၁၆. ဝီသတိနိပါတော

၁. အဓိမုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဝီသတိနိပါတေ ယညတ္ထံ ဝါတိအာဒိကာ အာယသ္မတော အပရဿ အဓိမုတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘိက္ခုသံဃံ ဥပဋ္ဌဟန္တော မဟာဒါနာနိ ပဝတ္တေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အာယသ္မတော သံကိစ္စတ္ထေရဿ ဘဂိနိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ၊ အဓိမုတ္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော မာတုလတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော သာမဏေရဘူမိယံယေဝ ဌိတော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၄.၈၄-၈၈) –

‘‘နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှိ၊ အတ္ထဒဿီနရုတ္တမေ၊

ဥပဋ္ဌဟိံ ဘိက္ခုသံဃံ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ.

‘‘နိမန္တေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ၊ ဥဇုဘူတံ သမာဟိတံ၊

ဥစ္ဆုနာ မဏ္ဍပံ ကတွာ၊ ဘောဇေသိံ သံဃမုတ္တမံ.

‘‘ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမိ၊ ဒေဝတ္တံ အထမာနုသံ၊

သဗ္ဗေ သတ္တေ အဘိဘောမိ၊ ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ.

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဥစ္ဆုဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တော ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုကာမော ‘‘မာတရံ အာပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ မာတု သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဒေဝတာယ ဗလိကမ္မကရဏတ္ထံ မံသပရိယေသနံ စရန္တေဟိ ပဉ္စသတေဟိ စောရေဟိ သမာဂစ္ဆိ. စောရာ စ တံ အဂ္ဂဟေသုံ ‘‘ဒေဝတာယ ဗလိ ဘဝိဿတီ’’တိ. သော စောရေဟိ ဂဟိတောပိ အဘီတော အစ္ဆမ္ဘီ ဝိပ္ပသန္နမုခေါဝ အဋ္ဌာသိ. တံ ဒိသွာ စောရဂါမဏိအစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော ပသံသန္တော –

၇၀၅. ‘‘ယညတ္ထံ ဝါ ဓနတ္ထံ ဝါ၊ ယေ ဟနာမ မယံ ပုရေ၊

အဝသေသံ ဘယံ ဟောတိ၊ ဝေဓန္တိ ဝိလပန္တိ စ.

၇၀၆. ‘‘တဿ တေ နတ္ထိ ဘီတတ္တံ၊ ဘိယျော ဝဏ္ဏော ပသီဒတိ၊

ကသ္မာ န ပရိဒေဝေသိ၊ ဧဝရူပေ မဟဗ္ဘယေ’’တိ. – ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယညတ္ထန္တိ ယဇနတ္ထံ ဒေဝတာနံ ဗလိကမ္မကရဏတ္ထံ ဝါ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပနတ္ထော. ဓနတ္ထန္တိ သာပတေယျဟရဏတ္ထံ. ယေ ဟနာမ မယံ ပုရေတိ ယေ သတ္တေ မယံ ပုဗ္ဗေ ဟနိမှ. အတီတတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဝတ္တမာနဝစနံ. အဝသေတိ အဝသေ အသေရိကေ ကတွာ. တန္တိ တေသံ. ‘‘အဝသေသန္တိ’’ပိ ပဌန္တိ. အမှေဟိ ဂဟိတေသု တံ ဧကံ ဌပေတွာ အဝသေသာနံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဘယံ ဟောတီတိ မရဏဘယံ ဟောတိ. ယေန တေ ဝေဓန္တိ ဝိလပန္တိ၊စိတ္တုတြာသေန ဝေဓန္တိ၊ ‘‘သာမိ၊ တုမှာကံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဒဿာမ၊ ဒါသာ ဘဝိဿာမာ’’တိအာဒိကံ ဝဒန္တာ ဝိလပန္တိ.

တဿ တေတိ ယော တွံ အမှေဟိ ဒေဝတာယ ဗလိကမ္မတ္ထံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုကာမေဟိ ဥက္ခိတ္တာသိကေဟိ သန္တဇ္ဇိတော၊ တဿ တေ. ဘီတတ္တန္တိ ဘီတဘာဝေါ၊ ဘယန္တိ အတ္ထော. ဘိယျော ဝဏ္ဏော ပသီဒတီတိ ပကတိဝဏ္ဏတော ဥပရိပိ တေ မုခဝဏ္ဏော ဝိပ္ပသီဒတိ. ထေရဿ ကိရ တဒါ ‘‘သစေ ဣမေ မာရေဿန္တိ၊ ဣဒါနေဝါဟံ အနုပါဒါယ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ၊ ဒုက္ခဘာရော ဝိဂစ္ဆိဿတီ’’တိ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဧဝရူပေ မဟဗ္ဘယေတိ ဧဒိသေ မဟတိ မရဏဘယေ ဥပဋ္ဌိတေ. ဟေတုအတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဘုမ္မဝစနံ.

ဣဒါနိ ထေရော စောရဂါမဏိဿ ပဋိဝစနဒါနမုခေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

၇၀၇. ‘‘နတ္ထိ စေတသိကံ ဒုက္ခံ၊ အနပေက္ခဿ ဂါမဏိ၊

အတိက္ကန္တာ ဘယာ သဗ္ဗေ၊ ခီဏသံယောဇနဿ ဝေ.

၇၀၈. ‘‘ခီဏာယ ဘဝနေတ္တိယာ၊ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ ယထာတထေ၊

န ဘယံ မရဏေ ဟောတိ၊ ဘာရနိက္ခေပနေ ယထာ.

၇၀၉. ‘‘သုစိဏ္ဏံ ဗြဟ္မစရိယံ မေ၊ မဂ္ဂေါ စာပိ သုဘာဝိတော၊

မရဏေ မေ ဘယံ နတ္ထိ၊ ရောဂါနမိဝ သင်္ခယေ.

၇၁၀. ‘‘သုစိဏ္ဏံ ဗြဟ္မစရိယံ မေ၊ မဂ္ဂေါ စာပိ သုဘာဝိတော၊

နိရဿာဒါ ဘဝါ ဒိဋ္ဌာ၊ ဝိသံ ပိတွာဝ ဆဍ္ဍိတံ.

၇၁၁. ‘‘ပါရဂူ အနုပါဒါနော၊ ကတကိစ္စော အနာသဝေါ၊

တုဋ္ဌော အာယုက္ခယာ ဟောတိ၊ မုတ္တော အာဃာတနာ ယထာ.

၇၁၂. ‘‘ဥတ္တမံ ဓမ္မတံ ပတ္တော၊ သဗ္ဗလောကေ အနတ္ထိကော၊

အာဒိတ္တာဝ ဃရာ မုတ္တော၊ မရဏသ္မိံ န သောစတိ.

၇၁၃. ‘‘ယဒတ္ထိ သင်္ဂတံ ကိဉ္စိ၊ ဘဝေါ ဝါ ယတ္ထ လဗ္ဘတိ၊

သဗ္ဗံ အနိဿရံ ဧတံ၊ ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ.

၇၁၄. ‘‘ယော တံ တထာ ပဇာနာတိ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ၊

န ဂဏှာတိ ဘဝံ ကိဉ္စိ၊ သုတတ္တံဝ အယောဂုဠံ.

၇၁၅. ‘‘န မေ ဟောတိ ‘အဟောသိ’န္တိ၊ ‘ဘဝိဿ’န္တိ န ဟောတိ မေ၊

သင်္ခါရာ ဝိဂမိဿန္တိ၊ တတ္ထ ကာ ပရိဒေဝနာ.

၇၁၆. ‘‘သုဒ္ဓံ ဓမ္မသမုပ္ပါဒံ၊ သုဒ္ဓံ သင်္ခါရသန္တတိံ၊

ပဿန္တဿ ယထာဘူတံ၊ န ဘယံ ဟောတိ ဂါမဏိ.

၇၁၇. ‘‘တိဏကဋ္ဌသမံ လောကံ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ၊

မမတ္တံ သော အသံဝိန္ဒံ၊ ‘နတ္ထိ မေ’တိ န သောစတိ.

၇၁၈. ‘‘ဥက္ကဏ္ဌာမိ သရီရေန၊ ဘဝေနမှိ အနတ္ထိကော၊

သောယံ ဘိဇ္ဇိဿတိ ကာယော၊ အညော စ န ဘဝိဿတိ.

၇၁၉. ‘‘ယံ ဝေါ ကိစ္စံ သရီရေန၊ တံ ကရောထ ယဒိစ္ဆထ၊

န မေ တပ္ပစ္စယာ တတ္ထ၊ ဒေါသော ပေမဉ္စ ဟေဟိတီ’’တိ. –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ.

၇၂၀. ‘‘တဿ တံ ဝစနံ သုတွာ၊ အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ၊

သတ္ထာနိ နိက္ခိပိတွာန၊ မာဏဝါ ဧတဒဗြဝု’’န္တိ. –

အယံ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဝုတ္တဂါထာ. ဣတော အပရာ တိဿော စောရာနံ၊ ထေရဿ စ ဝစနပဋိဝစနဂါထာ –

၇၂၁. ‘‘ကိံ ဘဒန္တေ ကရိတွာန၊ ကော ဝါ အာစရိယော တဝ၊

ကဿ သာသနမာဂမ္မ၊ လဗ္ဘတေ တံ အသောကတာ.

၇၂၂. ‘‘သဗ္ဗညူ သဗ္ဗဒဿာဝီ၊ ဇိနော အာစရိယော မမ၊

မဟာကာရုဏိကော သတ္ထာ၊ သဗ္ဗလောကတိကိစ္ဆကော.

၇၂၃. ‘‘တေနာယံ ဒေသိတော ဓမ္မော၊ ခယဂါမီ အနုတ္တရော၊

တဿ သာသနမာဂမ္မ၊ လဗ္ဘတေ တံ အသောကတာ.

၇၂၄. ‘‘သုတွာန စောရာ ဣသိနော သုဘာသိတံ၊ နိက္ခိပ္ပ သတ္ထာနိ စ အာဝုဓာနိ စ၊

တမှာ စ ကမ္မာ ဝိရမိံသု ဧကေ၊ ဧကေ စ ပဗ္ဗဇ္ဇမရောစယိံသု.

၇၂၅. ‘‘တေ ပဗ္ဗဇိတွာ သုဂတဿ သာသနေ၊ ဘာဝေတွ ဗောဇ္ဈင်္ဂဗလာနိ ပဏ္ဍိတာ၊

ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ သုမနာ ကတိန္ဒြိယာ၊ ဖုသိံသု နိဗ္ဗာနပဒံ အသင်္ခတ’’န္တိ. –

ဣမာပိ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဝုတ္တဂါထာ.

တတ္ထ နတ္ထိ စေတသိကံ ဒုက္ခံ၊ အနပေက္ခဿ၊ ဂါမဏီတိ ဂါမဏိ၊ အပေက္ခာယ၊ တဏှာယ၊ အဘာဝေန အနပေက္ခဿ မာဒိသဿ၊ လောဟိတသဘာဝေါ ပုဗ္ဗော ဝိယ၊ စေတသိကံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ နတ္ထိ၊ ဒေါမနဿာဘာဝါပဒေသေန ဘယာဘာဝံ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘အတိက္ကန္တာ ဘယာ သဗ္ဗေ’’တိ. အတိက္ကန္တာ ဘယာ သဗ္ဗေတိ ခီဏသံယောဇနဿ အရဟတော ပဉ္စဝီသတိ မဟာဘယာ၊ အညေ စ သဗ္ဗေပိ ဘယာ ဧကံသေန အတိက္ကန္တာ အတီတာ၊ အပဂတာတိ အတ္ထော.

ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ ယထာတထေတိ စတုသစ္စဓမ္မေ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယဘာဝနာဝသေန မဂ္ဂပညာယ ယထာဘူတံ ဒိဋ္ဌေ. မရဏေတိ မရဏဟေတု. ဘာရနိက္ခေပနေ ယထာတိ ယထာ ကောစိ ပုရိသော သီသေ ဌိတေန မဟတာ ဂရုဘာရေန သံသီဒန္တော တဿ နိက္ခေပနေ၊ အပနယနေ န ဘာယတိ၊ ဧဝံ သမ္ပဒမိဒန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဘာရဟာရော စ ပုဂ္ဂလော၊

ဘာရာဒါနံ ဒုခံ လောကေ၊ ဘာရနိက္ခေပနံ သုခ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၃.၂၂)၊

သုစိဏ္ဏန္တိ သုဋ္ဌု စရိတံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ၊ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ. တတော ဧဝ မဂ္ဂေါ စာပိ သုဘာဝိတော အဋ္ဌင်္ဂိကော အရိယမဂ္ဂေါပိ သမ္မဒေဝ ဘာဝိတော. ရောဂါနမိဝ သင်္ခယေတိ ယထာ ဗဟူဟိ ရောဂေဟိ အဘိဘူတဿ အာတုရဿ ရောဂါနံ သင်္ခယေ ပီတိသောမနဿမေဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ ခန္ဓရောဂသင်္ခယေ မရဏေ မာဒိသဿ ဘယံ နတ္ထိ.

နိရဿာဒါ ဘဝါ ဒိဋ္ဌာတိ တီဟိ ဒုက္ခတာဟိ အဘိဘူတာ၊ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တာ၊ တယော ဘဝါ နိရဿာဒါ၊ အဿာဒရဟိတာ၊ မယာ ဒိဋ္ဌာ. ဝိသံ ပိတွာဝ ဆဍ္ဍိတန္တိ ပမာဒဝသေန ဝိသံ ပိဝိတွာ တာဒိသေန ပယောဂေန ဆဍ္ဍိတံ ဝိယ မရဏေ မေ ဘယံ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

မုတ္တော အာဃာတနာ ယထာတိ ယထာ စောရေဟိ မာရဏတ္ထံ အာဃာတနံ နီတော ကေနစိ ဥပါယေန တတော မုတ္တော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဟောတိ၊ ဧဝံ သံသာရပါရံ၊ နိဗ္ဗာနံ၊ ဂတတ္တာ ပါရဂူ၊ စတူဟိပိ ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒါနော၊ ပရိညာဒီနံ သောဠသန္နံ ကိစ္စာနံ ကတတ္တာ ကတကိစ္စော ကာမာသဝါဒီဟိ အနာသဝေါ၊ အာယုက္ခယာ အာယုက္ခယဟေတု တုဋ္ဌော သောမနဿိကော ဟောတိ.

ဥတ္တမန္တိ သေဋ္ဌံ. ဓမ္မတန္တိ၊ ဓမ္မသဘာဝံ. အရဟတ္တေ သိဒ္ဓေ သိဇ္ဈနဟေတု ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝံ. သဗ္ဗလောကေတိ သဗ္ဗလောကသ္မိမ္ပိ၊ ဒီဃာယုကသုခဗဟုလတာဒိဝသေန သံယုတ္တေပိ လောကေ. အနတ္ထိကောတိ၊ အနပေက္ခော. အာဒိတ္တာဝ ဃရာ မုတ္တောတိ ယထာ ကောစိ ပုရိသော သမန္တတော အာဒိတ္တတော ပဇ္ဇလိတတော ဂေဟတော နိဿဋော၊ တတော နိဿရဏနိမိတ္တံ န သောစတိ၊ ဧဝံ ခီဏာသဝေါ မရဏနိမိတ္တံ န သောစတိ.

ယဒတ္ထိ သင်္ဂတံ ကိဉ္စီတိ ယံကိဉ္စိ ဣမသ္မိံ လောကေ အတ္ထိ၊ ဝိဇ္ဇတိ၊ ဥပလဗ္ဘတိ သင်္ဂတံ၊ သတ္တေဟိ သင်္ခါရေဟိ ဝါ သမာဂမော၊ သမောဓာနံ. ‘‘သင်္ခတ’’န္တိပိ ပါဌော၊ တဿ ယံကိဉ္စိ ပစ္စယေဟိ သမစ္စ သမ္ဘုယျ ကတံ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ အတ္ထော. ဘဝေါ ဝါ ယတ္ထ လဗ္ဘတီတိ ယသ္မိံ သတ္တနိကာယေ ယော ဥပပတ္တိဘဝေါ လဗ္ဘတိ. သဗ္ဗံ အနိဿရံ ဧတန္တိ သဗ္ဗမေတံ ဣဿရရဟိတံ၊ န ဧတ္ထ ကေနစိ ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ ဣဿရိယံ ဝတ္တေတုံ သက္ကာ. ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာတိ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. တသ္မာ ‘‘အနိဿရံ ဧတ’’န္တိ ပဇာနန္တော မရဏသ္မိံ န သောစတီတိ ယောဇနာ.

န ဂဏှာတိ ဘဝံ ကိဉ္စီတိ ယော အရိယသာဝကော ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၂၇၇) ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဒေသိတံ၊ တထာ တံ ဘဝတ္တယံ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ပဇာနာတိ. သော ယထာ ကောစိ ပုရိသော သုခကာမော ဒိဝသံ သန္တတ္တံ အယောဂုဠံ ဟတ္ထေန န ဂဏှာတိ၊ ဧဝံ ကိဉ္စိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘဝံ န ဂဏှာတိ၊ န တတ္ထ တဏှံ ကရောတီတိ အတ္ထော.

န မေ ဟောတိ ‘‘အဟောသိ’’န္တိ ‘‘အတီတမဒ္ဓါနံ အဟံ ဤဒိသော အဟောသိ’’န္တိ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန န မေ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ အတ္ထိ ဒိဋ္ဌိယာ သမ္မဒေဝ ဥဂ္ဃါဋိတတ္တာ၊ ဓမ္မသဘာဝဿ စ သုဒိဋ္ဌတ္တာ. ‘‘ဘဝိဿ’’န္တိ န ဟောတိ မေတိ တတော ဧဝ ‘‘အနာဂတမဒ္ဓါနံ အဟံ ဧဒိသော ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿံ ဘဝေယျ’’န္တိ ဧဝမ္ပိ မေ န ဟောတိ. သင်္ခါရာ ဝိဂမိဿန္တီတိ ဧဝံ ပန ဟောတိ ‘‘ယထာပစ္စယံ ပဝတ္တမာနာ သင်္ခါရာဝ၊ န ဧတ္ထ ကောစိ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါ၊ တေ စ ခေါ ဝိဂမိဿန္တိ၊ ဝိနဿိဿန္တိ၊ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ. တတ္ထ ကာ ပရိဒေဝနာတိ ဧဝံ ပဿန္တဿ မာဒိသဿ တတ္ထ သင်္ခါရဂတေ ကာ နာမ ပရိဒေဝနာ.

သုဒ္ဓန္တိ ကေဝလံ၊ အတ္တသာရေန အသမ္မိဿံ. ဓမ္မသမုပ္ပါဒန္တိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မသမုပ္ပတ္တိံ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယေဟိ သင်္ခါရာဒိဓမ္မမတ္တပ္ပဝတ္တိံ. သင်္ခါရသန္တတိန္တိ ကိလေသကမ္မဝိပါကပ္ပဘေဒသင်္ခါရပဗန္ဓံ. ပဿန္တဿ ယထာဘူတန္တိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ယာထာဝတော ဇာနန္တဿ.

တိဏကဋ္ဌသမံ လောကန္တိ ယထာ အရညေ အပရိဂ္ဂဟေ တိဏကဋ္ဌေ ကေနစိ ဂယှမာနေ အပရဿ ‘‘မယှံ သန္တကံ အယံ ဂဏှတီ’’တိ န ဟောတိ၊ ဧဝံ သော အသာမိကတာယ တိဏကဋ္ဌသမံ သင်္ခါရလောကံ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ၊ သော တတ္ထ မမတ္တံ အသံဝိန္ဒံ အသံဝိန္ဒန္တော အလဘန္တော အကရောန္တော. နတ္ထိ မေတိ ‘‘အဟု ဝတ သောဟံ၊ တံ မေ နတ္ထီ’’တိ န သောစတိ.

ဥက္ကဏ္ဌာမိ သရီရေနာတိ အသာရကေန အဘိနုဒေန ဒုက္ခေန အကတညုနာ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလသဘာဝေန ဣမိနာ ကာယေန ဥက္ကဏ္ဌာမိ ဣမံ ကာယံ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဧဝံ တိဋ္ဌာမိ. ဘဝေနမှိ အနတ္ထိကောတိ သဗ္ဗေနပိ ဘဝေန အနတ္ထိကော အမှိ၊ န ကိဉ္စိ ဘဝံ ပတ္ထေမိ. သောယံ ဘိဇ္ဇိဿတိ ကာယောတိ အယံ မမ ကာယော ဣဒါနိ တုမှာကံ ပယောဂေန အညထာ ဝါ အညတ္ထ ဘိဇ္ဇိဿတိ. အညော စ န ဘဝိဿတီတိ အညော ကာယော မယှံ အာယတိံ န ဘဝိဿတိ၊ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော.

ယံ ဝေါ ကိစ္စံ သရီရေနာတိ ယံ တုမှာကံ ဣမိနာ သရီရေန ပယောဇနံ၊ တံ ကရောထ ယဒိစ္ဆထ၊ ဣစ္ဆထ စေ. န မေ တပ္ပစ္စယာတိ၊ တံ နိမိတ္တံ ဣမဿ သရီရဿ တုမှေဟိ ယထိစ္ဆိတကိစ္စဿ ကရဏဟေတု. တတ္ထာတိ တေသု ကရောန္တေသု စ အကရောန္တေသု စ. ဒေါသော ပေမဉ္စ ဟေဟိတီတိ ယထာက္ကမံ ပဋိဃော အနုနယော န ဘဝိဿတိ၊ အတ္တနော ဘဝေ အပေက္ခာယ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အညပစ္စယာ အညတ္ထ စ ပဋိဃာနုနယေသု အသန္တေသုပိ တပ္ပစ္စယာ၊ ‘‘တတ္ထာ’’တိ ဝစနံ ယထာဓိဂတဝသေန ဝုတ္တံ.

တဿာတိ အဓိမုတ္တတ္ထေရဿ. တံ ဝစနန္တိ ‘‘နတ္ထိ စေတသိကံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိကံ မရဏေ ဘယာဘာဝါဒိဒီပကံ၊ တတော ဧဝ အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ ဝစနံ သုတွာ. မာဏဝါတိ စောရာ. စောရာ ဟိ ‘‘မာဏဝါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ ‘‘မာဏဝေဟိ သဟ ဂစ္ဆန္တိ ကတကမ္မေဟိ အကတကမ္မေဟိပီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၄၉) ဝိယ.

ကိံ ဘဒန္တေ ကရိတွာနာတိ၊ ဘန္တေ၊ ကိံ နာမ တပေါကမ္မံ ကတွာ. ကော ဝါ တဝ အာစရိယော ကဿ သာသနံ၊ ဩဝါဒံ နိဿာယ အယံ အသောကတာ မရဏကာလေ သောကာဘာဝေါ လဗ္ဘတီတိ ဧတံ အတ္ထံ အဗြဝုံ၊ ပုစ္ဆာဝသေန ကထေသုံ၊ ဘာသိံသု.

တံ သုတွာ ထေရော တေသံ ပဋိဝစနံ ဒေန္တော ‘‘သဗ္ဗညူ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗညူတိ ပရောပဒေသေန ဝိနာ သဗ္ဗပကာရေန သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓနသမတ္ထဿ အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိနော အနာဝရဏဉာဏဿ အဓိဂမေန အတီတာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ ဇာနာတီတိ၊ သဗ္ဗညူ. တေနေဝ သမန္တစက္ခုနာ သဗ္ဗဿ ဒဿနတော သဗ္ဗဒဿာဝီ. ယမှိ အနာဝရဏဉာဏံ၊ တဒေဝ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ နတ္ထေဝ အသာဓာရဏဉာဏပါဠိယာ ဝိရောဓော ဝိသယုပ္ပတ္တိမုခေန အညေဟိ အသာဓာရဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဧကဿေဝ ဉာဏဿ ဒွိဓာ ဝုတ္တတ္တာ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဣတိဝုတ္တကဝဏ္ဏနာယံ (ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၃၈) ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တမေဝါတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စန္နမ္ပိ မာရာနံ ဝိဇယတော ဇိနော၊ ဟီနာဒိဝိဘာဂဘိန္နေ သဗ္ဗသ္မိံ သတ္တနိကာယေ အဓိမုတ္တဝုတ္တိတာယ မဟတိယာ ကရုဏာယ သမန္နာဂတတ္တာ မဟာကာရုဏိကော၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ ဝေနေယျာနံ အနုသာသနတော သတ္ထာ၊ တတော ဧဝ သဗ္ဗလောကဿ ကိလေသရောဂတိကိစ္ဆနတော သဗ္ဗလောကတိကိစ္ဆကော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အာစရိယော မမာတိ ယောဇနာ. ခယဂါမီတိ နိဗ္ဗာနဂါမီ.

ဧဝံ ထေရေန သတ္ထု သာသနဿ စ ဂုဏေ ပကာသိတေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဧကစ္စေ စောရာ ပဗ္ဗဇိံသု၊ ဧကစ္စေ ဥပါသကတ္တံ ပဝေဒေသုံ. တမတ္ထံ ဒီပေန္တော ဓမ္မသင်္ဂါဟကာ ‘‘သုတွာန စောရာ’’တိအာဒိနာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိံသု. တတ္ထ ဣသိနောတိ အဓိသီလသိက္ခာဒီနံ ဧသနဋ္ဌေန ဣသိနော၊ အဓိမုတ္တတ္ထေရဿ. နိက္ခိပ္ပါတိ ပဟာယ. သတ္ထာနိ စ အာဝုဓာနိ စာတိ အသိအာဒိသတ္ထာနိ စေဝ ဓနုကလာပါဒိအာဝုဓာနိ စ. တမှာ စ ကမ္မာတိ တတော စောရကမ္မတော.

တေ ပဗ္ဗဇိတွာ သုဂတဿ သာသနေတိ တေ စောရာ သောဘနဂမနတာဒီဟိ သုဂတဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂန္တွာ. ဘာဝနာဝိသေသာဓိဂတာယ ဩဒဂျလက္ခဏာယ ပီတိယာ သမန္နာဂမေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ. သုမနာတိ သောမနဿပ္ပတ္တာ. ကတိန္ဒြိယာတိ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ. ဖုသိံသူတိ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆိံသု. အဓိမုတ္တော ကိရ စောရေ နိဗ္ဗိသေဝနေ ကတွာ၊ တေ တတ္ထေဝ ဌပေတွာ၊ မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ မာတရံ အာပုစ္ဆိတွာ၊ ပစ္စာဂန္တွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသမ္ပဒံ အကာသိ. အထ တေသံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ၊ တေ နစိရဿေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ။ပေ။ အသင်္ခတ’’န္တိ.

အဓိမုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပါရာပရိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သမဏဿ အဟု စိန္တာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ပါရာပရိယတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ ဝယပ္ပတ္တဿ ဂေါတ္တဝသေန ပါရာပရိယောတွေဝ သမညာ အဟောသိ. သော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော. ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဇေတဝနဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ နိသီဒိ. သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၄၅၃) ဒေသေသိ. သော တံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ. တံ သုတ္တံ ဥဂ္ဂဟေတွာ တဒတ္ထမနုစိန္တေသိ. ယထာ ပန အနုစိန္တေသိ၊ သွာယမတ္ထော ဂါထာသု ဧဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ. သော တထာ အနုဝိစိန္တေန္တော အာယတနမုခေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အပရဘာဂေ အတ္တနာ စိန္တိတာကာရံ ပကာသေန္တော –

၇၂၆. ‘‘သမဏဿ အဟု စိန္တာ၊ ပါရာပရိယဿ ဘိက္ခုနော၊

ဧကကဿ နိသိန္နဿ၊ ပဝိဝိတ္တဿ ဈာယိနော.

၇၂၇. ‘‘ကိမာနုပုဗ္ဗံ ပုရိသော၊ ကိံ ဝတံ ကိံ သမာစာရံ၊

အတ္တနော ကိစ္စကာရီဿ၊ န စ ကဉ္စိ ဝိဟေဌယေ.

၇၂၈. ‘‘ဣန္ဒြိယာနိ မနုဿာနံ၊ ဟိတာယ အဟိတာယ စ၊

အရက္ခိတာနိ အဟိတာယ၊ ရက္ခိတာနိ ဟိတာယ စ.

၇၂၉. ‘‘ဣန္ဒြိယာနေဝ သာရက္ခံ၊ ဣန္ဒြိယာနိ စ ဂေါပယံ၊

အတ္တနော ကိစ္စကာရီဿ၊ န စ ကဉ္စိ ဝိဟေဌယေ.

၇၃၀. ‘‘စက္ခုန္ဒြိယံ စေ ရူပေသု၊ ဂစ္ဆန္တံ အနိဝါရယံ၊

အနာဒီနဝဒဿာဝီ၊ သော ဒုက္ခာ န ဟိ မုစ္စတိ.

၇၃၁. ‘‘သောတိန္ဒြိယံ စေ သဒ္ဒေသု၊ ဂစ္ဆန္တံ အနိဝါရယံ၊

အနာဒီနဝဒဿာဝီ၊ သော ဒုက္ခာ န ဟိ မုစ္စတိ.

၇၃၂. ‘‘အနိဿရဏဒဿာဝီ၊ ဂန္ဓေ စေ ပဋိသေဝတိ၊

န သော မုစ္စတိ ဒုက္ခမှာ၊ ဂန္ဓေသု အဓိမုစ္ဆိတော.

၇၃၃. ‘‘အမ္ဗိလံ မဓုရဂ္ဂဉ္စ၊ တိတ္တကဂ္ဂမနုဿရံ၊

ရသတဏှာယ ဂဓိတော၊ ဟဒယံ နာဝဗုဇ္ဈတိ.

၇၃၄. ‘‘သုဘာနျပ္ပဋိကူလာနိ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ အနုဿရံ၊

ရတ္တော ရာဂါဓိကရဏံ၊ ဝိဝိဓံ ဝိန္ဒတေ ဒုခံ.

၇၃၅. ‘‘မနံ စေတေဟိ ဓမ္မေဟိ၊ ယော န သက္ကောတိ ရက္ခိတုံ၊

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ သဗ္ဗေဟေတေဟိ ပဉ္စဟိ.

၇၃၆. ‘‘ပုဗ္ဗလောဟိတသမ္ပုဏ္ဏံ၊ ဗဟုဿ ကုဏပဿ စ၊

နရဝီရကတံ ဝဂ္ဂုံ၊ သမုဂ္ဂမိဝ စိတ္တိတံ.

၇၃၇. ‘‘ကဋုကံ မဓုရဿာဒံ၊ ပိယနိဗန္ဓနံ ဒုခံ၊

ခုရံဝ မဓုနာ လိတ္တံ၊ ဥလ္လိဟံ နာဝဗုဇ္ဈတိ.

၇၃၈. ‘‘ဣတ္ထိရူပေ ဣတ္ထိသရေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေပိ စ ဣတ္ထိယာ၊

ဣတ္ထိဂန္ဓေသု သာရတ္တော၊ ဝိဝိဓံ ဝိန္ဒတေ ဒုခံ.

၇၃၉. ‘‘ဣတ္ထိသောတာနိ သဗ္ဗာနိ၊ သန္ဒန္တိ ပဉ္စ ပဉ္စသု၊

တေသမာဝရဏံ ကာတုံ၊ ယော သက္ကောတိ ဝီရိယဝါ.

၇၄၀. ‘‘သော အတ္ထဝါ သော ဓမ္မဋ္ဌော၊ သော ဒက္ခော သော ဝိစက္ခဏော၊

ကရေယျ ရမမာနောပိ၊ ကိစ္စံ ဓမ္မတ္ထသံဟိတံ.

၇၄၁. ‘‘အထော သီဒတိ သညုတ္တံ၊ ဝဇ္ဇေ ကိစ္စံ နိရတ္ထကံ၊

န တံ ကိစ္စန္တိ မညိတွာ၊ အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော.

၇၄၂. ‘‘ယဉ္စ အတ္ထေန သညုတ္တံ၊ ယာ စ ဓမ္မဂတာ ရတိ၊

တံ သမာဒါယ ဝတ္တေထ၊ သာ ဟိ ဝေ ဥတ္တမာ ရတိ.

၇၄၃. ‘‘ဥစ္စာဝစေဟုပါယေဟိ၊ ပရေသမဘိဇိဂီသတိ၊

ဟန္တွာ ဝဓိတွာ အထ သောစယိတွာ၊ အာလောပတိ သာဟသာ ယော ပရေသံ.

၇၄၄. ‘‘တစ္ဆန္တော အာဏိယာ အာဏိံ၊ နိဟန္တိ ဗလဝါ ယထာ၊

ဣန္ဒြိယာနိန္ဒြိယေဟေဝ၊ နိဟန္တိ ကုသလော တထာ.

၇၄၅. ‘‘သဒ္ဓံ ဝီရိယံ သမာဓိဉ္စ၊ သတိပညဉ္စ ဘာဝယံ၊

ပဉ္စ ပဉ္စဟိ ဟန္တွာန၊ အနီဃော ယာတိ ဗြာဟ္မဏော.

၇၄၆. ‘‘သော အတ္ထဝါ သော ဓမ္မဋ္ဌော၊ ကတွာ ဝါကျာနုသာသနိံ၊

သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓဿ၊ သော နရော သုခမေဓတီ’’တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ သမဏဿာတိ ပဗ္ဗဇိတဿ. အဟူတိ အဟောသိ. စိန္တာတိ ဓမ္မစိန္တာ ဓမ္မဝိစာရဏာ. ပါရာပရိယဿာတိ ပါရာပရဂေါတ္တဿ. ‘‘ပါရာစရိယဿာ’’တိပိ ပဌန္တိ. ဘိက္ခုနောတိ သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခနသီလဿ. ဧကကဿာတိ အသဟာယဿ၊ ဧတေန ကာယဝိဝေကံ ဒဿေတိ. ပဝိဝိတ္တဿာတိ ပဝိဝေကဟေတုနာ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနေန ဝိဝေကံ အာရဒ္ဓဿ၊ ဧတေန စိတ္တဝိဝေကံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဈာယိနော’’တိ. ဈာယိနောတိ ဈာယနသီလဿ၊ ယောနိသောမနသိကာရေသု ယုတ္တဿာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗမေတံ ထေရော အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ ကတွာ ဝဒတိ.

‘‘ကိမာနုပုဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ တံ စိန္တနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ပဌမဂါထာယံ တာဝ ကိမာနုပုဗ္ဗန္တိ အနုပုဗ္ဗံ အနုက္ကမော၊ အနုပုဗ္ဗမေဝ ဝက္ခမာနေသု ဝတသမာစာရေသု ကော အနုက္ကမော၊ ကေန အနုက္ကမေန တေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ပုရိသော ကိံ ဝတံ ကိံ သမာစာရန္တိ အတ္ထကာမော ပုရိသော သမာဒိယိတဗ္ဗဋ္ဌေန ‘‘ဝတ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ၊ ကီဒိသံ သီလံ သမာစာရံ၊ သမာစရန္တော၊ အတ္တနော ကိစ္စကာရီ ကတ္တဗ္ဗကာရီ အဿ၊ ကဉ္စိ သတ္တံ န စ ဝိဟေဌယေ၊ န ဗာဓေယျာတိ အတ္ထော. အတ္တနော ကိစ္စံ နာမ သမဏဓမ္မော၊ သင်္ခေပတော သီလသမာဓိပညာ၊ တံ သမ္ပာဒေန္တဿ ပရဝိဟေဌနာယ လေသောပိ နတ္ထိ တာယ သတိ သမဏဘာဝဿေဝ အဘာဝတော.

ယထာဟ ဘဂဝါ – ‘‘န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီ၊ န သမဏော ဟောတိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော’’တိ (ဓ. ပ. ၁၈၄). ဧတ္ထ စ ဝတဂ္ဂဟဏေန ဝါရိတ္တသီလံ ဂဟိတံ၊ သမာစာရဂ္ဂဟဏေန သမာစရိတဗ္ဗတော စာရိတ္တသီလေန သဒ္ဓိံ ဈာနဝိပဿနာဒိ၊ တသ္မာ ဝါရိတ္တသီလံ ပဓာနံ. တတ္ထာပိ စ ယသ္မာ ဣန္ဒြိယသံဝရေ သိဒ္ဓေ သဗ္ဗံ သီလံ သုရက္ခိတံ၊ သုဂေါပိတမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ တာဝ ဒဿေတုကာမော ဣန္ဒြိယာနံ အရက္ခဏေ ရက္ခဏေ စ အာဒီနဝါနိသံသေ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဣန္ဒြိယာနိ မနုဿာန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣန္ဒြိယာနီတိ ရက္ခိတဗ္ဗဓမ္မနိဒဿနံ၊ တသ္မာ စက္ခာဒီနိ ဆ ဣန္ဒြိယာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မနုဿာနန္တိ ရက္ခဏယောဂျပုဂ္ဂလနိဒဿနံ. ဟိတာယာတိ အတ္ထာယ. အဟိတာယာတိ အနတ္ထာယ. ဟောန္တီတိ ဝစနသေသော. ကထံ ပန တာနိယေဝ ဟိတာယ စ အဟိတာယ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ရက္ခိတာနီ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော – ယဿ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ သတိကဝါဋေန အပိဟိတာနိ၊ တဿ ရူပါဒီသု အဘိဇ္ဈာဒိပါပဓမ္မပဝတ္တိယာ ဒွါရဘာဝတော အနတ္ထာယ ပိဟိတာနိ၊ တဒဘာဝတော အတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီတိ.

ဣန္ဒြိယာနေဝ သာရက္ခန္တိ ယသ္မာ ဣန္ဒြိယသံဝရော ပရိပုဏ္ဏော သီလသမ္ပဒံ ပရိပူရေတိ၊ သီလသမ္ပဒါ ပရိပုဏ္ဏာ သမာဓိသမ္ပဒံ ပရိပူရေတိ၊ သမာဓိသမ္ပဒါ ပရိပုဏ္ဏာ ပညာသမ္ပဒံ ပရိပူရေတိ၊ တသ္မာ ဣန္ဒြိယာရက္ခာ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိယာဝ မူလန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣန္ဒြိယာနေဝ သာရက္ခ’’န္တိ. သတိပုဗ္ဗင်္ဂမေန အာရက္ခေန သံရက္ခန္တော ယောနိသောမနသိကာရေန ဣန္ဒြိယာနိ ဧဝ တာဝ သမ္မဒေဝ ရက္ခန္တော၊ ယထာ အကုသလစောရာ တေဟိ တေဟိ ဒွါရေဟိ ပဝိသိတွာ စိတ္တသန္တာနေ ကုသလံ ဘဏ္ဍံ န ဝိလုမ္ပန္တိ၊ တထာ တာနိ ပိဒဟန္တောတိ အတ္ထော. သာရက္ခန္တိ စ သံ-သဒ္ဒဿ သာဘာဝံ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘သာရာဂေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ‘‘သံရက္ခ’’န္တိ စ ပါဌော. ဣန္ဒြိယာနိ စ ဂေါပယန္တိ တဿေဝ ပရိယာယဝစနံ၊ ပရိယာယဝစနေ ပယောဇနံ နေတ္တိအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အတ္တနော ကိစ္စကာရီဿာ’’တိ ဣမိနာ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ၊ ‘‘န စ ကဉ္စိ ဝိဟေဌယေ’’တိ ဣမိနာ ပရဟိတပဋိပတ္တိံ၊ ဥဘယေနာပိ ဝါ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိမေဝ ဒဿေတိ ပရာဝိဟေဌနဿာပိ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိဘာဝတော. အထ ဝါ ပဒဒွယေနပိ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ ပုထုဇ္ဇနဿ သေက္ခဿ စ ပရဟိတပဋိပတ္တိယာပိ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိဘာဝတော.

ဧဝံ ရက္ခိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဟိတာယ ဟောန္တီတိ ဝေါဒါနပက္ခံ သင်္ခေပေနေဝ ဒဿေတွာ၊ အရက္ခိတာနိ အဟိတာယ ဟောန္တီတိ သံကိလေသပက္ခံ ပန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘စက္ခုန္ဒြိယံ စေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စက္ခုန္ဒြိယံ စေ ရူပေသု၊ ဂစ္ဆန္တံ အနိဝါရယံ. အနာဒီနဝဒဿာဝီတိ ယော နီလပီတာဒိဘေဒေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု ရူပါယတနေသု ဂစ္ဆန္တံ ယထာရုစိ ပဝတ္တန္တံ စက္ခုန္ဒြိယံ အနိဝါရယံ၊ အနိဝါရယန္တော အပ္ပဋိဗာဟန္တော တထာပဝတ္တိယံ အာဒီနဝဒဿာဝီ န ဟောတိ စေ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သမ္ပရာယိကဉ္စ အာဒီနဝံ ဒေါသံ န ပဿတိ စေ. ‘‘ဂစ္ဆန္တံ နိဝါရယေ အနိဿရဏဒဿာဝီ’’တိ စ ပါဌော. တတ္ထ ယော ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၉၅) ဝုတ္တဝိဓိနာ ဒိဋ္ဌမတ္တေယေဝ ဌတွာ သတိသမ္ပဇညဝသေန ရူပါယတနေ ပဝတ္တမာနော တတ္ထ နိဿရဏဒဿာဝီ နာမ. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အနိဿရဏဒဿာဝီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သော ဒုက္ခာ န ဟိ မုစ္စတီတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဝဋ္ဋဒုက္ခတော န မုစ္စတေဝ. ဧတ္ထ စ စက္ခုန္ဒြိယဿ အနိဝါရဏံ နာမ ယထာ တေန ဒွါရေန အဘိဇ္ဈာဒယော ပါပဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တထာ ပဝတ္တနံ၊ တံ ပန အတ္ထတော သတိသမ္ပဇညဿ အနုဋ္ဌာပနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေသိန္ဒြိယေသုပိ ဧသေဝ နယော. အဓိမုစ္ဆိတောတိ အဓိမုတ္တတဏှာယ မုစ္ဆံ အာပန္နော. အမ္ဗိလန္တိ အမ္ဗိလရသံ. မဓုရဂ္ဂန္တိ မဓုရရသကောဋ္ဌာသံ. တထာ တိတ္တကဂ္ဂံ. အနုဿရန္တိ အဿာဒဝသေန တံ တံ ရသံ အနုဝိစိန္တေန္တော. ဂန္ထိတောတိ ရသတဏှာယ တသ္မိံ တသ္မိံ ရသေ ဂန္ထိတော ဗန္ဓော. ‘‘ဂဓိတော’’တိ စ ပဌန္တိ၊ ဂေဓံ အာပန္နောတိ အတ္ထော. ဟဒယံ နာဝဗုဇ္ဈတီတိ ‘‘ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ စိတ္တံ န ဇာနာတိ န သလ္လက္ခေတိ၊ သာသနဿ ဟဒယံ အဗ္ဘန္တရံ အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ သမ္မဒ္ဒနရသတဏှာယ ဂဓိတော နာဝဗုဇ္ဈတိ န ဇာနာတိ၊ န ပဋိပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

သုဘာနီတိ သုန္ဒရာနိ. အပ္ပဋိကူလာနီတိ မနောရမာနိ၊ ဣဋ္ဌာနိ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနီတိ ဥပါဒိဏ္ဏာနုပါဒိဏ္ဏပ္ပဘေဒေ ဖဿေ. ရတ္တောတိ ရဇ္ဇနသဘာဝေန ရာဂေန ရတ္တော. ရာဂါဓိကရဏန္တိ ရာဂဟေတု. ဝိဝိဓံ ဝိန္ဒတေ ဒုခန္တိ ရာဂပရိဠာဟာဒိဝသေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စ နိရယသန္တာပါဒိဝသေန အဘိသမ္ပရာယဉ္စ နာနပ္ပကာရံ ဒုက္ခံ ပဋိလဘတိ.

မနံ စေတေဟီတိ မနဉ္စ ဧတေဟိ ရူပါရမ္မဏာဒီဟိ ဓမ္မာရမ္မဏပ္ပဘေဒေဟိ စ. နန္တိ ပုဂ္ဂလံ. သဗ္ဗေဟီတိ သဗ္ဗေဟိ ပဉ္စဟိပိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ပုဂ္ဂလော မနံ၊ မနောဒွါရံ၊ ဧတေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ ရူပါဒီဟိ ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ ဓမ္မာရမ္မဏပ္ပဘေဒတော စ. တတ္ထ ပဝတ္တနကပါပကမ္မနိဝါရဏေန ရက္ခိတုံ၊ ဂေါပိတုံ န သက္ကောတိ၊ တတော တဿ အရက္ခဏတော နံ ပုဂ္ဂလံ တံနိမိတ္တံ ဒုက္ခံ အနွေတိ၊ အနုဂစ္ဆတိ၊ အနုဂစ္ဆန္တဉ္စ ဧတေဟိ ပဉ္စဟိပိ ရူပါရမ္မဏာဒီဟိ ဆဋ္ဌာရမ္မဏေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗေဟိပိ အာရမ္မဏပ္ပစ္စယဘူတေဟိ အနုဂစ္ဆတီတိ. ဧတ္ထ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ သောတိန္ဒြိယဉ္စ အသမ္ပတ္တဂ္ဂါဟိဘာဝတော ‘‘ဂစ္ဆန္တံ အနိဝါရယ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဣတရံ သမ္ပတ္တဂ္ဂါဟီတိ ‘‘ဂန္ဓေ စေ ပဋိသေဝတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ စ ရသတဏှာ စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ စ သတ္တာနံ ဝိသေသတော ဗလဝတီတိ ‘‘ရသတဏှာယ ဂဓိတော၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ အနုဿရန္တောတိ’’ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧဝံ အဂုတ္တဒွါရဿ ပုဂ္ဂလဿ ဆဟိ ဒွါရေဟိ ဆသုပိ အာရမ္မဏေသု အသံဝရနိမိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒုက္ခံ ဒဿေတွာ သွာယမသံဝရော ယသ္မာ သရီရသဘာဝါနဝဗောဓေန ဟောတိ၊ တသ္မာ သရီရသဘာဝံ ဝိစိနန္တော ‘‘ပုဗ္ဗလောဟိတသမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိအာဒိနာ ဂါထာဒွယမာဟ. တဿတ္ထော – သရီရံ နာမေတံ ပုဗ္ဗေန လောဟိတေန စ သမ္ပုဏ္ဏံ ဘရိတံ အညေန စ ပိတ္တသေမှာဒိနာ ဗဟုနာ ကုဏပေန၊ တယိဒံ နရဝီရေန နရေသု ဆေကေန သိပ္ပါစရိယေန ကတံ ဝဂ္ဂု မဋ္ဌံ လာခါပရိကမ္မာဒိနာ စိတ္တိတံ၊ အန္တော ပန ဂူထာဒိအသုစိဘရိတံ သမုဂ္ဂံ ဝိယ ဆဝိမတ္တမနောဟရံ ဗာလဇနသမ္မောဟံ ဒုက္ခသဘာဝတာယ နိရယာဒိဒုက္ခတာပနတော စ ကဋုကံ၊ ပရိကပ္ပသမ္ဘဝေန အမူလကေန အဿာဒမတ္တေန မဓုရတာယ မဓုရဿာဒံ၊ တတော ဧဝ ပိယဘာဝနိဗန္ဓနေန ပိယနိဗန္ဓနံ၊ ဒုဿဟတာယ အပ္ပတီတတာယ စ ဒုခံ၊ ဤဒိသေ သရီရေ အဿာဒလောဘေန မဟာဒုက္ခံ ပစ္စနုဘုယျမာနံ အနဝဗုဇ္ဈန္တော လောကော မဓုရဂိဒ္ဓေါ ခုရဓာရာလေဟကပုရိသော ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ.

ဣဒါနိ ဧတေ စက္ခာဒီနံ ဂေါစရဘူတာ ရူပါဒယော ဝုတ္တာ၊ တေ ဝိသေသတော ပုရိသဿ ဣတ္ထိပဋိဗဒ္ဓါ ကမနီယာတိ တတ္ထ သံဝရော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတ္ထိရူပေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣတ္ထိရူပေတိ ဣတ္ထိယာ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပါယတနသင်္ခါတေ ဝဏ္ဏေ. အပိ စ ယော ကောစိ ဣတ္ထိယာ နိဝတ္ထဿ အလင်္ကာရဿ ဝါ ဂန္ဓဝဏ္ဏကာဒီနံ ဝါ ပိဠန္ဓနမာလာနံ ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေါ ဝဏ္ဏော ပုရိသဿ စက္ခုဝိညာဏဿ အာရမ္မဏဘာဝါယ ဥပကပ္ပတိ၊ သဗ္ဗမေတံ ‘‘ဣတ္ထိရူပ’’န္တွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတ္ထိသရေတိ ဣတ္ထိယာ ဂီတလပိတဟသိတရုဒိတသဒ္ဒေ. အပိ စ ဣတ္ထိယာ နိဝတ္ထဝတ္ထဿပိ အလင်္ကတအလင်္ကာရဿပိ ဣတ္ထိပယောဂနိပ္ဖါဒိတာ ဝေဏုဝီဏာသင်္ခပဏဝါဒီနမ္ပိ သဒ္ဒါ ဣဓ ဣတ္ထိသရဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗောပေသော ပုရိသဿ စိတ္တံ အာကဍ္ဎတီတိ. ‘‘ဣတ္ထိရသေ’’တိ ပန ပါဠိယာ စတုသမုဋ္ဌာနိကရသာယတနဝသေန ဝုတ္တံ. ဣတ္ထိယာ ကိံကာရပဋိဿာဝိတာဒိဝသေန အဿဝရသော စေဝ ပရိဘောဂရသော စ ဣတ္ထိရသောတိ ဧကေ. ယော ပန ဣတ္ထိယာ ဩဋ္ဌမံသသမ္မက္ခိတခေဠာဒိရသော၊ ယော စ တာယ ပုရိသဿ ဒိန္နယာဂုဘတ္တာဒီနံ ရသော၊ သဗ္ဗောပေသော ‘‘ဣတ္ထိရသော’’တွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဖောဋ္ဌဗ္ဗေပိ စ ဣတ္ထိယာ ကာယသမ္ဖဿော၊ ဣတ္ထိသရီရာရူဠှာနံ ဝတ္ထာလင်္ကာရမာလာဒီနံ ဖဿော ‘‘ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗော’’တွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ယေသံ ဣတ္ထိရူပေ ဣတ္ထိသရေတိ ပါဠိ၊ တေသံ အပိ-သဒ္ဒေန ဣတ္ထိရသသင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတ္ထိဂန္ဓေသူတိ ဣတ္ထိယာ စတုသမုဋ္ဌာနိကဂန္ဓာယတနေသု. ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓော နာမ ဒုဂ္ဂန္ဓော. ဧကစ္စာ ဟိ ဣတ္ထီ အဿဂန္ဓိနီ ဟောတိ၊ ဧကစ္စာ မေဏ္ဍဂန္ဓိနီ၊ ဧကစ္စာ သေဒဂန္ဓိနီ၊ ဧကစ္စာ သောဏိတဂန္ဓိနီ၊ တထာပိ တာသု အန္ဓဗာလော ရဇ္ဇတေဝ. စက္ကဝတ္တိနော ပန ဣတ္ထိရတနဿ ကာယတော စန္ဒနဂန္ဓော ဝါယတိ၊ မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော၊ အယံ န သဗ္ဗာသံ ဟောတီတိ၊ ဣတ္ထိယာ သရီရေ အာရူဠှော အာဂန္တုကော အနုလိမ္ပနာဒိဂန္ဓော ‘‘ဣတ္ထိဂန္ဓော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သာရတ္တောတိ သုဋ္ဌု ရတ္တော ဂဓိတော မုစ္ဆိတော၊ ဣဒံ ပန ပဒံ ‘‘ဣတ္ထိရူပေ’’တိအာဒီသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝိဝိဓံ ဝိန္ဒတေ ဒုခန္တိ ဣတ္ထိရူပါဒီသု သရာဂနိမိတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဝဓဗန္ဓနာဒိဝသေန သမ္ပရာယိကံ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိဝသေန နာနပ္ပကာရံ ဒုက္ခံ ပဋိလဘတိ.

ဣတ္ထိသောတာနိ သဗ္ဗာနီတိ ဣတ္ထိယာ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနိ သဗ္ဗာနိ အနဝသေသာနိ ပဉ္စ တဏှာသောတာနိ သန္ဒန္တိ. ပဉ္စသူတိ ပုရိသဿ ပဉ္စသု ဒွါရေသု. တေသန္တိ တေသံ ပဉ္စန္နံ သောတာနံ. အာဝရဏန္တိ သံဝရဏံ၊ ယထာ အသံဝရော န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ သတိသမ္ပဇညံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သံဝရံ ပဝတ္တေတုံ ယော သက္ကောတိ၊ သော ဝီရိယဝါ အာရဒ္ဓဝီရိယော အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယာတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ရူပါဒိဂေါစရေ ပဗ္ဗဇိတဿ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဂဟဋ္ဌဿ ဒဿေတုံ ‘‘သော အတ္ထဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သော အတ္ထဝါ သော ဓမ္မဋ္ဌော၊ သော ဒက္ခော သော ဝိစက္ခဏောတိ သော ပုဂ္ဂလော ဣမသ္မိံ လောကေ အတ္ထဝါ၊ ဗုဒ္ဓိမာ၊ ဓမ္မေ ဌိတော၊ ဓမ္မေ ဒက္ခော၊ ဓမ္မေ ဆေကော၊ အနလသော ဝါ ဝိစက္ခဏော ဣတိ ကတ္တဗ္ဗတာသု ကုသလော နာမ. ကရေယျ ရမမာနောပိ၊ ကိစ္စံ ဓမ္မတ္ထသံဟိတန္တိ ဂေဟရတိယာ ရမမာနောပိ ဓမ္မတ္ထသံဟိတံ ဓမ္မတော အတ္ထတော စ အနပေတမေဝ တံ တံ ကတ္တဗ္ဗံ. အနုပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ ဥပ္ပါဒနံ၊ ဥပ္ပန္နာနံ ပရိပါလနံ၊ ပရိဘောဂဉ္စ ကရေယျ၊ အညမညံ၊ အဝိရောဓေန၊ အညမညံ၊ အဗာဓနေန၊ တိဝဂ္ဂတ္ထံ အနုယုဉ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. အယဉ္စ နယော ယေသံ သမ္မာပဋိပတ္တိအဝိရောဓေန တိဝဂ္ဂတ္ထဿ ဝသေန ဝတ္တတိ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇာဒီနံ ဝိယ၊ တေသံ ဝသေန ဝုတ္တော. န ယေသံ ကေသဉ္စိ ဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အထော သီဒတိ သညုတ္တန္တိ ယဒိ ဣဓလောကေ သုပသံဟိတံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ အတ္ထံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဌိတံ. ဝဇ္ဇေ ကိစ္စံ နိရတ္ထကန္တိ သမ္ပရာယိကတ္ထရဟိတံ အနတ္ထုပသံဟိတံ ကိစ္စံ သစေပိ ဝိဿဇ္ဇေယျ ပရိစ္စဇေယျ. န တံ ကိစ္စန္တိ မညိတွာ၊ အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏောတိ သတိအဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တော ဝိစာရဏပညာသမ္ဘဝေန ဝိစက္ခဏော အနတ္ထုပသံဟိတံ၊ တံ ကိစ္စံ မယာ န ကာတဗ္ဗန္တိ မညိတွာ ဝိဝဇ္ဇေယျ.

ဝိဝဇ္ဇေတွာ ပန ယဉ္စ အတ္ထေန သညုတ္တံ၊ ယာ စ ဓမ္မဂတာ ရတိ. တံ သမာဒါယ ဝတ္တေထာတိ ယံကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပ္ပဘေဒေန အတ္ထေန ဟိတေန သံယုတ္တံ တဒုဘယဟိတာဝဟံ၊ ယာ စ အဓိကုသလဓမ္မဂတာ သမထဝိပဿနာသဟိတာ ရတိ၊ တဒုဘယံ သမ္မာ အာဒိယိတွာ ပရိဂ္ဂဟံ ကတွာ ဝတ္တေယျ. ‘‘သဗ္ဗံ ရတိံ ဓမ္မရတိ ဇိနာတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၅၄) ဝစနတော သာ ဟိ ဧကံသေန ဥတ္တမတ္ထဿ ပါပနတော ဥတ္တမာ ရတိ နာမ.

ယံ ပန ကာမရတိသံယုတ္တံ ကိစ္စံ နိရတ္ထကန္တိ ဝုတ္တံ၊ တဿာ အနတ္ထုပသံဟိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥစ္စာဝစေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥစ္စာဝစေဟီတိ မဟန္တေဟိ စေဝ ခုဒ္ဒကေဟိ စ. ဥပါယေဟီတိ နယေဟိ. ပရေသမဘိဇိဂီသတီတိ ပရေသံ သန္တကံ အာဟရိတုံ ဣစ္ဆတိ၊ ပရေ ဝါ သဗ္ဗထာ ဟာပေတိ၊ ဇိနာပေတိ ပရံ ဟန္တွာ၊ ဝဓိတွာ အထ သောစယိတွာ၊ အာလောပတိ သာဟသာ ယော ပရေသံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ပုဂ္ဂလော ကာမဟေတု ပရေ ဟနန္တော၊ ဃာတေန္တော၊ သောစေန္တော သန္ဓိစ္ဆေဒသန္ဓိရုဟနပသယှာဝဟာရာဒီဟိ နာနုပါယေဟိ ပရေသံ သန္တကံ ဟရိတုံ ဝါယမန္တော သာဟသာကာရံ ကရောတိ၊ အာလောပတိ၊ ဇိဂီသတိ သာပတေယျဝသေန ပရေ ဟာပေတိ၊ တဿ တံ ကိစ္စံ ကာမရတိသန္နိဿိတံ အနတ္ထုပသံဟိတံ ဧကန္တနိဟီနန္တိ. ဧတေန တပ္ပဋိပက္ခတော ဓမ္မဂတာယ ရတိယာ ဧကံသတော ဥတ္တမဘာဝံယေဝ ဝိဘာဝေတိ.

ဣဒါနိ ယံ ‘‘တေသမာဝရဏံ ကာတုံ ယော သက္ကောတီ’’တိ ဣန္ဒြိယာနံ အာဝရဏံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဥပါယေန သဟ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘တစ္ဆန္တော အာဏိယာ အာဏိံ၊ နိဟန္တိ ဗလဝါ ယထာ’’တိ အာဟ. ယထာ ဗလဝါ ကာယဗလေန၊ ဉာဏဗလေန စ သမန္နာဂတော တစ္ဆကော ရုက္ခဒဏ္ဍဂတံ အာဏိံ နီဟရိတုကာမော တတော ဗလဝတိံ အာဏိံ ကောဋေန္တော တတော နီဟရတိ၊ တထာ ကုသလော ဘိက္ခု စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပဿနာဗလေန နိဟန္တုကာမော ဣန္ဒြိယေဟိ ဧဝ နိဟန္တိ.

ကတမေဟိ ပနာတိ အာဟ ‘‘သဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ. တဿတ္ထော – အဓိမောက္ခလက္ခဏံ သဒ္ဓံ၊ ပဂ္ဂဟလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ အဝိက္ခေပလက္ခဏံ သမာဓိံ၊ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏံ သတိံ၊ ဒဿနလက္ခဏံ ပညန္တိ ဣမာနိပိ ဝိမုတ္တိပရိပါစကာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေန္တော ဝဍ္ဎေန္တော ဧတေဟိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ စက္ခာဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အနုနယပဋိဃာဒိကိလေသုပ္ပတ္တိယာ ဒွါရဘာဝဝိဟနေန ဟန္တွာ၊ အရိယမဂ္ဂေန တဒုပနိဿယေ ကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ၊ တတော ဧဝ အနီဃော နိဒ္ဒုက္ခော ဗြာဟ္မဏော အနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာနမေဝ ယာတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ.

သော အတ္ထဝါတိ သော ယထာဝုတ္တော ဗြာဟ္မဏော ဥတ္တမတ္ထေန သမန္နာဂတတ္တာ အတ္ထဝါ၊ တံ သမ္ပာပကေ ဓမ္မေ ဌိတတ္တာ ဓမ္မဋ္ဌော. သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အနဝသေသေန ဝိဓိနာ အနဝသေသံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဝါကျဘူတံ အနုသာသနိံ ကတွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဌိတော. တတော ဧဝ သော နရော ဥတ္တမပုရိသော နိဗ္ဗာနသုခဉ္စ ဧဓတိ၊ ဗြူဟေတိ၊ ဝဍ္ဎေတီတိ.

ဧဝံ ထေရေန အတ္တနော စိန္တိတာကာရဝိဘာဝနာဝသေန ပဋိပတ္တိယာ ပကာသိတတ္တာ ဣဒမေဝ စဿ အညာဗျာကရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပါရာပရိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. တေလကာနိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

စိရရတ္တံ ဝတာတာပီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော တေလကာနိတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သတ္ထု အဘိဇာတိတော ပုရေတရံယေဝ သာဝတ္ထိယံ အညတရသ္မိံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တေလကာနီတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဟေတုသမ္ပန္နတာယ ကာမေ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော ‘‘ကော သော ပါရင်္ဂတော လောကေ’’တိအာဒိနာ ဝိမောက္ခပရိယေသနံ စရမာနော တေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ တေ န သမ္ပာယန္တိ. သော တေန အနာရာဓိတစိတ္တော ဝိစရတိ. အထ အမှာကံ ဘဂဝတိ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ လောကဟိတံ ကရောန္တေ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ နိသိန္နော အတ္တနာ အဓိဂတဝိသေသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တဒနုသာရေန အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ အနုဿရိတွာ တံ သဗ္ဗံ ဘိက္ခူနံ အာစိက္ခန္တော –

၇၄၇. ‘‘စိရရတ္တံ ဝတာတာပီ၊ ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ၊

သမံ စိတ္တဿ နာလတ္ထံ၊ ပုစ္ဆံ သမဏဗြာဟ္မဏေ.

၇၄၈. ‘‘ကော သော ပါရင်္ဂတော လောကေ၊ ကော ပတ္တော အမတောဂဓံ၊