၄. စတုက္ကနိပါတော

၁. နာဂသမာလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အလင်္ကတာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော နာဂသမာလတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဂိမှသမယေ သူရိယာတပသန္တတ္တာယ ဘူမိယာ ဂစ္ဆန္တံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဆတ္တံ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာဂသမာလောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဉာတိသမာဂမေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကိဉ္စိ ကာလံ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော အလင်္ကတပဋိယတ္တံ အညတရံ နစ္စကိံ မဟာပထေ တူရိယေသု ဝဇ္ဇန္တေသု နစ္စန္တိံ ဒိသွာ၊ ‘‘အယံ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဝသေန ကရဇကာယဿ တထာ တထာ ပရိဝတ္တိ၊ အဟော အနိစ္စာ သင်္ခါရာ’’တိ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၄၆.၃၇-၄၈) –

‘‘အင်္ဂါရဇာတာ ပထဝီ၊ ကုက္ကုဠာနုဂတာ မဟီ၊

ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ၊ အဗ္ဘောကာသမှိ စင်္ကမိ.

‘‘ပဏ္ဍရံ ဆတ္တမာဒါယ၊ အဒ္ဓါနံ ပဋိပဇ္ဇဟံ၊

တတ္ထ ဒိသွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဝိတ္တိ မေ ဥပပဇ္ဇထ.

‘‘မရီစိယောတ္ထဋာ ဘူမိ၊ အင်္ဂါရာဝ မဟီ အယံ၊

ဥပဟန္တိ မဟာဝါတာ၊ သရီရဿာသုခေပနာ.

‘‘သီတံ ဥဏှံ ဝိဟနန္တံ၊ ဝါတာတပနိဝါရဏံ၊

ပဋိဂ္ဂဏှ ဣမံ ဆတ္တံ၊ ဖဿယိဿာမိ နိဗ္ဗုတိံ.

‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော၊ ပဒုမုတ္တရော မဟာယသော၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ၊ ပဋိဂ္ဂဏှိ တဒါ ဇိနော.

‘‘တိံသကပ္ပါနိ ဒေဝိန္ဒော၊ ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ၊

သတာနံ ပဉ္စက္ခတ္တုဉ္စ၊ စက္ကဝတ္တီ အဟောသဟံ.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ၊ ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

အနုဘောမိ သကံ ကမ္မံ၊ ပုဗ္ဗေ သုကတမတ္တနော.

‘‘အယံ မေ ပစ္ဆိမာ ဇာတိ၊ စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ၊

အဇ္ဇာပိ သေတစ္ဆတ္တံ မေ၊ သဗ္ဗကာလံ ဓရီယတိ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဆတ္တမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဆတ္တဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ –

၂၆၇. ‘‘အလင်္ကတာ သုဝသနာ၊ မာလိနီ စန္ဒနုဿဒါ၊

မဇ္ဈေ မဟာပထေ နာရီ၊ တူရိယေ နစ္စတိ နဋ္ဋကီ.

၂၆၈. ‘‘ပိဏ္ဍိကာယ ပဝိဋ္ဌောဟံ၊ ဂစ္ဆန္တော နံ ဥဒိက္ခိသံ၊

အလင်္ကတံ သုဝသနံ၊ မစ္စုပါသံဝ ဩဍ္ဍိတံ.

၂၆၉. ‘‘တတော မေ မနသီကာရော၊ ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု၊ နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ.

၂၇၀. ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ၊ ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

စတူဟိ ဂါထာဟိ အတ္တနော ပဋိပတ္တိကိတ္တနမုခေန အညံ ဗျာကာသိ.

တတ္ထ အလင်္ကတာတိ ဟတ္ထူပဂါဒိအာဘရဏေဟိ အလင်္ကတဂတ္တာ. သုဝသနာတိ သုန္ဒရဝသနာ သောဘနဝတ္ထနိဝတ္ထာ. မာလိနီတိ မာလာဓာရိနီ ပိဠန္ဓိတပုပ္ဖမာလာ. စန္ဒနုဿဒါတိ စန္ဒနာနုလေပလိတ္တသရီရာ. မဇ္ဈေ မဟာပထေ နာရီ၊ တူရိယေ နစ္စတိ နဋ္ဋကီတိ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဧကာ နာရီ နဋ္ဋကီ နာဋကိတ္ထီ နဂရဝီထိယာ မဇ္ဈေ ပဉ္စင်္ဂိကေ တူရိယေ ဝဇ္ဇန္တေ နစ္စတိ၊ ယထာပဋ္ဌပိတံ နစ္စံ ကရောတိ.

ပိဏ္ဍိကာယာတိ ဘိက္ခာယ. ပဝိဋ္ဌောဟန္တိ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော အဟံ. ဂစ္ဆန္တော နံ ဥဒိက္ခိသန္တိ နဂရဝီထိယံ ဂစ္ဆန္တော ပရိဿယပရိဟရဏတ္ထံ ဝီထိံ ဩလောကေန္တော တံ နဋ္ဋကိံ ဩလောကေသိံ. ကိံ ဝိယ? မစ္စုပါသံဝ ဩဍ္ဍိတန္တိ ယထာ မစ္စုဿ မစ္စုရာဇဿ ပါသဘူတော ရူပါဒိကော ဩဍ္ဍိတော လောကေ အနုဝိစရိတွာ ဌိတော ဧကံသေန သတ္တာနံ အနတ္ထာဝဟော၊ ဧဝံ သာပိ အပ္ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတာနံ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာနံ ဧကံသတော အနတ္ထာဝဟာတိ မစ္စုပါသသဒိသီ ဝုတ္တာ.

တတောတိ တသ္မာ မစ္စုပါသသဒိသတ္တာ. မေတိ မယှံ. မနသီကာရော ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထာတိ ‘‘အယံ အဋ္ဌိသင်္ဃာတော နှာရုသမ္ဗန္ဓော မံသေန အနုပလိတ္တော ဆဝိယာ ပဋိစ္ဆန္နော အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလော အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော ဤဒိသေ ဝိကာရေ ဒဿေတီ’’တိ ဧဝံ ယောနိသော မနသိကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. အာဒီနဝေါ ပါတုရဟူတိ ဧဝံ ကာယဿ သဘာဝူပဓာရဏမုခေန တဿ စ တံနိဿိတာနဉ္စ စိတ္တစေတသိကာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ သရသပဘင်္ဂုတဉ္စ မနသိ ကရောတော တေသု စ ယက္ခရက္ခသာဒီသု ဝိယ ဘယတော ဥပဋ္ဌဟန္တေသု တတ္ထ မေ အနေကာကာရအာဒီနဝေါ ဒေါသော ပါတုရဟောသိ. တပ္ပဋိပက္ခတော စ နိဗ္ဗာနေ အာနိသံသော. နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထာတိ နိဗ္ဗိန္ဒနံ အာဒီနဝါနုပဿနာနုဘာဝသိဒ္ဓံ နိဗ္ဗိဒါဉာဏံ မမ ဟဒယေ သဏ္ဌာသိ၊ မုဟုတ္တမ္ပိ တေသံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဂဟဏေ စိတ္တံ နာဟောသိ၊ အညဒတ္ထု မုဉ္စိတုကာမတာဒိဝသေန တတ္ထ ဥဒါသီနမေဝ ဇာတန္တိ အတ္ထော.

တတောတိ ဝိပဿနာဉာဏတော ပရံ. စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ လောကုတ္တရဘာဝနာယ ဝတ္တမာနာယ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗကိလေသေဟိ မမ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အဟောသိ. ဧတေန ဖလုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ ကိလေသာ ဝိမုစ္စန္တိ နာမ၊ ဖလက္ခဏေ ဝိမုတ္တာတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

နာဂသမာလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဘဂုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဟံ မိဒ္ဓေနာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဘဂုတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ ဓာတုယော ပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန နိမ္မာနရတီသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဘဂူတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော အနုရုဒ္ဓကိမိလေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗာလကလောဏကဂါမေ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘဝံ ဝိနောဒေတုံ ဝိဟာရတော နိက္ခမ္မ စင်္ကမံ အဘိရုဟန္တော ပပတိတွာ တဒေဝ အင်္ကုသံ ကတွာ ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၄၆.၄၉-၅၇) –

‘‘ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ၊ ပဒုမုတ္တရေ မဟာယသေ၊

ပုပ္ဖဝဋံသကေ ကတွာ၊ သရီရမဘိရောပယိံ.

‘‘တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ၊ နိမ္မာနံ အဂမာသဟံ၊

ဒေဝလောကဂတော သန္တော၊ ပုညကမ္မံ သရာမဟံ.

‘‘အမ္ဗရာ ပုပ္ဖဝဿော မေ၊ သဗ္ဗကာလံ ပဝဿတိ၊

သံသရာမိ မနုဿေ စေ၊ ရာဇာ ဟောမိ မဟာယသော.

‘‘တဟိံ ကုသုမဝဿော မေ၊ အဘိဝဿတိ သဗ္ဗဒါ၊

တဿေဝ ပုပ္ဖပူဇာယ၊ ဝါဟသာ သဗ္ဗဒဿိနော.

‘‘အယံ ပစ္ဆိမကော မယှံ၊ စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ၊

အဇ္ဇာပိ ပုပ္ဖဝဿော မေ၊ အဘိဝဿတိ သဗ္ဗဒါ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဒေဟပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တော သတ္ထာရာ ဧကဝိဟာရံ အနုမောဒိတုံ ဥပဂတေန – ‘‘ကစ္စိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အပ္ပမတ္တော ဝိဟရသီ’’တိ ပုဋ္ဌော အတ္တနော အပ္ပမာဒဝိဟာရံ နိဝေဒေန္တော –

၂၇၁. ‘‘အဟံ မိဒ္ဓေန ပကတော၊ ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ၊

စင်္ကမံ အဘိရုဟန္တော၊ တတ္ထေဝ ပပတိံ ဆမာ.

၂၇၂. ‘‘ဂတ္တာနိ ပရိမဇ္ဇိတွာ၊ ပုနပါရုယှ စင်္ကမံ၊

စင်္ကမေ စင်္ကမိံ သောဟံ၊ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတော.

၂၇၃. ‘‘တတော မေ မနသီကာရော၊ ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု၊ နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ.

၂၇၄. ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ၊ ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

ဣမာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ မိဒ္ဓေန ပကတောတိ ကာယာလသိယသင်္ခါတေန အသတ္တိဝိဃာတသဘာဝေန မိဒ္ဓေန အဘိဘူတော. ဝိဟာရာတိ သေနာသနတော. ဥပနိက္ခမိန္တိ စင်္ကမိတုံ နိက္ခမိံ. တတ္ထေဝ ပပတိံ ဆမာတိ တတ္ထေဝ စင်္ကမသောပါနေ နိဒ္ဒါဘိဘူတတာယ ဘူမိယံ နိပတိံ. ဂတ္တာနိ ပရိမဇ္ဇိတွာတိ ဘူမိယံ ပတနေန ပံသုကိတာနိ အတ္တနော သရီရာဝယဝါနိ အနုမဇ္ဇိတွာ. ပုနပါရုယှ စင်္ကမန္တိ ‘‘ပတိတော ဒါနာဟ’’န္တိ သင်္ကောစံ အနာပဇ္ဇိတွာ ပုနပိ စင်္ကမဋ္ဌာနံ အာရုဟိတွာ. အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတောတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနေ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနေန သုဋ္ဌု သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ စင်္ကမိန္တိ ယောဇနာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ.

ဘဂုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သဘိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပရေ စာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သဘိယတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိဝါဝိဟာရာယ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဥပါဟနံ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပေ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ပတိဋ္ဌိတေ သုဝဏ္ဏစေတိယေ ဆဟိ ကုလပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တသတ္တမော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော ဣတရေ အာဟ – ‘‘မယံ ပိဏ္ဍပါတာယ ဂစ္ဆန္တော ဇီဝိတေ သာပေက္ခာ ဟောမ၊ ဇီဝိတေ သာပေက္ခေန စ န သက္ကာ လောကုတ္တရဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ၊ ပုထုဇ္ဇနကာလင်္ကိရိယာ စ ဒုက္ခာ. ဟန္ဒ၊ မယံ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ပဗ္ဗတံ အဘိရုယှ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခာ သမဏဓမ္မံ ကရောမာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု.

အထ နေသံ မဟာထေရော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ တဒဟေဝ ဆဠဘိညော ဟုတွာ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတံ ဥပနေသိ. ဣတရေ – ‘‘တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ ကတကိစ္စာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လာပမတ္တမ္ပိ ပပဉ္စော၊ သမဏဓမ္မမေဝ မယံ ကရိဿာမ၊ တုမှေ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရမနုယုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိက္ခိပိံသု. ထေရော နေ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတုံ အသက္ကောန္တော အဂမာသိ.

တတော နေသံ ဧကော ဒွီဟတီဟစ္စယေန အဘိညာပရိဝါရံ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကတွာ တထေဝ ဝတွာ တေဟိ ပဋိက္ခိတ္တော အဂမာသိ. တေသု ခီဏာသဝတ္ထေရော ပရိနိဗ္ဗာယိ၊ အနာဂါမီ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဣတရေ ပုထုဇ္ဇနကာလင်္ကိရိယမေဝ ကတွာ ဆသု ကာမသဂ္ဂေသု အနုလောမပဋိလောမတော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ ဧကော မလ္လရာဇကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဧကော ဂန္ဓာရရာဇကုလေ၊ ဧကော ဗာဟိရရဋ္ဌေ၊ ဧကော ရာဇဂဟေ ဧကိဿာ ကုလဒါရိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ဣတရော အညတရိဿာ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သာ ကိရ အညတရဿ ခတ္တိယဿ ဓီတာ၊ နံ မာတာပိတရော – ‘‘အမှာကံ ဓီတာ သမယန္တရံ ဇာနာတူ’’တိ ဧကဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နိယျာဒယိံသု. အထေကော ပရိဗ္ဗာဇကော တာယ သဒ္ဓိံ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိ. သာ တေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ. တံ ဂဗ္ဘိနိံ ဒိသွာ ပရိဗ္ဗာဇကာ နိက္ကဍ္ဎိံသု. သာ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ သဘာယံ ဝိဇာယိ. တေနဿ သဘိယောတွေဝ နာမံ အကာသိ. သော ဝဍ္ဎိတွာ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ နာနာသတ္ထာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ မဟာဝါဒီ ဟုတွာ ဝါဒပ္ပသုတော ဝိစရန္တော အတ္တနာ သဒိသံ အဒိသွာ နဂရဒွါရေ အဿမံ ကာရေတွာ ခတ္တိယကုမာရာဒယော သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တော ဝိဟရန္တော အတ္တနော မာတုယာ ဣတ္ထိဘာဝံ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပန္နာယ အဘိသင်္ခရိတွာ ဒိန္နေ ဝီသတိပဉှေ ဂဟေတွာ တေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆိ. တေ စဿ တေသံ ပဉှာနံ အတ္ထံ ဗျာကာတုံ နာသက္ခိံသု. သဘိယသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂. သဘိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ) ပန ‘‘သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ တေ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ အဒါသီ’’တိ အာဂတံ.

ယဒါ ပန ဘဂဝါ ပဝတ္တဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ အာဂန္တွာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟာသိ၊ တဒါ သဘိယော တတ္ထ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ပဉှေ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ တဿ တေ ပဉှေ ဗျာကာသီတိ သဗ္ဗံ သဘိယသုတ္တေ (သု. နိ. သဘိယသုတ္တံ) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဘိယော ပန ဘဂဝတာ တေသု ပဉှေသု ဗျာကတေသု ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၄၆.၂၇-၃၁) –

‘‘ကကုသန္ဓဿ မုနိနော၊ ဗြာဟ္မဏဿ ဝုသီမတော၊

ဒိဝါဝိဟာရံ ဝဇတော၊ အက္ကမနမဒါသဟံ.

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ အက္ကမနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟာ ပန ဟုတွာ ဒေဝဒတ္တေ သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမန္တေ ဒေဝဒတ္တပက္ခိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒေန္တော –

၂၇၅. ‘‘ပရေ စ န ဝိဇာနန္တိ၊ မယမေတ္ထ ယမာမသေ၊

ယေ စ တတ္ထ ဝိဇာနန္တိ၊ တတော သမ္မန္တိ မေဓဂါ.

၂၇၆. ‘‘ယဒါ စ အဝိဇာနန္တာ၊ ဣရိယန္တျမရာ ဝိယ၊

ဝိဇာနန္တိ စ ယေ ဓမ္မံ၊ အာတုရေသု အနာတုရာ.

၂၇၇. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သိထိလံ ကမ္မံ၊ သံကိလိဋ္ဌဉ္စ ယံ ဝတံ၊

သင်္ကဿရံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ န တံ ဟောတိ မဟပ္ဖလံ.

၂၇၈. ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု၊ ဂါရဝေါ နူပလဗ္ဘတိ၊

အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာ၊ နဘံ ပုထဝိယာ ယထာ’’တိ. –

စတူဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

တတ္ထ ပရေတိ ပဏ္ဍိတေ ဌပေတွာ တတော အညေ – ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိ ‘‘ဓမ္မံ အဓမ္မော’’တိအာဒိဘေဒကရဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဝိဝါဒပ္ပသုတာ ပရေ နာမ. တေ တတ္ထ ဝိဝါဒံ ကရောန္တာ ‘‘မယံ ယမာမသေ ဥပရမာမ နဿာမ သတတံ သမိတံ မစ္စုသန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ န ဇာနန္တိ. ယေ စ တတ္ထ ဝိဇာနန္တီတိ ယေ တတ္ထ ပဏ္ဍိတာ – ‘‘မယံ မစ္စုသမီပံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝိဇာနန္တိ. တတော သမ္မန္တိ မေဓဂါတိ ဧဝဉှိ တေ ဇာနန္တာ ယောနိသောမနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေတွာ မေဓဂါနံ ကလဟာနံ ဝူပသမာယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. အထ နေသံ တာယ ပဋိပတ္တိယာ တေ မေဓဂါ သမ္မန္တိ. အထ ဝါ ပရေ စာတိ ယေ သတ္ထု ဩဝါဒါနုသာသနိယာ အဂ္ဂဟဏေန သာသနတော ဗာဟိရတာယ ပရေ၊ တေ ယာဝ ‘‘မယံ မိစ္ဆာဂါဟံ ဂဟေတွာ ဧတ္ထ ဣဓ လောကေ သာသနဿ ပဋိနိဂ္ဂါဟေန ယမာမသေ ဝါယမာမာ’’တိ န ဝိဇာနန္တိ၊ တာဝ ဝိဝါဒါ န ဝူပသမ္မန္တိ၊ ယဒါ ပန တဿ ဂါဟဿ ဝိဿဇ္ဇနဝသေန ယေ စ တတ္ထ တေသု ဝိဝါဒပ္ပသုတေသု အဓမ္မဓမ္မာဒိကေ အဓမ္မဓမ္မာဒိတော ယထာဘူတံ ဝိဇာနန္တိ၊ တတော တေသံ သန္တိကာ တေ ပဏ္ဍိတပုရိသေ နိဿာယ ဝိဝါဒသင်္ခါတာ မေဓဂါ သမ္မန္တီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. အဝိဇာနန္တာတိ ဝိဝါဒဿ ဝူပသမူပါယံ၊ ဓမ္မာဓမ္မေ ဝါ ယာထာဝတော အဇာနန္တာ. ဣရိယန္တျမရာ ဝိယာတိ အမရာ ဝိယ ဇရာမရဏံ အတိက္ကန္တာ ဝိယ ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ စပလာ မုခရာ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဝါစာ ဟုတွာ ဝတ္တန္တိ စရန္တိ ဝိစရန္တိ တဒါ ဝိဝါဒေါ န ဝူပသမ္မတေဝ. ဝိဇာနန္တိ စ ယေ ဓမ္မံ၊ အာတုရေသု အနာတုရာတိ ယေ ပန သတ္ထု သာသနဓမ္မံ ယထာဘူတံ ဇာနန္တိ၊ တေ ကိလေသရောဂေန အာတုရေသု သတ္တေသု အနာတုရာ နိက္ကိလေသာ အနီဃာ ဝိဟရန္တိ၊ တေသံ ဝသေန ဝိဝါဒေါ အစ္စန္တမေဝ ဝူပသမ္မတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ယံ ကိဉ္စိ သိထိလံ ကမ္မန္တိ ဩလိယိတွာ ကရဏေန သိထိလဂါဟံ ကတွာ သာထလိဘာဝေန ကတံ ယံ ကိဉ္စိ ကုသလကမ္မံ. သံကိလိဋ္ဌန္တိ ဝေသီအာဒိကေ အဂေါစရေ စရဏေန၊ ကုဟနာဒိမိစ္ဆာဇီဝေန ဝါ သံကိလိဋ္ဌံ ဝတသမာဒါနံ. သင်္ကဿရန္တိ သင်္ကာဟိ သရိတဗ္ဗံ၊ ဝိဟာရေ ကိဉ္စိ အသာရုပ္ပံ သုတွာ – ‘‘နူန အသုကေန ကတ’’န္တိ ပရေဟိ အသင်္ကိတဗ္ဗံ၊ ဥပေါသထကိစ္စာဒီသု အညတရကိစ္စဝသေန သန္နိပတိတမ္ပိ သံဃံ ဒိသွာ၊ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေ မမ စရိယံ ဉတွာ မံ ဥက္ခိပိတုကာမာ သန္နိပတိတာ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော ဝါ အာသင်္ကာဟိ သရိတံ ဥသင်္ကိတံ ပရိသင်္ကိတံ. န တံ ဟောတီတိ တံ ဧဝရူပံ ဗြဟ္မစရိယံ သမဏဓမ္မကရဏံ တဿ ပုဂ္ဂလဿ မဟပ္ဖလံ န ဟောတိ. တဿ အမဟပ္ဖလဘာဝေနေဝ ပစ္စယဒါယကာနမ္ပိဿ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. တသ္မာ သလ္လေခဝုတ္တိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. သလ္လေခဝုတ္တိနော စ ဝိဝါဒဿ အဝသရော ဧဝ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဂါရဝေါ နူပလဗ္ဘတီတိ အနုသာသနိယာ အပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိဘာဝေန ဂရုကာတဗ္ဗေသု သဗြဟ္မစာရီသု ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဂါရဝေါ ဂရုကရဏံ န ဝိဇ္ဇတိ. အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မတောပိ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မတောပိ ဒူရေ ဟောတိ၊ န ဟိ တံ ဂရူ သိက္ခာပေန္တိ၊ အသိက္ခိယမာနော အနာဒိယန္တော န ပဋိပဇ္ဇတိ၊ အပ္ပဋိပဇ္ဇန္တော ကုတော သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတီတိ. တေနာဟ – ‘‘အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာ’’တိ. ယထာ ကိံ? ‘‘နဘံ ပုထဝိယာ ယထာ’’တိ ယထာ နဘံ အာကာသံ ပုထဝိယာ ပထဝီဓာတုယာ သဘာဝတော ဒူရေ. န ကဒါစိ သမ္မိဿဘာဝေါ. တေနေဝါဟ –

‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ၊ ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တဒါဟု ဒူရေ၊

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ၊ သတဉ္စ ဓမ္မော အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ.(ဇာ. ၂.၂၁.၄၁၄)၊

သဘိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. နန္ဒကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဓိရတ္ထူတိအာဒိကာ အာယသ္မတော နန္ဒကတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဝိဘဝေါ သေဋ္ဌိ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ သတသဟဿဂ္ဃနိကေန ဝတ္ထေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ပဏိဓာနမကာသိ၊ သတ္ထု ဗောဓိရုက္ခေ ပဒီပပူဇဉ္စ ပဝတ္တေတိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကရဝိကသကုဏော ဟုတွာ မဓုရကူဇိတံ ကူဇန္တော သတ္ထာရံ ပဒက္ခိဏံ အကာသိ. အပရဘာဂေ မယူရော ဟုတွာ အညတရဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဝသနဂုဟာယ ဒွါရေ ပသန္နမာနသော ဒိဝသေ ဒိဝသေ တိက္ခတ္တုံ မဓုရဝဿိတံ ဝဿိ၊ ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ပုညာနိ ကတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နန္ဒကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၄၆.၂၂-၂၆) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိယာ ပါဒပုတ္တမေ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ တယော ဥက္ကေ အဓာရယိံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ သောဟံ ဥက္ကမဓာရယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဥက္ကဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟာ ပန ဟုတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တော သတ္ထာရာ ဘိက္ခုနီနံ ဩဝါဒေ အာဏတ္တော ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသေ ပဉ္စ ဘိက္ခုနိသတာနိ ဧကောဝါဒေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပေသိ. တေန နံ ဘဂဝါ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. အထေကဒိဝသံ ထေရံ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ အညတရာ ပုရာဏဒုတိယိကာ ဣတ္ထီ ကိလေသဝသေန ဩလောကေတွာ ဟသိ. ထေရော တဿာ တံ ကိရိယံ ဒိသွာ သရီရဿ ပဋိက္ကူလဝိဘာဝနမုခေန ဓမ္မံ ကထေန္တော –

၂၇၉. ‘‘ဓိရတ္ထု ပူရေ ဒုဂ္ဂန္ဓေ၊ မာရပက္ခေ အဝဿုတေ၊

နဝသောတာနိ တေ ကာယေ၊ ယာနိ သန္ဒန္တိ သဗ္ဗဒါ.

၂၈၀. ‘‘မာ ပုရာဏံ အမညိတ္ထော၊ မာသာဒေသိ တထာဂတေ၊

သဂ္ဂေပိ တေ န ရဇ္ဇန္တိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မာနုသေ.

၂၈၁. ‘‘ယေ စ ခေါ ဗာလာ ဒုမ္မေဓာ၊ ဒုမ္မန္တီ မောဟပါရုတာ၊

တာဒိသာ တတ္ထ ရဇ္ဇန္တိ၊ မာရခိတ္တမှိ ဗန္ဓနေ.

၂၈၂. ‘‘ယေသံ ရာဂေါ စ ဒေါသော စ၊ အဝိဇ္ဇာ စ ဝိရာဇိတာ၊

တာဒီ တတ္ထ န ရဇ္ဇန္တိ၊ ဆိန္နသုတ္တာ အဗန္ဓနာ’’တိ. – ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဓီတိ ဇိဂုစ္ဆနတ္ထေ နိပါတော၊ ရတ္ထူတိ ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ ဓီ အတ္ထု တံ ဇိဂုစ္ဆာမိ တဝ ဓိက္ကာရော ဟောတူတိ အတ္ထော. ပူရေတိအာဒီနိ တဿာ ဓိက္ကာတဗ္ဗဘာဝဒီပနာနိ အာမန္တနဝစနာနိ. ပူရေတိ အတိဝိယ ဇေဂုစ္ဆေဟိ နာနာကုဏပေဟိ နာနာဝိဓအသုစီဟိ သမ္ပုဏ္ဏေ. ဒုဂ္ဂန္ဓေတိ ကုဏပပူရိတတ္တာ ဧဝ သဘာဝဒုဂ္ဂန္ဓေ. မာရပက္ခေတိ ယသ္မာ ဝိသဘာဂဝတ္ထု အန္ဓပုထုဇ္ဇနာနံ အယောနိသောမနသိကာရနိမိတ္တတာယ ကိလေသမာရံ ဝဍ္ဎေတိ၊ ဒေဝပုတ္တမာရဿ စ ဩတာရံ ပဝိဋ္ဌံ ဒေတိ. တသ္မာ မာရဿ ပက္ခော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မာရပက္ခေ’’တိ. အဝဿုတေတိ သဗ္ဗကာလံ ကိလေသာဝဿဝနေန တဟိံ တဟိံ အသုစိနိဿန္ဒနေန စ အဝဿုတေ. ဣဒါနိဿာ နဝသောတာနိ တေ ကာယေ၊ ယာနိ သန္ဒန္တိ သဗ္ဗဒါတိ ‘‘အက္ခိမှာ အက္ခိဂူထကော’’တိအာဒိနာ (သု. နိ. ၁၉၉) ဝုတ္တံ အသုစိနော အဝဿဝနဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ.

ဧဝံ ပန နဝဆိဒ္ဒံ ဓုဝဿဝံ အသုစိဘရိတံ ကာယံ ယထာဘူတံ ဇာနန္တီ မာ ပုရာဏံ အမညိတ္ထောတိ ပုရာဏံ အဇာနနကာလေ ပဝတ္တံ ဟသိတလပိတံ ကီဠိတံ မာ မညိ၊ ‘‘ဣဒါနိပိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိဿတီ’’တိ မာ စိန္တေဟိ. မာသာဒေသိ တထာဂတေတိ ယထာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ ပုရိမကာ ဗုဒ္ဓသာဝကာ အာဂတာ၊ ယထာ ဝါ တေ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ဂတာ ပဋိပန္နာ၊ ယထာ စ ရူပါရူပဓမ္မာနံ တထလက္ခဏံ တထဓမ္မေ စ အရိယသစ္စာနိ အာဂတာ အဓိဂတာ အဝဗုဒ္ဓါ၊ တထာ ဣမေပီတိ ဧဝံ တထာ အာဂမနာဒိအတ္ထေန တထာဂတေ အရိယသာဝကေ ပကတိသတ္တေ ဝိယ အဝညာယ ကိလေသဝသေန စ ဥပသင်္ကမမာနာ မာသာဒေသိ. အနာသာဒေတဗ္ဗတာယ ကာရဏမာဟ. သဂ္ဂေပိ တေ န ရဇ္ဇန္တိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မာနုသေတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေနာပိ အက္ခာနေန ပရိယောသာပေတုံ အသက္ကုဏေယျသုခေ သဂ္ဂေပိ တေ သာဝကဗုဒ္ဓါ န ရဇ္ဇန္တိ၊ သင်္ခါရေသု အာဒီနဝဿ သုပရိဒိဋ္ဌတ္တာ ရာဂံ န ဇနေန္တိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မီဠှရာသိသဒိသေ မာနုသေ ကာမဂုဏေ၊ တတ္ထ န ရဇ္ဇန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

ယေ စ ခေါတိ ယေ ပန ဗာလျပ္ပယောဂတော ဗာလာ၊ ဓမ္မောဇပညာယ အဘာဝတော ဒုမ္မေဓာ၊ အသုဘေ သုဘာနုပဿနေန ဒုစိန္တိတစိန္တိတာယ ဒုမ္မန္တီ၊ မောဟေန အညာဏေန သဗ္ဗသော ပဋိစ္ဆာဒိတစိတ္တတာယ မောဟပါရုတာ တာဒိသာ တထာရူပါ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ၊ တတ္ထ တသ္မိံ ဣတ္ထိသညိတေ၊ မာရခိတ္တမှိ ဗန္ဓနေ မာရေန ဩဍ္ဍိတေ မာရပါသေ၊ ရဇ္ဇန္တိ ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ တိဋ္ဌန္တိ.

ဝိရာဇိတာတိ ယေသံ ပန ခီဏာသဝါနံ တေလဉ္ဇနရာဂေါ ဝိယ ဒုမ္မောစနီယသဘာဝေါ ရာဂေါ သပတ္တော ဝိယ လဒ္ဓေါကာသော ဒုဿနသဘာဝေါ ဒေါသော အညာဏသဘာဝါ အဝိဇ္ဇာ စ အရိယမဂ္ဂဝိရာဂေန သဗ္ဗသော ဝိရာဇိတာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ၊ တာဒိသာ အဂ္ဂမဂ္ဂသတ္ထေန ဆိန္နဘဝနေတ္တိသုတ္တာ တတော ဧဝ ကတ္ထစိပိ ဗန္ဓနာဘာဝတော အဗန္ဓနာ တတ္ထ တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ မာရပါသေ န ရဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ထေရော တဿာ ဣတ္ထိယာ ဓမ္မံ ကထေတွာ ဂတော.

နန္ဒကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဇမ္ဗုကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စပညာသာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဇမ္ဗုကတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗောဓိံ သဒ္ဒဟန္တော ဗောဓိရုက္ခံ ဝန္ဒိတွာ ဗီဇနေန ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အညတရေန ဥပါသကေန ကာရိတေ အာရာမေ အာဝါသိကော ဟုတွာ ဝိဟရတိ တေန ဥပဋ္ဌီယမာနော. အထေကဒိဝသံ ဧကော ခီဏာသဝတ္ထေရော လူခစီဝရဓရော ကေသောဟရဏတ္ထံ အရညတော ဂါမာဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ၊ တံ ဒိသွာ သော ဥပါသကော ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ ကပ္ပကေန ကေသမဿူနိ ဩဟာရာပေတွာ ပဏီတဘောဇနံ ဘောဇေတွာ သုန္ဒရာနိ စီဝရာနိ ဒတွာ ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘန္တေ၊ ဝသထာ’’တိ ဝသာပေတိ. တံ ဒိသွာ အာဝါသိကော ဣဿာမစ္ဆေရပကတော ခီဏာသဝတ္ထေရံ အာဟ – ‘‘ဝရံ တေ၊ ဘိက္ခု၊ ဣမိနာ ပါပုပါသကေန ဥပဋ္ဌီယမာနဿ ဧဝံ ဣဓ ဝသနတော အင်္ဂုလီဟိ ကေသေ လုဉ္စိတွာ အစေလဿ သတော ဂူထမုတ္တာဟာရဇီဝန’’န္တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တာဝဒေဝ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိသိတွာ ပါယာသံ ဝဍ္ဎေန္တော ဝိယ ဟတ္ထေန ဂူထံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ယာဝဒတ္ထံ ခါဒိ၊ မုတ္တဉ္စ ပိဝိ. ဣမိနာ နိယာမေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ကာလင်္ကတွာ နိရယေ ပစ္စိတွာ ပုန ဂူထမုတ္တာဟာရော ဝသိတွာ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန မနုဿေသု ဥပ္ပန္နောပိ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ နိဂဏ္ဌော ဟုတွာ ဂူထဘက္ခော အဟောသိ.

ပုန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မနုဿယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တမာနောပိ အရိယူပဝါဒဗလေန ဒုဂ္ဂတကူလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ထညံ ဝါ ခီရံ ဝါ သပ္ပိံ ဝါ ပါယမာနော၊ တံ ဆဍ္ဍေတွာ မုတ္တမေဝ ပိဝတိ၊ ဩဒနံ ဘောဇိယမာနော၊ တံ ဆဍ္ဍေတွာ ဂူထမေဝ ခါဒတိ၊ ဧဝံ ဂူထမုတ္တပရိဘောဂေန ဝဍ္ဎန္တော ဝယပ္ပတ္တောပိ တဒေဝ ပရိဘုဉ္ဇတိ. မနုဿာ တတော ဝါရေတုံ အသက္ကောန္တာ ပရိစ္စဇိံသု. သော ဉာတကေဟိ ပရိစ္စတ္တော နဂ္ဂပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ န နှာယတိ၊ ရဇောဇလ္လဓရော ကေသမဿူနိ လုဉ္စိတွာ အညေ ဣရိယာပထေ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကပါဒေန တိဋ္ဌတိ၊ နိမန္တနံ န သာဒိယတိ၊ မာသောပဝါသံ အဓိဋ္ဌာယ ပုညတ္ထိကေဟိ ဒိန္နံ ဘောဇနံ မာသေ မာသေ ဧကဝါရံ ကုသဂ္ဂေန ဂဟေတွာ ဒိဝါ ဇိဝှဂ္ဂေန လေဟတိ၊ ရတ္တိယံ ပန ‘‘အလ္လဂူထံ သပ္ပါဏက’’န္တိ အခါဒိတွာ သုက္ခဂူထမေဝ ခါဒတိ၊ ဧဝံ ကရောန္တဿ ပဉ္စပညာသဝဿာနိ ဝီတိဝတ္တာနိ မဟာဇနော ‘‘မဟာတပေါ ပရမပ္ပိစ္ဆော’’တိ မညမာနော တန္နိန္နော တပ္ပေါဏော အဟောသိ.

အထ ဘဂဝါ တဿ ဟဒယဗ္ဘန္တရေ ဃဋေ ပဒီပံ ဝိယ အရဟတ္တူပနိဿယံ ပဇ္ဇလန္တံ ဒိသွာ သယမေဝ တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ၊ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါယ လဒ္ဓူပသမ္ပဒံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ဓမ္မပဒေ ‘‘မာသေ မာသေ ကုသဂ္ဂေနာ’’တိ ဂါထာဝဏ္ဏနာယ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.ဇမ္ဗုကတ္ထေရဝတ္ထု) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌိတော ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ‘‘အာဒိတော မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇိတွာပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ နိဿာယ သာဝကေန အဓိဂန္တဗ္ဗံ မယာ အဓိဂတ’’န္တိ ဒဿေန္တော –

၂၈၃. ‘‘ပဉ္စပညာသဝဿာနိ၊ ရဇောဇလ္လမဓာရယိံ၊

ဘုဉ္ဇန္တော မာသိကံ ဘတ္တံ၊ ကေသမဿုံ အလောစယိံ.

၂၈၄. ‘‘ဧကပါဒေန အဋ္ဌာသိံ၊ အာသနံ ပရိဝဇ္ဇယိံ၊

သုက္ခဂူထာနိ စ ခါဒိံ၊ ဥဒ္ဒေသဉ္စ န သာဒိယိံ.

၂၈၅. ‘‘ဧတာဒိသံ ကရိတွာန၊ ဗဟုံ ဒုဂ္ဂတိဂါမိနံ၊

ဝုယှမာနော မဟောဃေန၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏမာဂမံ.

၂၈၆. ‘‘သရဏဂမနံ ပဿ၊ ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

ဣမာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ ပဉ္စပညာသဝဿာနိ၊ ရဇောဇလ္လမဓာရယိန္တိ နဂ္ဂပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန နှာနပဋိက္ခေပတော ပဉ္စာဓိကာနိ ပညာသဝဿာနိ သရီရေ လဂ္ဂံ အာဂန္တုကရေဏုသင်္ခါတံ ရဇော၊ သရီရမလသင်္ခါတံ ဇလ္လဉ္စ ကာယေန ဓာရေသိံ. ဘုဉ္ဇန္တော မာသိကံ ဘတ္တန္တိ ရတ္တိယံ ဂူထံ ခါဒန္တော လောကဝဉ္စနတ္ထံ မာသောပဝါသိကော နာမ ဟုတွာ ပုညတ္ထိကေဟိ ဒိန္နံ ဘောဇနံ မာသေ မာသေ ဧကဝါရံ ဇိဝှဂ္ဂေ ပဌနဝသေန ဘုဉ္ဇန္တော အလောစယိန္တိ တာဒိသစ္ဆာရိကာပက္ခေပေန သိထိလမူလံ ကေသမဿုံ အင်္ဂုလီဟိ လုဉ္စာပေသိံ.

ဧကပါဒေန အဋ္ဌာသိံ၊ အာသနံ ပရိဝဇ္ဇယိန္တိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အာသနံ နိသဇ္ဇံ ပရိဝဇ္ဇေသိံ၊ တိဋ္ဌန္တော စ ဥဘော ဟတ္ထေ ဥက္ခိပိတွာ ဧကေနေဝ ပါဒေန အဋ္ဌာသိံ. ဥဒ္ဒေသန္တိ နိမန္တနံ. ဥဒိဿကတန္တိ ကေစိ. န သာဒိယိန္တိ န သမ္ပဋိစ္ဆိံ ပဋိက္ခိပိန္တိ အတ္ထော.

ဧတာဒိသံ ကရိတွာန၊ ဗဟုံ ဒုဂ္ဂတိဂါမိနန္တိ ဧတာဒိသံ ဧဝရူပံ ဝိပါကနိဗ္ဗတ္တနကံ ဒုဂ္ဂတိဂါမိနံ ဗဟုံ ပါပကမ္မံ ပုရိမဇာတီသု ဣဓ စ ကတွာ ဥပ္ပါဒေတွာ. ဝုယှမာနော မဟောဃေနာတိ ကာမောဃာဒိနာ မဟတာ ဩဃေန ဝိသေသတော ဒိဋ္ဌောဃေန အပါယသမုဒ္ဒံ ပတိအာကဍ္ဎိယမာနော၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏမာဂမန္တိ တာဒိသေန ပုညကမ္မစ္ဆိဒ္ဒေန ကိစ္ဆေန မနုဿတ္တဘာဝံ လဘိတွာ ဣဒါနိ ပုညဗလေန ဗုဒ္ဓံ ‘‘သရဏ’’န္တိ အာဂမာသိံ၊ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ အဝေစ္စပသာဒေန သတ္ထရိ ပသီဒိံ. သရဏဂမနံ ပဿ၊ ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတန္တိ အာယတနဂတံ မမ သရဏဂမနံ ပဿ၊ ပဿ သာသနဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတံ ယောဟံ တထာမိစ္ဆာပဋိပန္နောပိ ဧကောဝါဒေနေဝ သတ္ထာရာ ဧဒိသံ သမ္ပတ္တိံ သမ္ပာပိတော. ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ တံ သမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ တေနာဟ (အပ. ထေရ ၂.၄၆.၁၇-၂၁) –

‘‘တိဿဿာဟံ ဘဂဝတော၊ ဗောဓိရုက္ခမဝန္ဒိယံ၊

ပဂ္ဂယှ ဗီဇနိံ တတ္ထ၊ သီဟာသနမဗီဇဟံ.

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ၊ သီဟာသနမဗီဇဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗီဇနာယ ဣဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဇမ္ဗုကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သေနကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သွာဂတံ ဝတာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သေနကတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော မောရဟတ္ထေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဿ ဘဂိနိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သေနကောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဃရာဝါသံ ဝသတိ. တေန စ သမယေန မဟာဇနော သံဝစ္ဆရေ သံဝစ္ဆရေ ဖဂ္ဂုနမာသေ ဥတ္တရဖဂ္ဂုနနက္ခတ္တေ ဥဿဝံ အနုဘဝန္တော ဂယာယံ တိတ္ထာဘိသေကံ ကရောတိ. တေန တံ ဥဿဝံ ‘‘ဂယာဖဂ္ဂူ’’တိ ဝဒန္တိ. အထ ဘဂဝါ တာဒိသေ ဥဿဝဒိဝသေ ဝေနေယျာနုကမ္ပာယ ဂယာတိတ္ထသမီပေ ဝိဟရတိ၊ မဟာဇနောပိ တိတ္ထာဘိသေကာဓိပ္ပါယေန တတော တတော တံ ဌာနံ ဥပဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ ခဏေ သေနကောပိ တိတ္ထာဘိသေကတ္ထံ တံ ဌာနံ ဥပဂတော သတ္ထာရံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၄၆.၉-၁၆) –

‘‘မောရဟတ္ထံ ဂဟေတွာန၊ ဥပေသိံ လောကနာယကံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ မောရဟတ္ထမဒါသဟံ.

‘‘ဣမိနာ မောရဟတ္ထေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

နိဗ္ဗာယိံသု တယော အဂ္ဂီ၊ လဘာမိ ဝိပုလံ သုခံ.

‘‘အဟော ဗုဒ္ဓေါ အဟော ဓမ္မော၊ အဟော နော သတ္ထုသမ္ပဒါ၊

ဒတွာနဟံ မောရဟတ္ထံ၊ လဘာမိ ဝိပုလံ သုခံ.

‘‘တိယဂ္ဂီ နိဗ္ဗုတာ မယှံ၊ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝါ ပရိက္ခီဏာ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ မောရဟတ္ထဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ဥဒါနဝသေန –

၂၈၇. ‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ၊ ဂယာယံ ဂယဖဂ္ဂုယာ၊

ယံ အဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဒေသေန္တံ ဓမ္မမုတ္တမံ.