၁၇. တိံသနိပါတော

၁. ဖုဿတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

တိံသနိပါတေ ပါသာဒိကေ ဗဟူ ဒိသွာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဖုဿတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဧကဿ မဏ္ဍလိကရညော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဖုဿောတိ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော ခတ္တိယကုမာရေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော. ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ ကာမေသု အလဂ္ဂစိတ္တော အညတရဿ မဟာထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ စရိယာနုကူလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနပါဒကံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ ပဏ္ဍရဂေါတ္တော နာမ ဧကော တာပသော တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ နိသိန္နော သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ သီလာစာရသမ္ပန္နေ သုသံဝုတိန္ဒြိယေ ဘာဝိတကာယေ ဘာဝိတစိတ္တေ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ‘‘သာဓု ဝတာယံ ပဋိပတ္တိ လောကေ စိရံ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကထံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိပတ္တိ ဘဝိဿတီ’’တိ ထေရံ ပုစ္ဆိ. တမတ္ထံ ဒဿေန္တော သင်္ဂီတိကာရာ –

၉၄၉. ‘‘ပါသာဒိကေ ဗဟူ ဒိသွာ၊ ဘာဝိတတ္တေ သုသံဝုတေ၊

ဣသိ ပဏ္ဍရသဂေါတ္တော၊ အပုစ္ဆိ ဖုဿသဝှယ’’န္တိ. – ဂါထံ အာဒိတော ဌပေသုံ၊

တတ္ထ ပါသာဒိကေတိ အတ္တနော ပဋိပတ္တိယာ ပသာဒါရဟေ. ဗဟူတိ သမ္ဗဟုလေ. ဘာဝိတတ္တေတိ သမထဝိပဿနာဘာဝနာဟိ ဘာဝိတစိတ္တေ. သုသံဝုတေတိ သုဋ္ဌု သံဝုတိန္ဒြိယေ. ဣသီတိ တာပသော. ပဏ္ဍရသဂေါတ္တောတိ ပဏ္ဍရဿ နာမ ဣသိနော ဝံသေ ဇာတတ္တာ တေန သမာနဂေါတ္တော. ဖုဿသဝှယန္တိ ဖုဿသဒ္ဒေန အဝှါတဗ္ဗံ၊ ဖုဿနာမကန္တိ အတ္ထော.

၉၅၀. ‘‘ကိံ ဆန္ဒာ ကိမဓိပ္ပါယာ၊ ကိမာကပ္ပါ ဘဝိဿရေ၊

အနာဂတမှိ ကာလမှိ၊ တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော’’တိ. –

အယံ တဿ ဣသိနော ပုစ္ဆာဂါထာ.

တတ္ထ ကိံ ဆန္ဒာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ အနာဂတေ ဘိက္ခူ ကီဒိသစ္ဆန္ဒာ ကီဒိသာဓိမုတ္တိကာ၊ ကိံ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ၊ ဥဒါဟု ပဏီတာဓိမုတ္တိကာတိ အတ္ထော. ကိမဓိပ္ပါယာတိ ကီဒိသာဓိပ္ပါယာ ကီဒိသဇ္ဈာသယာ၊ ကိံ သံကိလေသဇ္ဈာသယာ၊ ဥဒါဟု ဝေါဒါနဇ္ဈာသယာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဆန္ဒာ နာမ ကတ္တုကမျတာ၊ တသ္မာ ကီဒိသီ တေသံ ကတ္တုကမျတာတိ အတ္ထော. အဓိပ္ပါယော အဇ္ဈာသယောယေဝ. ကိမာကပ္ပါတိ ကီဒိသာကပ္ပါ. အာကပ္ပါတိ စ ဝေသဂဟဏာဒိဝါရိတ္တစာရိတ္တဝန္တောတိ အတ္ထော. ဘဝိဿရေတိ ဘဝိဿန္တိ. တံ မေတိ တံ အနာဂတေ ဘိက္ခူနံ ဆန္ဒာဓိပ္ပါယာကပ္ပဘေဒံ ပုစ္ဆိတော မယှံ အက္ခာဟိ ကထေဟီတိ ထေရံ အဇ္ဈေသတိ. တဿ ထေရော တမတ္ထံ အာစိက္ခန္တော သက္ကစ္စသဝနေ တာဝ နိယောဇေတုံ –

၉၅၁. ‘‘သုဏောဟိ ဝစနံ မယှံ၊ ဣသိ ပဏ္ဍရသဝှယ၊

သက္ကစ္စံ ဥပဓာရေဟိ၊ အာစိက္ခိဿာမျနာဂတ’’န္တိ. – ဂါထမာဟ၊

တဿတ္ထော – ဘော ပဏ္ဍရနာမ ဣသိ၊ ယံ တွံ မံ ပုစ္ဆသိ၊ တံ တေ အနာဂတံ အာစိက္ခိဿာမိ၊ အာစိက္ခတော ပန မမ ဝစနံ သုဏာဟိ အနာဂတတ္ထဒီပနတော သံဝေဂါဝဟတော စ သက္ကစ္စံ ဥပဓာရေဟီတိ.

အထ ထေရော အနာဂတံသဉာဏေန ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဘာဝိနိံ ပဝတ္တိံ ယထာဘူတံ ဒိသွာ တဿ အာစိက္ခန္တော –

၉၅၂. ‘‘ကောဓနာ ဥပနာဟီ စ၊ မက္ခီ ထမ္ဘီ သဌာ ဗဟူ၊

ဣဿုကီ နာနာဝါဒါ စ၊ ဘဝိဿန္တိ အနာဂတေ.

၉၅၃. ‘‘အညာတမာနိနော ဓမ္မေ၊ ဂမ္ဘီရေ တီရဂေါစရာ၊

လဟုကာ အဂရူ ဓမ္မေ၊ အညမညမဂါရဝါ.

၉၅၄. ‘‘ဗဟူ အာဒီနဝါ လောကေ၊ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တျနာဂတေ၊

သုဒေသိတံ ဣမံ ဓမ္မံ၊ ကိလေသိဿန္တိ ဒုမ္မတီ.

၉၅၅. ‘‘ဂုဏဟီနာပိ သံဃမှိ၊ ဝေါဟရန္တာ ဝိသာရဒါ၊

ဗလဝန္တော ဘဝိဿန္တိ၊ မုခရာ အဿုတာဝိနော.

၉၅၆. ‘‘ဂုဏဝန္တောပိ သံဃမှိ၊ ဝေါဟရန္တာ ယထာတ္ထတော၊

ဒုဗ္ဗလာ တေ ဘဝိဿန္တိ၊ ဟိရီမနာ အနတ္ထိကာ.

၉၅၇. ‘‘ရဇတံ ဇာတရူပဉ္စ၊ ခေတ္တံ ဝတ္ထုမဇေဠကံ.

ဒါသိဒါသဉ္စ ဒုမ္မေဓာ၊ သာဒိယိဿန္တျနာဂတေ.

၉၅၈. ‘‘ဥဇ္ဈာနသညိနော ဗာလာ၊ သီလေသု အသမာဟိတာ၊

ဥန္နဠာ ဝိစရိဿန္တိ၊ ကလဟာဘိရတာ မဂါ.

၉၅၉. ‘‘ဥဒ္ဓတာ စ ဘဝိဿန္တိ၊ နီလစီဝရပါရုတာ၊

ကုဟာ ထဒ္ဓါ လပါ သိင်္ဂီ၊ စရိဿန္တျရိယာ ဝိယ.

၉၆၀. ‘‘တေလသဏ္ဌေဟိ ကေသေဟိ၊ စပလာ အဉ္ဇနက္ခိကာ၊

ရထိယာယ ဂမိဿန္တိ၊ ဒန္တဝဏ္ဏိကပါရုတာ.

၉၆၁. ‘‘အဇေဂုစ္ဆံ ဝိမုတ္တေဟိ၊ သုရတ္တံ အရဟဒ္ဓဇံ၊

ဇိဂုစ္ဆိဿန္တိ ကာသာဝံ၊ ဩဒါတေသု သမုစ္ဆိတာ.

၉၆၂. ‘‘လာဘကာမာ ဘဝိဿန္တိ၊ ကုသီတာ ဟီနဝီရိယာ၊

ကိစ္ဆန္တာ ဝနပတ္ထာနိ၊ ဂါမန္တေသု ဝသိဿရေ.

၉၆၃. ‘‘ယေ ယေ လာဘံ လဘိဿန္တိ၊ မိစ္ဆာဇီဝရတာ သဒါ၊

တေ တေဝ အနုသိက္ခန္တာ၊ ဘဇိဿန္တိ အသံယတာ.

၉၆၄. ‘‘ယေ ယေ အလာဘိနော လာဘံ၊ န တေ ပုဇ္ဇာ ဘဝိဿရေ၊

သုပေသလေပိ တေ ဓီရေ၊ သေဝိဿန္တိ န တေ တဒါ.

၉၆၅. ‘‘မိလက္ခုရဇနံ ရတ္တံ၊ ဂရဟန္တာ သကံ ဓဇံ၊

တိတ္ထိယာနံ ဓဇံ ကေစိ၊ ဓာရိဿန္တျဝဒါတကံ.

၉၆၆. ‘‘အဂါရဝေါ စ ကာသာဝေ၊ တဒါ တေသံ ဘဝိဿတိ၊

ပဋိသင်္ခါ စ ကာသာဝေ၊ ဘိက္ခူနံ န ဘဝိဿတိ.

၉၆၇. ‘‘အဘိဘူတဿ ဒုက္ခေန၊ သလ္လဝိဒ္ဓဿ ရုပ္ပတော၊

ပဋိသင်္ခါ မဟာဃောရာ၊ နာဂဿာသိ အစိန္တိယာ.

၉၆၈. ‘‘ဆဒ္ဒန္တော ဟိ တဒါ ဒိသွာ၊ သုရတ္တံ အရဟဒ္ဓဇံ၊

တာဝဒေဝဘဏီ ဂါထာ၊ ဂဇော အတ္ထောပသံဟိတာ.

၉၆၉. ‘‘အနိက္ကသာဝေါ ကာသာဝံ၊ ယော ဝတ္ထံ ပရိဓဿတိ၊

အပေတော ဒမသစ္စေန၊ န သော ကာသာဝမရဟတိ.

၉၇၀. ‘‘ယော စ ဝန္တကသာဝဿ၊ သီလေသု သုသမာဟိတော၊

ဥပေတော ဒမသစ္စေန၊ သ ဝေ ကာသာဝမရဟတိ.

၉၇၁. ‘‘ဝိပန္နသီလော ဒုမ္မေဓော၊ ပါကဋော ကာမကာရိယော၊

ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တော နိဿုက္ကော၊ န သော ကာသာဝမရဟတိ.

၉၇၂. ‘‘ယော စ သီလေန သမ္ပန္နော၊ ဝီတရာဂေါ သမာဟိတော၊

ဩဒါတမနသင်္ကပ္ပေါ၊ သ ဝေ ကာသာဝမရဟတိ.

၉၇၃. ‘‘ဥဒ္ဓတော ဥန္နဠော ဗာလော၊ သီလံ ယဿ န ဝိဇ္ဇတိ၊

ဩဒါတကံ အရဟတိ၊ ကာသာဝံ ကိံ ကရိဿတိ.

၉၇၄. ‘‘ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ၊ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ အနာဒရာ၊

တာဒီနံ မေတ္တစိတ္တာနံ၊ နိဂ္ဂဏှိဿန္တျနာဂတေ.

၉၇၅. ‘‘သိက္ခာပေန္တာပိ ထေရေဟိ၊ ဗာလာ စီဝရဓာရဏံ၊

န သုဏိဿန္တိ ဒုမ္မေဓာ၊ ပါကဋာ ကာမကာရိယာ.

၉၇၆. ‘‘တေ တထာ သိက္ခိတာ ဗာလာ၊ အညမညံ အဂါရဝါ၊

နာဒိယိဿန္တုပဇ္ဈာယေ၊ ခဠုင်္ကော ဝိယ သာရထိံ.

၉၇၇. ‘‘ဧဝံ အနာဂတဒ္ဓါနံ၊ ပဋိပတ္တိ ဘဝိဿတိ၊

ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနဉ္စ၊ ပတ္တေ ကာလမှိ ပစ္ဆိမေ.

၉၇၈. ‘‘ပုရာ အာဂစ္ဆတေ ဧတံ၊ အနာဂတံ မဟဗ္ဘယံ၊

သုဗ္ဗစာ ဟောထ သခိလာ၊ အညမညံ သဂါရဝါ.

၉၇၉. ‘‘မေတ္တစိတ္တာ ကာရုဏိကာ၊ ဟောထ သီလေသု သံဝုတာ၊

အာရဒ္ဓဝီရိယာ ပဟိတတ္တာ၊ နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမာ.

၉၈၀. ‘‘ပမာဒံ ဘယတော ဒိသွာ၊ အပ္ပမာဒဉ္စ ခေမတော၊

ဘာဝေထဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ၊ ဖုသန္တာ အမတံ ပဒ’’န္တိ. – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ကောဓနာတိ ကုဇ္ဈနသီလာ. ဘဝိဿန္တိ အနာဂတေတိ သမ္ဗန္ဓော. ကိံ ထေရဿ ကာလေ တထာ နာဟေသုန္တိ? န နာဟေသုံ. တဒါ ပန ကလျာဏမိတ္တဗဟုလတာယ ဩဝါဒကေသု ဝိညာပကေသု သဗြဟ္မစာရီသု ဗဟူသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကိလေသေသု ဗလဝန္တေသု ပဋိသင်္ခါနဗဟုလတာယ စ ယေဘုယျေန ဘိက္ခူ အက္ကောဓနာ အဟေသုံ၊ အာယတိံ တဗ္ဗိပရိယာယေ အတိကောဓနာ ဘဝိဿန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘အနာဂတေ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဥပနာဟီတိ အာဃာတဝတ္ထူသု အာဃာတဿ ဥပနယှနသီလာ ဥပနာဟသမ္ဘဝတော ဝါ ဥပနာဟီ. တတ္ထ ပုရိမကာလိကော ဗျာပါဒေါ ကောဓော၊ အပရကာလိကော ဥပနာဟော. သကိံ ပဝတ္တော ဝါ ဒေါသော ကောဓော၊ အနေကက္ခတ္တုံ ပဝတ္တော ဥပနာဟော. ပရေသံ ဝိဇ္ဇမာနေ ဂုဏေ မက္ခန္တိ ပုဉ္ဇန္တိ၊ တေသံ ဝါ ဥဒကပုဉ္ဇနိယာ ဝိယ ဥဒကဿ မက္ခော မက္ခနံ ပုဉ္ဇနံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ မက္ခီ. အတိမာနလက္ခဏော ထမ္ဘော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ထမ္ဘီ. သဌာတိ အသန္တဂုဏဝိဘာဝနလက္ခဏေန သာဌေယျေန သမန္နာဂတာ. ဣဿုကီတိ ပရသမ္ပတ္တိခိယျနလက္ခဏာယ ဣဿာယ သမန္နာဂတာ. နာနာဝါဒါတိ အညမညံ ဝိရုဒ္ဓဝါဒါ ဝိရုဒ္ဓဒိဋ္ဌိကာ၊ ကလဟကာရကာ စာတိ အတ္ထော.

အညာတမာနိနော ဓမ္မေ၊ ဂမ္ဘီရေ တီရဂေါစရာတိ ဂမ္ဘီရေ ဒုရောဘာသေ သဒ္ဓမ္မေ အညာတေ ဧဝ ‘‘ဉာတောတိ၊ ဒိဋ္ဌော’’တိ ဧဝံ မာနိနော၊ တတော ဧဝ တဿ ဩရဘာဂေ ပဝတ္တိတာယ ဩရိမတီရဂေါစရာ. လဟုကာတိ လဟုသဘာဝါ စပလာ. အဂရူ ဓမ္မေတိ သဒ္ဓမ္မေ ဂါရဝရဟိတာ. အညမညမဂါရဝါတိ အညမညသ္မိံ အပ္ပတိဿာ၊ သံဃေ သဗြဟ္မစာရီသု စ ဂရုဂါရဝဝိရဟိတာ. ဗဟူ အာဒီနဝါတိ ဝုတ္တပ္ပကာရာ၊ ဝက္ခမာနာ စ ဗဟူ အနေကဒေါသာ အန္တရာယာ. လောကေတိ သတ္တလောကေ. ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တျနာဂတေတိ အနာဂတေ ပါတု ဘဝိဿန္တိ. သုဒေသိတံ ဣမံ ဓမ္မန္တိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သုဋ္ဌု အဝိပရီတံ အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရေန ဒေသိတံ ဣမံ အာဂမသဒ္ဓမ္မံ. ကိလေသိဿန္တီတိ ကိလိဋ္ဌံ ကိလေသဒူသိတံ ကရိဿန္တိ၊ ‘‘အာပတ္တိံ ‘အနာပတ္တီ’တိ ဂရုကာပတ္တိံ ‘လဟုကာပတ္တီ’’’တိအာဒိနာ ဒုစ္စရိတသံကိလေသေန အသဒ္ဓမ္မေန သဏှသုခုမံ ရူပါရူပဓမ္မံ ပဋိက္ခိပိဿန္တိ၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသေန ဥဘယတြာပိ တဏှာသံကိလေသေန သံကိလေသိဿန္တိ မလိနံ ကရိဿန္တိ. ဒုမ္မတီတိ နိပ္ပညာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဘဝိဿန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ။ပေ။ အဘိဓမ္မကထံ ဝေဒလ္လကထံ ကထေန္တာ ကဏှဓမ္မံ ဩက္ကမမာနာ န ဗုဇ္ဈိဿန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၇၉).

ဂုဏဟီနာတိ သီလာဒိဂုဏဝိရဟိတာ ဒုဿီလာ၊ အလဇ္ဇိနော စ. အထ ဝါ ဂုဏဟီနာတိ ဝိနယဝါရိတ္တာဒိဂုဏေန ဟီနာ ဓမ္မဝိနယေ အပ္ပကတညုနော. သံဃမှီတိ သံဃမဇ္ဈေ. ဝေါဟရန္တာတိ ကထေန္တာ၊ သံဃေ ဝိနိစ္ဆယကထာယ ဝတ္တမာနာယ ယံကိဉ္စိ ဘဏန္တာ. ဝိသာရဒါတိ နိဗ္ဘယာ ပဂဗ္ဘာ. ဗလဝန္တောတိ ပက္ခဗလေန ဗလဝန္တော. မုခရာတိ မုခခရာ ခရဝါဒိနော. အဿုတာဝိနောတိ န သုတဝန္တော၊ ကေဝလံ လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿယေန ဂုဏဓရာ ဟုတွာ ‘‘ဓမ္မံ ‘အဓမ္မော’တိ၊ အဓမ္မဉ္စ ‘ဓမ္မော’တိ၊ ဝိနယံ ‘အဝိနယော’တိ၊ အဝိနယဉ္စ ‘ဝိနယော’’’တိ ဧဝံ အတ္တနာ ယထိစ္ဆိတမတ္ထံ သံဃမဇ္ဈေ ပတိဋ္ဌပေန္တာ ဗလဝန္တော ဘဝိဿန္တိ.

ဂုဏဝန္တောတိ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နာ. ဝေါဟရန္တာ ယထာတ္ထတောတိ အတ္ထာနုရူပံ၊ အဝိပရီတတ္ထံ ‘‘ဓမ္မံ ‘ဓမ္မော’တိ၊ အဓမ္မံ ‘အဓမ္မော’တိ၊ ဝိနယံ ‘ဝိနယော’တိ အဝိနယံ ‘အဝိနယော’’’တိ ဧဝံ ဒီပေန္တာ. ဒုဗ္ဗလာ တေ ဘဝိဿန္တီတိ ပရိသာယံ အလဇ္ဇုဿန္နတာယ ဗလဝိရဟိတာ တေ ဘဝိဿန္တိ၊ တေသံ ဝစနံ န တိဋ္ဌိဿတိ. ဟိရီမနာ အနတ္ထိကာတိ ဟိရီမန္တော ကေနစိ အနတ္ထိကာ. တေ ဟိ ဓမ္မေန ဝတ္တုံ သမတ္ထာပိ ပါပဇိဂုစ္ဆတာယ အပ္ပကိစ္စတာယ စ ကေဟိစိ ဝိရောဓံ အကရောန္တာ အတ္တနော ဝါဒံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န ဝါယမန္တာ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ဝါ အဓိဋ္ဌာနံ ဝါ အကတွာ တုဏှီ ဟောန္တိ.

ရဇတန္တိ ရူပိယံ၊ တေန ကဟာပဏလောဟမာသကာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ၊ တေန မဏိမုတ္တာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော ‘‘အပဒါ ဝါ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ၅.၃၂၊ ဣတိဝု. ၉၀) ဝိယ. ‘‘ရဇတဇာတရူပဉ္စာ’’တိ ဝါ ပါဌော. ခေတ္တန္တိ ယတ္ထ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏံ ရုဟတိ၊ တံ ခေတ္တံ. တဒတ္ထံ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု. အဇေဠကန္တိ ဧဠကာ နာမ အဇာယေဝ၊ တေ ဌပေတွာ အဝသေသာ ပသုဇာတီ အဇာ နာမ. အဇေဠကဂ္ဂဟဏေနေဝ ဟေတ္ထ ဂေါမဟိံသာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ကတော. ဒါသိဒါသဉ္စာတိ ဒါသိယော စ ဒါသေ စ. ဒုမ္မေဓာတိ အဝိဒ္ဒသုနော၊ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ သာရုပ္ပါသာရုပ္ပံ အဇာနန္တာ အတ္တနော အတ္ထာယ သာဒိယိဿန္တိ သမ္ပဋိစ္ဆိဿန္တိ.

ဥဇ္ဈာနသညိနောတိ ပရေ ဟေဋ္ဌတော ကတွာ ဩလောကနစိတ္တာ၊ အနုဇ္ဈာယိတဗ္ဗဋ္ဌာနေပိ ဝါ ဥဇ္ဈာနသီလာ. ဗာလာတိ ဒုစ္စိန္တိတစိန္တနာဒိနာ ဗာလလက္ခဏေန သမန္နာဂတာ၊ တတော ဧဝ သီလေသု အသမာဟိတာ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေသု န သမာဟိတစိတ္တာ. ဥန္နဠာတိ၊ သမုဿိတတုစ္ဆမာနာ. ဝိစရိဿန္တီတိ မာနဒ္ဓဇံ ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရိဿန္တိ. ကလဟာဘိရတာ မဂါတိ သာရမ္ဘဗဟုလတာယ ကရဏုတ္တရိယပသုတာ ကလဟေ ဧဝ အဘိရတာ မဂသဒိသာ မိဂါ ဝိယ အတ္တဟိတာပေက္ခာ ဃာသေသနာဘိရတာ ဒုဗ္ဗလဝိဟေသပရာတိ အတ္ထော.

ဥဒ္ဓတာတိ ဥဒ္ဓစ္စေန သမန္နာဂတာ စိတ္တေကဂ္ဂတာရဟိတာ. နီလစီဝရပါရုတာတိ အကပ္ပိယရဇနရတ္တေန နီလဝဏ္ဏေန စီဝရေန ပါရုတာ၊ တာဒိသံ စီဝရံ နိဝါသေတွာ စေဝ ပါရုပိတွာ စ ဝိစရဏကာ. ကုဟာတိ သာမန္တဇပ္ပနာဒိနာ ကုဟနဝတ္ထုနာ ကုဟကာ၊ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနိစ္ဆာယ ကောဟညံ ကတွာ ပရေသံ ဝိမှာပယာ. ထဒ္ဓါတိ ကောဓေန မာနေန စ ထဒ္ဓမာနသာ ကက္ခဠဟဒယာ. လပါတိ လပနကာ ကုဟနဝုတ္တိကာ၊ ပသန္နမာနသေဟိ မနုဿေဟိ ‘‘ကေန၊ ဘန္တေ၊ အယျဿ အတ္ထော’’တိ ပစ္စယဒါယကာနံ ဝဒါပနကာ၊ ပယုတ္တဝါစာဝသေန၊ နိပ္ပေသိကတာဝသေန စ ပစ္စယတ္ထံ လပကာတိ ဝါ အတ္ထော. သိင်္ဂီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သိင်္ဂံ? ယံ သိင်္ဂံ သိင်္ဂါရတာ စာတုရတာ စာတုရိယံ ပရိက္ခတတာ ပါရိက္ခတိယ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၅၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ သိင်္ဂသဒိသေဟိ ပါကဋကိလေသေဟိ သမန္နာဂတာ၊ သိင်္ဂါရစရိတာတိ အတ္ထော. ‘‘အရိယာ ဝိယာ’’တိ ဣဒံ ‘‘ကုဟာ’’တိ ဧတဿေဝ အတ္ထဒဿနံ. ကုဟကာနဉှိ အရိယာနမိဝ ဌိတဘာဝံ ဒဿေန္တော အရိယာ ဝိယ ဝိစရန္တီတိ အာဟ.

တေလသဏ္ဌေဟီတိ သိတ္ထကတေလေန ဝါ ဥဒကတေလေန ဝါ ဩသဏ္ဌိတေဟိ. စပလာတိ ကာယမဏ္ဍနပရိက္ခာရမဏ္ဍနာဒိနာ စာပလ္လေန ယုတ္တာ. အဉ္ဇနက္ခိကာတိ အလင်္ကာရဉ္ဇနေန အဉ္ဇိတနေတ္တာ. ရထိယာယ ဂမိဿန္တီတိ ဘိက္ခာစရိယာယ ကုလူပသင်္ကမနာပဒေသေဟိ၊ မဟာရစ္ဆာယ ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမိဿန္တိ. ဒန္တဝဏ္ဏိကပါရုတာတိ ဒန္တဝဏ္ဏရတ္တေန စီဝရေန ပါရုတသရီရာ.

အဇေဂုစ္ဆန္တိ အဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဝိမုတ္တေဟီတိ အရိယေဟိ. သုရတ္တန္တိ ကပ္ပိယရဇနေန သုဋ္ဌု ရတ္တံ၊ အရဟန္တာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ စိဏ္ဏတာယ အရဟဒ္ဓဇံ ဇိဂုစ္ဆိဿန္တိ ကာသာဝံ. ကသ္မာ? ဩဒါတေသု သမုစ္ဆိတာ ဂေဓံ အာပန္နာ. ဒန္တဝဏ္ဏပါရုပနဿ ဟိ ဣဒံ ကာရဏဝစနံ. တေ ဟိ သေတကံ သမ္ဘာဝေန္တာ ‘‘သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သေတကေ ဂဟိတေ လိင်္ဂပရိစ္စာဂေါ ဧဝ သိယာ’’တိ ဒန္တဝဏ္ဏံ ပါရုပန္တိ.

လာဘကာမာတိ လာဘဂိဒ္ဓါ. ဘိက္ခာစရိယာသုပိ ကောသဇ္ဇယောဂတော ကုသီတာ. သမဏဓမ္မံ ကာတုံ စိတ္တဿ ဥဿာဟာဘာဝေန ဟီနဝီရိယာ. ကိစ္ဆန္တာတိ၊ ကိလမန္တာ၊ ဝနပတ္ထေသု ဝသိတုံ ကိစ္ဆန္တာ ကိလန္တစိတ္တာတိ အတ္ထော. ဂါမန္တေသူတိ ဂါမန္တသေနာသနေသု ဂါမသမီပေသု သေနာသနေသု၊ ဂါမဒွါရေသု ဝါ သေနာသနေသု. ဝသိဿရေတိ ဝသိဿန္တိ.

တေ တေဝ အနုသိက္ခန္တာတိ ယေ ယေ မိစ္ဆာဇီဝပ္ပယောဂေန လဒ္ဓလာဘာ၊ တေ တေ ဧဝ ပုဂ္ဂလေ အနုသိက္ခန္တာ ဘမိဿန္တိ. ဘမိဿန္တီတိ သယမ္ပိ တေ ဝိယ မိစ္ဆာဇီဝေန လာဘံ ဥပ္ပါဒေတုံ ရာဇကုလာဒီနိ သေဝန္တာ ပရိဗ္ဘမိဿန္တိ. ‘‘ဘဇိဿန္တီ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ သေဝိဿန္တီတိ အတ္ထော. အသံယတာတိ သီလသံယမရဟိတာ.

ယေ ယေ အလာဘိနော လာဘန္တိ ယေ ယေ ဘိက္ခူ မိစ္ဆာဇီဝပရိဝဇ္ဇနေန အပ္ပပုညတာယ စ လာဘဿ ပစ္စယဿ န လာဘိနော၊ တေ ပုဇ္ဇာ ပူဇနီယာ ပါသံသာ တဒါ အနာဂတေ ကာလေ န ဘဝိဿန္တိ. သုပေသလေပိ တေ ဓီရေတိ ဓိတိသမ္ပန္နတာယ ဓီရေ သုဋ္ဌု ပေသလေပိ တေ ဘိက္ခူ န သေဝိဿန္တိ၊ တဒါ အနာဂတေ တေ လာဘိနော လာဘကာမာဝ ဘိက္ခူတိ အတ္ထော.

မိလက္ခုရဇနံ ရတ္တန္တိ ကာလကစ္ဆကရဇနေန ရတ္တံ. သမာသပဒဉှေတံ၊ ဂါထာသုခတ္ထံ သာနုနာသိကနိဒ္ဒေသော. ဂရဟန္တာ သကံ ဓဇန္တိ အတ္တနော ဓဇဘူတံ ကာသာဝံ ဇိဂုစ္ဆန္တာ. သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာနဉှိ ကာသာဝေါ ဓဇော နာမ. တိတ္ထိယာနံ ဓဇံ ကေစီတိ ကေစိ သကျပုတ္တိယဘာဝံ ပဋိဇာနန္တာ ဧဝ တိတ္ထိယာနံ သေတဝတ္ထိကာနံ ဓဇဘူတံ အဝဒါတကံ သေတဝတ္ထံ ဓာရေဿန္တိ.

အဂါရဝေါ စ ကာသာဝေတိ အရဟဒ္ဓဇဘူတေ ကာသာဝေ အဂါရဝေါ အဗဟုမာနံ တဒါ အနာဂတေ တေသံ ဘဝိဿတိ. ပဋိသင်္ခါ စ ကာသာဝေတိ ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝါမီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၊ အ. နိ. ၆.၅၈) နယေန ပစ္စဝေက္ခဏမတ္တမ္ပိ ကာသာဝပရိဘောဂေ န ဘဝိဿတိ.

ကာသာဝံ ဓာရေန္တေန ကာသာဝံ ဗဟုမာနေန ‘‘ဒုစ္စရိတတော ဩရမိတဗ္ဗ’’န္တိ ကာသာဝဿ ဂရုကာတဗ္ဗဘာဝေ ဆဒ္ဒန္တဇာတကမုဒါဟရန္တော ‘‘အဘိဘူတဿ ဒုက္ခေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သလ္လဝိဒ္ဓဿာတိ ပုထုနာ သဝိသေန သလ္လေန ဝိဒ္ဓဿ၊ တတော ဧဝ မဟတာ ဒုက္ခေန အဘိဘူတဿ. ရုပ္ပတောတိ သရီရဝိကာရံ အာပဇ္ဇတော. မဟာဃောရာတိ သရီရဇီဝိတေသု နိရပေက္ခတာယ ဘိမ္မာ ဂရုတရာ ပဋိသင်္ခါ အညေဟိ အစိန္တိယာ စိန္တာမတ္တေန ပဝတ္တေတုံ အသက္ကုဏေယျာ ဆဒ္ဒန္တမဟာနာဂဿအာသိ၊ အဟောသိ. ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇကာလေ ဟိ ဗောဓိသတ္တော သောဏုတ္တရေန နာမ နေသာဒေန ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဝိသပီတေန သလ္လေန ဝိဒ္ဓေါ မဟတာ ဒုက္ခေန အဘိဘူတော တံ ဂဟေတွာ ပရိဒဟိတံ ကာသာဝံ ဒိသွာ ‘‘အယံ အရိယဒ္ဓဇေန ပဋိစ္ဆန္နော၊ န မယာ ဟိံသိတဗ္ဗော’’တိ တတ္ထ မေတ္တစိတ္တမေဝ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဥပရိဓမ္မံ ဒေသေသိ. ယထာဟ –

‘‘သမပ္ပိတော ပုထုသလ္လေန နာဂေါ၊

အဒုဋ္ဌစိတ္တော လုဒ္ဒကမဇ္ဈဘာသိ၊

ကိမတ္ထယံ ကိဿ ဝါ သမ္မ ဟေတု၊

မမံ ဝဓီ ကဿ ဝါယံ ပယောဂေါ’’တိအာဒိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၁၂၄)၊

ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ထေရော ‘‘ဆဒ္ဒန္တော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုရတ္တံ အရဟဒ္ဓဇန္တိ သောဏုတ္တရေန ပရိဒဟိတကာသာဝံ သန္ဓာယာဟ. အဘဏီတိ အဘာသိ. ဂါထာတိ ဂါထာယော. ဂဇောတိ ဆဒ္ဒန္တော နာဂရာဇာ. အတ္ထောပသံဟိတာတိ အတ္ထသန္နိဿိတာ ဟိတာ၊ ဟိတယုတ္တာတိ အတ္ထော.

ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇေန ဝုတ္တဂါထာသု အနိက္ကသာဝေါတိ ရာဂါဒီဟိ ကသာဝေဟိ ကသာဝေါ၊ ပရိဒဟိဿတီတိ နိဝါသနပါရုပနအတ္ထရဏဝသေန ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ. ‘‘ပရိဓဿတီ’’တိ ဝါ ပါဌော. အပေတော ဒမသစ္စေနာတိ ဣန္ဒြိယဒမေန စေဝ ပရမတ္ထသစ္စပက္ခိကေန ဝစီသစ္စေန စ အပေတော၊ ဝိယုတ္တော ပရိစ္စတ္တောတိ အတ္ထော. န သောတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ကာသာဝံ ပရိဒဟိတုံ နာရဟတိ.

ဝန္တကသာဝဿာတိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ဝန္တကသာဝေါ ဆဍ္ဍိတကသာဝေါ ပဟီနကသာဝေါ အဿ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. သီလေသူတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေသု. သုသမာဟိတောတိ သုဋ္ဌု သမာဟိတော. ဥပေတောတိ ဣန္ဒြိယဒမေန စေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သစ္စေန စ ဥပဂတော သမန္နာဂတော. သ ဝေတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော တံ ဂန္ဓကာသာဝဝတ္ထံ ဧကန္တေန အရဟတီတိ အတ္ထော.

ဝိပန္နသီလောတိ ဘိန္နသီလော. ဒုမ္မေဓောတိ နိပ္ပညော သီလဝိသောဓနပညာယ ဝိရဟိတော. ပါကဋောတိ ‘‘ဒုဿီလော အယ’’န္တိ ပါကဋော ပကာသော၊ ဝိက္ခိတ္တိန္ဒြိယတာယ ဝါ ပါကဋော ပါကဋိန္ဒြိယောတိ အတ္ထော. ကာမကာရိယောတိ ဘိန္နသံဝရတာယ ယထိစ္ဆိတကာရကော၊ ကာမဿ ဝါ မာရဿ ယထာကာမကရဏီယော. ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တောတိ ရူပါဒီသု ဝိသယေသု ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော. နိဿုက္ကောတိ အသုက္ကော သုက္ကဓမ္မရဟိတော ဟိရောတ္တပ္ပဝိဝဇ္ဇိတော၊ ကုသလဓမ္မသမ္ပာဒနဥဿုက္ကရဟိတော ဝါ.

ဝီတရာဂေါတိ ဝိဂတစ္ဆန္ဒရာဂေါ. ဩဒါတမနသင်္ကပ္ပေါတိ သုဝိသုဒ္ဓမနောဝိတက္ကော၊ အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ ဝါ.

ကာသာဝံ ကိံ ကရိဿတီတိ ယဿ သီလံ နတ္ထိ၊ တဿ ကာသာဝံ ကိံ နာမ ပယောဇနံ သာဓေဿတိ၊ စိတ္တကတသဒိသံ တဿ ပဗ္ဗဇိတလိင်္ဂန္တိ အတ္ထော.

ဒုဋ္ဌစိတ္တာတိ ရာဂါဒိဒေါသေဟိ ဒူသိတစိတ္တာ. အနာဒရာတိ သတ္ထရိ ဓမ္မေ အညမညဉ္စ အာဒရရဟိတာ အဂါရဝါ. တာဒီနံ မေတ္တစိတ္တာနန္တိ မေတ္တာဘာဝနာယ သမ္ပယုတ္တဟဒယေ တေနေဝ အရဟတ္တာဓိဂမေန ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝပ္ပတ္တေ ဥဠာရဂုဏေ. ဥပယောဂတ္ထေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ. နိဂ္ဂဏှိဿန္တီတိ ‘‘သီလာဒိသမ္ပန္နေ ဒိသွာ တေ သမ္ဘာဝေန္တာ ဝိပန္နသီလေ အမှေ န ဗဟုံ မညိဿန္တီ’’တိ အတ္တနိ အဂါရဝဘယေန ယထာ တေ ဥဗ္ဗာဠှာ ပက္ကမိဿန္တိ၊ တထာ ဗာဓိဿန္တီတိ အတ္ထော.

သိက္ခာပေန္တာပီတိ သိက္ခာပိယမာနာပိ. ကမ္မတ္ထေ ဟိ အယံ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ထေရေဟီတိ အတ္တနော အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ. စီဝရဓာရဏန္တိ ဣဒံ သမဏပဋိပတ္တိယာ နိဒဿနမတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘ဧဝံ တေ အဘိက္ကမိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ ပဋိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၄.၁၂၂) သိက္ခာပိယမာနာပီတိ အတ္ထော. န သုဏိဿန္တီတိ ဩဝါဒံ န ဂဏှိဿန္တိ.

တေ တထာ သိက္ခိတာ ဗာလာတိ တေ အန္ဓဗာလာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ သိက္ခာပိယမာနာပိ အနာဒရတာယ အသိက္ခိတာတိ. နာဒိယိဿန္တုပဇ္ဈာယေတိ ဥပဇ္ဈာယေ အာစရိယေ စ အာဒရံ န ကရောန္တိ၊ တေသံ အနုသာသနိယံ န တိဋ္ဌန္တိ. ယထာ ကိံ? ခဠုင်္ကော ဝိယ သာရထိံ ယထာ ခဠုင်္ကော ဒုဋ္ဌဿော အဿဒမကံ နာဒိယတိ န တဿ ဥပဒေသေ တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ တေပိ ဥပဇ္ဈာယာစရိယေ န ဘာယန္တိ န သာရဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော.

‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ နိဂမနံ. တတ္ထ ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. အနာဂတဒ္ဓါနန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ အနာဂတေ ကာလေတိ အတ္ထော. တံယေဝ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘ပတ္တေ ကာလမှိ ပစ္ဆိမေ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ကတမော ပစ္ဆိမကာလော? ‘‘တတိယသင်္ဂီတိတော ပဋ္ဌာယ ပစ္ဆိမကာလော’’တိ ကေစိ၊ တံ ဧကေ နာနုဇာနန္တိ. သာသနဿ ဟိ ပဉ္စယုဂါနိ ဝိမုတ္တိယုဂံ၊ သမာဓိယုဂံ၊ သီလယုဂံ၊ သုတယုဂံ၊ ဒါနယုဂန္တိ. တေသု ပဌမံ ဝိမုတ္တိယုဂံ၊ တသ္မိံ အန္တရဟိတေ သမာဓိယုဂံ ဝတ္တတိ၊ တသ္မိမ္ပိ အန္တရဟိတေ သီလယုဂံ ဝတ္တတိ၊ တသ္မိမ္ပိ အန္တရဟိတေ သုတယုဂံ ဝတ္တတေဝ. အပရိသုဒ္ဓသီလော ဟိ ဧကဒေသေန ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စံ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ လာဘာဒိကာမတာယ. ယဒါ ပန မာတိကာပရိယောသာနာ ပရိယတ္တိ သဗ္ဗသော အန္တရဓာယတိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ လိင်္ဂမတ္တမေဝ အဝသိဿတိ၊ တဒါ ယထာ တထာ ဓနံ သံဟရိတွာ ဒါနမုခေန ဝိဿဇ္ဇေန္တိ၊ သာ ကိရ နေသံ စရိမာ သမ္မာပဋိပတ္တိ. တတ္ထ သုတယုဂတော ပဋ္ဌာယ ပစ္ဆိမကာလော၊ ‘‘သီလယုဂတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ အပရေ.

ဧဝံ ထေရော ပစ္ဆိမေ ကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ မဟာဘယံ ဒဿေတွာ ပုန တတ္ထ သန္နိပတိတဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒဒန္တော ‘‘ပုရာ အာဂစ္ဆတေ’’တိအာဒိနာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ. တတ္ထ ပုရာ အာဂစ္ဆတေ ဧတန္တိ ဧတံ မယာ တုမှာကံ ဝုတ္တံ ပဋိပတ္တိအန္တရာယကရံ အနာဂတံ မဟာဘယံ အာဂစ္ဆတိ ပုရာ၊ ယာဝ အာဂမိဿတိ၊ တာဝဒေဝါတိ အတ္ထော. သုဗ္ဗစာတိ ဝစနက္ခမာ သောဝစဿကာရကေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ၊ ဂရူနံ အနုသာသနိယော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိနော ဟောထာတိ အတ္ထော. သခိလာတိ မုဒုဟဒယာ.

မေတ္တစိတ္တာတိ သဗ္ဗသတ္တေသု ဟိတူပသံဟာရလက္ခဏာယ မေတ္တာယ သမ္ပယုတ္တစိတ္တာ. ကာရုဏိကာတိ ကရုဏာယ နိယုတ္တာ ပရေသံ ဒုက္ခာပနယနာကာရဝုတ္တိယာ ကရုဏာယ သမန္နာဂတာ. အာရဒ္ဓဝီရိယာတိ အကုသလာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယာ. ပဟိတတ္တာတိ နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတစိတ္တာ. နိစ္စန္တိ သဗ္ဗကာလံ. ဒဠှပရက္ကမာတိ ထိရဝီရိယာ.

ပမာဒန္တိ ပမဇ္ဇနံ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနနုဋ္ဌာနံ၊ အကုသလေသု စ ဓမ္မေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂေါ. ဝုတ္တဉှိ –

‘‘တတ္ထ ကတမော ပမာဒေါ? ကာယဒုစ္စရိတေ ဝါ ဝစီဒုစ္စရိတေ ဝါ မနောဒုစ္စရိတေ ဝါ ပဉ္စသု ဝါ ကာမဂုဏေသု စိတ္တဿ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဝေါဿဂ္ဂါနုပ္ပဒါနံ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ အသက္ကစ္စကိရိယတာ’’တိအာဒိ (ဝိဘ. ၉၃၀).

အပ္ပမာဒန္တိ အပ္ပမဇ္ဇနံ၊ သော ပမာဒဿ ပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထတော ဟိ အပ္ပမာဒေါ နာမ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသော၊ ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာ ဧဝ စေတံ နာမံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယသ္မာ ပမာဒမူလကာ သဗ္ဗေ အနတ္ထာ၊ အပ္ပမာဒမူလကာ စ သဗ္ဗေ အတ္ထာ၊ တသ္မာ ပမာဒံ ဘယတော ဥပဒ္ဒဝတော ဒိသွာ အပ္ပမာဒဉ္စ ခေမတော အနုပဒ္ဒဝတော ဒိသွာ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယာ သိခါဘူတံ သီလာဒိက္ခန္ဓတ္တယသင်္ဂဟံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ ဝသေန အဋ္ဌင်္ဂိကံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေထ၊ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဖုသန္တာ သစ္ဆိကရောန္တာ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒေထ၊ ဒဿနမဂ္ဂမတ္တေ အဋ္ဌတွာ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဥပ္ပါဒနဝသေန ဝဍ္ဎေထ၊ ဧဝံ ဝေါ အပ္ပမာဒဘာဝနာ သိခါပတ္တာ ဘဝိဿတီတိ.

ဧဝံ ထေရော သမ္ပတ္တပရိသံ ဩဝဒတိ. ဣမာ ဧဝ စိမဿ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟေသုန္တိ.

ဖုဿတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သာရိပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယထာစာရီ ယထာသတောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ. တဿ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ စ ဝတ္ထု ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – အတီတေ ဣတော သတသဟဿကပ္ပါဓိကေ အသင်္ချေယျမတ္ထကေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ နာမေန သရဒမာဏဝေါ နာမ အဟောသိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ နာမေန သိရိဝဍ္ဎကုဋုမ္ဗိကော နာမ အဟောသိ. တေ ဥဘောပိ သဟပံသုကီဠကသဟာယာ အဟေသုံ. တေသု သရဒမာဏဝေါ ပိတု အစ္စယေန ကုလသန္တကံ ဓနံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဧကဒိဝသံ ရဟောဂတော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေသံ သတ္တာနံ မရဏံ နာမ ဧကန္တိကံ၊ တသ္မာ မယာ ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂန္တွာ မောက္ခမဂ္ဂေါ ဂဝေသိတဗ္ဗော’’တိ သဟာယံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ သမ္မ၊ အဟံ ပဗ္ဗဇိတုကာမော၊ ကိံ တွံ ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ ဝတွာ တေန ‘‘န သက္ခိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဟောတု အဟမေဝ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ရတနကောဋ္ဌာဂါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ ကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုပဗ္ဗဇိတာ စတုသတ္တတိသဟဿမတ္တာ ဗြာဟ္မဏပုတ္တာ အဟေသုံ. သော ပဉ္စ အဘိညာယော အဋ္ဌ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ တေသမ္ပိ ဇဋိလာနံ ကသိဏပရိကမ္မံ အာစိက္ခိ. တေပိ သဗ္ဗေ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေသုံ.

တေန သမယေန အနောမဒဿီ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော သတ္တေ သံသာရမဟောဃတော တာရေတွာ ဧကဒိဝသံ ‘‘သရဒတာပသဿ စ အန္တေဝါသိကာနဉ္စ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧကော အဒုတိယော ပတ္တစီဝရမာဒါယ အာကာသေန ဂန္တွာ ‘‘ဗုဒ္ဓဘာဝံ မေ ဇာနာတူ’’တိ တာပသဿ ပဿန္တဿေဝ အာကာသတော ဩတရိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. သရဒတာပသော သတ္ထု သရီရေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ဥပဓာရေတွာ ‘‘သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါယေဝါယ’’န္တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. သရဒတာပသော သတ္ထု သန္တိကေ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

တသ္မိံ သမယေ တဿ အန္တေဝါသိကာ စတုသတ္တတိသဟဿမတ္တာ ဇဋိလာ ပဏီတပဏီတာနိ ဩဇဝန္တာနိ ဖလာဖလာနိ ဂဟေတွာ အာဂတာ သတ္ထာရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒါ အတ္တနော အာစရိယဿ စ သတ္ထု စ နိသိန္နာကာရံ ဩလောကေတွာ၊ ‘‘အာစရိယ၊ မယံ ပုဗ္ဗေ ‘တုမှေဟိ မဟန္တတရော ကောစိ နတ္ထီ’တိ ဝိစရာမ၊ အယံ ပန ပုရိသော တုမှေဟိ မဟန္တတရော မညေ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ကိံ ဝဒေထ၊ တာတာ? သာသပေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓံ သိနေရုံ သမံ ကာတုံ ဣစ္ဆထ? သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန မံ တုလျံ မာ ကရိတ္ထာ’’တိ. အထ တေ တာပသာ အာစရိယဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ယာဝ မဟာ ဝတာယံ ပုရိသုတ္တမော’’တိ သဗ္ဗေဝ ပါဒေသု နိပတိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိံသု.

အထ တေ အာစရိယော အာဟ – ‘‘တာတာ၊ သတ္ထု အနုစ္ဆဝိကော နော ဒေယျဓမ္မော နတ္ထိ၊ သတ္ထာ စ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဣဓာဂတော၊ ဟန္ဒ မယံ ဒေယျဓမ္မံ ယထာဗလံ ဒဿာမ. တုမှေဟိ ယံ ယံ ပဏီတံ ဖလာဖလံ အာဘတံ၊ တံ တံ အာဟရထာ’’တိ အာဟရာပေတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ သယံ တထာဂတဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သတ္ထာရာ စ ဖလာဖလေ ပဋိဂ္ဂဏှိတမတ္တေ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. တာပသော ဥဒကမ္ပိ သယမေဝ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ. တတော ဘောဇနကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ သတ္ထရိ နိသိန္နေ သဗ္ဗေ အန္တေဝါသိကေ ပက္ကောသိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ သာရဏီယံ ကထံ ကထေန္တော နိသီဒိ. သတ္ထာ ‘‘ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ စိန္တေသိ. တေ သတ္ထု စိတ္တံ ဉတွာ တာဝဒေဝ သတသဟဿခီဏာသဝပရိဝါရာ အဂ္ဂသာဝကာ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု.

တတော သရဒတာပသော အန္တေဝါသိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ၊ သတ္ထု ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပုပ္ဖါသနေန ပူဇာ ကာတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ပုပ္ဖါနိ အာဟရထာ’’တိ. တေ တာဝဒေဝ ဣဒ္ဓိယာ ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရိတွာ ဗုဒ္ဓဿ ယောဇနပ္ပမာဏံ ပုပ္ဖါသနံ ပညာပေသုံ၊ ဥဘိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ တိဂါဝုတံ၊ သေသဘိက္ခူနံ အဍ္ဎယောဇနိကာဒိဘေဒံ၊ သံဃနဝကဿ ဥသဘမတ္တံ ပညာပေသုံ. ဧဝံ တေသံ ပညတ္တေသု အာသနေသု သရဒတာပသော တထာဂတဿ ပုရတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဌိတော – ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ဣမံ ပုပ္ဖါသနံ အဘိရုဟထာ’’တိ အာဟ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပုပ္ဖါသနေ. သတ္ထရိ နိသိန္နေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ သေသဘိက္ခူ စ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ ‘‘တေသံ မဟပ္ဖလံ ဟောတူ’’တိ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိ. သတ္ထု သမာပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာပိ သေသဘိက္ခူပိ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိံသု. တာပသော သတ္တာဟံ နိရန္တရံ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တံ ဓာရေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဣတရေ ပန ဝနမူလဖလာဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သေသကာလေ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌံသု.

သတ္ထာ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာယ အဂ္ဂသာဝကံ နိသဘတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘တာပသာနံ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနံ ကရောဟီ’’တိ. ထေရော သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာ တေသံ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနံ အကာသိ. တဿ ဒေသနာဝသာနေ သတ္ထာ ဒုတိယံ အဂ္ဂသာဝကံ အနောမတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘တွမ္ပိ ဣမေသံ ဓမ္မံ ဒေသေဟီ’’တိ. သောပိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သမ္မသိတွာ တေသံ ဓမ္မံ ကထေသိ. ဒွိန္နမ္ပိ ဒေသနာယ ဧကဿပိ ဓမ္မာဘိသမယော နာဟောသိ. အထ သတ္ထာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ဌတွာ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. ဒေသနာဝသာနေ ဌပေတွာ သရဒတာပသံ အဝသေသာ သဗ္ဗေပိ စတုသတ္တတိသဟဿမတ္တာ ဇဋိလာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဧထ၊ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တေ တာဝဒေဝ အန္တရဟိတတာပသဝေသာ အဋ္ဌပရိက္ခာရဝရဓရာ သဋ္ဌိဝဿိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ.

သရဒတာပသော ပန ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ အယံ နိသဘတ္ထေရော ဝိယ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကော ဘဝေယျ’’န္တိ သတ္ထု ဒေသနာကာလေ ဥပ္ပန္နပရိဝိတက္ကတာယ အညဝိဟိတော ဟုတွာ မဂ္ဂဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ နာသက္ခိ. အထ တထာဂတံ ဝန္ဒိတွာ တထာ ပဏိဓာနံ အကာသိ. သတ္ထာပိဿ အနန္တရာယေန သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ – ‘‘ဣတော တွံ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကော သာရိပုတ္တော နာမ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ဓမ္မကထံ ဝတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ.

သရဒတာပသောပိ သဟာယကဿ သိရိဝဍ္ဎဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ သမ္မ၊ မယာ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထိတံ၊ တွမ္ပိ တဿ ဒုတိယသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထေဟီတိ.

သိရိဝဍ္ဎော တံ ဥပဒေသံ သုတွာ အတ္တနော နိဝေသနဒွါရေ အဋ္ဌကရီသမတ္တံ ဌာနံ သမတလံ ကာရေတွာ လာဇပဉ္စမာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ နီလုပ္ပလစ္ဆဒနံ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ ဘိက္ခူနမ္ပိ အာသနာနိ ပညာပေတွာ မဟန္တံ သက္ကာရသမ္မာနံ သဇ္ဇေတွာ၊ သရဒတာပသေန သတ္ထာရံ နိမန္တာပေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ၊ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ မဟာရဟေဟိ ဝတ္ထေဟိ အစ္ဆာဒေတွာ၊ ဒုတိယသာဝကဘာဝါယ ပဏိဓာနံ အကာသိ. သတ္ထာပိဿ အနန္တရာယေန သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ဝုတ္တနယေန ဗျာကရိတွာ ဘတ္တာနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သိရိဝဍ္ဎော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဒုတိယစိတ္တဝါရေ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. သရဒတာပသော စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

တတော ပဋ္ဌာယ နေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ အန္တရာကမ္မံ န ကထိတံ. အမှာကံ ပန ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ သရဒတာပသော ရာဇဂဟဿ အဝိဒူရေ ဥပတိဿဂါမေ ရူပသာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တံဒိဝသမေဝဿ သဟာယောပိ ရာဇဂဟဿေဝ အဝိဒူရေ ကောလိတဂါမေ မောဂ္ဂလိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တာနိ ကိရ ဒွေပိ ကုလာနိ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ အာဗဒ္ဓပဋိဗဒ္ဓသဟာယကာနေဝ. တေသံ ဒွိန္နံ ဧကဒိဝသမေဝ ဂဗ္ဘပရိဟာရမဒံသု. ဒသမာသစ္စယေန ဇာတာနမ္ပိ တေသံ ဆသဋ္ဌိ ဓာတိယော ဥပဋ္ဌာပေသုံ၊ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ရူပသာရိဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တဿ ဥပတိဿဂါမေ ဇေဋ္ဌကုလဿ ပုတ္တတ္တာ ဥပတိဿောတိ နာမံ အကံသု. ဣတရဿ ကောလိတဂါမေ ဇေဋ္ဌကုလဿ ပုတ္တတ္တာ ကောလိတောတိ နာမံ အကံသု. တေ ဥဘောပိ မဟတာ ပရိဝါရေန ဝဍ္ဎန္တာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ သဗ္ဗသိပ္ပါနံ ပါရံ အဂမံသု.

အထေကဒိဝသံ တေ ရာဇဂဟေ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ ပဿန္တာ မဟာဇနံ သန္နိပတိတံ ဒိသွာ ဉာဏဿ ပရိပါကဂတတ္တာ ယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန္တာ ‘‘သဗ္ဗေပိမေ ဩရံ ဝဿသတာနံ မစ္စုမုခေ ပတိဿန္တီ’’တိ သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာ ‘‘အမှေဟိ မောက္ခဓမ္မော ပရိယေသိတဗ္ဗော၊ တဉ္စ ပရိယေသန္တေဟိ ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နိစ္ဆယံ ကတွာ ပဉ္စဟိ မာဏဝကသတေဟိ သဒ္ဓိံ သဉ္စယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. တေသံ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သဉ္စယော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော အဟောသိ. တေ ကတိပါဟေနေဝ သဗ္ဗံ သဉ္စယဿ သမယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ တတ္ထ သာရံ အဒိသွာ တတော နိက္ခမိတွာ တတ္ထ တတ္ထ တေ တေ ပဏ္ဍိတသမ္မတေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ၊ တေ တေဟိ ပုဋ္ဌာ နေဝ သမ္ပာယန္တိ၊ အညဒတ္ထု တေယေဝ တေသံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. ဧဝံ တေ မောက္ခံ ပရိယေသန္တာ ကတိကံ အကံသု – ‘‘အမှေသု ယော ပဌမံ အမတံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ သော ဣတရဿ အာရောစေတူ’’တိ.

တေန စ သမယေန အမှာကံ သတ္ထရိ ပဌမာဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုပုဗ္ဗေန ဥရုဝေလကဿပါဒိကေ သဟဿဇဋိလေ ဒမေတွာ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တေ ဧကဒိဝသံ ဥပတိဿော ပရိဗ္ဗာဇကော ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ ဂစ္ဆန္တော အာယသ္မန္တံ အဿဇိတ္ထေရံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ‘‘န မယာ ဧဝရူပေါ အာကပ္ပသမ္ပန္နော ပဗ္ဗဇိတော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ သန္တဓမ္မေန နာမ ဧတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒေါ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ အာယသ္မန္တံ ဥဒိက္ခန္တော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိ. ထေရောပိ လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပတိရူပံ ဩကာသံ ဂတော. ပရိဗ္ဗာဇကော အတ္တနော ပရိဗ္ဗာဇကပီဌံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ စဿ အတ္တနော ကုဏ္ဍိကာယ ဥဒကံ အဒါသိ.

ဧဝံ သော အာစရိယဝတ္တံ ကတွာ ကတဘတ္တကိစ္စေန ထေရေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကော ဝါ တေ သတ္ထာ၊ ကဿ ဝါ တွံ ဓမ္မံ ရောစေသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အပဒိသိ. ပုန တေန ‘‘ကိံဝါဒီ ပနာယသ္မတော သတ္ထာ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဣမဿ သာသနဿ ဂမ္ဘီရတံ ဒဿေဿာမီ’’တိ အတ္တနော နဝကဘာဝံ ပဝေဒေတွာ သင်္ခေပဝသေန စဿ သာသနဓမ္မံ ကထေန္တော ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ’’တိ (မဟာဝ. ၆၀၊ အပ. ထေရ ၁.၁.၂၈၆၊ ပေဋကော. ၉) ဂါထမာဟ. ပရိဗ္ဗာဇကော ပဌမပဒဒွယမေဝ သုတွာ သဟဿနယသမ္ပန္နေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ၊ ဣတရံ ပဒဒွယံ သောတာပန္နကာလေ နိဋ္ဌာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ ပန သောတာပန္နော ဟုတွာ ဥပရိ ဝိသေသေ အပ္ပဝတ္တေန္တေ ‘‘ဘဝိဿတိ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ထေရံ အာဟ – ‘‘မာ၊ ဘန္တေ၊ ဥပရိ ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎယိတ္ထ၊ ဧတ္တကမေဝ ဟောတု၊ ကဟံ အမှာကံ သတ္ထာ ဝသတီ’’တိ? ‘‘ဝေဠုဝနေ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေ ပုရတော ဂစ္ဆထ၊ အဟံ မယှံ သဟာယကဿ ကတပဋိညံ မောစေတွာ တံ ဂဟေတွာ အာဂမိဿာမီ’’တိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ထေရံ ဥယျောဇေတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ အဂမာသိ.

ကောလိတပရိဗ္ဗာဇကော တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘မုခဝဏ္ဏော န အညဒိဝသေသု ဝိယ၊ အဒ္ဓါနေန အမတံ အဓိဂတံ ဘဝိဿတီ’’တိ တေနေဝဿ ဝိသေသာဓိဂမံ သမ္ဘာဝေတွာ အမတာဓိဂမံ ပုစ္ဆိ. သောပိဿ ‘‘အာမာဝုသော၊ အမတံ အဓိဂတ’’န္တိ ပဋိဇာနိတွာ တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ ကောလိတော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ အာဟ – ‘‘ကဟံ နော သတ္ထာ’’တိ? ‘‘ဝေဠုဝနေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ အာဝုသော၊ အာယာမ၊ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမာ’’တိ. ဥပတိဿော သဗ္ဗကာလမ္ပိ အာစရိယပူဇကောဝ၊ တသ္မာ သဉ္စယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဂုဏေ ပကာသေတွာ တမ္ပိ သတ္ထု သန္တိကံ နေတုကာမော အဟောသိ. သော လာဘာသာပကတော အန္တေဝါသိကဘာဝံ အနိစ္ဆန္တော ‘‘န သက္ကောမိ စာဋိ ဟုတွာ ဥဒကသိဉ္စနံ ဟောတု’’န္တိ ပဋိက္ခိပိ. တေ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ တံ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တာ အတ္တနော ဩဝါဒေ ဝတ္တမာနေဟိ အဍ္ဎတေယျသတေဟိ အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝေဠုဝနံ အဂမံသု. သတ္ထာ တေ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မေ သာဝကယုဂံ ဘဝိဿတိ အဂ္ဂံ ဘဒ္ဒယုဂ’’န္တိ ဝတွာ တေသံ ပရိသာယ စရိယဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ဥပသမ္ပဒံ အဒါသိ. ယထာ တေသံ၊ ဧဝံ အဂ္ဂသာဝကာနမ္ပိ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ အာဂတမေဝ. ဥပရိမဂ္ဂတ္တယကိစ္စံ ပန န နိဋ္ဌာတိ. ကသ္မာ? သာဝကပါရမီဉာဏဿ မဟန္တတာယ.

တေသု အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ မဂဓရဋ္ဌေ ကလ္လဝါလဂါမေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ထိနမိဒ္ဓေ ဩက္ကန္တေ သတ္ထာရာ သံဝေဇိတော ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ (အ. နိ. ၇.၆၁) သုဏန္တော ဧဝ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယံ အဓိဂန္တွာ သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော အဍ္ဎမာသံ အတိက္ကမိတွာ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟေ သူကရခတလေဏေ ဝိဟရန္တော အတ္တနော ဘာဂိနေယျဿ ဒီဃနခပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟသုတ္တန္တေ (မ. နိ. ၂.၂၀၁ အာဒယော) ဒေသိယမာနေ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ ပရဿ ဝဍ္ဎိတံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော ဝိယ သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိ. ဣတိ ဒွိန္နမ္ပိ အဂ္ဂသာဝကာနံ သတ္ထု သမီပေ ဧဝ သာဝကပါရမီဉာဏံ မတ္ထကံ ပတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁.၁၄၁-၃၇၄) –

‘‘ဟိမဝန္တဿ အဝိဒူရေ၊ လမ္ဗကော နာမ ပဗ္ဗတော၊

အဿမော သုကတော မယှံ၊ ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ.

‘‘ဥတ္တာနကူလာ နဒိကာ၊ သုပတိတ္ထာ မနောရမာ၊

သုသုဒ္ဓပုလိနာကိဏ္ဏာ၊ အဝိဒူရေ မမဿမံ.

‘‘အသက္ခရာ အပဗ္ဘာရာ၊ သာဒု အပ္ပဋိဂန္ဓိကာ၊

သန္ဒတီ နဒိကာ တတ္ထ၊ သောဘယန္တာ မမဿမံ.

‘‘ကုမ္ဘီလာ မကရာ စေတ္ထ၊ သုသုမာရာ စ ကစ္ဆပါ၊

စရန္တိ နဒိယာ တတ္ထ၊ သောဘယန္တာ မမဿမံ.

‘‘ပါဌီနာ ပါဝုသာ မစ္ဆာ၊ ဗလဇာ မုဉ္ဇရောဟိတာ၊

ဝဂ္ဂဠာ ပပတာယန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ.

‘‘ဥဘော ကူလေသု နဒိယာ၊ ပုပ္ဖိနော ဖလိနော ဒုမာ၊

ဥဘတော အဘိလမ္ဗန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ.

‘‘အမ္ဗာ သာလာ စ တိလကာ၊ ပါဋလီ သိန္ဒုဝါရကာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓာ သမ္ပဝန္တိ၊ ပုပ္ဖိတာ မမ အဿမေ.

‘‘စမ္မကာ သဠလာ နီပါ၊ နာဂပုန္နာဂကေတကာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓာ သမ္ပဝန္တိ၊ ပုပ္ဖိတာ မမ အဿမေ.

‘‘အတိမုတ္တာ အသောကာ စ၊ ဘဂိနီမာလာ စ ပုပ္ဖိတာ၊

အင်္ကောလာ ဗိမ္ဗိဇာလာ စ၊ ပုပ္ဖိတာ မမ အဿမေ.

‘‘ကေတကာ ကန္ဒလိ စေဝ၊ ဂေါဓုကာ တိဏသူလိကာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ.

‘‘ကဏိကာရာ ကဏ္ဏိကာ စ၊ အသနာ အဇ္ဇုနာ ဗဟူ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ.

‘‘ပုန္နာဂါ ဂိရိပုန္နာဂါ၊ ကောဝိဠာရာ စ ပုပ္ဖိတာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ.

‘‘ဥဒ္ဒါလကာ စ ကုဋဇာ၊ ကဒမ္ဗာ ဝကုလာ ဗဟူ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တာ၊ သောဘယန္တိ မမဿမံ.