၃. တိကနိပါတော

၁. အပရာသာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

တိကနိပါတေ ပဏ္ဏဝီသတိဝဿာနီတိအာဒိကာ အပရာယ သာမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ တတ္ထ ကိန္နရေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠာပသုတာ ဝိစရတိ. အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ တဿာ ကုသလဗီဇရောပနတ္ထံ တတ္ထ ဂန္တွာ နဒီတီရေ စင်္ကမိ. သာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သဠလပုပ္ဖါနိ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသမ္ဗိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ သာမာဝတိယာ သဟာယိကာ ဟုတွာ တဿာ မတကာလေ သံဝေဂဇာတာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စဝီသတိ ဝဿာနိ စိတ္တသမာဓာနံ အလဘိတွာ မဟလ္လိကာကာလေ သုဂတောဝါဒံ လဘိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၂၂-၂၉) –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ၊ အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ၊

အဒ္ဒသာဟံ ဒေဝဒေဝံ၊ စင်္ကမန္တံ နရာသဘံ.

‘‘ဩစိနိတွာန သဠလံ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

ဥပသိင်္ဃိ မဟာဝီရော၊ သဠလံ ဒေဝဂန္ဓိကံ.

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိပဿီ လောကနာယကော၊

ဥပသိင်္ဃိ မဟာဝီရော၊ ပေက္ခမာနာယ မေ တဒါ.

‘‘အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန၊ ဝန္ဒိတွာ ဒွိပဒုတ္တမံ၊

သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ၊ တတော ပဗ္ဗတမာရုဟိံ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၃၉. ‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ၊ ယတော ပဗ္ဗဇိတာယ မေ၊

နာဘိဇာနာမိ စိတ္တဿ၊ သမံ လဒ္ဓံ ကုဒါစနံ.

၄၀. ‘‘အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ၊ စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ၊

တတော သံဝေဂမာပါဒိံ၊ သရိတွာ ဇိနသာသနံ.

၄၁. ‘‘ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ၊ အပ္ပမာဒရတာယ မေ၊

တဏှက္ခယော အနုပ္ပတ္တော၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

အဇ္ဇ မေ သတ္တမီ ရတ္တိ၊ ယတော တဏှာ ဝိသောသိတာ’’တိ. –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ စိတ္တဿ သမန္တိ စိတ္တဿ ဝူပသမံ၊ စေတောသမထမဂ္ဂဖလသမာဓီတိ အတ္ထော.

တတောတိ တသ္မာ စိတ္တဝသံ ဝတ္တေတုံ အသမတ္ထဘာဝတော. သံဝေဂမာပါဒိန္တိ သတ္ထရိ ဓရန္တေပိ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ အသက္ကောန္တီ ပစ္ဆာ ကထံ ပါပယိဿာမီတိ သံဝေဂံ ဉာဏုတြာသံ အာပဇ္ဇိံ. သရိတွာ ဇိနသာသနန္တိ ကာဏကစ္ဆပေါပမာဒိသတ္ထုဩဝါဒံ (သံ. နိ. ၅.၁၁၁၇၊ မ. နိ. ၃.၂၅၂) အနုဿရိတွာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

အပရာသာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုန္တိအာဒိကာ ဥတ္တမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ အညတရဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဂေဟေ ဃရဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ဝယပ္ပတ္တာ အတ္တနော အယျကာနံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောန္တီ ဇီဝတိ. တေန စ သမယေန ဗန္ဓုမရာဇာ ပုဏ္ဏမီဒိဝသေ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ပုရေဘတ္တံ ဒါနာနိ ဒတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏာတိ. အထ မဟာဇနာ ယထာ ရာဇာ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ တထေဝ ပုဏ္ဏမီဒိဝသေ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဝတ္တန္တိ. အထဿာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဧတရဟိ ခေါ မဟာရာဇာ မဟာဇနာ စ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဝတ္တန္တိ၊ ယံနူနာဟံ ဥပေါသထဒိဝသေသု ဥပေါသထသီလံ သမာဒါယ ဝတ္တေယျ’’န္တိ. သာ တထာ ကရောန္တီ သုပရိသုဒ္ဓံ ဥပေါသထသီလံ ရက္ခိတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ တံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ နာသက္ခိ. ပဋာစာရာ ထေရီ တဿာ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ဩဝါဒမဒါသိ. သာ တဿာ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၁-၂၁) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ၊ ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော၊

ဒိဝသေ ပုဏ္ဏမာယ သော၊ ဥပဝသိ ဥပေါသထံ.

‘‘အဟံ တေန သမယေန၊ ကုမ္ဘဒါသီ အဟံ တဟိံ၊

ဒိသွာ သရာဇကံ သေနံ၊ ဧဝါဟံ စိန္တယိံ တဒါ.

‘‘ရာဇာပိ ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ၊ ဥပဝသိ ဥပေါသထံ၊

သဖလံ နူန တံ ကမ္မံ၊ ဇနကာယော ပမောဒိတော.

‘‘ယောနိသော ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊ ဒုဂ္ဂစ္စဉ္စ ဒလိဒ္ဒတံ၊

မာနသံ သမ္ပဟံသိတွာ၊ ဥပဝသိံ ဥပေါသထံ.

‘‘အဟံ ဥပေါသထံ ကတွာ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘တတ္ထ မေ သုကတံ ဗျမှံ၊ ဥဗ္ဘယောဇနမုဂ္ဂတံ၊

ကူဋာဂါရဝရူပေတံ၊ မဟာသနသုဘူသိတံ.

‘‘အစ္ဆရာ သတသဟဿာ၊ ဥပတိဋ္ဌန္တိ မံ သဒါ၊

အညေ ဒေဝေ အတိက္ကမ္မ၊ အတိရောစာမိ သဗ္ဗဒါ.

‘‘စတုသဋ္ဌိဒေဝရာဇူနံ၊ မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

တေသဋ္ဌိစက္ကဝတ္တီနံ၊ မဟေသိတ္တမကာရယိံ.

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဟုတွာန၊ ဘဝေသု သံသရာမဟံ၊

သဗ္ဗတ္ထ ပဝရာ ဟောမိ၊ ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဟတ္ထိယာနံ အဿယာနံ၊ ရထယာနဉ္စ သီဝိကံ၊

လဘာမိ သဗ္ဗမေဝေတံ၊ ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

‘‘သောဏ္ဏမယံ ရူပိမယံ၊ အထောပိ ဖလိကာမယံ၊

လောဟိတင်္ဂမယဉ္စေဝ၊ သဗ္ဗံ ပဋိလဘာမဟံ.

‘‘ကောသေယျကမ္ဗလိယာနိ၊ ခေါမကပ္ပါသိကာနိ စ၊

မဟဂ္ဃါနိ စ ဝတ္ထာနိ၊ သဗ္ဗံ ပဋိလဘာမဟံ.

‘‘အန္နံ ပါနံ ခါဒနီယံ၊ ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ၊

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ၊ ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဝရဂန္ဓဉ္စ မာလဉ္စ၊ စုဏ္ဏကဉ္စ ဝိလေပနံ၊

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ၊ ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကူဋာဂါရဉ္စ ပါသာဒံ၊ မဏ္ဍပံ ဟမ္မိယံ ဂုဟံ၊

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ၊ ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဇာတိယာ သတ္တဝဿာဟံ၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

အဍ္ဎမာသေ အသမ္ပတ္တေ၊ အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ၊ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၄၂. ‘‘စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ၊ ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ၊

အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ၊ စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ.

၄၃. ‘‘သာ ဘိက္ခုနိံ ဥပါဂစ္ဆိံ၊ ယာ မေ သဒ္ဓါယိကာ အဟု၊

သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ၊ ခန္ဓာယတနဓာတုယော.

၄၄. ‘‘တဿာ ဓမ္မံ သုဏိတွာန၊ ယထာ မံ အနုသာသိ သာ၊

သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန၊ နိသီဒိံ ပီတိသုခသမပ္ပိတာ၊

အဋ္ဌမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိံ၊ တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာ’’တိ. –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ သာ ဘိက္ခုနိံ ဥပါဂစ္ဆိံ ၊ ယာ မေ သဒ္ဓါယိကာ အဟူတိ ယာ မယာ သဒ္ဓါတဗ္ဗာ သဒ္ဓေယျဝစနာ အဟောသိ၊ တံ ဘိက္ခုနိံ သာဟံ ဥပဂစ္ဆိံ ဥပသင်္ကမိံ၊ ပဋာစာရာထေရိံ သဒ္ဓါယ ဝဒတိ. ‘‘သာ ဘိက္ခုနီ ဥပဂစ္ဆိ၊ ယာ မေ သာဓယိကာ’’တိပိ ပါဌော. သာ ပဋာစာရာ ဘိက္ခုနီ အနုကမ္ပာယ မံ ဥပဂစ္ဆိ၊ ယာ မယှံ သဒတ္ထဿ သာဓိကာတိ အတ္ထော. သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ၊ ခန္ဓာယတနဓာတုယောတိ သာ ပဋာစာရာ ထေရီ ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဣမာနိ ဒွါဒသာယတနာနိ၊ ဣမာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’’တိ ခန္ဓာဒိကေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တီ မယှံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

တဿာ ဓမ္မံ သုဏိတွာနာတိ တဿာ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ခန္ဓာဒိဝိဘာဂပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ပါပေတွာ ဒေသိတသဏှသုခုမဝိပဿနာဓမ္မံ သုတွာ. ယထာ မံ အနုသာသိ သာတိ သာ ထေရီ ယထာ မံ အနုသာသိ ဩဝဒိ၊ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တီ ပဋိပတ္တိံ မတ္ထကံ ပါပေတွာပိ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိံ. ကထံ? ပီတိသုခသမပ္ပိတာတိ ဈာနမယေန ပီတိသုခေန သမင်္ဂီဘူတာ. အဋ္ဌမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိံ၊ တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာတိ အနဝသေသံ မောဟက္ခန္ဓံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ပဒါလေတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒန္တီ ပါဒေ ပသာရေသိံ. ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ.

ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. အပရာ ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိကာ အပရာယ ဥတ္တမာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ကုလဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သာဝကံ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ တီဏိ မောဒကာနိ အဒါသိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလဇနပဒေ အညတရသ္မိံ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တဿ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၃၀-၃၆) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ၊ ကုမ္ဘဒါသီ အဟောသဟံ၊

မမ ဘာဂံ ဂဟေတွာန၊ ဂစ္ဆံ ဥဒကဟာရိကာ.

‘‘ပန္ထမှိ သမဏံ ဒိသွာ၊ သန္တစိတ္တံ သမာဟိတံ၊

ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ၊ မောဒကေ တီဏိဒါသဟံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဧကနဝုတိကပ္ပါနိ၊ ဝိနိပါတံ န ဂစ္ဆဟံ.

‘‘သမ္ပတ္တိ တံ ကရိတွာန၊ သဗ္ဗံ အနုဘဝိံ အဟံ၊

မောဒကေ တီဏိ ဒတွာန၊ ပတ္တာဟံ အစလံ ပဒံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၄၅. ‘‘ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ၊

ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ.

၄၆. ‘‘သုညတဿာနိမိတ္တဿ၊ လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆကံ၊

ဩရသာ ဓီတာ ဗုဒ္ဓဿ၊ နိဗ္ဗာနာဘိရတာ သဒါ.

၄၇. ‘‘သဗ္ဗေ ကာမာ သမုစ္ဆိန္နာ၊ ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာ၊

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ သုညတဿာနိမိတ္တဿ၊ လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆကန္တိ သုညတသမာပတ္တိယာ စ အနိမိတ္တသမာပတ္တိယာ စ အဟံ ယဒိစ္ဆကံ လာဘိနီ၊ တတ္ထ ယံ ယံ သမာပဇ္ဇိတုံ ဣစ္ဆာမိ ယတ္ထ ယတ္ထ ယဒါ ယဒါ၊ တံ တံ တတ္ထ တတ္ထ တဒါ တဒါ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝိဟရာမီတိ အတ္ထော. ယဒိပိ ဟိ သုညတာပ္ပဏိဟိတာဒိနာမကဿ ယဿ ကဿစိပိ မဂ္ဂဿ သုညတာဒိဘေဒံ တိဝိဓမ္ပိ ဖလံ သမ္ဘဝတိ. အယံ ပန ထေရီ သုညတာနိမိတ္တသမာပတ္တိယောဝ သမာပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သုညတဿာနိမိတ္တဿ၊ လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆက’’န္တိ. ယေဘုယျဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ. နိဒဿနမတ္တမေတန္တိ အပရေ.

ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာတိ ယေ ဒေဝလောကပရိယာပန္နာ ယေ စ မနုဿလောကပရိယာပန္နာ ဝတ္ထုကာမာ၊ တေ သဗ္ဗေပိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန မယာ သမ္မဒေဝ ဥစ္ဆိန္နာ၊ အပရိဘောဂါရဟာ ကတာ. ဝုတ္တဉှိ – ‘‘အဘဗ္ဗော၊ အာဝုသော၊ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတော’’တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

အပရာ ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဒန္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မာတိအာဒိကာ ဒန္တိကာယ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဗုဒ္ဓသုညကာလေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ဧကဒိဝသံ ကိန္နရေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တီ ဝိစရမာနာ အဒ္ဒသ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ပသန္နမာနသာ ဥပသင်္ကမိတွာ သာလပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကောသလရညော ပုရောဟိတဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ရာဇဂဟေ ဝသမာနာ ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂိဇ္ဈကူဋံ အဘိရုဟိတွာ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နာ ဟတ္ထာရောဟကဿ အဘိရုဟနတ္ထာယ ပါဒံ ပသာရေန္တံ ဟတ္ထိံ ဒိသွာ တဒေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၈၆-၉၆) –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ၊ အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ၊ သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ.

‘‘ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ၊ ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ၊

သာလမာလံ ဂဟေတွာန၊ သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ ကိန္နရီဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ၊ မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

မနသာ ပတ္ထိတံ မယှံ၊ နိဗ္ဗတ္တတိ ယထိစ္ဆိတံ.

‘‘ဒသန္နံ စက္ကဝတ္တီနံ၊ မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

ဩစိတတ္တာဝ ဟုတွာန၊ သံသရာမိ ဘဝေသွဟံ.

‘‘ကုသလံ ဝိဇ္ဇတေ မယှံ၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

ပူဇာရဟာ အဟံ အဇ္ဇ၊ သကျပုတ္တဿ သာသနေ.

‘‘ဝိသုဒ္ဓမနသာ အဇ္ဇ၊ အပေတမနပါပိကာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ သာလမာလာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥဒါနဝသေန –

၄၈. ‘‘ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ၊ ဂိဇ္ဈကူဋမှိ ပဗ္ဗတေ၊

နာဂံ ဩဂါဟမုတ္တိဏ္ဏံ၊ နဒီတီရမှိ အဒ္ဒသံ.

၄၉. ‘‘ပုရိသော အင်္ကုသမာဒါယ၊ ‘ဒေဟိ ပါဒ’န္တိ ယာစတိ၊

နာဂေါ ပသာရယီ ပါဒံ၊ ပုရိသော နာဂမာရုဟိ.

၅၀. ‘‘ဒိသွာ အဒန္တံ ဒမိတံ၊ မနုဿာနံ ဝသံ ဂတံ၊

တတော စိတ္တံ သမာဓေသိံ၊ ခလု တာယ ဝနံ ဂတာ’’တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ နာဂံ ဩဂါဟမုတ္တိဏ္ဏန္တိ ဟတ္ထိနာဂံ နဒိယံ ဩဂါဟံ ကတွာ ဩဂယှ တတော ဥတ္တိဏ္ဏံ. ‘‘ဩဂယှ မုတ္တိဏ္ဏ’’န္တိ ဝါ ပါဌော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. နဒီတီရမှိ အဒ္ဒသန္တိ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ အပဿိံ.

ကိံ ကရောန္တန္တိ စေတံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိသော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘ဒေဟိ ပါဒ’န္တိ ယာစတီတိ ‘‘ပါဒံ ဒေဟိ’’ဣတိ ပိဋ္ဌိအာရောဟနတ္ထံ ပါဒံ ပသာရေတုံ သညံ ဒေတိ၊ ယထာပရိစိတဉှိ သညံ ဒေန္တော ဣဓ ယာစတီတိ ဝုတ္တော.

ဒိသွာ အဒန္တံ ဒမိတန္တိ ပကတိယာ ပုဗ္ဗေ အဒန္တံ ဣဒါနိ ဟတ္ထာစရိယေန ဟတ္ထိသိက္ခာယ ဒမိတဒမထံ ဥပဂမိတံ. ကီဒိသံ ဒမိတံ? မနုဿာနံ ဝသံ ဂတံ ယံ ယံ မနုဿာ အာဏာပေန္တိ၊ တံ တံ ဒိသွာတိ ယောဇနာ. တတော စိတ္တံ သမာဓေသိံ၊ ခလု တာယ ဝနံ ဂတာတိ ခလူတိ အဝဓာရဏတ္ထေ နိပါတော. တတော ဟတ္ထိဒဿနတော ပစ္ဆာ၊ တာယ ဟတ္ထိနော ကိရိယာယ ဟေတုဘူတာယ၊ ဝနံ အရညံ ဂတာ စိတ္တံ သမာဓေသိံယေဝ. ကထံ? ‘‘အယမ္ပိ နာမ တိရစ္ဆာနဂတော ဟတ္ထီ ဟတ္ထိဒမကဿ ဝသေန ဒမထံ ဂတော၊ ကသ္မာ မနုဿဘူတာယ စိတ္တံ ပုရိသဒမကဿ သတ္ထု ဝသေန ဒမထံ န ဂမိဿတီ’’တိ သံဝေဂဇာတာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂသမာဓိနာ မမ စိတ္တံ သမာဓေသိံ အစ္စန္တသမာဓာနေန သဗ္ဗသော ကိလေသေ ခေပေသိန္တိ အတ္ထော.

ဒန္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဥဗ္ဗိရိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

အမ္မ၊ ဇီဝါတိအာဒိကာ ဥဗ္ဗိရိယာ ထေရိယာ ဂါထာ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ ဧကဒိဝသံ မာတာပိတူသု မင်္ဂလံ အနုဘဝိတုံ ဂေဟန္တရဂတေသု အဒုတိယာ သယံ ဂေဟေ ဩဟီနာ ဥပကဋ္ဌာယ ဝေလာယ ဘဂဝတော သာဝကံ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ဂေဟဒွါရသမီပေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခံ ဒါတုကာမာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣဓ ပဝိသထာ’’တိ ဝတွာ ထေရေ ဂေဟံ ပဝိဋ္ဌေ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဂေါနကာဒီဟိ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. နိသီဒိ ထေရော ပညတ္တေ အာသနေ. သာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ထေရဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. ထေရော အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာ တေန ပုညကမ္မေန တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဥဠာရဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥဗ္ဗိရီတိ လဒ္ဓနာမာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ အဟောသိ. သာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ကောသလရညာ အတ္တနော ဂေဟံ နီတာ၊ ကတိပယသံဝစ္ဆရာတိက္ကမေန ဧကံ ဓီတရံ လဘိ. တဿာ ဇီဝန္တီတိ နာမံ အကံသု. ရာဇာ တဿာ ဓီတရံ ဒိသွာ တုဋ္ဌမာနသော ဥဗ္ဗိရိယာ အဘိသေကံ အဒါသိ. ဓီတာ ပနဿာ အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာလမကာသိ. မာတာ ယတ္ထ တဿာ သရီရနိက္ခေပေါ ကတော၊ တံ သုသာနံ ဂန္တွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိဒေဝတိ. ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ထောကံ နိသီဒိတွာ ဂတာ အစိရဝတီနဒိယာ တီရေ ဌတွာ ဓီတရံ အာရဗ္ဘ ပရိဒေဝတိ. တံ ဒိသွာ သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ ယထာနိသိန္နောဝ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘ကသ္မာ ဝိပ္ပလပသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မမ ဓီတရံ အာရဗ္ဘ ဝိပ္ပလပါမိ၊ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ သုသာနေ ဈာပိတာ တဝ ဓီတရော စတုရာသီတိသဟဿမတ္တာ၊ တာသံ ကတရ သန္ဓာယ ဝိပ္ပလပသီ’’တိ. တာသံ တံ တံ အာဠာဟနဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ –

၅၁. ‘‘အမ္မ ဇီဝါတိ ဝနမှိ ကန္ဒသိ၊ အတ္တာနံ အဓိဂစ္ဆ ဥဗ္ဗိရိ၊

စုလ္လာသီတိသဟဿာနိ၊ သဗ္ဗာ ဇီဝသနာမိကာ၊

ဧတမှာဠာဟနေ ဒဍ္ဎာ၊ တာသံ ကမနုသောစသီ’’တိ. – သဥပဍ္ဎဂါထမာဟ၊

တတ္ထ၊ အမ္မ၊ ဇီဝါတိ မာတုပစာရနာမေန ဓီတုယာ အာလပနံ၊ ဣဒဉ္စဿာ ဝိပ္ပလပနာကာရဒဿနံ. ဝနမှိ ကန္ဒသီတိ ဝနမဇ္ဈေ ပရိဒေဝသိ. အတ္တာနံ အဓိဂစ္ဆ ဥဗ္ဗိရီတိ ဥဗ္ဗိရိ တဝ အတ္တာနမေဝ တာဝ ဗုဇ္ဈဿု ယာထာဝတော ဇာနာဟိ. စုလ္လာသီတိသဟဿာနီတိ စတုရာသီတိသဟဿာနိ. သဗ္ဗာ ဇီဝသနာမိကာတိ တာ သဗ္ဗာပိ ဇီဝန္တိ၊ ယာ သမာနနာမိကာ. ဧတမှာဠာဟနေ ဒဍ္ဎာတိ ဧတမှိ သုသာနေ ဈာပိတာ. တာသံ ကမနုသောစသီတိ တာသု ဇီဝန္တီနာမာသု စတုရာသီတိသဟဿမတ္တာသု ကံ သန္ဓာယ တွံ အနုသောစသိ အနုသောကံ အာပဇ္ဇသီတိ ဧဝံ သတ္ထာရာ ဓမ္မေ ဒေသိတေ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသေန အတ္တနော စ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ ယထာဌာတာဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂဖလေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၂.၃၇-၆၀) –

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ၊ အဟောသိံ ဗာလိကာ တဒါ၊

မာတာ စ မေ ပိတာ စေဝ၊ ကမ္မန္တံ အဂမံသု တေ.

‘‘မဇ္ဈနှိကမှိ သူရိယေ၊ အဒ္ဒသံ သမဏံ အဟံ၊

ဝီထိယာ အနုဂစ္ဆန္တံ၊ အာသနံ ပညပေသဟံ.

‘‘ဂေါနကာဝိကတိကာဟိ၊ ပညပေတွာ မမာသနံ၊

ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ၊ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

‘‘သန္တတ္တာ ကုထိတာ ဘူမိ၊ သူရော မဇ္ဈနှိကေ ဌိတော၊

မာလုတာ စ န ဝါယန္တိ၊ ကာလော စေဝေတ္ထ မေဟိတိ.

‘‘ပညတ္တမာသနမိဒံ၊ တဝတ္ထာယ မဟာမုနိ၊

အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ၊ နိသီဒ မမ အာသနေ.

‘‘နိသီဒိ တတ္ထ သမဏော၊ သုဒန္တော သုဒ္ဓမာနသော၊

တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာန၊ ယထာရန္ဓံ အဒါသဟံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘တတ္ထ မေ သုကတံ ဗျမှံ၊ အာသနေန သုနိမ္မိတံ၊