၆. ဆက္ကနိပါတော

၁. ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဆက္ကနိပါတေ ဒိသွာန ပါဋိဟီရာနီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ၊ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ မဟာပရိသာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ၊ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဏိဓာနမကာသိ. ဘဂဝါ စဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ၊ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ သာသနေ မဟာပရိသာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ.

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော ဒွါနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဖုဿဿ ဘဂဝတော ဝေမာတိကကနိဋ္ဌဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အညေပိဿ ဒွေ ကနိဋ္ဌဘာတရော အဟေသုံ. တေ တယောပိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ ပရမာယ ပူဇာယ ပူဇေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗာရာဏသိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဘာတရော ဟုတွာ၊ အနုက္ကမေန နိဗ္ဗတ္တာ ဂေါတ္တဝသေန တယောပိ ကဿပါ ဧဝ နာမ ဇာတာ. တေ ဝယပ္ပတ္တာ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိံသု. တေသံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ ပရိဝါရော၊ မဇ္ဈိမဿ တီဏိ၊ ကနိဋ္ဌဿ ဒွေ. တေ အတ္တနော ဂန္ထေ သာရံ ဩလောကေန္တာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမေဝ အတ္ထံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ရောစေသုံ. တေသု ဇေဋ္ဌဘာတာ အတ္တနော ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥရုဝေလကဿပေါ နာမ ဇာတော မဟာဂင်္ဂါနဒီဝင်္ကေ ပဗ္ဗဇိတော နဒီကဿပေါ နာမ ဇာတော၊ ဂယာသီသေ ပဗ္ဗဇိတော ဂယာကဿပေါ နာမ ဇာတော.

ဧဝံ တေသု ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဝသန္တေသု ဗဟူနံ ဒိဝသာနံ အစ္စယေန အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ၊ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏော အနုက္ကမေန ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ၊ ပဉ္စဝဂ္ဂိယတ္ထေရေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယသပ္ပမုခေ ပဉ္စပညာသ သဟာယကေ ဝိနေတွာ သဋ္ဌိ အရဟန္တေ ‘‘စရထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စာရိက’’န္တိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ၊ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယေ ဝိနေတွာ ဥရုဝေလကဿပဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝသနတ္ထာယ အဂျာဂါရံ ပဝိသိတွာ၊ တတ္ထ ကတနာဂဒမနံ အာဒိံ ကတွာ အဍ္ဎုဍ္ဎသဟဿေဟိ ပါဋိဟာရိယေဟိ ဥရုဝေလကဿပံ သပရိသံ ဝိနေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. တဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဉတွာ ဣတရေပိ ဒွေ ဘာတရော သပရိသာ အာဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. သဗ္ဗေဝ ဧဟိဘိက္ခူ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ အဟေသုံ.

သတ္ထာ တံ သမဏသဟဿံ အာဒါယ ဂယာသီသံ ဂန္တွာ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသိန္နော အာဒိတ္တပရိယာယဒေသနာယ သဗ္ဗေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၄.၂၅၁-၂၉၅) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော၊ သဗ္ဗလောကဝိဒူ မုနိ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ၊ ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ စက္ခုမာ.

‘‘ဩဝါဒကော ဝိညာပကော၊ တာရကော သဗ္ဗပါဏိနံ၊

ဒေသနာကုသလော ဗုဒ္ဓေါ၊ တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော၊ ဟိတေသီ သဗ္ဗပါဏိနံ၊

သမ္ပတ္တေ တိတ္ထိယေ သဗ္ဗေ၊ ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌပိ.

‘‘ဧဝံ နိရာကုလံ အာသိ၊ သုညတံ တိတ္ထိယေဟိ စ၊

ဝိစိတ္တံ အရဟန္တေဟိ၊ ဝသီဘူတေဟိ တာဒိဘိ.

‘‘ရတနာနဋ္ဌပညာသံ၊ ဥဂ္ဂတော သော မဟာမုနိ၊

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော၊ ဗာတ္တိံသဝရလက္ခဏော.

‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ၊ အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော၊ တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယာ၊ ဗြာဟ္မဏော သာဓုသမ္မတော၊

ဥပေစ္စ လောကပဇ္ဇောတံ၊ အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ.

‘‘တဒါ မဟာပရိသတိံ၊ မဟာပရိသသာဝကံ၊

ဌပေန္တံ ဧတဒဂ္ဂမှိ၊ သုတွာန မုဒိတော အဟံ.

‘‘မဟတာ ပရိဝါရေန၊ နိမန္တေတွာ မဟာဇိနံ၊

ဗြာဟ္မဏာနံ သဟဿေန၊ သဟဒါနမဒါသဟံ.

‘‘မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန၊ အဘိဝါဒိယ နာယကံ၊

ဧကမန္တံ ဌိတော ဟဋ္ဌော၊ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

‘‘တယိ သဒ္ဓါယ မေ ဝီရ၊ အဓိကာရဂုဏေန စ၊

ပရိသာ မဟတီ ဟောတု၊ နိဗ္ဗတ္တဿ တဟိံ တဟိံ.

‘‘တဒါ အဝေါစ ပရိသံ၊ ဂဇဂဇ္ဇိတသုဿရော၊

ကရဝီကရုတော သတ္ထာ၊ ဧတံ ပဿထ ဗြာဟ္မဏံ.

‘‘ဟေမဝဏ္ဏံ မဟာဗာဟုံ၊ ကမလာနနလောစနံ၊

ဥဒဂ္ဂတနုဇံ ဟဋ္ဌံ၊ သဒ္ဓဝန္တံ ဂုဏေ မမ.

‘‘ဧသ ပတ္ထယတေ ဌာနံ၊ သီဟဃောသဿ ဘိက္ခုနော၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ၊ လစ္ဆသေ တံ မနောရထံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ၊ ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန၊ ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော.

‘‘ဣတော ဒွေနဝုတေ ကပ္ပေ၊ အဟု သတ္ထာ အနုတ္တရော၊

အနူပမော အသဒိသော၊ ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော.

‘‘သော စ သဗ္ဗံ တမံ ဟန္တွာ၊ ဝိဇဋေတွာ မဟာဇဋံ၊

ဝဿတေ အမတံ ဝုဋ္ဌိံ၊ တပ္ပယန္တော သဒေဝကံ.

‘‘တဒါ ဟိ ဗာရာဏသိယံ၊ ရာဇာပစ္စာ အဟုမှသေ၊

ဘာတရောမှ တယော သဗ္ဗေ၊ သံဝိသဋ္ဌာဝ ရာဇိနော.

‘‘ဝီရင်္ဂရူပါ ဗလိနော၊ သင်္ဂါမေ အပရာဇိတာ၊

တဒါ ကုပိတပစ္စန္တော၊ အမှေ အာဟ မဟီပတိ.

‘‘ဧထ ဂန္တွာန ပစ္စန္တံ၊ သောဓေတွာ အဋ္ဋဝီဗလံ၊

ခေမံ ဝိဇိရိတံ ကတွာ၊ ပုန ဒေထာတိ ဘာသထ.

‘‘တတော မယံ အဝေါစုမှ၊ ယဒိ ဒေယျာသိ နာယကံ၊

ဥပဋ္ဌာနာယ အမှာကံ၊ သာဓယိဿာမ ဝေါ တတော.

‘‘တတော မယံ လဒ္ဓဝရာ၊ ဘူမိပါလေန ပေသိတာ၊

နိက္ခိတ္တသတ္ထံ ပစ္စန္တံ၊ ကတွာ ပုနရုပေစ္စ တံ.

‘‘ယာစိတွာ သတ္ထုပဋ္ဌာနံ၊ ရာဇာနံ လောကနာယကံ၊

မုနိဝီရံ လဘိတွာန၊ ယာဝဇီဝံ ယဇိမှ တံ.

‘‘မဟဂ္ဃါနိ စ ဝတ္ထာနိ၊ ပဏီတာနိ ရသာနိ စ၊

သေနာသနာနိ ရမ္မာနိ၊ ဘေသဇ္ဇာနိ ဟိတာနိ စ.

‘‘ဒတွာ သသံဃမုနိနော၊ ဓမ္မေနုပ္ပါဒိတာနိ နော၊

သီလဝန္တော ကာရုဏိကာ၊ ဘာဝနာယုတ္တမာနသာ.

‘‘သဒ္ဓါ ပရိစရိတွာန၊ မေတ္တစိတ္တေန နာယကံ၊

နိဗ္ဗုတေ တမှိ လောကဂ္ဂေ၊ ပူဇံ ကတွာ ယထာဗလံ.

‘‘တတော စုတာ သန္တုသိတံ၊ ဂတာ တတ္ထ မဟာသုခံ၊

အနုဘူတာ မယံ သဗ္ဗေ၊ ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘မာယာကာရော ယထာ ရင်္ဂေ၊ ဒဿေသိ ဝိကတိံ ဗဟုံ၊

တထာ ဘဝေ ဘမန္တောဟံ၊ ဝိဒေဟာဓိပတီ အဟုံ.

‘‘ဂုဏာစေလဿ ဝါကျေန၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂတာသယော၊

နရကံ မဂ္ဂမာရူဠှော၊ ရုစာယ မမ ဓီတုယာ.

‘‘ဩဝါဒံ နာဒိယိတွာန၊ ဗြဟ္မုနာ နာရဒေနဟံ၊

ဗဟုဓာ သံသိတော သန္တော၊ ဒိဋ္ဌိံ ဟိတွာန ပါပိကံ.

‘‘ပူရယိတွာ ဝိသေသေန၊ ဒသ ကမ္မပထာနိဟံ၊

ဟိတွာန ဒေဟမဂမိံ၊ သဂ္ဂံ သဘဝနံ ယထာ.

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ၊ ဗြဟ္မဗန္ဓု အဟောသဟံ၊

ဗာရာဏသိယံ ဖီတာယံ၊ ဇာတော ဝိပ္ပမဟာကုလေ.

‘‘မစ္စုဗျာဓိဇရာဘီတော၊ ဩဂါဟေတွာ မဟာဝနံ၊

နိဗ္ဗာနံ ပဒမေသန္တော၊ ဇဋိလေသု ပရိဗ္ဗဇိံ.

‘‘တဒါ ဒွေ ဘာတရော မယှံ၊ ပဗ္ဗဇိံသု မယာ သဟ၊

ဥရုဝေလာယံ မာပေတွာ၊ အဿမံ နိဝသိံ အဟံ.

‘‘ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန၊ ဥရုဝေလနိဝါသိကော၊

တတော မေ အာသိ ပညတ္တိ၊ ဥရုဝေလကဿပေါ ဣတိ.

‘‘နဒီသကာသေ ဘာတာ မေ၊ နဒီကဿပသဝှယော၊

အာသီ သကာသနာမေန၊ ဂယာယံ ဂယာကဿပေါ.

‘‘ဒွေ သတာနိ ကနိဋ္ဌဿ၊ တီဏိ၊ မဇ္ဈဿ ဘာတုနော၊

မမ ပဉ္စ သတာနူနာ၊ သိဿာ သဗ္ဗေ မမာနုဂါ.

‘‘တဒါ ဥပေစ္စ မံ ဗုဒ္ဓေါ၊ ကတွာန ဝိဝိဓာနိ မေ၊

ပါဋိဟီရာနိ လောကဂ္ဂေါ၊ ဝိနေသိ နရသာရထိ.

‘‘သဟဿပရိဝါရေန၊ အဟောသိံ ဧဟိဘိက္ခုကော၊

တေဟေဝ သဟ သဗ္ဗေဟိ၊ အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

‘‘တေ စေဝညေ စ ဗဟဝေါ၊ သိဿာ မံ ပရိဝါရယုံ၊

ဘာသိတုဉ္စ သမတ္ထောဟံ၊ တတော မံ ဣသိသတ္တမော.

‘‘မဟာပရိသဘာဝသ္မိံ၊ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ၊

အဟော ဗုဒ္ဓေ ကတံ ကာရံ၊ သဖလံ မေ အဇာယထ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သီဟနာဒံ နဒန္တော –

၃၇၅. ‘‘ဒိသွာန ပါဋိဟီရာနိ၊ ဂေါတမဿ ယသဿိနော၊

န တာဝါဟံ ပဏိပတိံ၊ ဣဿာမာနေန ဝဉ္စိတော.

၃၇၆. ‘‘မမ သင်္ကပ္ပမညာယ၊ စောဒေသိ နရသာရထိ၊

တတော မေ အာသိ သံဝေဂေါ၊ အဗ္ဘုတော လောမဟံသနော.

၃၇၇. ‘‘ပုဗ္ဗေ ဇဋိလဘူတဿ၊ ယာ မေ သိဒ္ဓိ ပရိတ္တိကာ၊

တာဟံ တဒါ နိရာကတွာ၊ ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသာသနေ.

၃၇၈. ‘‘ပုဗ္ဗေ ယညေန သန္တုဋ္ဌော၊ ကာမဓာတုပုရက္ခတော၊

ပစ္ဆာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ၊ မောဟဉ္စာပိ သမူဟနိံ.

၃၇၉. ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

ဣဒ္ဓိမာ ပရစိတ္တညူ၊ ဒိဗ္ဗသောတဉ္စ ပါပုဏိံ.

၃၈၀. ‘‘ယဿ စတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော၊ အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော’’တိ. –

ဣမာ ဆ ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ဒိသွာန ပါဋိဟီရာနီတိ နာဂရာဇဒမနာဒီနိ အဍ္ဎုဍ္ဎသဟဿာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ဒိသွာ. ‘‘ပါဋိဟီရံ၊ ပါဋိဟေရံ၊ ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဟိ အတ္ထတော ဧကံ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ယသဿိနော’’တိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ သဒေဝကေ လောကေ ယထာဘုစ္စံ ပတ္ထဋကိတ္တိသဒ္ဒဿ. န တာဝါဟံ ပဏိပတိန္တိ ယာဝ မံ ဘဂဝါ ‘‘နေဝ ခေါ တွံ၊ ကဿပ၊ အရဟာ၊ နာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ သမာပန္နော၊ သာပိ တေ ပဋိပဒါ နတ္ထိ၊ ယာယ တွံ အရဟာ ဝါ အဿ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ န တဇ္ဇေသိ၊ တာဝ အဟံ န ပဏိပါတနံ အကာသိံ. ကိံကာရဏာ? ဣဿာမာနေန ဝဉ္စိတော၊ ‘‘ဣမဿ မယိ သာဝကတ္တံ ဥပဂတေ မမ လာဘသက္ကာရော ပရိဟာယိဿတိ၊ ဣမဿ ဧဝ ဝဍ္ဎိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပရသမ္ပတ္တိအသဟနလက္ခဏာယ ဣဿာယ စေဝ၊ ‘‘အဟံ ဂဏပါမောက္ခော ဗဟုဇနသမ္မတော’’တိ ဧဝံ အဗ္ဘုန္နတိလက္ခဏေန မာနေန စ ဝဉ္စိတော၊ ပလမ္ဘိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော.

မမ သင်္ကပ္ပမညာယာတိ မယှံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ ဇာနိတွာ၊ ယံ ယံ ဘဂဝါ ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတိ၊ တံ တံ ဒိသွာ ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ စိန္တေတွာပိ ‘‘န တွေဝ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ မိစ္ဆာဝိတက္ကံ ဇာနန္တောပိ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမေန္တော အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ပစ္ဆာ နေရဉ္ဇရာယ မဇ္ဈေ သမန္တတော ဥဒကံ ဥဿာရေတွာ ရေဏုဟတာယ ဘူမိယာ စင်္ကမိတွာ တေန အာဘတနာဝါယ ဌိတော တဒါပိ ‘‘မဟိဒ္ဓိကော’’တိအာဒိကံ စိန္တေတွာ ပုန ‘‘န တွေဝ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ ပဝတ္တိတံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ ဉတွာတိ အတ္ထော. စောဒေသိ နရသာရထီတိ တဒါ မေ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ ‘‘နေဝ ခေါ တွံ အရဟာ’’တိအာဒိနာ ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ မံ စောဒေသိ နိဂ္ဂဏှိ. တတော မေ အာသိ သံဝေဂေါ၊ အဗ္ဘုတော လောမဟံသနောတိ တတော ယထာဝုတ္တစောဒနာဟေတု ဧတ္တကံ ကာလံ အဘူတပုဗ္ဗတာယ အဗ္ဘုတော လောမဟံသနဝသေန ပဝတ္တိယာ လောမဟံသနော ‘‘အနရဟာဝ သမာနော ‘အရဟာ’တိ မညိ’’န္တိ သံဝေဂေါ သဟောတ္တပ္ပေါ ဉာဏုပ္ပါဒေါ မယှံ အဟောသိ.

ဇဋိလဘူတဿာတိ တာပသဘူတဿ. သိဒ္ဓီတိ လာဘသက္ကာရသမိဒ္ဓိ. ပရိတ္တိကာတိ အပ္ပမတ္တိကာ. တာဟန္တိ တံ အဟံ. တဒါတိ ဘဂဝတော စောဒနာယ သံဝေဂုပ္ပတ္တိကာလေ. နိရာကတွာတိ အပနေတွာ ဆဍ္ဍေတွာ၊ အနပေက္ခော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဣဒ္ဓီတိ ဘာဝနာမယဣဒ္ဓီ’’တိ ဝဒန္တိ. တဒယုတ္တံ တဒါ တဿ အဈာနလာဘီဘာဝတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာမဓာတုပုရက္ခတော’’တိ.

ယညေန သန္တုဋ္ဌောတိ ‘‘ယညံ ယဇိတွာ သဂ္ဂသုခံ အနုဘဝိဿာမိ၊ အလမေတ္တာဝတာ’’တိ ယညယဇနေန သန္တုဋ္ဌော နိဋ္ဌိတကိစ္စသညီ. ကာမဓာတုပုရက္ခတောတိ ကာမသုဂတိံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နတဏှော ယညယဇနေန ကာမလောကံ ပုရက္ခတွာ ဌိတော. သော စေ ယညော ပါဏာတိပါတပဋိသံယုတ္တော ဟောတိ၊ န တေန သုဂတိံ သက္ကာ လဒ္ဓုံ. န ဟိ အကုသလဿ ဣဋ္ဌော ကန္တော ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တတိ. ယာ ပန တတ္ထ ဒါနာဒိကုသလစေတနာ၊ တာယ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ သုဂတိံ ဂစ္ဆေယျ. ပစ္ဆာတိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာတော ပစ္ဆာ သတ္ထု ဩဝါဒေန တာပသလဒ္ဓိံ ပဟာယ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂကာလေ. သမူဟနိန္တိ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ မောဟဉ္စ အနဝသေသတော သမုဂ္ဃါတေသိံ.

ယသ္မာ ပနာယံ ထေရော အရိယမဂ္ဂေန ရာဂါဒယော သမူဟနန္တောယေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ၊ တသ္မာ တံ အတ္တနော ဆဠဘိညဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမီတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အတီတာသု ဇာတီသု နိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓေ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓေ စ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ဇာနာမိ ဗုဇ္ဈာမိ. ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ဝိသောဓိတံ၊ ပကတိစက္ခုနာ အာပါထဂတံ ပကတိရူပံ ဝိယ ဒိဗ္ဗံ မာနုသမ္ပိ ဒူရံ တိရောဋ္ဌိတံ အတိသုခုမဉ္စ ရူပံ ဝိဘာဝေတုံ သမတ္ထဉာဏံ ဘာဝနာယ မယာ ဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ဣဒ္ဓိမာတိ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိအာဒီဟိ ဣဒ္ဓီဟိ ဣဒ္ဓိမာ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏလာဘီတိ အတ္ထော. သရာဂါဒိဘေဒဿ ပရေသံ စိတ္တဿ ဇာနနတော ပရစိတ္တညူ၊ စေတောပရိယဉာဏလာဘီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒိဗ္ဗသောတဉ္စ ပါပုဏိန္တိ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏဉ္စ ပဋိလဘိံ.

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယောတိ ယော သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ ခယဘူတော ခယေန ဝါ လဒ္ဓဗ္ဗော၊ သော သဒတ္ထော ပရမတ္ထော စ မယာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန အဓိဂတောတိ. ဧဝမေတာယ ဂါထာယ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. တေကိစ္ဆကာရိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အတိဟိတာ ဝီဟီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော တေကိစ္ဆကာရိတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဝေဇ္ဇသတ္ထေ နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော. ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကံ အသောကံ နာမ ထေရံ ဗျာဓိတံ အရောဂမကာသိ၊ အညေသဉ္စ သတ္တာနံ ရောဂါဘိဘူတာနံ အနုကမ္ပာယ ဘေသဇ္ဇံ သံဝိဒဟိ.

သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သုဗုဒ္ဓဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ တိကိစ္ဆကေဟိ ဂဗ္ဘကာလေ ပရိဿယံ အပဟရိတွာ ပရိပါလိတတာယ တေကိစ္ဆကာရီတိ နာမံ အကံသု. သော အတ္တနော ကုလာနုရူပါနိ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ သိပ္ပါနိ စ သိက္ခန္တော ဝဍ္ဎတိ. တဒါ စာဏက္ကော သုဗုဒ္ဓဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ကိရိယာသု ဥပါယကောသလ္လဉ္စ ဒိသွာ၊ ‘‘အယံ ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ ပတိဋ္ဌံ လဘန္တော မံ အဘိဘဝေယျာ’’တိ ဣဿာပကတော ရညာ စန္ဒဂုတ္တေန တံ ဗန္ဓနာဂါရေ ခိပါပေသိ. တေကိစ္ဆကာရီ ပိတု ဗန္ဓနာဂါရပ္ပဝေသနံ သုတွာ ဘီတော ပလာယိတွာ သာဏဝါသိတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အတ္တနော သံဝေဂကာရဏံ ထေရဿ ကထေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အဗ္ဘောကာသိကော နေသဇ္ဇိကော စ ဟုတွာ ဝိဟရတိ၊ သီတုဏှံ အဂဏေန္တော သမဏဓမ္မမေဝ ကရောတိ၊ ဝိသေသတော ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနမနုယုဉ္ဇတိ. တံ ဒိသွာ မာရော ပါပိမာ ‘‘န ဣမဿ မမ ဝိသယံ အတိက္ကမိတုံ ဒဿာမီ’’တိ ဝိက္ခေပံ ကာတုကာမော သဿာနံ နိပ္ဖတ္တိကာလေ ခေတ္တဂေါပကဝဏ္ဏေန ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ နိပ္ပဏ္ဍေန္တော –

၃၈၁. ‘‘အတိဟိတာ ဝီဟိ၊ ခလဂတာ သာလီ၊

န စ လဘေ ပိဏ္ဍံ၊ ကထမဟံ ကဿ’’န္တိ. – အာဟ၊ တံ သုတွာ ထေရော –

၃၈၂. ‘‘ဗုဒ္ဓမပ္ပမေယျံ အနုဿရ ပသန္နော၊ ပီတိယာ ဖုဋသရီရော ဟောဟိသိ သတတမုဒဂ္ဂေါ.

၃၈၃. ‘‘ဓမ္မမပ္ပမေယျံ ။ပေ။ သတတမုဒဂ္ဂေါ.

၃၈၄. ‘‘သံဃမပ္ပမေယျံ။ပေ။ သတတမုဒဂ္ဂေါ’’တိ. – အာဟ၊ တံ သုတွာ မာရော –

၃၈၅. ‘‘အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရသိ၊ သီတာ ဟေမန္တိကာ ဣမာ ရတျော၊

မာ သီတေန ပရေတော ဝိဟညိတ္ထော၊ ပဝိသ တွံ ဝိဟာရံ ဖုသိတဂ္ဂဠ’’န္တိ. –

အာဟ. အထ ထေရော –

၃၈၆. ‘‘ဖုသိဿံ စတဿော အပ္ပမညာယော၊ တာဟိ စ သုခိတော ဝိဟရိဿံ၊

နာဟံ သီတေန ဝိဟညိဿံ၊ အနိဉ္ဇိတော ဝိဟရန္တော’’တိ. – အာဟ၊

တတ္ထ အတိဟိတာ ဝီဟီတိ ဝီဟယော ကောဋ္ဌာဂါရံ အတိနေတွာ ဌပိတာ၊ တတ္ထ ပဋိသာမိတာ ခလတော ဝါ ဃရံ ဥပနီတာတိ အတ္ထော. ဝီဟိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ဣတရမ္ပိ ဓညံ သင်္ဂဏှာတိ. သာလီ ပန ယေဘုယျေန ဝီဟိတော ပစ္ဆာ ပစ္စန္တီတိ အာဟ. ခလဂတာ သာလီတိ ခလံ ဓညကရဏဋ္ဌာနံ ဂတာ၊ တတ္ထ ရာသိဝသေန မဒ္ဒနစာဝနာဒိဝသေန ဌိတာတိ အတ္ထော. ပဓာနဓညဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စေတ္ထ သာလီနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ၊ ဥဘယေနပိ ဂါမေ၊ ဂါမတော ဗဟိ စ ဓညံ ပရိပုဏ္ဏံ ဌိတန္တိ ဒဿေတိ. န စ လဘေ ပိဏ္ဍန္တိ ဧဝံ သုလဘဓညေ သုဘိက္ခကာလေ အဟံ ပိဏ္ဍမတ္တမ္ပိ န လဘာမိ. ဣဒါနိ ကထမဟံ ကဿန္တိ အဟံ ကထံ ကရိဿာမိ၊ ကထံ ဇီဝိဿာမီတိ ပရိဟာသကေဠိံ အကာသိ.

တံ သုတွာ ထေရော ‘‘အယံ ဝရာကော အတ္တနာ အတ္တနော ပဝတ္တိံ မယှံ ပကာသေသိ၊ မယာ ပန အတ္တနာဝ အတ္တာ ဩဝဒိတဗ္ဗော၊ န မယာ ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္ထုတ္တယာနုဿတိယံ အတ္တာနံ နိယောဇေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓမပ္ပမေယျ’’န္တိအာဒိနာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓမပ္ပမေယျံ အနုဿရ ပသန္နောတိ သဝါသနာယ အဝိဇ္ဇာနိဒ္ဒါယ အစ္စန္တဝိဂမေန၊ ဗုဒ္ဓိယာ စ ဝိကသိတဘာဝေန ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ပမာဏကရာနံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ အဘာဝါ အပရိမာဏဂုဏသမင်္ဂိတာယ အပ္ပမေယျပုညက္ခေတ္တတာယ စ အပ္ပမေယျံ. ဩကပ္ပနလက္ခဏေန အဘိပ္ပသာဒေန ပသန္နော၊ ပသန္နမာနသော ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၇၄၊ သံ. နိ. ၅.၉၉၇) အနုဿရ အနု အနု ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ သတိံ ပဝတ္တေဟိ၊ ပီတိယာ ဖုဋသရီရော ဟောဟိသိ. သတတမုဒဂ္ဂေါတိ အနုဿရန္တောဝ ဖရဏလက္ခဏာယ ပီတိယာ သတတံ သဗ္ဗဒါ ဖုဋသရီရော ပီတိသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပေဟိ အဇ္ဈောတ္ထဋသရီရော ဥဗ္ဗေဂပီတိယာ ဥဒဂ္ဂေါ ကာယံ ဥဒဂ္ဂံ ကတွာ အာကာသံ လင်္ဃိတုံ သမတ္ထော စ ဘဝေယျာသိ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေယျာသိ. ယတော သီတုဏှေဟိ ဝိယ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာဟိပိ အနဘိဘူတော ဟောဟိသီတိ အတ္ထော.

ဓမ္မန္တိ အရိယံ လောကုတ္တရဓမ္မံ. သံဃန္တိ အရိယံ ပရမတ္ထသံဃံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. အနုဿရာတိ ပနေတ္ထ ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဓမ္မံ၊ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော’’တိအာဒိနာ သံဃံ အနုဿရာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဧဝံ ထေရေန ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေ နိယောဇနဝသေန အတ္တနိ ဩဝဒိတေ ပုန မာရော ဝိဝေကဝါသတော နံ ဝိဝေစေတုကာမော ဟိတေသီဘာဝံ ဝိယ ဒဿေန္တော ‘‘အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရသီ’’တိ ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အဗ္ဘောကာသေ ကေနစိ အပဋိစ္ဆန္နေ ဝိဝဋင်္ဂဏေ ဝိဟရသိ ဣရိယာပထေ ကပ္ပေသိ. ဟေမန္တိကာ ဟိမပါတသမယေ ပရိယာပန္နာ ဣမာ သီတာ ရတ္တိယော ဝတ္တန္တိ. တသ္မာ သီတေန ပရေတော အဘိဘူတော ဟုတွာ မာ ဝိဟညိတ္ထော ဝိဃာတံ မာ အာပဇ္ဇိ မာ ကိလမိ. ဖုသိတဂ္ဂဠံ ပိဟိတကဝါဋံ သေနာသနံ ပဝိသ၊ ဧဝံ တေ သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတီတိ.

တံ သုတွာ ထေရော ‘‘န မယှံ သေနာသနပရိယေသနာယ ပယောဇနံ၊ ဧတ္ထေဝါဟံ သုခဝိဟာရီ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဖုသိဿ’’န္တိအာဒိနာ ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဖုသိဿံ စတဿော အပ္ပမညာယောတိ အပ္ပမာဏဂေါစရတာယ ‘‘အပ္ပမညာ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဖုသိဿံ ဖုသိဿာမိ၊ ကာလေန ကာလံ သမာပဇ္ဇိဿာမိ. တာဟိ စ သုခိတော ဝိဟရိဿန္တိ တာဟိ အပ္ပမညာဟိ သုခိတော သဉ္ဇာတသုခေါ ဟုတွာ ဝိဟရိဿံ စတ္တာရောပိ ဣရိယာပထေ ကပ္ပေဿာမီတိ. တေန မယှံ သဗ္ဗကာလေ သုခမေဝ၊ န ဒုက္ခံ. ယတော နာဟံ သီတေန ဝိဟညိဿံ အန္တရဋ္ဌကေပိ ဟိမပါတသမယေ အဟံ သီတေန န ကိလမိဿာမိ၊ တသ္မာ အနိဉ္ဇိတော ဝိဟရန္တော စိတ္တဿ ဣဉ္ဇိတကာရဏာနံ ဗျာပါဒါဒီနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ ပစ္စယုပ္ပန္နိဉ္ဇနာယ စ အဘာဝတော သမာပတ္တိသုခေနေဝ သုခိတော ဝိဟရိဿာမီတိ. ဧဝံ ထေရော ဣမံ ဂါထံ ဝဒန္တောယေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၈.၃၉-၄၄) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ၊ ဝေဇ္ဇော အာသိံ သုသိက္ခိတော၊

အာတုရာနံ သဒုက္ခာနံ၊ မဟာဇနသုခါဝဟော.

‘‘ဗျာဓိတံ သမဏံ ဒိသွာ၊ သီလဝန္တံ မဟာဇုတိံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ ဘေသဇ္ဇမဒဒိံ တဒါ.

‘‘အရောဂေါ အာသိ တေနေဝ၊ သမဏော သံဝုတိန္ဒြိယော၊

အသောကော နာမ နာမေန၊ ဥပဋ္ဌာကော ဝိပဿိနော.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဩသဓမဒါသဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဘေသဇ္ဇဿ ဣဒံ ဖလံ.

‘‘ဣတော စ အဋ္ဌမေ ကပ္ပေ၊ သဗ္ဗောသဓသနာမကော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟပ္ဖလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဧတ္ထ စ ဗိန္ဒုသာရရညော ကာလေ ဣမဿ ထေရဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ တတိယသင်္ဂီတိယံ ဣမာ ဂါထာ သင်္ဂီတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တေကိစ္ဆကာရိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. မဟာနာဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယဿ သဗြဟ္မစာရီသူတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာနာဂတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ကကုသန္ဓံ ဘဂဝန္တံ အရညံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဈာနသုခေန နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တဿ ဒါဠိမဖလံ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာကေတေ မဓုဝါသေဋ္ဌဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ မဟာနာဂေါတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ သာကေတေ အဉ္ဇနဝနေ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မတော ဂဝမ္ပတိတ္ထေရဿ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ထေရဿေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တဿောဝါဒေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၄၅.၁-၇) –

‘‘ကကုသန္ဓော မဟာဝီရော၊ သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဂဏမှာ ဝူပကဋ္ဌော သော၊ အဂမာသိ ဝနန္တရံ.

‘‘ဗီဇမိဉ္ဇံ ဂဟေတွာန၊ လတာယ အာဝုဏိံ အဟံ၊

ဘဂဝါ တမှိ သမယေ၊ ဈာယတေ ပဗ္ဗတန္တရေ.

‘‘ဒိသွာနဟံ ဒေဝဒေဝံ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊