. အဘိရူပနန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒုကနိပါတေ အာတုရံ အသုစိံ ပူတိန္တိအာဒိကာ အဘိရူပနန္ဒာယ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ. အယံ ကိရ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလဿ ဓီတာ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌိတာ သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဓာတုစေတိယံ ရတနပဋိမဏ္ဍိတေန သုဝဏ္ဏစ္ဆတ္တေန ပူဇံ ကတွာ၊ ကာလင်္ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ ခေမကဿ သက္ကဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိ. နန္ဒာတိဿာ နာမံ အဟောသိ. သာ အတ္တဘာဝဿ အတိဝိယ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တိယာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ အဘိရူပနန္ဒာတွေဝ ပညာယိတ္ထ. တဿာ ဝယပ္ပတ္တာယ ဝါရေယျဒိဝသေယေဝ ဝရဘူတော သကျကုမာရော ကာလမကာသိ. အထ နံ မာတာပိတရော အကာမံ ပဗ္ဗာဇေသုံ.

သာ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နမဒါ ‘‘သတ္ထာ ရူပံ ဝိဝဏ္ဏေတိ ဂရဟတိ အနေကပရိယာယေန ရူပေ အာဒီနဝံ ဒဿေတီ’’တိ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝါ တဿာ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ မဟာပဇာပတိံ အာဏာပေသိ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဩဝါဒံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ. သာ အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အညံ ပေသေသိ. ဘဂဝါ ‘‘ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အတ္တနာဝ အာဂန္တဗ္ဗံ၊ န အညာ ပေသေတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. သာ သတ္ထု အာဏံ လင်္ဃိတုံ အသက္ကောန္တီ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဧကံ အဘိရူပံ ဣတ္ထိရူပံ မာပေတွာ ပုန ဇရာဇိဏ္ဏံ ဒဿေတွာ သံဝေဂံ ဥပ္ပါဒေတွာ –

၁၉. ‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ၊ ပဿ နန္ဒေ သမုဿယံ၊

အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ၊ ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ.

၂၀. ‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ၊ မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ၊

တတော မာနာဘိသမယာ၊ ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ. –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ. တာသံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယော ဧဝ. ဂါထာပရိယောသာနေ အဘိရူပနန္ဒာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ၊ ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော၊

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ၊ ဧကဇ္ဈံ စာရယာမဟံ.

‘‘ရဟောဂတာ နိသီဒိတွာ၊ ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ၊

အာဒါယ ဂမနီယဉှိ၊ ကုသလံ နတ္ထိ မေ ကတံ.

‘‘မဟာဘိတာပံ ကဋုကံ၊ ဃောရရူပံ သုဒါရုဏံ၊

နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ၊ ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော.

‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန၊ ပဟံသေတွာန မာနသံ၊

ရာဇာနံ ဥပဂန္တွာန၊ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

‘‘ဣတ္ထီ နာမ မယံ ဒေဝ၊ ပုရိသာနုဂတာ သဒါ၊

ဧကံ မေ သမဏံ ဒေဟိ၊ ဘောဇယိဿာမိ ခတ္တိယ.

‘‘အဒါသိ မေ မဟာရာဇာ၊ သမဏံ ဘာဝိတိန္ဒြိယံ၊

တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာန၊ ပရမန္နေန ပူရယိံ.

‘‘ပူရယိတွာ ပရမန္နံ၊ သဟဿဂ္ဃနကေနဟံ၊

ဝတ္ထယုဂေန ဆာဒေတွာ၊ အဒါသိံ တုဋ္ဌမာနသာ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘သဟဿံ ဒေဝရာဇူနံ၊ မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သဟဿံ စက္ကဝတ္တီနံ၊ မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ၊ ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

နာနာဝိဓံ ဗဟုံ ပုညံ၊ တဿ ကမ္မဖလာ တတော.

‘‘ဥပ္ပလဿေဝ မေ ဝဏ္ဏာ၊ အဘိရူပါ သုဒဿနာ၊

ဣတ္ထီ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နာ၊ အဘိဇာတာ ဇုတိန္ဓရာ.

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝသမ္ပတ္တေ၊ အဇာယိံ သာကိယေ ကုလေ၊

နာရီသဟဿပါမောက္ခာ၊ သုဒ္ဓေါဒနသုတဿဟံ.

‘‘နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ အဂါရေဟံ၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

သတ္တမိံ ရတ္တိံ သမ္ပတွာ၊ စတုသစ္စံ အပါပုဏိံ.

‘‘စီဝရပိဏ္ဍပါတဉ္စ၊ ပစ္စယဉ္စ သေနာသနံ၊

ပရိမေတုံ န သက္ကောမိ၊ ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ယံ မယှံ ပုရိမံ ကမ္မံ၊ ကုသလံ ဇနိတံ မုနိ၊

တုယှတ္ထာယ မဟာဝီရ၊ ပရိစိဏ္ဏံ ဗဟုံ မယာ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဒုဝေ ဂတီ ပဇာနာမိ၊ ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ၊

အညံ ဂတိံ န ဇာနာမိ၊ ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဥစ္စေ ကုလေ ပဇာနာမိ၊ တယော သာလေ မဟာဓနေ၊

အညံ ကုလံ န ဇာနာမိ၊ ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဘဝါဘဝေ သံသရိတွာ၊ သုက္ကမူလေန စောဒိတာ၊

အမနာပံ န ပဿာမိ၊ သောမနဿကတံ ဖလံ.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ၊ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

စေတောပရိယဉာဏဿ၊ ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု၊ ပဋိဘာနေ တထေဝ စ၊

ဉာဏံ မမ မဟာဝီရ၊ ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပတွာ ပန သာ သယမ္ပိ ဥဒါနဝသေန တာယေဝ ဂါထာ အဘာသိ၊ ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ.

အဘိရူပနန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဇေန္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိကာ ဇေန္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ. တဿာ အတီတံ ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ဝတ္ထု အဘိရူပနန္ဒာဝတ္ထုသဒိသံ. အယံ ပန ဝေသာလိယံ လိစ္ဆဝိရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တီတိ အယမေဝ ဝိသေသော. သတ္ထာရာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုတွာ ဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနာ အဓိဂတံ ဝိသေသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိဝသေန –

၂၁. ‘‘ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ၊

ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ.

၂၂. ‘‘ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါ၊ အန္တိမောယံ သမုဿယော၊

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ယေ ဣမေ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာ ဗောဓိယာ ယထာဝုတ္တာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ၊ ဗောဓိဿ ဝါ ဗုဇ္ဈနကဿ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂဘူတတ္တာ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ လဒ္ဓနာမာ သတ္တ ဓမ္မာ. မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာတိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ ဥပါယဘူတာ. ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာတိ တေ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ မယာ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဒေသိတာ၊ တထာ မယာ ဥပ္ပါဒိတာ စ ဝဍ္ဎိတာ စ.

ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ သော ဘဂဝါ ဓမ္မကာယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အတ္တနာ အဓိဂတအရိယဓမ္မဒဿနေန ဒိဋ္ဌော၊ တသ္မာ အန္တိမောယံ သမုဿယောတိ ယောဇနာ. အရိယဓမ္မဒဿနေန ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အညေ စ အရိယာ ဒိဋ္ဌာ နာမ ဟောန္တိ၊ န ရူပကာယဒဿနမတ္တေန. ယထာဟ – ‘‘ယော ခေါ၊ ဝက္ကလိ၊ ဓမ္မံ ပဿတိ၊ သော မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇) စ ‘‘သုတဝါ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အရိယာနံ ဒဿာဝီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၊ သံ. နိ. ၃.၁) စ အာဒိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဇေန္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သုမင်္ဂလမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုမုတ္တိကာတိအာဒိကာ သုမင်္ဂလမာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဒလိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ အညတရဿ နဠကာရဿ ဒိန္နာ ပဌမဂဗ္ဘေယေဝ ပစ္ဆိမဘဝိကံ ပုတ္တံ လဘိ. တဿ သုမင်္ဂလောတိ နာမံ အဟောသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ သုမင်္ဂလမာတာတိ ပညာယိတ္ထ. ယသ္မာ ပနဿာ နာမဂေါတ္တံ န ပါကဋံ၊ တသ္မာ ‘‘အညတရာ ထေရီ ဘိက္ခုနီ အပညာတာ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. သောပိဿာ ပုတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ သုမင်္ဂလတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ. တဿ မာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဧကဒိဝသံ ဂိဟိကာလေ အတ္တနာ လဒ္ဓဒုက္ခံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သံဝေဂဇာတာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနေန္တီ –

၂၃. ‘‘သုမုတ္တိကာ သုမုတ္တိကာ၊ သာဓုမုတ္တိကာမှိ မုသလဿ၊

အဟိရိကော မေ ဆတ္တကံ ဝါပိ၊ ဥက္ခလိကာ မေ ဒေဍ္ဍုဘံ ဝါတိ.

၂၄. ‘‘ရာဂဉ္စ အဟံ ဒေါသဉ္စ၊ စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဝိဟနာမိ၊

သာ ရုက္ခမူလမုပဂမ္မ၊ ‘အဟော သုခ’န္တိ သုခတော ဈာယာမီ’’တိ. –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ သုမုတ္တိကာတိ သုမုတ္တာ. က-ကာရော ပဒပူရဏမတ္တံ၊ သုဋ္ဌု မုတ္တာ ဝတာတိ အတ္ထော. သာ သာသနေ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပသာဒဝသေန၊ တဿာ ဝါ ပသံသာဝသေန အာမန္တေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သုမုတ္တိကာ သုမုတ္တိကာ’’တိ. ယံ ပန ဂိဟိကာလေ ဝိသေသတော ဇိဂုစ္ဆတိ၊ တတော ဝိမုတ္တိံ ဒဿေန္တီ ‘‘သာဓုမုတ္တိကာမှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဓုမုတ္တိကာမှီတိ သမ္မဒေဝ မုတ္တာ ဝတ အမှိ. မုသလဿာတိ မုသလတော. အယံ ကိရ ဒလိဒ္ဒဘာဝေန ဂိဟိကာလေ သယမေဝ မုသလကမ္မံ ကရောတိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. အဟိရိကော မေတိ မမ သာမိကော အဟိရိကော နိလ္လဇ္ဇော၊ သော မမ န ရုစ္စတီတိ ဝစနသေသော. ပကတိယာဝ ကာမေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာယ ကာမာဓိမုတ္တာနံ ပဝတ္တိံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ ဝဒတိ. ဆတ္တကံ ဝါပီတိ ဇီဝိတဟေတုကေန ကရီယမာနံ ဆတ္တကမ္ပိ မေ န ရုစ္စတီတိ အတ္ထော. ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော၊ တေန ပေဠာစင်္ကောဋကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဝေဠုဒဏ္ဍာဒီနိ ဂဟေတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဆတ္တာဒီနံ ကရဏဝသေန ဒုက္ခဇီဝိတံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ ဝဒတိ. ‘‘အဟိတကော မေ ဝါတော ဝါတီ’’တိ ကေစိ ဝတွာ အဟိတကော ဇရာဝဟော ဂိဟိကာလေ မမ သရီရေ ဝါတော ဝါယတီတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. အပရေ ပန ‘‘အဟိတကော ပရေသံ ဒုဂ္ဂန္ဓတရော စ မမ သရီရတော ဝါတော ဝါယတီ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဥက္ခလိကာ မေ ဒေဍ္ဍုဘံ ဝါတီတိ မေ မမ ဘတ္တပစနဘာဇနံ စိရပါရိဝါသိကဘာဝေန အပရိသုဒ္ဓတာယ ဥဒကသပ္ပဂန္ဓံ ဝါယတိ၊ တတော အဟံ သာဓုမုတ္တိကာမှီတိ ယောဇနာ.

ရာဂဉ္စ အဟံ ဒေါသဉ္စ၊ စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဝိဟနာမီတိ အဟံ ကိလေသဇေဋ္ဌကံ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဣမိနာ သဒ္ဒေန သဒ္ဓိံ ဝိဟနာမိ ဝိနာသေမိ၊ ပဇဟာမီတိ အတ္ထော. သာ ကိရ အတ္တနော သာမိကံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ တေန ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဖာလိယမာနာနံ သုက္ခာနံ ဝေဠုဒဏ္ဍာဒီနံ သဒ္ဒံ ဂရဟန္တီ တဿ ပဟာနံ ရာဂဒေါသပဟာနေန သမံ ကတွာ အဝေါစ. သာ ရုက္ခမူလမုပဂမ္မာတိ သာ အဟံ သုမင်္ဂလမာတာ ဝိဝိတ္တံ ရုက္ခမူလံ ဥပသင်္ကမိတွာ. သုခတော ဈာယာမီတိ သုခန္တိ ဈာယာမိ၊ ကာလေန ကာလံ သမာပဇ္ဇန္တီ ဖလသုခံ နိဗ္ဗာနသုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒိယမာနာ ဖလဇ္ဈာနေန ဈာယာမီတိ အတ္ထော. အဟော သုခန္တိ ဣဒံ ပနဿာ သမာပတ္တိတော ပစ္ဆာ ပဝတ္တမနသိကာရဝသေန ဝုတ္တံ၊ ပုဗ္ဗာဘောဂဝသေနာတိပိ ယုဇ္ဇတေဝ.

သုမင်္ဂလမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အဍ္ဎကာသိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယာဝ ကာသိဇနပဒေါတိအာဒိကာ အဍ္ဎကာသိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယံ ကိရ ကဿပဿ ဒသဗလဿ ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဘိက္ခုနိသီလေ ဌိတံ အညတရံ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တံ ခီဏာသဝတ္ထေရိံ ဂဏိကာဝါဒေန အက္ကောသိတွာ၊ တတော စုတာ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကာသိကရဋ္ဌေ ဥဠာရဝိဘဝေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ ပုဗ္ဗေ ကတဿ ဝစီဒုစ္စရိတဿ နိဿန္ဒေန ဌာနတော ပရိဘဋ္ဌာ ဂဏိကာ အဟောသိ. နာမေန အဍ္ဎကာသီ နာမ. တဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါ စ ခန္ဓကေ အာဂတာယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

တေန ခေါ ပန သမယေန အဍ္ဎကာသီ ဂဏိကာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ ဟောတိ. သာ စ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ ဟောတိ ‘‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ. အဿောသုံ ခေါ ဓုတ္တာ – ‘‘အဍ္ဎကာသီ ကိရ ဂဏိကာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ’’တိ. တေ မဂ္ဂေ ပရိယုဋ္ဌိံသု. အဿောသိ ခေါ အဍ္ဎကာသီ ဂဏိကာ ‘‘ဓုတ္တာ ကိရ မဂ္ဂေ ပရိယုဋ္ဌိတာ’’တိ. ဘဂဝတော သန္တိကေ ဒူတံ ပါဟေသိ – ‘‘အဟဉှိ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုကာမာ၊ ကထံ နု ခေါ မယာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ? အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတသ္မိံ နိဒါနေ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒူတေနပိ ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၃၀).

ဧဝံ လဒ္ဓူပသမ္ပဒါ ပန ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၄.၁၆၈-၁၈၃) –

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ၊ ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန၊ ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

‘‘တဒါဟံ ပဗ္ဗဇိတွာန၊ တဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ၊

သံဝုတာ ပါတိမောက္ခမှိ၊ ဣန္ဒြိယေသု စ ပဉ္စသု.

‘‘မတ္တညုနီ စ အသနေ၊ ယုတ္တာ ဇာဂရိယေပိ စ၊

ဝသန္တီ ယုတ္တယောဂါဟံ၊ ဘိက္ခုနိံ ဝိဂတာသဝံ.

‘‘အက္ကောသိံ ဒုဋ္ဌစိတ္တာဟံ၊ ဂဏိကေတိ ဘဏိံ တဒါ၊

တေန ပါပေန ကမ္မေန၊ နိရယမှိ အပစ္စိသံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ အဇာယိံ ဂဏိကာကုလေ၊

ဗဟုသောဝ ပရာဓီနာ၊ ပစ္ဆိမာယ စ ဇာတိယံ.

‘‘ကာသီသု သေဋ္ဌိကုလဇာ၊ ဗြဟ္မစာရီဗလေနဟံ၊

အစ္ဆရာ ဝိယ ဒေဝေသု၊ အဟောသိံ ရူပသမ္ပဒါ.

‘‘ဒိသွာန ဒဿနီယံ မံ၊ ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ၊

ဂဏိကတ္တေ နိဝေသေသုံ၊ အက္ကောသနဗလေန မေ.

‘‘သာဟံ သုတွာန သဒ္ဓမ္မံ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေန ဒေသိတံ၊

ပုဗ္ဗဝါသနသမ္ပန္နာ၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

‘‘တဒူပသမ္ပဒတ္ထာယ၊ ဂစ္ဆန္တီ ဇိနသန္တိကံ၊

မဂ္ဂေ ဓုတ္တေ ဌိတေ သုတွာ၊ လဘိံ ဒူတောပသမ္ပဒံ.

‘‘သဗ္ဗကမ္မံ ပရိက္ခီဏံ၊ ပုညံ ပါပံ တထေဝ စ၊

သဗ္ဗသံသာရမုတ္တိဏ္ဏာ၊ ဂဏိကတ္တဉ္စ ခေပိတံ.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ၊ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

စေတောပရိယဉာဏဿ၊ ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု၊ ပဋိဘာနေ တထေဝ စ၊

ဉာဏံ မမ မဟာဝီရ၊ ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၄.၁၆၈-၁၈၃)၊

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဥဒါနဝသေန –

၂၅. ‘‘ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ၊ သုင်္ကော မေ တတ္တကော အဟု၊

တံ ကတွာ နေဂမော အဂ္ဃံ၊ အဍ္ဎေနဂ္ဃံ ဌပေသိ မံ.

၂၆. ‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒဟံ ရူပေ၊ နိဗ္ဗိန္ဒဉ္စ ဝိရဇ္ဇဟံ၊

မာ ပုန ဇာတိသံသာရံ၊ သန္ဓာဝေယျံ ပုနပ္ပုနံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ၊ သုင်္ကော မေ တတ္တကော အဟူတိ ကာသီသု ဇနပဒေသု ဘဝေါ သုင်္ကော ကာသိဇနပဒေါ၊ သော ယာဝ ယတ္တကော၊ တတ္တကော မယှံ သုင်္ကော အဟု အဟောသိ. ကိတ္တကော ပန သောတိ? သဟဿမတ္တော. ကာသိရဋ္ဌေ ကိရ တဒါ သုင်္ကဝသေန ဧကဒိဝသံ ရညော ဥပ္ပဇ္ဇနကအာယော အဟောသိ သဟဿမတ္တော၊ ဣမာယပိ ပုရိသာနံ ဟတ္ထတော ဧကဒိဝသံ လဒ္ဓဓနံ တတ္တကံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ၊ သုင်္ကော မေ တတ္တကော အဟူ’’တိ. သာ ပန ကာသိသုင်္ကပရိမာဏတာယ ကာသီတိ သမညံ လဘိ. တတ္ထ ယေဘုယျေန မနုဿာ သဟဿံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာ တတော ဥပဍ္ဎံ ဒတွာ ဒိဝသဘာဂမေဝ ရမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ဝသေနာယံ အဍ္ဎကာသီတိ ပညာယိတ္ထ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ ကတွာ နေဂမော အဂ္ဃံ၊ အဍ္ဎေနဂ္ဃံ ဌပေသိ မ’’န္တိ. တံ ပဉ္စသတမတ္တံ ဓနံ အဂ္ဃံ ကတွာ နေဂမော နိဂမဝါသိဇနော ဣတ္ထိရတနဘာဝေန အနဂ္ဃမ္ပိ သမာနံ အဍ္ဎေန အဂ္ဃံ နိမိတ္တံ အဍ္ဎကာသီတိ သမညာဝသေန မံ ဌပေသိ၊ တထာ မံ ဝေါဟရီတိ အတ္ထော.

အထ နိဗ္ဗိန္ဒဟံ ရူပေတိ ဧဝံ ရူပူပဇီဝိနီ ဟုတွာ ဌိတာ. အထ ပစ္ဆာ သာသနံ နိဿာယ ရူပေ အဟံ နိဗ္ဗိန္ဒိံ ‘‘ဣတိပိ ရူပံ အနိစ္စံ၊ ဣတိပိဒံ ရူပံ ဒုက္ခံ၊ အသုဘ’’န္တိ ပဿန္တီ တတ္ထ ဥက္ကဏ္ဌိံ. နိဗ္ဗိန္ဒဉ္စ ဝိရဇ္ဇဟန္တိ နိဗ္ဗိန္ဒန္တီ စာဟံ တတော ပရံ ဝိရာဂံ အာပဇ္ဇိံ. နိဗ္ဗိန္ဒဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တရုဏဝိပဿနံ ဒဿေတိ၊ ဝိရာဂဂ္ဂဟဏေန ဗလဝဝိပဿနံ. ‘‘နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇတိ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. မာ ပုန ဇာတိသံသာရံ၊ သန္ဓာဝေယျံ ပုနပ္ပုနန္တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗိန္ဒနဝိရဇ္ဇနာကာရေ နိဒဿေတိ. တိဿော ဝိဇ္ဇာတိအာဒိနာ တေသံ မတ္ထကပ္ပတ္တိံ၊ တံ ဝုတ္တနယမေဝ.

အဍ္ဎကာသိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. စိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာတိအာဒိကာ စိတ္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဣတော စတုန္နဝုတိကပ္ပေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ဧကဒိဝသံ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ နဠပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ရာဇဂဟပ္ပဝေသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပစ္ဆာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟလ္လိကာကာလေ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ၊ အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ၊ သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ.

‘‘ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ၊ ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ၊

နဠမာလံ ဂဟေတွာန၊ သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ ကိန္နရီဒေဟံ၊ အဂစ္ဆိံ တိဒသံ ဂတိံ.

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ၊ မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

ဒသန္နံ စက္ကဝတ္တီနံ၊ မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သံဝေဇေတွာန မေ စိတ္တံ၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ၊ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပုပ္ဖပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

သာ ပန အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ –

၂၇. ‘‘ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာ၊ ဂိလာနာ ဗာဠှဒုဗ္ဗလာ၊

ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဂစ္ဆာမိ၊ ပဗ္ဗတံ အဘိရူဟိယ.

၂၈. ‘‘သင်္ဃာဋိံ နိက္ခိပိတွာန၊ ပတ္တကဉ္စ နိကုဇ္ဇိယ၊

သေလေ ခမ္ဘေသိမတ္တာနံ၊ တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာ’’တိ. –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာတိ ယဒိပိ အဟံ ဇရာဇိဏ္ဏာ အပ္ပမံသလောဟိတဘာဝေန ကိသသရီရာ အမှိ. ဂိလာနာ ဗာဠှဒုဗ္ဗလာတိ ဓာတွာဒိဝိကာရေန ဂိလာနာ၊ တေနေဝ ဂေလညေန အတိဝိယ ဒုဗ္ဗလာ. ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဂစ္ဆာမီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆန္တီ ကတ္တရယဋ္ဌိံ အာလမ္ဗိတွာဝ ဂစ္ဆာမိ. ပဗ္ဗတံ အဘိရူဟိယာတိ ဧဝံ ဘူတာပိ ဝိဝေကကာမတာယ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ.

သင်္ဃာဋိံ နိက္ခိပိတွာနာတိ သန္တရုတ္တရာ ဧဝ ဟုတွာ ယထာသံဟတံ အံသေ ဌပိတံ သင်္ဃာဋိံ ဟတ္ထပါသေ ဌပေတွာ. ပတ္တကဉ္စ နိကုဇ္ဇိယာတိ မယှံ ဝလဉ္ဇနမတ္တိကာပတ္တံ အဓောမုခံ ကတွာ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ. သေလေ ခမ္ဘေသိမတ္တာနံ၊ တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာတိ ပဗ္ဗတေ နိသိန္နာ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ မောဟက္ခန္ဓံ ပဒါလေတွာ၊ တေနေဝ စ မောဟက္ခန္ဓပဒါလနေန အတ္တာနံ အတ္တဘာဝံ ခမ္ဘေသိံ၊ မမ သန္တာနံ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန ဝိက္ခမ္ဘေသိန္တိ အတ္ထော.

စိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. မေတ္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ဒုက္ခိတာတိအာဒိကာ မေတ္တိကာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တီ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု စေတိယေ ရတနေန ပဋိမဏ္ဍိတာယ မေခလာယ ပူဇံ အကာသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. သေသံ အနန္တရေ ဝုတ္တသဒိသံ. အယံ ပန ပဋိဘာဂကူဋံ အဘိရုဟိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၂၀-၂၅) –

‘‘သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော၊ ထူပကာရာပိကာ အဟုံ၊

မေခလိကာ မယာ ဒိန္နာ၊ နဝကမ္မာယ သတ္ထုနော.

‘‘နိဋ္ဌိတေ စ မဟာထူပေ၊ မေခလံ ပုနဒါသဟံ၊

လောကနာထဿ မုနိနော၊ ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ မေခလမဒံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ထူပကာရဿိဒံ ဖလံ.