၁. အညတရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ ထေရီဂါထာနံ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. တတ္ထ ယသ္မာ ဘိက္ခုနီနံ အာဒိတော ယထာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ စ ပဋိလဒ္ဓါ၊ တံ ပကာသေတွာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ကရီယမာနာယ တတ္ထ တတ္ထ ဂါထာနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ဝိဘာဝေတုံ သုကရာ ဟောတိ သုပါကဋာ စ၊ တသ္မာ တံ ပကာသေတုံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သင်္ခေပတော အယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

အယဉှိ လောကနာထော ‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တီ’’တျာဒိနာ ဝုတ္တာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ကတမဟာဘိနီဟာရော သမတိံသပါရမိယော ပူရေန္တော စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ လဒ္ဓဗျာကရဏော အနုက္ကမေန ပါရမိယော ပူရေတွာ ဉာတတ္ထစရိယာယ လောကတ္ထစရိယာယ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယာယ စ ကောဋိံ ပတွာ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ –

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ၊ ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ၊

သဒေဝကံ တာရယန္တော၊ ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၆၇) –

အာယာစိတမနုဿူပပတ္တိကော တာသံ ဒေဝတာနံ ပဋိညံ ဒတွာ၊ ကတပဉ္စမဟာဝိလောကနော သကျရာဇကုလေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ဂေဟေ သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တော ဒသမာသေ သတော သမ္ပဇာနော တတ္ထ ဌတွာ၊ သတော သမ္ပဇာနော တတော နိက္ခန္တော လုမ္ဗိနီဝနေ လဒ္ဓါဘိဇာတိကော ဝိဝိဓာ ဓာတိယော အာဒိံ ကတွာ မဟတာ ပရိဟာရေန သမ္မဒေဝ ပရိဟရိယမာနော အနုက္ကမေန ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော တီသု ပါသာဒေသု ဝိဝိဓနာဋကဇနပရိဝုတော ဒေဝေါ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတဒဿနေန ဇာတသံဝေဂေါ ဉာဏဿ ပရိပါကတံ ဂတတ္တာ၊ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ၊ ရာဟုလကုမာရဿ ဇာတဒိဝသေ ဆန္နသဟာယော ကဏ္ဍကံ အဿရာဇံ အာရုယှ၊ ဒေဝတာဟိ ဝိဝဋေန ဒွါရေန အဍ္ဎရတ္တိကသမယေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ၊ တေနေဝ ရတ္တာဝသေသေန တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမိတွာ အနောမာနဒီတီရံ ပတွာ ဃဋိကာရမဟာဗြဟ္မုနာ အာနီတေ အရဟတ္တဒ္ဓဇေ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတော၊ တာဝဒေဝ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရော ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပန္နော ဟုတွာ၊ ပါသာဒိကေန ဣရိယာပထေန အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ ပတွာ၊ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတပဗ္ဘာရေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ၊ မာဂဓရာဇေန ရဇ္ဇေန နိမန္တိယမာနော တံ ပဋိက္ခိပိတွာ၊ ဘဂ္ဂဝဿာရာမံ ဂန္တွာ၊ တဿ သမယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ တတော အာဠာရုဒကာနံ သမယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ၊ တံ သဗ္ဗံ အနလင်္ကရိတွာ အနုက္ကမေန ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာ၊ တာယ အရိယဓမ္မပဋိဝေဓဿာဘာဝံ ဉတွာ ‘‘နာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာ’’တိ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟရန္တော ကတိပါဟေန ဗလံ ဂါဟေတွာ ဝိသာခါပုဏ္ဏမဒိဝသေ သုဇာတာယ ဒိန္နံ ဝရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ၊ သုဝဏ္ဏပါတိံ နဒိယာ ပဋိသောတံ ခိပိတွာ၊ ‘‘အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ကတသန္နိဋ္ဌာနော သာယနှသမယေ ကာဠေန နာဂရာဇေန အဘိတ္ထုတိဂုဏော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ အစလဋ္ဌာနေ ပါစီနလောကဓာတုအဘိမုခေါ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ၊ သူရိယေ အနတ္ထင်္ဂတေယေဝ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ၊ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ၊ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ၊ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ၊ အနုလောမပဋိလောမံ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ အဓိဂတံ အနညသာဓာရဏံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂန္တွာ၊ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာယ ဖလသမာပတ္တိယာ တတ္ထေဝ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ၊ တေနေဝ နယေန ဣတရသတ္တာဟေပိ ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ၊ ရာဇာယတနမူလေ မဓုပိဏ္ဍိကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ၊ ပုန အဇပါလနိဂြောဓမူလေ နိသိန္နော ဓမ္မတာယ ဓမ္မဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အပ္ပေါဿုက္ကတာယ စိတ္တေ နမန္တေ မဟာဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တိက္ခိန္ဒြိယမုဒိန္ဒြိယာဒိဘေဒေ သတ္တေ ဒိသွာ မဟာဗြဟ္မုနာ ဓမ္မဒေသနာယ ကတပဋိညော ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော အာဠာရုဒကာနံ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ၊ ‘‘ဗဟုပကာရာ ခေါ မေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ၊ ယေ မံ ပဓာနပဟိတတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိံသု၊ ယံနူနာဟံ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဘိက္ခူနံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၀) စိန္တေတွာ၊ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယံ မဟာဗောဓိတော ဗာရာဏသိံ ဥဒ္ဒိဿ အဋ္ဌာရသယောဇနံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ ဥပကေန အာဇီဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ၊ အနုက္ကမေန ဣသိပတနံ ပတွာ တတ္ထ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ ‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တာ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၃၊ သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တန္တဒေသနာယ အညာသိကောဏ္ဍညပ္ပမုခါ အဋ္ဌာရသဗြဟ္မကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေတွာ ပါဋိပဒေ ဘဒ္ဒိယတ္ထေရံ၊ ပက္ခဿ ဒုတိယာယံ ဝပ္ပတ္ထေရံ၊ ပက္ခဿ တတိယာယံ မဟာနာမတ္ထေရံ၊ စတုတ္ထိယံ အဿဇိတ္ထေရံ၊ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ၊ ပဉ္စမိယံ ပန ပက္ခဿ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန္တဒေသနာယ (မဟာဝ. ၂၀၊ သံ. နိ. ၃.၅၉) သဗ္ဗေပိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတော ပရံ ယသဒါရကပ္ပမုခေ ပဉ္စပဏ္ဏာသပုရိသေ၊ ကပ္ပါသိကဝနသဏ္ဍေ တိံသမတ္တေ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယေ၊ ဂယာသီသေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သဟဿမတ္တေ ပုရာဏဇဋိလေတိ ဧဝံ မဟာဇနံ အရိယဘူမိံ ဩတာရေတွာ ဗိမ္ဗိသာရပ္ပမုခါနိ ဧကာဒသနဟုတာနိ သောတာပတ္တိဖလေ နဟုတံ သရဏတ္တယေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝေဠုဝနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝိဟရန္တော အဿဇိတ္ထေရဿ ဝါဟသာ အဓိဂတပဌမမဂ္ဂေ သဉ္စယံ အာပုစ္ဆိတွာ၊ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတေ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ အဂ္ဂဖလံ သစ္ဆိကတွာ သာဝကပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တေ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ကာဠုဒါယိတ္ထေရဿ အဘိယာစနာယ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ၊ မာနတ္ထဒ္ဓေ ဉာတကေ ယမကပါဋိဟာရိယေန ဒမေတွာ၊ ပိတရံ အနာဂါမိဖလေ၊ မဟာပဇာပတိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပဋိဋ္ဌာပေတွာ၊ နန္ဒကုမာရံ ရာဟုလကုမာရဉ္စ ပဗ္ဗာဇေတွာ၊ သတ္ထာ ပုနဒေဝ ရာဇဂဟံ ပစ္စာဂစ္ဆိ.

အထာပရေန သမယေန သတ္ထရိ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. အထ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ တတော ရောဟိနီနဒီတီရေ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တန္တဒေသနာယ (သု. နိ. ၈၆၈ အာဒယော) ပရိယောသာနေ နိက္ခမိတွာ၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ ကုမာရသတာနံ ပါဒပရိစာရိကာ ဧကဇ္ဈာသယာဝ ဟုတွာ မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ သဗ္ဗာဝ ‘‘သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ မဟာပဇာပတိံ ဇေဋ္ဌိကံ ကတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တုကာမာ အဟေသုံ. အယဉ္စ မဟာပဇာပတိ ပုဗ္ဗေပိ ဧကဝါရံ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ နာလတ္ထ၊ တသ္မာ ကပ္ပကံ ပက္ကောသာပေတွာ ကေသေ ဆိန္ဒာပေတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ သဗ္ဗာ တာ သာကိယာနိယော အာဒါယ ဝေသာလိံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဒသဗလံ ယာစာပေတွာ၊ အဋ္ဌဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အလတ္ထ. ဣတရာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာ အဟေသုံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု တတ္ထ တတ္ထ ပါဠိယံ (စူဠဝ. ၄၀၂) အာဂတမေဝ.

ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ ပန မဟာပဇာပတိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သေသာ စ ပဉ္စသတဘိက္ခုနိယော နန္ဒကောဝါဒပရိယောသာနေ (မ. နိ. ၃.၃၉၈) အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဧဝံ ဘိက္ခုနိသံဃေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတေ ပုထုဘူတေ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမနိဂမဇနပဒရာဇဓာနီသု ကုလိတ္ထိယော ကုလသုဏှာယော ကုလကုမာရိကာယော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိတဉ္စ သုတွာ၊ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ သံသာရေ စ ဇာတသံဝေဂါ အတ္တနော သာမိကေ မာတာပိတရော ဉာတကေ စ အနုဇာနာပေတွာ၊ သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဗ္ဗဇိတွာ စ သီလာစာရသမ္ပန္နာ သတ္ထုနော စ တေသံ ထေရာနဉ္စ သန္တိကေ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ဃဋေန္တိယော ဝါယမန္တိယော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကံသု. တာဟိ ဥဒါနာဒိဝသေန တတ္ထ တတ္ထ ဘာသိတာ ဂါထာ ပစ္ဆာ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဧကကနိပါတာဒိဝသေန သင်္ဂီတိံ အာရောပယိံသု ‘‘ဣမာ ထေရီဂါထာ နာမာ’’တိ. တာသံ နိပါတာဒိဝိဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. တတ္ထ နိပါတေသု ဧကကနိပါတော အာဒိ. တတ္ထပိ –

၁. ‘‘သုခံ သုပါဟိ ထေရိကေ၊ ကတွာ စောဠေန ပါရုတာ၊

ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါ၊ သုက္ခဍာကံဝ ကုမ္ဘိယ’’န္တိ. –

အယံ ဂါထာ အာဒိ. တဿာ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အတီတေ ကိရ အညတရာ ကုလဓီတာ ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော ကာလေ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ ဟုတွာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ သာခါမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဝါလိကံ အတ္ထရိတွာ ဥပရိ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇံ ကတွာ သတ္ထု ကာလံ အာရောစာပေသိ. သတ္ထာ တတ္ထ ဂန္တွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. သာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိတွာ၊ ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေသိ. တဿာ ဘဂဝါ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာ ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သုဂတီသု ဧဝ သံသရန္တီ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ၊ သံသာရေ ဇာတသံဝေဂါ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဝီသတိဝဿဟဿာနိ ဘိက္ခုနိသီလံ ပူရေတွာ၊ ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယံ ကတွာ၊ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝေသာလိယံ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ ထိရသန္တသရီရတာယ ထေရိကာတိ ဝေါဟရိံသု. သာ ဝယပ္ပတ္တာ ကုလပ္ပဒေသာဒိနာ သမာနဇာတိကဿ ခတ္တိယကုမာရဿ မာတာပိတူဟိ ဒိန္နာ ပတိဒေဝတာ ဟုတွာ ဝသန္တီ သတ္ထု ဝေသာလိဂမနေ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ၊ အပရဘာဂေ မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ သာမိကဿာရောစေသိ. သာမိကော နာနုဇာနာတိ. သာ ပန ကတာဓိကာရတာယ ယထာသုတံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ရူပါရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရတိ.

အထေကဒိဝသံ မဟာနသေ ဗျဉ္ဇနေ ပစ္စမာနေ မဟတီ အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌဟိ. သာ အဂ္ဂိဇာလာ သကလဘာဇနံ တဋတဋာယန္တံ ဈာယတိ. သာ တံ ဒိသွာ တဒေဝါရမ္မဏံ ကတွာ သုဋ္ဌုတရံ အနိစ္စတံ ဥပဋ္ဌဟန္တံ ဥပဓာရေတွာ တတော တတ္ထ ဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တတဉ္စ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနုက္ကမေန ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သာ တတော ပဋ္ဌာယ အာဘရဏံ ဝါ အလင်္ကာရံ ဝါ န ဓာရေတိ. သာ သာမိကေန ‘‘ကသ္မာ တွံ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဣဒါနိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အာဘရဏံ ဝါ အလင်္ကာရံ ဝါ န ဓာရေသီ’’တိ ဝုတ္တာ အတ္တနော ဂိဟိဘာဝေ အဘဗ္ဗဘာဝံ အာရောစေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေသိ. သော ဝိသာခေါ ဥပါသကော ဝိယ ဓမ္မဒိန္နံ မဟတာ ပရိဟာရေန မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကံ နေတွာ ‘‘ဣမံ၊ အယျေ၊ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ. အထ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ဝိဟာရံ နေတွာ သတ္ထာရံ ဒဿေသိ. သတ္ထာပိဿာ ပကတိယာ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏမေဝ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သုခံ သုပါဟီ’’တိ ဂါထမာဟ.

တတ္ထ သုခန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော. သုပါဟီတိ အာဏတ္တိဝစနံ. ထေရိကေတိ အာမန္တနဝစနံ. ကတွာ စောဠေန ပါရုတာတိ အပ္ပိစ္ဆတာယ နိယောဇနံ. ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါတိ ပဋိပတ္တိကိတ္တနံ. သုက္ခဍာကံဝါတိ ဥပသမေတဗ္ဗဿ ကိလေသဿ အသာရဘာဝနိဒဿနံ. ကုမ္ဘိယန္တိ တဒါဓာရဿ အနိစ္စတုစ္ဆာဒိဘာဝနိဒဿနံ.

သုခန္တိ စေတံ ဣဋ္ဌာဓိဝစနံ. သုခေန နိဒုက္ခာ ဟုတွာတိ အတ္ထော. သုပါဟီတိ နိပဇ္ဇနိဒဿနဉ္စေတံ စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ၊ တသ္မာ စတ္တာရောပိ ဣရိယာပထေ သုခေနေဝ ကပ္ပေဟိ သုခံ ဝိဟရာတိ အတ္ထော. ထေရိကေတိ ဣဒံ ယဒိပိ တဿာ နာမကိတ္တနံ၊ ပစုရေန အနွတ္ထသညာဘာဝတော ပန ထိရေ သာသနေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တေ၊ ထိရေဟိ သီလာဒိဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတေတိ အတ္ထော. ကတွာ စောဠေန ပါရုတာတိ ပံသုကူလစောဠေဟိ စီဝရံ ကတွာ အစ္ဆာဒိတသရီရာ တံ နိဝတ္ထာ စေဝ ပါရုတာ စ. ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတွတ္ထော. ယသ္မာ တဝ သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇနကကာမရာဂေါ ဥပသန္တော အနာဂါမိမဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော၊ ဣဒါနိ တဒဝသေသံ ရာဂံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဟေတွာ သုခံ သုပါဟီတိ အဓိပ္ပါယော. သုက္ခဍာကံဝ ကုမ္ဘိယန္တိ ယထာ တံ ပက္ကေ ဘာဇနေ အပ္ပကံ ဍာကဗျဉ္ဇနံ မဟတိယာ အဂ္ဂိဇာလာယ ပစ္စမာနံ ဈာယိတွာ သုဿန္တံ ဝူပသမ္မတိ၊ ယထာ ဝါ ဥဒကမိဿေ ဍာကဗျဉ္ဇနေ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ ပစ္စမာနေ ဥဒကေ ဝိဇ္ဇမာနေ တံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ၊ ဥဒကေ ပန ဆိန္နေ ဥပသန္တမေဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ တဝ သန္တာနေ ကာမရာဂေါ ဥပသန္တော၊ ဣတရမ္ပိ ဝူပသမေတွာ သုခံ သုပါဟီတိ.

ထေရီ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသေန စ ဂါထာပရိယောသာနေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၁.၂၆-၃၀).

‘‘ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓဿ၊ မဏ္ဍပေါ ကာရိတော မယာ၊

ဓုဝံ တိစီဝရံဒါသိံ၊ ဗုဒ္ဓဿ လောကဗန္ဓုနော.

‘‘ယံ ယံ ဇနပဒံ ယာမိ၊ နိဂမေ ရာဇဓာနိယော၊

သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော ဟောမိ၊ ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ၊ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

နာဂီဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝါ.

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော၊ ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရီ ဥဒါနေန္တီ တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ၊ တေနာယံ ဂါထာ တဿာ ထေရိယာ ဂါထာ အဟောသိ. တတ္ထ ထေရိယာ ဝုတ္တဂါထာယ အနဝသေသော ရာဂေါ ပရိဂ္ဂဟိတော အဂ္ဂမဂ္ဂေန တဿ ဝူပသမဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ရာဂဝူပသမေနေဝ စေတ္ထ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကိလေသာနံ ဝူပသမော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တဒေကဋ္ဌတာယ သဗ္ဗေသံ ကိလေသဓမ္မာနံ ဝူပသမသိဒ္ဓိတော. တထာ ဟိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဟိ၊ ယော မောဟော သဟဇော မတော၊

ပဟာနေကဋ္ဌဘာဝေန၊ ရာဂေန သရဏော ဟိ သော’’တိ.

ယထာ စေတ္ထ သဗ္ဗေသံ သံကိလေသာနံ ဝူပသမော ဝုတ္တော၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ တေသံ ဝူပသမော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂဝသေန၊ သမထဝိပဿနာက္ခဏေ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန၊ မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒဝသေန၊ ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ဝူပသမသိဒ္ဓိတော. တေန စတုဗ္ဗိဓဿာပိ ပဟာနဿ သိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန သီလသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ၊ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာနေန သမာဓိသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ၊ ဣတရေဟိ ပညာသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ ဒဿိတာ ဟောတိ ပဟာနာဘိသမယောပသိဇ္ဈနတော. ယထာ ဘာဝနာဘိသမယံ သာဓေတိ တသ္မိံ အသတိ တဒဘာဝတော၊ တထာ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယံ ပရိညာဘိသမယဉ္စ သာဓေတိ ဧဝါတိ. စတုရာဘိသမယသိဒ္ဓိယာ တိဿော သိက္ခာ၊ ပဋိပတ္တိယာ တိဝိဓကလျာဏတာ၊ သတ္တဝိသုဒ္ဓိယော စ ပရိပုဏ္ဏာ ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညတရာထေရီ အပညာတာ နာမဂေါတ္တာဒိဝသေန အပါကဋာ၊ ဧကာ ထေရီ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနီ ဣမံ ဂါထံ အဘာသီတိ အဓိပ္ပါယော.

အညတရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.