၂. သုနီတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နီစေ ကုလမှီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သုနီတတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဗုဒ္ဓဿ သုညကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဗာလဇနေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠာပသုတော ဟုတွာ ဝိစရန္တော ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ၊ ‘‘ကိံ တုယှံ သဗ္ဗသော ဝဏိတသရီရဿ ဝိယ သကလံ ကာယံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဘိက္ခာစရဏေန၊ နနု နာမ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒီဟိ ဇီဝိကာ ကပ္ပေတဗ္ဗာ? တာနိ စေ ကာတုံ န သက္ကောသိ၊ ဃရေ ဃရေ မုတ္တကရီသာဒီနိ နီဟရန္တော ပစ္ဆာ ဝတ္ထုသောဓနေန ဇီဝါဟီ’’တိ အက္ကောသိ. သော တေန ကမ္မေန နိရယေ ပစ္စိတွာ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန မနုဿလောကေပိ ဗဟူနိ ဇာတိသတာနိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တထာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. ဣမသ္မိဉ္စ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကုလေ ဧဝ နိဗ္ဗတ္တော ဥက္ကာရသောဓနကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ အလဘန္တော.

အထ ဘဂဝါ ပစ္ဆိမယာမေ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော သုနီတဿ ဟဒယဗ္ဘန္တရေ ဃဋေ ပဒီပံ ဝိယ ပဇ္ဇလန္တံ အရဟတ္တူပနိဿယံ ဒိသွာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော. ယဿံ ဝီထိယံ သုနီတော ဥက္ကာရသောဓနကမ္မံ ကရောတိ၊ တံ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇိ. သုနီတောပိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဃာသုစ္စာရသင်္ကာရာဒိကံ ရာသိံ ကတွာ ပိဋကေသု ပက္ခိပိတွာ ကာဇေနာဒါယ ပရိဟရန္တော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ သတ္ထာရံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ သာရဇ္ဇမာနော သမ္ဘမာကုလဟဒယော ဂမနမဂ္ဂံ နိလီယနောကာသဉ္စ အလဘန္တော ကာဇံ ဘိတ္တိပဿေ ဌပေတွာ ဧကေန ပဿေန အနုပဝိသန္တော ဝိယ ဘိတ္တိံ အလ္လီနော ပဉ္ဇလိကော အဋ္ဌာသိ. ‘‘ဘိတ္တိဆိဒ္ဒေန အပက္ကမိတုကာမော အဟောသီ’’တိပိ ဝဒန္တိ.

သတ္ထာ တဿ သမီပံ ပတွာ ‘‘အယံ အတ္တနော ကုသလမူလသဉ္စောဒိတံ ဥပဂတံ မံ သာရဇ္ဇမာနော ဇာတိယာ ကမ္မဿ စ နိဟီနတာယ သမ္မုခီဘာဝမ္ပိ လဇ္ဇတိ၊ ဟန္ဒဿ ဝေသာရဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ သကလနဂရနိန္နာဒဝရ-ဂမ္ဘီရေန ဗြဟ္မဿရေန ‘‘သုနီတာ’’တိ အာလပိတွာ ‘‘ကိံ ဣမာယ ဒုက္ခဇီဝိကာယ ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ အာဟ. သုနီတော တေန သတ္ထု ဝစနေန အမတေန ဝိယ အဘိသိတ္တော ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေန္တော ‘‘ဘဂဝါ၊ သစေ မာဒိသာပိ ဣဓ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘန္တိ၊ ကသ္မာဟံ န ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ ပဗ္ဗာဇေထ မံ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘ဧဟိ၊ ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ. သော တာဝဒေဝ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရော ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရော ဝိယ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ တံ ဝိဟာရံ နေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. သော ပဌမံ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော၊ ပဉ္စ စ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တံ သက္ကာဒယော ဒေဝါ ဗြဟ္မာနော စ ဥပသင်္ကမိတွာ နမဿိံသု. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘တာ ဒေဝတာ သတ္တသတာ ဥဠာရာ၊ ဗြဟ္မာ စ ဣန္ဒော ဥပသင်္ကမိတွာ၊

အာဇာနီယံ ဇာတိဇရာဘိဘူတံ၊ သုနီတံ နမဿန္တိ ပသန္နစိတ္တာ’’တိအာဒိ.

ဘဂဝါ တံယေဝ ဒေဝသံဃပုရက္ခတံ ဒိသွာ သိတံ ကတွာ ပသံသန္တော ‘‘တပေန ဗြဟ္မစရိယေနာ’’တိ ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. အထ နံ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ သီဟနာဒံ နဒါပေတုကာမာ၊ ‘‘အာဝုသော သုနီတ၊ ကသ္မာ ကုလာ တွံ ပဗ္ဗဇိတော၊ ကထံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတော၊ ကထဉ္စ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သော တံ သဗ္ဗံ ပကာသေန္တော –

၆၂၀. ‘‘နီစေ ကုလမှိ ဇာတောဟံ၊ ဒလိဒ္ဒေါ အပ္ပဘောဇနော၊

ဟီနကမ္မံ မမံ အာသိ၊ အဟောသိံ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကော.

၆၂၁. ‘‘ဇိဂုစ္ဆိတော မနုဿာနံ၊ ပရိဘူတော စ ဝမ္ဘိတော၊

နီစံ မနံ ကရိတွာန၊ ဝန္ဒိဿံ ဗဟုကံ ဇနံ.

၆၂၂. ‘‘အထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ၊

ပဝိသန္တံ မဟာဝီရံ၊ မဂဓာနံ ပုရုတ္တမံ.

၆၂၃. ‘‘နိက္ခိပိတွာန ဗျာဘင်္ဂိံ၊ ဝန္ဒိတုံ ဥပသင်္ကမိံ၊

မမေဝ အနုကမ္ပာယ၊ အဋ္ဌာသိ ပုရိသုတ္တမော.

၆၂၄. ‘‘ဝန္ဒိတွာ သတ္ထုနော ပါဒေ၊ ဧကမန္တံ ဌိတော တဒါ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဟမာယာစိံ၊ သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမံ.

၆၂၅. ‘‘တတော ကာရုဏိကော သတ္ထာ၊ သဗ္ဗလောကာနုကမ္ပကော၊

‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’တိ မံ အာဟ၊ သာ မေ အာသူပသမ္ပဒါ.

၆၂၆. ‘‘သောဟံ ဧကော အရညသ္မိံ၊ ဝိဟရန္တော အတန္ဒိတော.

အကာသိံ သတ္ထု ဝစနံ၊ ယထာ မံ ဩဝဒီ ဇိနော.

၆၂၇. ‘‘ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ၊ ပုဗ္ဗဇာတိမနုဿရိံ၊

ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ၊

ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ၊ တမောခန္ဓံ ပဒါလယိံ.

၆၂၈. ‘‘တတော ရတျာဝိဝသာနေ၊ သူရိယုဂ္ဂမနံ ပတိ၊ (ဇာ. ၁.၁၁.၇၉)၊

ဣန္ဒော ဗြဟ္မာ စ အာဂန္တွာ၊ မံ နမဿိံသု ပဉ္ဇလီ.

၆၂၉. ‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည၊ နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊

ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ၊ ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသ.

၆၃၀. ‘‘တတော ဒိသွာန မံ သတ္ထာ၊ ဒေဝသံဃပုရက္ခတံ၊

သိတံ ပါတုကရိတွာန၊ ဣမမတ္ထံ အဘာသထ.

၆၃၁. ‘‘တပေန ဗြဟ္မစရိယေန၊ သံယမေန ဒမေန စ၊

ဧတေန ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ၊ ဧတံ ဗြာဟ္မဏမုတ္တမ’’န္တိ. –

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ သီဟနာဒံ နဒိ.

တတ္ထ နီစေတိ လာမကေ သဗ္ဗနိဟီနေ. ဥစ္စနီစဘာဝေါ ဟိ နာမ သတ္တာနံ ဥပါဒါယုပါဒါယ၊ အယံ ပန သဗ္ဗနိဟီနေ ပုက္ကုသကုလေ ဥပ္ပန္နတံ ဒဿေန္တော ‘‘နီစေ ကုလမှိ ဇာတော’’တိ အာဟ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘နီစေတိ လာမကေ သဗ္ဗနိဟီနေ’’တိ. ဒလိဒ္ဒေါတိ ဒုဂ္ဂတော၊ ဒလိဒ္ဒါပိ ကေစိ ကဒါစိ ဃာသစ္ဆာဒနဿ လာဘိနော၊ အကသိရဝုတ္တိနော ဟောန္တိ၊ အဟံ ပန သဗ္ဗကာလံ ကသိရဝုတ္တိတာယ ဟီနော ဥဒ္ဓနံ ဥပဋ္ဌပိတဥက္ခလိကော ဒဿနယုတ္တံ ထေဝကမ္ပိ အပဿိံ ယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပ္ပဘောဇနော’’တိ အာဟ. နီစကုလိကာ ဒလိဒ္ဒါပိ ကေစိ အနီစကမ္မာဇီဝါ ဟောန္တိ၊ မယှံ ပန န တထာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဟီနကမ္မံ မမံ အာသီ’’တိ. ကီဒိသန္တိ စေ? အဟောသိံ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကော၊ ဟတ္ထဝိကလဿ ဟတ္ထဝါတိ ဝိယ ဥပစာရဝသေနာယံ ဣမဿ သမညာ အဟောသိ ယဒိဒံ ‘‘ပုပ္ဖဆဍ္ဍကော’’တိ. မိလာတပုပ္ဖသန္ထရဝဏ္ဏတာယ ဝါ ဥက္ကာရဘူမိယာ ဧဝံ ဝုတ္တော.

ဇိဂုစ္ဆိတောတိ ဇာတိယာ စေဝ ကမ္မုနာ စ ဟီဠိတော. မနုဿာနန္တိ မနုဿေဟိ. ပရိဘူတောတိ အဝညာတော. ဝမ္ဘိတောတိ ခုံသိတော. နီစံ မနံ ကရိတွာနာတိ အညေ မနုဿေ သိနေရုံ ဝိယ ဥက္ခိပိတွာ တေသံ ပါဒပံသုတောပိ အတ္တာနံ နိဟီနံ ကတွာ ပဝတ္တိယာ နီစံ နိဟီနံ မနံ ကတွာ. ဝန္ဒိဿံ ဗဟုကံ ဇနန္တိ ပုထုမဟာဇနံ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌကာလေ ဝန္ဒိံ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကရောန္တော ပဏာမိံ.

အထာတိ အဓိကာရန္တရဒီပနေ နိပါတော. အဒ္ဒသာသိန္တိ အဒ္ဒက္ခိံ. မဂဓာနန္တိ မဂဓာ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ၊ တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှိယာ ‘‘မဂဓာန’’န္တိ ဝုတ္တော၊ မဂဓဇနပဒဿာတိ အတ္ထော. ပုရုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ နဂရံ.

ဗျာဘင်္ဂိန္တိ ကာဇံ. ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဟမာယာစိန္တိ၊ ‘‘သုနီတ၊ ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ သတ္ထာရာ ဩကာသေ ကတေ အဟံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အယာစိံ. အာသူပသမ္ပဒါတိ ‘‘ဧဟိ၊ ဘိက္ခူ’’တိ သတ္ထု ဝစနမတ္တေန အာသိ ဥပသမ္ပဒါ. ယထာ မံ ဩဝဒီတိ ‘‘ဧဝံ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝေဟီ’’တိ ယထာ မံ ဩဝဒိ၊ တထာ သတ္ထုနော ဝစနံ အကာသိံ ပဋိပဇ္ဇိံ. ရတ္တိယာတိအာဒိ တဿာ ပဋိပတ္တိယာ ရသဒဿနံ. တတ္ထ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ အနာဂတံသဉာဏဉ္စ ဗဟုကိစ္စန္တိ ‘‘ပဌမံ ယာမံ မဇ္ဈိမံ ယာမ’’န္တိ အစ္စန္တသံယောဂဝသေန ဥပယောဂဝစနံ ဝုတ္တံ. န တထာ အာသဝက္ခယဉာဏံ ဧကာဘိသမယဝသေန ပဝတ္တနတောတိ ‘‘ပစ္ဆိမေ ယာမေ’’တိ ဘုမ္မဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣန္ဒောတိ သက္ကော ဒေဝရာဇာ. ဗြဟ္မာတိ မဟာဗြဟ္မာ. ဣန္ဒဗြဟ္မဂ္ဂဟဏေန အညေသံ ကာမဒေဝါနံ ဗြဟ္မူနဉ္စ အာဂမနံ ဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော ဟေသ ယထာ ‘‘ရာဇာ အာဂတော’’တိ. နမဿိံသူတိ ကာယေန ဝါစာယ စ နမက္ကာရံ အကံသု.

တတ္ထ ကာယေန ကတံ နမက္ကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္ဇလီ’’တိ ဝတွာ ဝါစာယ ကတံ ဒဿေတုံ ‘‘နမော တေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒေဝသံဃပုရက္ခတန္တိ ဒေဝဂ္ဂဟဏေန ဥပပတ္တိဒေဝဘာဝတော ဗြဟ္မာနောပိ ဂဟိတာ. သိတံ ပါတုကရိတွာနာတိ အတ္တနော ဩဝါဒဿ မဟပ္ဖလတံ ဒေဝဗြဟ္မူနဉ္စ ဂုဏသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ သတ္ထာ သိတံ ပါတွာကာသိ. ပါတုကရောန္တော စ န အညေ ဝိယ ဒန္တေ ဝိဒံသေတိ၊ မုခါဓာနံ ပန ထောကံ ဝိဝရတိ၊ တတ္တကေန စ အဘိဘူတဒိဗ္ဗဖလိကမုတ္တရသ္မိယော အဝဟသိတတာရကာသသိမရီစိယော သုသုက္ကဒါဌသမ္ဘဝါ ဃနရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ တိက္ခတ္တုံ သတ္ထု မုခံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တိ၊ တံ ဒိသွာ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တာပိ သတ္ထာ သိတံ ပါတွာကာသီတိ သဉ္ဇာနန္တိ.

တပေနာတိ ဣန္ဒြိယသံဝရေန၊ ‘‘ဓုတဓမ္မသမာဒါနေနာ’’တိ ကေစိ. သံယမေနာတိ သီလေန. ဒမေနာတိ ပညာယ. ဗြဟ္မစရိယေနာတိ အဝသိဋ္ဌသေဋ္ဌစရိယာယ. ဧတေနာတိ ယထာဝုတ္တေန တပါဒိနာ. ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ ဗာဟိတပါပဘာဝတော. ဧတန္တိ တပါဒိ ယထာဝုတ္တံ. ဗြာဟ္မဏမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ ဗြာဟ္မဏံ၊ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဥတ္တမံ သဗ္ဗသေဋ္ဌံ၊ အဟူတိ ဝစနသေသော. ဗြာဟ္မဏန္တိ ဝါ ဗြဟ္မညမာဟ၊ ဧဝံ ဥတ္တမံ ဗြဟ္မညံ၊ န ဇစ္စာဒီတိ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ ဇာတိကုလပဒေသဂေါတ္တသမ္ပတ္တိအာဒယော အရိယဘာဝဿ ကာရဏံ၊ အဓိသီလသိက္ခာဒယော ဧဝ ပန ကာရဏံ. တေနာဟ –

‘‘ယထာ သင်္ကာရဌာနသ္မိံ၊ ဥဇ္ဈိတသ္မိံ မဟာပထေ၊

ပဒုမံ တတ္ထ ဇာယေထ၊ သုစိဂန္ဓံ မနောရမံ.

‘‘ဧဝံ သင်္ကာရဘူတေသု၊ အန္ဓဘူတေ ပုထုဇ္ဇနေ၊

အတိရောစတိ ပညာယ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကော’’တိ. (ဓ. ပ. ၅၈-၅၉)၊

ဧဝံ ထေရော တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဝိဿဇ္ဇေန္တော သီဟနာဒံ နဒီတိ.

သုနီတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒွါဒသကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.