၇. သတ္တကနိပါတော

၁. သုန္ဒရသမုဒ္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သတ္တကနိပါတေ အလင်္ကတာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သုန္ဒရသမုဒ္ဒတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ အညတရဿ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သမုဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အဟောသိ. ရူပသမ္ပတ္တိယာ ပန သုန္ဒရသမုဒ္ဒေါတိ ပညာယိတ္ထ. သော ပဌမဝယေ ဌိတော ဘဂဝတော ရာဇဂဟပ္ပဝေသေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ၊ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ပဗ္ဗဇိတွာ၊ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ သမာဒိန္နဓုတဓမ္မော ရာဇဂဟတော သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ၊ ကလျာဏမိတ္တဿ သန္တိကေ ဝိပဿနာစာရံ ဥဂ္ဂဟေတွာ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဝိဟရတိ. တဿ မာတာ ရာဇဂဟေ ဥဿဝဒိဝသေ အညေ သေဋ္ဌိပုတ္တေ သပဇာပတိကေ အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဥဿဝကီဠံ ကီဠန္တေ ဒိသွာ၊ ပုတ္တံ အနုဿရိတွာ ရောဒတိ. တံ ဒိသွာ အညတရာ ဂဏိကာ ရောဒနကာရဏံ ပုစ္ဆိ. သာ တဿာ တံ ကာရဏံ ကထေသိ. တံ သုတွာ ဂဏိကာ ‘‘အဟံ တံ အာနေဿာမိ၊ ပဿ တာဝ မမ ဣတ္ထိဘာဝ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ယဒိ ဧဝံ တံယေဝ တဿ ပဇာပတိံ ကတွာ ဣမဿ ကုလဿ သာမိနိံ ကရိဿာမီ’’တိ တာယ ဗဟုံ ဓနံ ဒတွာ၊ ဝိဿဇ္ဇိတာ မဟတာ ပရိဝါရေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ၊ ထေရဿ ပိဏ္ဍာယ ဝိစရဏဋ္ဌာနေ ဧကသ္မိံ ဂေဟေ ဝသမာနာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အညေဟိ ထေရဿ သက္ကစ္စံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒါပေသိ. အလင်္ကတပဋိယတ္တာ စ ဟုတွာ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ အာရုယှ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. အထေကဒိဝသံ ဂေဟဒွါရေန ဂစ္ဆန္တံ ထေရံ ဒိသွာ၊ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ ဩမုဉ္စိတွာ၊ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ပုရတော ဂစ္ဆန္တီ နာနပ္ပကာရံ ထေရံ ကာမနိမန္တနာယ နိမန္တေသိ. တံ သုတွာ ထေရော ‘‘ပုထုဇ္ဇနစိတ္တံ နာမ စဉ္စလံ၊ ယံနူန မယာ ဣဒါနေဝ ဥဿာဟော ကရဏီယော’’တိ တတ္ထေဝ ဌိတော ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

၄၅၉. ‘‘အလင်္ကတာ သုဝသနာ၊ မာလဓာရီ ဝိဘူသိတာ၊

အလတ္တကကတာပါဒါ၊ ပါဒုကာရုယှ ဝေသိကာ.

၄၆၀. ‘‘ပါဒုကာ ဩရုဟိတွာန၊ ပုရတော ပဉ္ဇလီကတာ၊

သာ မံ သဏှေန မုဒုနာ၊ မှိတပုဗ္ဗံ အဘာသထ.

၄၆၁. ‘‘‘ယုဝါသိ တွံ ပဗ္ဗဇိတော၊ တိဋ္ဌာဟိ မမ သာသနေ၊

ဘုဉ္ဇ မာနုသကေ ကာမေ၊ အဟံ ဝိတ္တံ ဒဒါမိ တေ၊

သစ္စံ တေ ပဋိဇာနာမိ၊ အဂ္ဂိံ ဝါ တေ ဟရာမဟံ.

၄၆၂. ‘‘‘ယဒါ ဇိဏ္ဏာ ဘဝိဿာမ၊ ဥဘော ဒဏ္ဍပရာယနာ၊

ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိဿာမ၊ ဥဘယတ္ထ ကဋဂ္ဂဟော’’’.

၄၆၃. ‘‘တဉ္စ ဒိသွာန ယာစန္တိံ၊ ဝေသိကံ ပဉ္ဇလီကတံ၊

အလင်္ကတံ သုဝသနံ၊ မစ္စုပါသံဝ ဩဍ္ဍိတံ.

၄၆၄. ‘‘တတော မေ မနသီကာရော၊ ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု၊ နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ.

၄၆၅. ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ၊ ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

တတ္ထ မာလဓာရီတိ မာလာဓာရိနီ ပိဠန္ဓပုပ္ဖဒါမာ. ဝိဘူသိတာတိ ဦနဋ္ဌာနဿ ပူရဏဝသေန ပုပ္ဖေဟိ စေဝ ဂန္ဓဝိလေပနာဒီဟိ စ ဝိဘူသိတဂတ္တာ. ‘‘အလင်္ကတာ’’တိ ဣမိနာ ဟတ္ထူပဂဂီဝူပဂါဒီဟိ အာဘရဏေဟိ အလင်္ကရဏံ အဓိပ္ပေတံ. အလတ္တကကတာပါဒါတိ ပရိဏတဇယသုမနပုပ္ဖဝဏ္ဏေန လာခါရသေန ရဉ္ဇိတစရဏယုဂဠာ. သမာသပဒဉှေတံ၊ ‘‘အလတ္တကကတပါဒါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာသုခတ္ထံ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တံ. အသမာသဘာဝေ ပန ‘‘တဿာ’’တိ ဝစနသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဒုကာရုယှ ဝေသိကာတိ ဧကာ ရူပူပဇီဝိကာ ဣတ္ထီ ယထာဝုတ္တဝေသာ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ ပဋိမုဉ္စိတွာ ‘‘ဌိတာ’’တိ ဝစနသေသော.

ပါဒုကာ ဩရုဟိတွာနာတိ ပါဒုကာဟိ ဩတရိတွာ၊ သုဝဏ္ဏပါဒုကာယော ဩမုဉ္စိတွာတိ အတ္ထော. ပဉ္ဇလီကတာတိ ပဂ္ဂဟိတအဉ္ဇလိကာ သာ ဝေသီ မံ. သာမံ ဝါ ဝစနပရမ္ပရံ ဝိနာ သယမေဝ အဘာသထ. သဏှေနာတိ မဋ္ဌေန. မုဒုနာတိ မဓုရေန. ‘‘ဝစနေနာ’’တိ အဝုတ္တမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ၊ အဘာသထာတိ၊ ဝုတ္တတ္တာ.

ယုဝါသိ တွံ ပဗ္ဗဇိတောတိ တွံ ပဗ္ဗဇန္တော ယုဝါ၊ ဒဟရောယေဝ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတောသိ၊ နနု ပဗ္ဗဇန္တေန သတ္တမေ ဒသကေ သမ္ပတ္တေဝ ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. တိဋ္ဌာဟိ မမ သာသနေတိ မမ ဝစနေ တိဋ္ဌ.

ကိံ ပန တန္တိ အာဟ ‘‘ဘုဉ္ဇ မာနုသကေ ကာမေ’’တိ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမဿ ရူပသမ္ပတ္တိ၊ ဝယသမ္ပတ္တိ၊ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ၊ ဘောဂသမ္ပတ္တိ စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ‘‘ကုတော မေ ဘောဂသမ္ပတ္တီ’’တိ ဝဒေယျာတိ၊ အာဟ ‘‘အဟံ ဝိတ္တံ ဒဒါမိ တေ’’တိ. ‘‘တယိဒံ ဝစနံ ကထံ သဒ္ဒဟာတဗ္ဗ’’န္တိ မညေယျာတိ တံ သဒ္ဒဟာပေန္တီ အာဟ ‘‘သစ္စံ တေ ပဋိဇာနာမိ၊ အဂ္ဂိံ ဝါ တေ ဟရာမဟ’’န္တိ. ‘‘ဘုဉ္ဇ မာနုသကေ ကာမေ၊ အဟံ ဝိတ္တံ ဒဒါမိ တေ’’တိ ယဒိဒံ မယာ ပဋိညာတံ၊ တံ ဧကံသေန သစ္စမေဝ ပဋိဇာနာမိ၊ သစေ မေ န ပတ္တိယာယသိ၊ အဂ္ဂိံ ဝါ တေ ဟရာမဟံ အဂ္ဂိံ ဟရိတွာ အဂ္ဂိပစ္စယံ သပထံ ကရောမီတိ အတ္ထော. ဥဘယတ္ထ ကဋဂ္ဂဟောတိ အမှာကံ ဥဘိန္နံ ဇိဏ္ဏကာလေ ပဗ္ဗဇ္ဇနံ ဥဘယတ္ထ ဇယဂ္ဂါဟော. ယံ မယံ ယာဝ ဒဏ္ဍပရာယနကာလာ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇာမ၊ ဧဝံ ဣဓလောကေပိ ဘောဂေဟိ န ဇီယာမ၊ မယံ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိဿာမ၊ ဧဝံ ပရလောကေပိ ဘောဂေဟိ န ဇီယာမာတိ အဓိပ္ပါယော. တတောတိ တံ နိမိတ္တံ၊ ကာမေဟိ နိမန္တေန္တိယာ ‘‘ယုဝါသိ တွ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘ယဒါ ဇိဏ္ဏာ ဘဝိဿာမာ’’တိအာဒိနာ စ တဿာ ဝေသိယာ ဝုတ္တဝစနဟေတု. တဉှိ ဝစနံ အင်္ကုသံ ကတွာ ထေရော သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော သဒတ္ထံ ပရိပူရေသိ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

သုန္ဒရသမုဒ္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပရေ အမ္ဗာဋကာရာမေတိအာဒိကာ အာယသ္မတော လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ၊ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော နိသိန္နော တသ္မိံ ခဏေ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ မဉ္ဇုဿရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ၊ သယမ္ပိ တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ၊ ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနာဂတေ အယံ ဘိက္ခု ဝိယ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ မဉ္ဇုဿရာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပဏိဓာနံ အကာသိ. ဘဂဝါ စ တဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ စိတ္တပတ္တကောကိလော ဟုတွာ ရာဇုယျာနတော မဓုရံ အမ္ဗဖလံ တုဏ္ဍေနာဒါယ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ‘‘ဒဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. သတ္ထာ တဿ စိတ္တံ ဉတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နိသီဒိ. ကောကိလော ဒသဗလဿ ပတ္တေ အမ္ဗပက္ကံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သတ္ထာ တံ ပရိဘုဉ္ဇိ. သော ကောကိလော ပသန္နမာနသော တေနေဝ ပီတိသုခေန သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ. တေန စ ပုညကမ္မေန မဉ္ဇုဿရော အဟောသိ. ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ပန စေတိယေ အာရဒ္ဓေ ကိံ ပမာဏံ ကရောမ? သတ္တယောဇနပ္ပမာဏံ. အတိမဟန္တမေတံ. ဆယောဇနပ္ပမာဏံ. ဧတမ္ပိ အတိမဟန္တံ. ပဉ္စယောဇနံ၊ စတုယောဇနံ၊ တိယောဇနံ၊ ဒွိယောဇနန္တိ ဝုတ္တေ အယံ တဒါ ဇေဋ္ဌဝဍ္ဎကီ ဟုတွာ ‘‘ဧထ၊ ဘော၊ အနာဂတေ သုခပဋိဇဂ္ဂိယံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ရဇ္ဇုယာ ပရိက္ခိပန္တော ဂါဝုတမတ္တကေ ဌတွာ ‘‘ဧကေကံ မုခံ ဂါဝုတံ ဂါဝုတံ ဟောတု၊ စေတိယံ ဧကယောဇနာဝဋ္ဋံ ယောဇနုဗ္ဗေဓံ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ. တေ တဿ ဝစနေ အဋ္ဌံသု. ဣတိ အပ္ပမာဏဿ ဗုဒ္ဓဿ ပမာဏံ အကာသီတိ. တေန ပန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ အညေဟိ နီစတရပ္ပမာဏော ဟောတိ.

သော အမှာကံ သတ္ထု ကာလေ သာဝတ္ထိယံ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဘဒ္ဒိယောတိဿ နာမံ အဟောသိ. အတိရဿတာယ ပန လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယောတိ ပညာယိတ္ထ. သော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ၊ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ၊ ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော ဟုတွာ မဓုရေန သရေန ပရေသံ ဓမ္မံ ကထေသိ. အထေကသ္မိံ ဥဿဝဒိဝသေ ဧကေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ ရထေန ဂစ္ဆန္တီ အညတရာ ဂဏိကာ ထေရံ ဒိသွာ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသိ. ထေရော တဿာ ဒန္တဋ္ဌိကေ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ၊ တံ ပါဒကံ ကတွာ၊ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ၊ အနာဂါမီ အဟောသိ. သော အဘိဏှံ ကာယဂတာယ သတိယာ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ အာယသ္မတာ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဩဝဒိယမာနော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၅.၁-၃၃) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော၊ သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ၊ ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ သေဋ္ဌိပုတ္တော မဟဒ္ဓနော၊

ဇင်္ဃာဝိဟာရံ ဝိစရံ၊ သံဃာရာမံ အဂစ္ဆဟံ.

‘‘တဒါ သော လောကပဇ္ဇောတော၊ ဓမ္မံ ဒေသေသိ နာယကော၊

မဉ္ဇုဿရာနံ ပဝရံ၊ သာဝကံ အဘိကိတ္တယိ.

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတော ဟုတွာ၊ ကာရံ ကတွာ မဟေသိနော၊

ဝန္ဒိတွာ သတ္ထုနော ပါဒေ၊ တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ.

‘‘တဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယာကာသိ၊ သံဃမဇ္ဈေ ဝိနာယကော၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ၊ လစ္ဆသေ တံ မနောရထံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ၊ ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ဘဒ္ဒိယော နာမ နာမေန၊ ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ဖုဿော ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော၊

ဒုရာသဒေါ ဒုပ္ပသဟော၊ သဗ္ဗလောကုတ္တမော ဇိနော.

‘‘စရဏေန စ သမ္ပန္နော၊ ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ၊

ဟိတေသီ သဗ္ဗသတ္တာနံ၊ ဗဟုံ မောစေသိ ဗန္ဓနာ.

‘‘နန္ဒာရာမဝနေ တဿ၊ အဟောသိံ ဖုဿကောကိလော၊

ဂန္ဓကုဋိသမာသန္နေ၊ အမ္ဗရုက္ခေ ဝသာမဟံ.

‘‘တဒါ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆန္တံ၊ ဒက္ခိဏေယျံ ဇိနုတ္တမံ၊

ဒိသွာ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ၊ မဉ္ဇုနာဘိနိကူဇဟံ.

‘‘ရာဇုယျာနံ တဒါ ဂန္တွာ၊ သုပက္ကံ ကနကတ္တစံ၊

အမ္ဗပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာန၊ သမ္ဗုဒ္ဓဿောပနာမယိံ.

‘‘တဒါ မေ စိတ္တမညာယ၊ မဟာကာရုဏိကော ဇိနော၊

ဥပဋ္ဌာကဿ ဟတ္ထတော၊ ပတ္တံ ပဂ္ဂဏှိ နာယကော.

‘‘အဒါသိံ ဟဋ္ဌစိတ္တောဟံ၊ အမ္ဗပိဏ္ဍံ မဟာမုနေ၊

ပတ္တေ ပက္ခိပ္ပ ပက္ခေဟိ၊ ပဉ္ဇလိံ ကတွာန မဉ္ဇုနာ.

‘‘သရေန ရဇနီယေန၊ သဝနီယေန ဝဂ္ဂုနာ၊

ဝဿန္တော ဗုဒ္ဓပူဇတ္ထံ၊ နီဠံ ဂန္တွာ နိပဇ္ဇဟံ.

‘‘တဒါ မုဒိတစိတ္တံ မံ၊ ဗုဒ္ဓပေမဂတာသယံ၊

သကုဏဂ္ဃိ ဥပါဂန္တွာ၊ ဃာတယီ ဒုဋ္ဌမာနသော.

‘‘တတော စုတောဟံ တုသိတေ၊ အနုဘောတွာ မဟာသုခံ၊

မနုဿယောနိမာဂစ္ဆိံ၊ တဿ ကမ္မဿ ဝါဟသာ.

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ၊ ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန၊ ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

‘‘သာသနံ ဇောတယိတွာ သော၊ အဘိဘုယျ ကုတိတ္ထိယေ၊

ဝိနယိတွာန ဝေနေယျေ၊ နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

‘‘နိဗ္ဗုတေ တမှိ လောကဂ္ဂေ၊ ပသန္နာ ဇနတာ ဗဟူ၊

ပူဇနတ္ထာယ ဗုဒ္ဓဿ၊ ထူပံ ကုဗ္ဗန္တိ သတ္ထုနော.

‘‘သတ္တယောဇနိကံ ထူပံ၊ သတ္တရတနဘူသိတံ၊

ကရိဿာမ မဟေသိဿ၊ ဣစ္စေဝံ မန္တယန္တိ တေ.

‘‘ကိကိနော ကာသိရာဇဿ၊ တဒါ သေနာယ နာယကော၊

ဟုတွာဟံ အပ္ပမာဏဿ၊ ပမာဏံ စေတိယေ ဝဒိံ.

‘‘တဒါ တေ မမ ဝါကျေန၊ စေတိယံ ယောဇနုဂ္ဂတံ၊

အကံသု နရဝီရဿ၊ နာနာရတနဘူသိတံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ၊ ဇာတော သေဋ္ဌိကုလေ အဟံ၊

သာဝတ္ထိယံ ပုရဝရေ၊ ဣဒ္ဓေ ဖီတေ မဟဒ္ဓနေ.

‘‘ပုရပ္ပဝေသေ သုဂတံ၊ ဒိသွာ ဝိမှိတမာနသော၊

ပဗ္ဗဇိတွာန န စိရံ၊ အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

‘‘စေတိယဿ ပမာဏံ ယံ၊ အကရိံ တေန ကမ္မုနာ၊

လကုဏ္ဍကသရီရောဟံ၊ ဇာတော ပရိဘဝါရဟော.

‘‘သရေန မဓုရေနာဟံ၊ ပူဇိတွာ ဣသိသတ္တမံ၊

မဉ္ဇုဿရာနံ ဘိက္ခူနံ၊ အဂ္ဂတ္တမနုပါပုဏိံ.

‘‘ဖလဒါနေန ဗုဒ္ဓဿ၊ ဂုဏာနုဿရဏေန စ၊

သာမညဖလသမ္ပန္နော၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အပရဘာဂေ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၄၆၆. ‘‘ပရေ အမ္ဗာဋကာရာမေ၊ ဝနသဏ္ဍမှိ ဘဒ္ဒိယော၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ၊ တတ္ထ ဘဒ္ဒေါဝ ဈာယတိ.

၄၆၇. ‘‘ရမန္တေကေ မုဒိင်္ဂေဟိ၊ ဝီဏာဟိ ပဏဝေဟိ စ၊

အဟဉ္စ ရုက္ခမူလသ္မိံ၊ ရတော ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ.

၄၆၈. ‘‘ဗုဒ္ဓေါ စေ မေ ဝရံ ဒဇ္ဇာ၊ သော စ လဗ္ဘေထ မေ ဝရော၊

ဂဏှေဟံ သဗ္ဗလောကဿ၊ နိစ္စံ ကာယဂတံ သတိ’’န္တိ. –

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ပရေတိ သေဋ္ဌေ အဓိကေ၊ ဝိသိဋ္ဌေတိ အတ္ထော. အဓိကဝါစီ ဟိ အယံ ပရသဒ္ဒေါ ‘‘ပရံ ဝိယ မတ္တာယာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အမ္ဗာဋကာရာမေတိ ဧဝံနာမကေ အာရာမေ. သော ကိရ ဆာယူဒကသမ္ပန္နော ဝနသဏ္ဍမဏ္ဍိတော ရမဏီယော ဟောတိ တေန ‘‘ပရေ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တော. ‘‘အမ္ဗာဋကဝနေ အမ္ဗာဋကေဟိ အဘိလက္ခိတဝနေ’’တိ စ ဝဒန္တိ. ဝနသဏ္ဍမှီတိ ဝနဂဟနေ၊ ဃနနိစိတရုက္ခဂစ္ဆလတာသမူဟေ ဝနေတိ အတ္ထော. ဘဒ္ဒိယောတိ ဧဝံနာမကော၊ အတ္တာနမေဝ ထေရော အညံ ဝိယ ဝဒတိ. သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှာတိ တဏှာယ မူလံ နာမ အဝိဇ္ဇာ. တသ္မာ သာဝိဇ္ဇံ တဏှံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋေတွာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဘဒ္ဒေါဝ ဈာယတီတိ လောကုတ္တရေဟိ သီလာဒီဟိ ဘဒ္ဒေါ သုန္ဒရော တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ကတကိစ္စတာယ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရဝသေန အဂ္ဂဖလဈာနေန ဈာယတိ.

ဖလသုခေန စ ဈာနသမာပတ္တီဟိ စ ဝီတိနာမေတီတိ အတ္တနော ဝိဝေကရတိံ ဒဿေတွာ ‘‘ရမန္တေကေ’’တိ ဂါထာယပိ ဗျတိရေကမုခေန တမေဝတ္ထံ ဒဿေတိ. တတ္ထ မုဒိင်္ဂေဟီတိ အင်္ဂိကာဒီဟိ မုရဇေဟိ. ဝီဏာဟီတိ နန္ဒိနီအာဒီဟိ ဝီဏာဟိ. ပဏဝေဟီတိ တုရိယေဟိ ရမန္တိ ဧကေ ကာမဘောဂိနော၊ သာ ပန တေသံ ရတိ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ. အဟဉ္စာ တိ အဟံ ပန၊ ဧကကော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ ရတော၊ တတော ဧဝ ရုက္ခမူလသ္မိံ ရတော အဘိရတော ဝိဟရာမီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ အတ္တနော ဝိဝေကာဘိရတိံ ကိတ္တေတွာ ဣဒါနိ ယံ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော၊ တဿ ပသံသနတ္ထံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ စေ မေ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – သစေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ‘‘ဧကာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ဝရံ ယာစာမီ’’တိ မယာ ယာစိတော ‘‘အတိက္ကန္တဝရာ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တထာဂတာ’’တိ အပဋိက္ခိပိတွာ မယှံ ယထာယာစိတံ ဝရံ ဒဒေယျ၊ သော စ ဝရော မမာဓိပ္ပါယပူရကော လဗ္ဘေထ မယှံ မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေယျာတိ ထေရော ပရိကပ္ပဝသေန ဝဒတိ. ‘‘ဘန္တေ၊ သဗ္ဗော လောကော သဗ္ဗကာလံ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတူ’’တိ ‘‘သဗ္ဗလောကဿ နိစ္စံ ကာယဂတာသတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ကတွာ ဝရံ ဂဏှေ အဟန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဂဏှေဟံ သဗ္ဗလောကဿ၊ နိစ္စံ ကာယဂတံ သတိ’’န္တိ. ဣဒါနိ အပရိက္ခဏဂရဟာမုခေန ပရိက္ခဏံ ပသံသန္တော –

၄၆၉. ‘‘ယေ မံ ရူပေန ပါမိံသု၊ ယေ စ ဃောသေန အနွဂူ၊

ဆန္ဒရာဂဝသူပေတာ၊ န မံ ဇာနန္တိ တေ ဇနာ.

၄၇၀. ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ န ဇာနာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ စ န ပဿတိ၊

သမန္တာဝရဏော ဗာလော၊ သ ဝေ ဃောသေန ဝုယှတိ.

၄၇၁. ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ န ဇာနာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ စ ဝိပဿတိ၊

ဗဟိဒ္ဓါ ဖလဒဿာဝီ၊ သောပိ ဃောသေန ဝုယှတိ.

၄၇၂. ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ စ ဝိပဿတိ၊

အနာဝရဏဒဿာဝီ၊ န သော ဃောသေန ဝုယှတီ’’တိ. –

ဣမာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ယေ မံ ရူပေန ပါမိံသူတိ ယေ ဇနာ အဝိဒ္ဒသူ မမ ရူပေန အပသာဒိကေန နိဟီနေန ‘‘အာကာရသဒိသီ ပညာ’’တိ၊ ဓမ္မသရီရေန စ မံ နိဟီနံ ပါမိံသု၊ ‘‘ဩရကော အယ’’န္တိ ဟီဠေန္တာ ပရိစ္ဆိန္ဒနဝသေန မညိံသူတိ အတ္ထော. ယေ စ ဃောသေန အနွဂူတိ ယေ စ သတ္တာ ဃောသေန မဉ္ဇုနာ မံ သမ္ဘာဝနာဝသေန အနုဂတာ ဗဟု မညိံသု၊ တံ တေသံ မိစ္ဆာ၊ န ဟိ အဟံ ရူပမတ္တေန အဝမန္တဗ္ဗော၊ ဃောသမတ္တေန ဝါ န ဗဟုံ မန္တဗ္ဗော၊ တသ္မာ ဆန္ဒရာဂဝသူပေတာ၊ န မံ ဇာနန္တိ တေ ဇနာတိ တေ ဒုဝိဓာပိ ဇနာ ဆန္ဒရာဂဿ ဝသံ ဥပေတာ အပ္ပဟီနဆန္ဒရာဂါ သဗ္ဗသော ပဟီနဆန္ဒရာဂံ မံ န ဇာနန္တိ.

အဝိသယော တေသံ မာဒိသော အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ အပရိညာတဝတ္ထုတာယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဇ္ဈတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဇ္ဈတ္တန္တိ အတ္တနော သန္တာနေ ခန္ဓာယတနာဒိဓမ္မံ. ဗဟိဒ္ဓါတိ ပရသန္တာနေ. အထ ဝါ အဇ္ဈတ္တန္တိ၊ မမ အဗ္ဘန္တရေ အသေက္ခသီလက္ခန္ဓာဒိံ. ဗဟိဒ္ဓါတိ၊ မမေဝ အာကပ္ပသမ္ပတ္တိယာဒိယုတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပဓမ္မပ္ပဝတ္တိံ စက္ခုဝိညာဏာဒိပ္ပဝတ္တိဉ္စ. သမန္တာဝရဏောတိ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ အဇာနနေန သမန္တတော အာဝရဏယုတ္တော အာဝဋဉာဏဂတိကော. သ ဝေ ဃောသေန ဝုယှတီတိ သော ပရနေယျဗုဒ္ဓိကော ဗာလော ဃောသေန ပရေသံ ဝစနေန ဝုယှတိ နိယျတိ အာကဍ္ဎီယတိ.

ဗဟိဒ္ဓါ စ ဝိပဿတီတိ ယော စ ဝုတ္တနယေန အဇ္ဈတ္တံ န ဇာနာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ပန သုတာနုသာရေန အာကပ္ပသမ္ပတ္တိအာဒိဥပဓာရဏေန ဝါ ဝိသေသတော ပဿတိ. ‘‘ဂုဏဝိသေသယုတ္တော သိယာ’’တိ မညတိ၊ သောပိ ဗဟိဒ္ဓါ ဖလဒဿာဝီ နယဂ္ဂါဟေန ဖလမတ္တံ ဂဏှန္တော ဝုတ္တနယေန ဃောသေန ဝုယှတိ၊ သောပိ မာဒိသေ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော.

ယော ပန အဇ္ဈတ္တဉ္စ ခီဏာသဝဿ အဗ္ဘန္တရေ အသေက္ခသီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏံ ဇာနာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ စဿ ပဋိပတ္တိသလ္လက္ခဏေန ဝိသေသတော ဂုဏဝိသေသယောဂံ ပဿတိ. အနာဝရဏဒဿာဝီ ကေနစိ အနာဝဋော ဟုတွာ အရိယာနံ ဂုဏေ ဒဋ္ဌုံ ဉာတုံ သမတ္ထော၊ န သော ဃောသမတ္တေန ဝုယှတိ ယာထာဝတော ဒဿနတောတိ.

လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဘဒ္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဧကပုတ္တောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဘဒ္ဒတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ သတသဟဿပရိမာဏံ စီဝရာဒီဟိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. နိဗ္ဗတ္တမာနော စ အပုတ္တကေသု မာတာပိတူသု ဒေဝတာယာစနာဒီနိ ကတွာပိ အလဘန္တေသု သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သစေ၊ ဘန္တေ၊ မယံ ဧကံ ပုတ္တံ လစ္ဆာမ၊ တံ တုမှာကံ ဒါသတ္ထာယ ဒဿာမာ’’တိ ဝတွာ အာယာစိတွာ ဂတေသု သတ္ထု အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ အညတရော ဒေဝပုတ္တော ခီဏာယုကော ဟုတွာ ဌိတော သက္ကေန ဒေဝရညာ ‘‘အမုကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တာဟီ’’တိ အာဏတ္တော တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဘဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အကံသု. တံ သတ္တဝဿုဒ္ဒေသိကံ ဇာတံ မာတာပိတရော အလင်္ကရိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ နေတွာ ‘‘အယံ သော၊ ဘန္တေ၊ တုမှေ အာယာစိတွာ လဒ္ဓဒါရကော၊ ဣမံ တုမှာကံ နိယျာတေမာ’’တိ အာဟံသု. သတ္ထာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဣမံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ. အာဏာပေတွာ စ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ. ထေရော တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ သင်္ခေပေန ဝိပဿနာမုခံ အာစိက္ခိ. သော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော သူရိယေ အနောဂ္ဂတေယေဝ ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၅.၅၄-၆၉) –

‘‘ပဒုမုတ္တရသမ္ဗုဒ္ဓံ၊ မေတ္တစိတ္တံ မဟာမုနိံ၊

ဥပေတိ ဇနတာ သဗ္ဗာ၊ သဗ္ဗလောကဂ္ဂနာယကံ.

‘‘သတ္တုကဉ္စ ဗဒ္ဓကဉ္စ၊ အာမိသံ ပါနဘောဇနံ၊

ဒဒန္တိ သတ္ထုနော သဗ္ဗေ၊ ပုညက္ခေတ္တေ အနုတ္တရေ.

‘‘အဟမ္ပိ ဒါနံ ဒဿာမိ၊ ဒေဝဒေဝဿ တာဒိနော၊

ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ နိမန္တေတွာ၊ သံဃမ္ပိ စ အနုတ္တရံ.

‘‘ဥယျောဇိတာ မယာ စေတေ၊ နိမန္တေသုံ တထာဂတံ၊

ကေဝလံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ၊ ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ.

‘‘သတသဟဿပလ္လင်္ကံ၊ သောဝဏ္ဏံ ဂေါနကတ္ထတံ၊

တူလိကာပဋလိကာယ၊ ခေါမကပ္ပါသိကေဟိ စ၊

မဟာရဟံ ပညာပယိံ၊ အာသနံ ဗုဒ္ဓယုတ္တကံ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ၊ ဒေဝဒေဝေါ နရာသဘော၊

ဘိက္ခုသံဃပရိဗျူဠှော၊ မမ ဒွါရမုပါဂမိ.

‘‘ပစ္စုဂ္ဂန္တွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ လောကနာထံ ယသဿိနံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ အဘိနာမယိံ သင်္ဃရံ.

‘‘ဘိက္ခူနံ သတသဟဿံ၊ ဗုဒ္ဓဉ္စ လောကနာယကံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ ပရမန္နေန တပ္ပယိံ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ၊ ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

‘‘ယေနိဒံ အာသနံ ဒိန္နံ၊ သောဝဏ္ဏံ ဂေါနကတ္ထတံ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ သုဏာထ မမ ဘာသတော.

‘‘စတုသတ္တတိက္ခတ္တုံ သော၊ ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

အနုဘောဿတိ သမ္ပတ္တိံ၊ အစ္ဆရာဟိ ပုရက္ခတော.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ သဟဿံ၊ ဝသုဓံ အာဝသိဿတိ၊

ဧကပညာသက္ခတ္တုဉ္စ၊ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ.

‘‘သဗ္ဗာသု ဘဝယောနီသု၊ ဥစ္စာကုလီ ဘဝိဿတိ၊

သော စ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာ၊ သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ဘဒ္ဒိယော နာမ နာမေန၊ ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော.

‘‘ဝိဝေကမနုယုတ္တောမှိ၊ ပန္တသေနနိဝါသဟံ၊

ဖလဉ္စာဓိဂတံ သဗ္ဗံ၊ စတ္တက္လေသောမှိ အဇ္ဇဟံ.

‘‘မမ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ သဗ္ဗညူ လောကနာယကော၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ၊ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော၊ ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

တဿ ဘဂဝါ ဆဠဘိညုပ္ပတ္တိံ ဉတွာ ‘‘ဧဟိ၊ ဘဒ္ဒါ’’တိ အာဟ. သော တာဝဒေဝ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဉ္ဇလိကော သတ္ထု သမီပေ အဋ္ဌာသိ၊ သာ ဧဝ စဿ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသိ. ဗုဒ္ဓူပသမ္ပဒါ နာမ ကိရေသာ. ထေရော ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ပဝတ္တိယာ ကထနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –