၁. သီလဝတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒွါဒသကနိပါတေ သီလမေဝါတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သီလဝတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗိမ္ဗိသာရရညော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သီလဝါတိဿ နာမံ အဟောသိ. တံ ဝယပ္ပတ္တံ ရာဇာ အဇာတသတ္တု မာရေတုကာမော စဏ္ဍံ မတ္တဟတ္ထိံ အာရောပေတွာ နာနာဝိဓေဟိ ဥပါယေဟိ ဥပက္ကမန္တောပိ မာရေတုံ နာသက္ခိ ပစ္ဆိမဘဝိကဿ အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ အန္တရာ ဇီဝိတန္တရာယာဘာဝတော. တဿ ပဝတ္တိံ ဒိသွာ ဘဂဝါ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရံ အာဏာပေသိ – ‘‘သီလဝကုမာရံ အာနေဟီ’’တိ. ထေရော ဣဒ္ဓိဗလေန သဒ္ဓိံ ဟတ္ထိနာ တံ အာနေသိ. ကုမာရော ဟတ္ထိတော ဩရုယှ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဘဂဝါ တဿ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သော ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ကောသလရဋ္ဌေ ဝသတိ. အထ နံ အဇာတသတ္တု ‘‘မာရေထာ’’တိ ပုရိသေ အာဏာပေသိ. တေ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဌိတာ ထေရေန ကထိတံ ဓမ္မကထံ သုတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ပသန္နစိတ္တာ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. ထေရော တေသံ –

၆၀၈. ‘‘သီလမေဝိဓ သိက္ခေထ၊ အသ္မိံ လောကေ သုသိက္ခိတံ.

သီလဉှိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ၊ ဥပနာမေတိ သေဝိတံ.

၆၀၉. ‘‘သီလံ ရက္ခေယျ မေဓာဝီ၊ ပတ္ထယာနော တယော သုခေ၊

ပသံသံ ဝိတ္တိလာဘဉ္စ၊ ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒနံ.

၆၁၀. ‘‘သီလဝါ ဟိ ဗဟူ မိတ္တေ၊ သညမေနာဓိဂစ္ဆတိ၊

ဒုဿီလော ပန မိတ္တေဟိ၊ ဓံသတေ ပါပမာစရံ.

၆၁၁. ‘‘အဝဏ္ဏဉ္စ အကိတ္တိဉ္စ၊ ဒုဿီလော လဘတေ နရော၊

ဝဏ္ဏံ ကိတ္တိံ ပသံသဉ္စ၊ သဒါ လဘတိ သီလဝါ.

၆၁၂. ‘‘အာဒိ သီလံ ပတိဋ္ဌာ စ၊ ကလျာဏာနဉ္စ မာတုကံ၊

ပမုခံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ၊ တသ္မာ သီလံ ဝိသောဓယေ.

၆၁၃. ‘‘ဝေလာ စ သံဝရံ သီလံ၊ စိတ္တဿ အဘိဟာသနံ၊

တိတ္ထဉ္စ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ၊ တသ္မာ သီလံ ဝိသောဓယေ.

၆၁၄. ‘‘သီလံ ဗလံ အပ္ပဋိမံ၊ သီလံ အာဝုဓမုတ္တမံ၊

သီလမာဘရဏံ သေဋ္ဌံ၊ သီလံ ကဝစမဗ္ဘုတံ.

၆၁၅. ‘‘သီလံ သေတု မဟေသက္ခော၊ သီလံ ဂန္ဓော အနုတ္တရော၊

သီလံ ဝိလေပနံ သေဋ္ဌံ၊ ယေန ဝါတိ ဒိသောဒိသံ.

၆၁၆. ‘‘သီလံ သမ္ဗလမေဝဂ္ဂံ၊ သီလံ ပါထေယျမုတ္တမံ၊

သီလံ သေဋ္ဌော အတိဝါဟော၊ ယေန ယာတိ ဒိသောဒိသံ.

၆၁၇. ‘‘ဣဓေဝ နိန္ဒံ လဘတိ၊ ပေစ္စာပါယေ စ ဒုမ္မနော၊

သဗ္ဗတ္ထ ဒုမ္မနော ဗာလော၊ သီလေသု အသမာဟိတော.

၆၁၈. ‘‘ဣဓေဝ ကိတ္တိံ လဘတိ၊ ပေစ္စ သဂ္ဂေ စ သုမ္မနော၊

သဗ္ဗတ္ထ သုမနော ဓီရော၊ သီလေသု သုသမာဟိတော.

၆၁၉. ‘‘သီလမေဝ ဣဓ အဂ္ဂံ၊ ပညဝါ ပန ဥတ္တမော၊

မနုဿေသု စ ဒေဝေသု၊ သီလပညာဏတော ဇယ’’န္တိ. –

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

တတ္ထ သီလမေဝိဓ သိက္ခေထ၊ အသ္မိံ လောကေတိ ဣဓာတိ၊ နိပါတမတ္တံ၊ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ အတ္ထကာမော ကုလပုတ္တော စာရိတ္တဝါရိတ္တာဒိဘေဒံ အာဒိတော သီလမေဝ သိက္ခေယျ၊ သိက္ခန္တော စ နံ သုသိက္ခိတံ အခဏ္ဍာဒိဘာဝါပါဒနေန သုဋ္ဌု သိက္ခိတံ သုပရိသုဒ္ဓံ ပရိပုဏ္ဏဉ္စ ကတွာ သိက္ခေယျ. အသ္မိံ လောကေတိ ဝါ ဣမသ္မိံ သင်္ခါရလောကေ သိက္ခိတဗ္ဗဓမ္မေသု သီလံ အာဒိတော သိက္ခေယျ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိယာပိ သီလဿ ပတိဋ္ဌာဘာဝတော အာဟ ‘‘သီလံ ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဟီတိ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ သီလံ သေဝိတံ ပရိစိတံ ရက္ခိတံ မနုဿသမ္ပတ္တိ၊ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ၊ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တီတိ ဧတံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ တံသမင်္ဂိနော သတ္တဿ ဥပနာမေတိ အာဝဟတိ.

သီလံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ဥပနာမေတီတိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ‘‘သီလံ ရက္ခေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရက္ခေယျာတိ ဂေါပေယျ. ပါဏာတိပါတာဒိတော ဟိ ဝိရမန္တော ဝတ္တပဋိဝတ္တဉ္စ ပူရေန္တော ပဋိပက္ခာဘိဘဝနတော တံ ရက္ခတိ နာမ. မေဓာဝီတိ ပညဝါ၊ ဣဒံ တဿ ရက္ခနုပါယဒဿနံ ဉာဏဗလေန ဟိဿ သမာဒါနံ အဝိကောပနဉ္စ ဟောတိ. ပတ္ထယာနောတိ ဣစ္ဆန္တော. တယော သုခေတိ တီဏိ သုခါနိ. သုခနိမိတ္တံ ဝါ ‘‘သုခ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ. ပသံသန္တိ ကိတ္တိံ၊ ဝိညူဟိ ဝါ ပသံသနံ. ဝိတ္တိလာဘန္တိ တုဋ္ဌိလာဘံ. ‘‘ဝိတ္တလာဘ’’န္တိ စ ပဌန္တိ၊ ဓနလာဘန္တိ အတ္ထော. သီလဝါ ဟိ အပ္ပမတ္တတာယ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတိ. ပေစ္စာတိ ကာလင်္ကတွာ. သဂ္ဂေ ပမောဒနန္တိ ဒေဝလောကေ ဣဋ္ဌေဟိ ကာမဂုဏေဟိ၊ မောဒနဉ္စ ပတ္ထယမာနောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓလောကေ ပသံသံ ဝိတ္တိလာဘံ ပရလောကေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ မောဒနဉ္စ ဣစ္ဆန္တော သီလံ ရက္ခေယျာတိ ယောဇနာ.

သညမေနာတိ ကာယာဒီနံ သံယမေန. သံယတော ဟိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ကဉ္စိ အဝိဟေဌေန္တော အဘယဒါနံ ဒဒန္တော ပိယမနာပတာယ မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ. ဓံသတေတိ အပေတိ. ပါပမာစရန္တိ ပါဏာတိပါတာဒိပါပကမ္မံ ကရောန္တော. ဒုဿီလဉှိ ပုဂ္ဂလံ အတ္ထကာမာ သတ္တာ န ဘဇန္တိ၊ အညဒတ္ထု ပရိဝဇ္ဇေန္တိ.

အဝဏ္ဏန္တိ အဂုဏံ၊ သမ္မုခါ ဂရဟံ ဝါ. အကိတ္တိန္တိ၊ အယသံ အသိလောကံ. ဝဏ္ဏန္တိ ဂုဏံ. ကိတ္တိန္တိ သိလောကံ ပတ္ထဋယသတံ. ပသံသန္တိ သမ္မုခါ ထောမနံ.

အာဒီတိ မူလံ. သီလဉှိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာဒိ. ယထာဟ – ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆၉). ပတိဋ္ဌာတိ အဓိဋ္ဌာနံ. သီလဉှိ သဗ္ဗေသံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာ. တေနာဟ – ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂၊ ပေဋကော. ၂၂၊ မိ. ပ. ၂.၁.၉). ကလျာဏာနဉ္စ မာတုကန္တိ သမထဝိပဿနာဒီနံ ကလျာဏဓမ္မာနံ မာတုဘူတံ၊ ဇနကန္တိ၊ အတ္ထော. ပမုခံ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ၊ သဗ္ဗေသံ ပါမောဇ္ဇာဒီနံ အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ ပမုခံ မုခဘူတံ၊ ပဝတ္တိဒွါရန္တိ အတ္ထော. တသ္မာတိ အာဒိဘာဝါဒိတော. ဝိသောဓယေတိ အက္ခဏ္ဍာဒိဘာဝေန သမ္ပာဒေယျ.

ဝေလာတိ ဒုစ္စရိတေဟိ အနတိက္ကမနီယဋ္ဌေန ဝေလာ၊ သီမာတိ အတ္ထော. ဝေလာယတိ ဝါ ဒုဿိလျံ စလယတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ ဝေလာ. သံဝရံ သီလံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိဒွါရဿ ပိဒဟနတော. အဘိဟာသနန္တိ တောသနံ အဝိပ္ပဋိသာရဟေတုတာယ စိတ္တဿာဘိပ္ပမောဒနတော. တိတ္ထဉ္စ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနန္တိ သာဝကဗုဒ္ဓါ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါတိ သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ကိလေသမလပ္ပဝါဟနေ နိဗ္ဗာနမဟာသမုဒ္ဒါဝဂါဟဏေ စ တိတ္ထဘူတဉ္စ.

သီလံ ဗလံ အပ္ပဋိမန္တိ မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနေ အသဒိသံ ဗလံ သေနာထာမော စ. အာဝုဓမုတ္တမန္တိ သံကိလေသဓမ္မာနံ ဆေဒနေ ဥတ္တမံ ပဟရဏံ. ဂုဏသရီရောပသောဘနဋ္ဌေန အာဘရဏံ. သေဋ္ဌန္တိ သဗ္ဗကာလံ ဥတ္တမံ ဒဗ္ဗဉ္စ. သပါဏပရိတ္တာနတော ကဝစမဗ္ဘုတံ. ‘‘အဗ္ဘိဒ’’န္တိ စ ပဌန္တိ၊ အဘေဇ္ဇန္တိ အတ္ထော.

အပါယမဟောဃာတိက္ကမနေ သံသာရမဟောဃာတိက္ကမနေ စ ကိလေသေဟိ အသံသီဒနဋ္ဌေန သေတု. မဟေသက္ခောတိ မဟဗ္ဗလော. ဂန္ဓော အနုတ္တရောတိ ပဋိဝါတံ သဗ္ဗဒိသာသု ဝါယနတော အနုတ္တရော ဂန္ဓော သဗ္ဗဇနမနောဟရတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ယေန ဝါတိ ဒိသောဒိသ’’န္တိ ယေန သီလဂန္ဓေန တံသမင်္ဂီ ဒိသောဒိသံ သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝါယတိ. ‘‘ဒိသောဒိသာ’’တိပိ ပါဠိ၊ ဒသ ဒိသာတိ အတ္ထော.

သမ္ဗလမေဝဂ္ဂန္တိ သမ္ဗလံ နာမ ပုဋဘတ္တံ. ယထာ ပုဋဘတ္တံ ဂဟေတွာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော ပုရိသော အန္တရာမဂ္ဂေ ဇိဃစ္ဆာဒုက္ခေန န ကိလမတိ၊ ဧဝံ သီလသမ္ပန္နောပိ သုဒ္ဓံ သီလသမ္ဗလံ ဂဟေတွာ သံသာရကန္တာရံ ပဋိပန္နော ဂတဂတဋ္ဌာနေ န ကိလမတီတိ သီလံ အဂ္ဂံ သမ္ဗလံ နာမ. တထာ သီလံ ပါထေယျမုတ္တမံ စောရာဒီဟိ အသာဓာရဏတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗသမ္ပတ္တိနိပ္ဖါဒနတော စ. အတိက္ကာမေန္တော တံ တံ ဌာနံ ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဝါ ဝါဟေတိ သမ္ပာပေတီတိ အတိဝါဟော၊ ယာနံ. ကေနစိ အနုပဒ္ဒုတံ ဟုတွာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနပ္ပတ္တိဟေတုတာယ သီလံ သေဋ္ဌံ အတိဝါဟော. ယေနာတိ ယေန အတိဝါဟေန ယာတိ ဒိသောဒိသန္တိ အဂတိံ ဂတိဉ္စာပိ တံ တံ ဒိသံ သုခေနေဝ ဂစ္ဆတိ.

ဣဓေဝ နိန္ဒံ လဘတီတိ ဣဓလောကေပိ ဒုမ္မနော ရာဂါဒီဟိ ဒူသိတစိတ္တော ‘‘ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော’’တိ နိန္ဒံ ဂရဟံ လဘတိ. ပေစ္စ ပရလောကေပိ အပါယေ ‘‘ပုရိသတ္တကလိ အဝဇာတာ’’တိအာဒိနာ ယမပုရိသာဒီဟိ စ နိန္ဒံ လဘတိ. န ကေဝလံ နိန္ဒမေဝ လဘတိ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗတ္ထ ဒုမ္မနော ဗာလော ဣဓလောကေ ဒုစ္စရိတစရဏေန ဒူသိတစိတ္တော ပရလောကေ ကမ္မကာရဏာဒိဝသေန ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဗာလော ဒုမ္မနော ဟောတိ. ကထံ? သီလေသု အသမာဟိတော သမ္မာ သီလေသု န ဌပိတစိတ္တော အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော.

ဣဓေဝ ကိတ္တိံ လဘတီတိ ဣဓလောကေပိ သုမနော ‘‘သပ္ပုရိသော သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ကိတ္တိံ လဘတိ. ပေစ္စ ပရလောကေပိ သဂ္ဂေ ‘‘အယံ သပ္ပုရိသော သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော. တထာ ဟိ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပန္နော’’တိအာဒိနာ ကိတ္တိံ လဘတိ. န ကေဝလံ ကိတ္တိမေဝ လဘတိ၊ အထ ခေါ ဓီရော ဓိတိသမ္ပန္နော သီလေသု သုဋ္ဌု သမာဟိတော အပ္ပိတစိတ္တော သုပတိဋ္ဌိတစိတ္တော သဗ္ဗတ္ထ ဣဓလောကေ သုစရိတစရဏေန၊ ပရလောကေ သမ္ပတ္တိပဋိလာဘေန သုမနော သောမနဿပ္ပတ္တော ဟောတိ. သီလမေဝ ဣဓ အဂ္ဂန္တိ ဒုဝိဓံ သီလံ လောကိယံ လောကုတ္တရန္တိ. တတ္ထ လောကိယံ တာဝ ကာမလောကေ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီသု၊ ဒေဝလောကေ ဗြဟ္မလောကေ စ ဥပပတ္တိဝိသေသံ အာဝဟတိ၊ လာဘီဘာဝါဒိကဿ စ ကာရဏံ ဟောတိ. လောကုတ္တရံ ပန သကလမ္ပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အတိက္ကာမေတီတိ သီလံ အဂ္ဂမေဝ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန၊ ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ၊

မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝတ္တံ၊ ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၈.၇၅)၊

အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု – ‘‘လာဘီ အဿံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၆၅)၊ ‘‘သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၅)၊ ‘‘ဣဇ္ဈတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ (အ. နိ. ၈.၃၅၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၃၇) စ.

လောကုတ္တရသီလဿ ပန သဗ္ဗသော ပဟီနပဋိပက္ခဿ သတ္တမဘဝတော ပဋ္ဌာယ သံသာရဒုက္ခံ ဝိနိဝတ္တေန္တဿ အဂ္ဂဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ပညဝါ ပန ဥတ္တမောတိ ‘‘ပညဝါ ပန ပုဂ္ဂလော ဥတ္တမော ပရမော သေဋ္ဌောယေဝါ’’တိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ပညာယ ဧဝ သေဋ္ဌဘာဝံ ဝဒတိ. ဣဒါနိ သီလပညာနံ သေဋ္ဌဘာဝံ ကိစ္စတော ဒဿေန္တော ‘‘သီလပညာဏတော ဇယ’’န္တိ အာဟ. ဇယန္တိ စ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ အဟူတိ ဝါ ဝစနသေသော. တတ္ထ ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာဏံ၊ သီလတော ပညာဏတော စ ပဋိပက္ခဇယော. န ဟိ သီလေန ဝိနာ ပညာ သမ္ဘဝတိ၊ ပညာယ စ ဝိနာ သီလံ ကိစ္စကရံ၊ အညမညောပကာရကဉ္စေတံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘သီလပရိဓောတာ ပညာ၊ ပညာပရိဓောတံ သီလ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၁၇) မနုဿေသု စ ဒေဝေသူတိ ဣဒံ နေသံ ဌာနဝိသေသဒဿနံ. တတ္ထ ဟိ တာနိ သဝိသေသာနိ ဝတ္တန္တိ၊ သမာဓိ ပနေတ္ထ သီလပက္ခိကော ပညာယ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ ပညာပက္ခိကော ဝါ ဘာဝေတဗ္ဗတော သီလာဓိဋ္ဌာနတော စ.

ဧဝံ ထေရော တေသံ ဘိက္ခူနံ သီလမုခေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အတ္တနော သုဝိသုဒ္ဓသီလာဒိဂုဏတာဒီပနေန အညံ ဗျာကာသိ.

သီလဝတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.