၈. အဋ္ဌမဝဂ္ဂေါ

၁. ဝစ္ဆပါလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုသုခုမနိပုဏတ္ထဒဿိနာတိ အာယသ္မတော ဝစ္ဆပါလတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ အာစိနန္တော ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ အဂ္ဂိံ ပရိစရန္တော ဧကဒိဝသံ မဟတိယာ ကံသပါတိယာ ပါယာသံ အာဒါယ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသန္တော ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ အာကာသေ စင်္ကမန္တံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဒါတုကာမတံ ဒဿေသိ. ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဝစ္ဆပါလောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမေ ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရေန ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ သတ္ထု ပရမနိပစ္စကာရေ ကတေ တံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္တာဟပဗ္ဗဇိတော ဧဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၃.၂၆-၃၄) –

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗာတ္တိံသဝရလက္ခဏော၊

ပဝနာ အဘိနိက္ခန္တော၊ ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတော.

‘‘မဟစ္စာ ကံသပါတိယာ၊ ဝဍ္ဎေတွာ ပါယသံ အဟံ၊

အာဟုတိံ ယိဋ္ဌုကာမော သော၊ ဥပနေသိံ ဗလိံ အဟံ.

‘‘ဘဂဝါ တမှိ သမယေ၊ လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

စင်္ကမံ သုသမာရူဠှော၊ အမ္ဗရေ အနိလာယနေ.

‘‘တဉ္စ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ၊ အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ၊

ဌပယိတွာ ကံသပါတိံ၊ ဝိပဿိံ အဘိဝါဒယိံ.

‘‘တုဝံ ဒေဝေါသိ သဗ္ဗညူ၊ သဒေဝေ သဟမာနုသေ၊

အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ၊ ပဋိဂ္ဂဏှ မဟာမုနိ.

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ၊ သဗ္ဗညူ လောကနာယကော၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ၊ သတ္ထာ လောကေ မဟာမုနိ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပါယာသဿ ဣဒံ ဖလံ.

‘‘ဧကတာလီသိတော ကပ္ပေ၊ ဗုဒ္ဓေါ နာမာသိ ခတ္တိယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သုခေနေဝ အတ္တနာ နိဗ္ဗာနဿ အဓိဂတဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော –

၇၁. ‘‘သုသုခုမနိပုဏတ္ထဒဿိနာ၊ မတိကုသလေန နိဝါတဝုတ္တိနာ၊

သံသေဝိတဝုဒ္ဓသီလိနာ၊ နိဗ္ဗာနံ န ဟိ တေန ဒုလ္လဘ’’န္တိ. –

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ.

တတ္ထ သုသုခုမနိပုဏတ္ထဒဿိနာတိ အတိဝိယ ဒုဒ္ဒသဋ္ဌေန သုခုမေ၊ သဏှဋ္ဌေန နိပုဏေ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိအတ္ထေ အနိစ္စတာဒိံ ဩရောပေတွာ ပဿတီတိ သုသုခုမနိပုဏတ္ထဒဿီ၊ တေန. မတိကုသလေနာတိ မတိယာ ပညာယ ကုသလေန ဆေကေန၊ ‘‘ဧဝံ ပဝတ္တမာနဿ ပညာ ဝဍ္ဎတိ၊ ဧဝံ န ဝဍ္ဎတီ’’တိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂပညာယ ဥပ္ပါဒနေ ကုသလေန. နိဝါတဝုတ္တိနာတိ သဗြဟ္မစာရီသု နိဝါတနီစဝတ္တနသီလေန၊ ဝုဍ္ဎေသု နဝေသု စ ယထာနုရူပပဋိပတ္တိနာ. သံသေဝိတဝုဒ္ဓသီလိနာတိ သံသေဝိတံ အာစိဏ္ဏံ ဝုဒ္ဓသီလံ သံသေဝိတဝုဒ္ဓသီလံ၊ တံ ယဿ အတ္ထိ၊ တေန သံသေဝိတဝုဒ္ဓသီလိနာ. အထ ဝါ သံသေဝိတာ ဥပါသိတာ ဝုဒ္ဓသီလိနော ဧတေနာတိ သံသေဝိတဝုဒ္ဓသီလီ၊ တေန. ဟီတိသဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ ယော နိဝါတဝုတ္တိ သံသေဝိတဝုဒ္ဓသီလီ မတိကုသလော သုသုခုမနိပုဏတ္ထဒဿီ စ၊ တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ န တဿ ဒုလ္လဘန္တိ အတ္ထော. နိဝါတဝုတ္တိတာယ ဟိ သံသေဝိတဝုဒ္ဓသီလိတာယ စ ပဏ္ဍိတာ တံ ဩဝဒိတဗ္ဗံ အနုသာသိတဗ္ဗံ မညန္တိ၊ တေသဉ္စ ဩဝါဒေ ဌိတော သယံ မတိကုသလတာယ သုသုခုမနိပုဏတ္ထဒဿိတာယ စ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆတီတိ၊ အယမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟောသီတိ.

ဝစ္ဆပါလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အာတုမတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယထာ ကဠီရော သုသု ဝဍ္ဎိတဂ္ဂေါတိ အာယသ္မတော အာတုမတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ အာစိနန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ အန္တရဝီထိယံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဂန္ဓောဒကေန ဂန္ဓစုဏ္ဏေန စ ပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ၊ ဉာဏဿ ပန အပရိပက္ကတ္တာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ. အထ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ အာတုမောတိဿ နာမံ အဟောသိ. တဿ ဝယပ္ပတ္တဿ မာတာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘရိယံ အာနေဿာမာ’’တိ ဉာတကေဟိ သမ္မန္တေသိ. သော တံ ဥပဓာရေတွာ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ‘‘ကိံ မယှံ ဃရာဝါသေန၊ ဣဒါနေဝ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ နံ မာတာ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေတုကာမာ နာနာနယေဟိ ပလောဘေတိ. သော တဿာ အဝသရံ အဒတွာ အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ ပကာသေန္တော –

၇၂. ‘‘ယထာ ကဠီရော သုသု ဝဍ္ဎိတဂ္ဂေါ၊ ဒုန္နိက္ခမော ဟောတိ ပသာခဇာတော၊

ဧဝံ အဟံ ဘရိယာယာနီတာယ၊ အနုမည မံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ဒါနီ’’တိ. –

ဂါထံ အဘာသိ.

တတ္ထ ကဠီရောတိ အင်္ကုရော၊ ဣဓ ပန ဝံသင်္ကုရော အဓိပ္ပေတော. သုသူတိ တရုဏော. ဝဍ္ဎိတဂ္ဂေါတိ ပဝဍ္ဎိတသာခေါ. သုသုဝဍ္ဎိတဂ္ဂေါတိ ဝါ သုဋ္ဌု ဝဍ္ဎိတသာခေါ သဉ္ဇာတပတ္တသာခေါ. ဒုန္နိက္ခမောတိ ဝေဠုဂုမ္ဗတော နိက္ခာမေတုံ နီဟရိတုံ အသက္ကုဏေယျော. ပသာခဇာတောတိ ဇာတပသာခေါ၊ သာခါနမ္ပိ ပဗ္ဗေ ပဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နအနုသာခေါ. ဧဝံ အဟံ ဘရိယာယာနီတာယာတိ ယထာ ဝံသော ဝဍ္ဎိတဂ္ဂေါ ဝံသန္တရေသု သံသဋ္ဌ သာခါပသာခေါ ဝေဠုဂုမ္ဗတော ဒုန္နီဟရဏီယော ဟောတိ၊ ဧဝံ အဟမ္ပိ ဘရိယာယ မယှံ အာနီတာယ ပုတ္တဓီတာဒိဝသေန ဝဍ္ဎိတဂ္ဂေါ အာသတ္တိဝသေန ဃရာဝါသတော ဒုန္နီဟရဏီယော ဘဝေယျံ. ယထာ ပန ဝံသကဠီရော အသဉ္ဇာတသာခဗန္ဓော ဝေဠုဂုမ္ဗတော သုနီဟရဏီယောဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ အဟမ္ပိ အသဉ္ဇာတပုတ္တဒါရာဒိဗန္ဓော သုနီဟရဏီယော ဟောမိ၊ တသ္မာ အနာနီတာယ ဧဝ ဘရိယာယ အနုမည မံ အတ္တနာဝ မံ အနုဇာနာပေတွာ. ပဗ္ဗဇိတောမှိ ဒါနီတိ၊ ‘‘ဣဒါနိ ပန ပဗ္ဗဇိတော အမှိ၊ သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိ အတ္တနော နေက္ခမ္မာဘိရတိံ ပကာသေသိ၊ အထ ဝါ ‘‘အနုမည မံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ဒါနီ’’တိ မာတု ကထေတိ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယဒိပိ တာယ ပုဗ္ဗေ နာနုမတံ၊ ဣဒါနိ ပန ပဗ္ဗဇိတော အမှိ၊ တသ္မာ အနုမည အနုဇာနာဟိ မံ သမဏဘာဝေယေဝ ဌာတုံ၊ နာဟံ တယာ နိဝတ္တနီယောတိ. ဧဝံ ပန ကထေန္တော ယထာဌိတောဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ကိလေသေ ခေပေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၃.၃၅-၄၀) –

‘‘နိသဇ္ဇ ပါသာဒဝရေ၊ ဝိပဿိံ အဒ္ဒသံ ဇိနံ၊

ကကုဓံ ဝိလသန္တံဝ၊ သဗ္ဗညုံ တမနာသကံ.

‘‘ပါသာဒဿာဝိဒူရေ စ၊ ဂစ္ဆတိ လောကနာယကော၊

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတေ တဿ၊ ယထာ စ သတရံသိနော.

‘‘ဂန္ဓောဒကဉ္စ ပဂ္ဂယှ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ သမောကိရိံ၊

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန၊ တတ္ထ ကာလင်္ကတော အဟံ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဂန္ဓောဒကမာကိရိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ သုဂန္ဓော နာမ ခတ္တိယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ မာတရံ အာပုစ္ဆိတွာ တဿာ ပေက္ခန္တိယာယေဝ အာကာသေန ပက္ကာမိ. သော အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဥတ္တရိကာလမ္ပိ အန္တရန္တရာ တမေဝ ဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသိ.

တတ္ထ ‘‘ပဗ္ဗဇိတောမှီ’’တိ ဣမိနာပဒေသေန အယမ္ပိ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟောသိ အတ္တနော သန္တာနေ ရာဂါဒိမလဿ ပဗ္ဗာဇိတဘာဝဒီပနတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ပဗ္ဗာဇယမတ္တနော မလံ၊ တသ္မာ ‘ပဗ္ဗဇိတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၈၈).

အာတုမတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. မာဏဝတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဇိဏ္ဏဉ္စ ဒိသွာ ဒုခိတဉ္စ ဗျာဓိတန္တိ အာယသ္မတော မာဏဝတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ လက္ခဏဓရော ဟုတွာ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော အဘိဇာတိယာ လက္ခဏာနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ သာဝေတွာ၊ ‘‘ဧကံသေန အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ နာနာနယေဟိ ထောမေတွာ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညကမ္မေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ယာဝ သတ္တဝဿာနိ၊ တာဝ အန္တောဃရေယေဝ ဝဍ္ဎိတွာ သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ ဥပနယနတ္ထံ ဥယျာနံ နီတော အန္တရာမဂ္ဂေ ဇိဏ္ဏာတုရမတေ ဒိသွာ တေသံ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗတ္တာ တေ ပရိဇနေ ပုစ္ဆိတွာ ဇရာရောဂမရဏသဘာဝံ သုတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ တတော အနိဝတ္တန္တော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၃.၄၁-၆၄) –

‘‘ဇာယမာနေ ဝိပဿိမှိ၊ နိမိတ္တံ ဗျာကရိံ အဟံ၊

နိဗ္ဗာပယိဉ္စ ဇနတံ၊ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနသ္မိံ၊ ဒသသဟဿိ ကမ္ပတိ၊

သော ဒါနိ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနသ္မိံ၊ အာလောကော ဝိပုလော အဟု၊

သော ဒါနိ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနသ္မိံ၊ သရိတာယော န သန္ဒယုံ၊

သော ဒါနိ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနသ္မိံ၊ အဝီစဂ္ဂိ န ပဇ္ဇလိ၊

သော ဒါနိ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနသ္မိံ၊ ပက္ခိသံဃော န သဉ္စရိ၊

သော ဒါနိ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနသ္မိံ၊ ဝါတက္ခန္ဓော န ဝါယတိ၊

သော ဒါနိ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနသ္မိံ၊ သဗ္ဗရတနာနိ ဇောတယုံ၊

သော ဒါနိ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ယသ္မိဉ္စ ဇာယမာနသ္မိံ၊ သတ္တာသုံ ပဒဝိက္ကမာ၊

သော ဒါနိ ဘဂဝါ သတ္ထာ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ဇာတမတ္တော စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိလောကယိ၊

ဝါစာသဘိမုဒီရေသိ၊ ဧသာ ဗုဒ္ဓါန ဓမ္မတာ.

‘‘သံဝေဇယိတွာ ဇနတံ၊ ထဝိတွာ လောကနာယကံ၊

သမ္ဗုဒ္ဓံ အဘိဝါဒေတွာ၊ ပက္ကာမိံ ပါစိနာမုခေါ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဗုဒ္ဓမဘိထောမယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ထောမနာယ ဣဒံ ဖလံ.

‘‘ဣတော နဝုတိကပ္ပမှိ၊ သမ္မုခါထဝိကဝှယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ပထဝီဒုန္ဒုဘိ နာမ၊ ဧကူနနဝုတိမှိတော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘အဋ္ဌာသီတိမှိတော ကပ္ပေ၊ ဩဘာသော နာမ ခတ္တိယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘သတ္တာသီတိမှိတော ကပ္ပေ၊ သရိတစ္ဆေဒနဝှယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘အဂ္ဂိနိဗ္ဗာပနော နာမ၊ ကပ္ပါနံ ဆဠသီတိယာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ဂတိပစ္ဆေဒနော နာမ၊ ကပ္ပါနံ ပဉ္စသီတိယာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ရာဇာ ဝါတသမော နာမ၊ ကပ္ပါနံ စုလ္လသီတိယာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ရတနပဇ္ဇလော နာမ၊ ကပ္ပါနံ တေအသီတိယာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ပဒဝိက္ကမနော နာမ၊ ကပ္ပါနံ ဒွေအသီတိယာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ရာဇာ ဝိလောကနော နာမ၊ ကပ္ပါနံ ဧကသီတိယာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ဂိရသာရောတိ နာမေန၊ ကပ္ပေသီတိမှိ ခတ္တိယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အဓိဂတာရဟတ္တော ပန ဘိက္ခူဟိ၊ ‘‘ကေန၊ တွံ အာဝုသော၊ သံဝေဂေန အတိဒဟရောဝ သမာနော ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ပုစ္ဆိတော အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇာနိမိတ္တကိတ္တနာပဒေသေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၇၃. ‘‘ဇိဏ္ဏဉ္စ ဒိသွာ ဒုခိတဉ္စ ဗျာဓိတံ၊ မတဉ္စ ဒိသွာ ဂတမာယုသင်္ခယံ၊

တတော အဟံ နိက္ခမိတူန ပဗ္ဗဇိံ၊ ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနီ’’တိ. –

ဂါထံ အဘာသိ.

တတ္ထ ဇိဏ္ဏန္တိ ဇရာယ အဘိဘူတံ၊ ခဏ္ဍိစ္စပါလိစ္စဝလိတ္တစတာဒီဟိ သမင်္ဂီဘူတံ. ဒုခိတန္တိ ဒုက္ခပ္ပတ္တံ. ဗျာဓိတန္တိ ဂိလာနံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဗျာဓိတ’’န္တိ ဝုတ္တေပိ ဒုက္ခပ္ပတ္တဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ၊ ‘‘ဒုခိတ’’န္တိ ဝစနံ တဿ ဗာဠှဂိလာနဘာဝပရိဒီပနတ္ထံ. မတန္တိ ကာလင်္ကတံ၊ ယသ္မာ ကာလင်္ကတော အာယုနော ခယံ ဝယံ ဘေဒံ ဂတော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဂတမာယုသင်္ခယ’’န္တိ. တသ္မာ ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတာနံ ဒိဋ္ဌတ္တာ၊ ‘‘ဣမေ ဇရာဒယော နာမ န ဣမေသံယေဝ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗသာဓာရဏာ၊ တသ္မာ အဟမ္ပိ ဇရာဒိကေ အနတိဝတ္တော’’တိ သံဝိဂ္ဂတ္တာ. နိက္ခမိတူနာတိ နိက္ခမိတွာ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ပဗ္ဗဇ္ဇာဓိပ္ပါယေန ဃရတော နိဂ္ဂန္တွာ. ပဗ္ဗဇိန္တိ သတ္ထု သာသနေ ပဗ္ဗဇံ ဥပဂတော. ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနီတိ ဣဋ္ဌကန္တာဒိဘာဝတော အဝီတရာဂါနံ မနော ရမေန္တီတိ မနောရမေ ဝတ္ထုကာမေ ပဇဟိတွာ၊ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဿ ဆန္ဒရာဂဿ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒနေန နိရပေက္ခဘာဝေန ဆဍ္ဍေတွာတိ အတ္ထော. ကာမာနံ ပဟာနကိတ္တနမုခေန စေတံ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ. မာဏဝကာလေ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဣမဿ ထေရဿ မာဏဝေါတွေဝ သမညာ ဇာတာတိ.

မာဏဝတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. သုယာမနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကာမစ္ဆန္ဒော စ ဗျာပါဒေါတိ အာယသ္မတော သုယာမနတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဓညဝတီနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ ဗြာဟ္မဏမန္တေ ဝါစေတိ. တေန စ သမယေန ဝိပဿီ ဘဂဝါ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဓညဝတီနဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော ဟောတိ. တံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏော ပသန္နစိတ္တော အတ္တနော ဂေဟံ နေတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ တဿူပရိ ပုပ္ဖသန္ထာရံ သန္ထရိတွာ အဒါသိ၊ သတ္ထရိ တတ္ထ နိသိန္နေ ပဏီတေန အာဟာရေန သန္တပ္ပေသိ၊ ဘုတ္တာဝိဉ္စ ပုပ္ဖဂန္ဓေန ပူဇေသိ. သတ္ထာ အနုမောဒနံ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝေသာလိယံ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သုယာမနောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ပရမနိဿမယုတ္တော ဟုတွာ ဂေဟဝါသီနံ ကာမူပဘောဂံ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဈာနနိန္နော ဘဂဝတော ဝေသာလိဂမနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၃.၆၅-၇၄) –

‘‘နဂရေ ဓညဝတိယာ၊ အဟောသိံ ဗြာဟ္မဏော တဒါ၊

လက္ခဏေ ဣတိဟာသေ စ၊ သနိဃဏ္ဍုသကေဋုဘေ.

‘‘ပဒကော ဝေယျာကရဏော၊ နိမိတ္တကောဝိဒေါ အဟံ၊

မန္တေ စ သိဿေ ဝါစေသိံ၊ တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ.

‘‘ပဉ္စ ဥပ္ပလဟတ္ထာနိ၊ ပိဋ္ဌိယံ ဌပိတာနိ မေ၊

အာဟုတိံ ယိဋ္ဌုကာမောဟံ၊ ပိတုမာတုသမာဂမေ.

‘‘တဒါ ဝိပဿီ ဘဂဝါ၊ ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတော၊

ဩဘာသေန္တော ဒိသာ သဗ္ဗာ၊ အာဂစ္ဆတိ နရာသဘော.

‘‘အာသနံ ပညပေတွာန၊ နိမန္တေတွာ မဟာမုနိံ၊

သန္ထရိတွာန တံ ပုပ္ဖံ၊ အဘိနေသိံ သကံ ဃရံ.

‘‘ယံ မေ အတ္ထိ သကေ ဂေဟေ၊ အာမိသံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ၊

တာဟံ ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါသိံ၊ ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ.

‘‘ဘုတ္တာဝိံ ကာလမညာယ ပုပ္ဖဟတ္ထမဒါသဟံ၊

အနုမောဒိတွာန သဗ္ဗညူ၊ ပက္ကာမိ ဥတ္တရာမုခေါ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပုပ္ဖဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘အနန္တရံ ဣတော ကပ္ပေ၊ ရာဇာဟုံ ဝရဒဿနော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ နီဝရဏပ္ပဟာနကိတ္တနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၇၄. ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒော စ ဗျာပါဒေါ၊ ထိနမိဒ္ဓဉ္စ ဘိက္ခုနော၊

ဥဒ္ဓစ္စံ ဝိစိကိစ္ဆာ စ၊ သဗ္ဗသောဝ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ကာမေသု ဆန္ဒော၊ ကာမော စ သော ဆန္ဒော စာတိပိ ကာမစ္ဆန္ဒော၊ ကာမရာဂေါ. ဣဓ ပန သဗ္ဗောပိ ရာဂေါ ကာမစ္ဆန္ဒော အဂ္ဂမဂ္ဂဝဇ္ဈဿာပိ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗသောဝ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. သဗ္ဗေပိ ဟိ တေဘူမကဓမ္မာ ကာမနီယဋ္ဌေန ကာမာ၊ တတ္ထ ပဝတ္တော ရာဂေါ ကာမစ္ဆန္ဒော၊ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အာရုပ္ပေ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ပဋိစ္စ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၈.၈) ဗျာပဇ္ဇတိ စိတ္တံ ပူတိဘာဝံ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ ဗျာပါဒေါ၊ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တော (ဓ. သ. ၁၀၆၆၊ ဝိဘ. ၉၀၉) အာဃာတော. ထိနံ စိတ္တဿ အကလျတာ အနုဿာဟသံဟနနံ၊ မိဒ္ဓံ ကာယဿ အကလျတာ အသတ္တိဝိဃာတော၊ တဒုဘယမ္ပိ ထိနဉ္စ မိဒ္ဓဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ၊ ကိစ္စာဟာရပဋိပက္ခာနံ ဧကတာယ ဧကံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓတဘာဝေါ ဥဒ္ဓစ္စံ၊ ယေန ဓမ္မေန စိတ္တံ ဥဒ္ဓတံ ဟောတိ အဝူပသန္တံ၊ သော စေတသော ဝိက္ခေပေါ ဥဒ္ဓစ္စံ. ဥဒ္ဓစ္စဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ကိစ္စာဟာရပဋိပက္ခာနံ သမာနတာယ ကုက္ကုစ္စမ္ပိ ဂဟိတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တံ ပစ္ဆာနုတာပလက္ခဏံ. ယော ဟိ ကတာကတကုသလာကုသလူပနိဿယော ဝိပ္ပဋိသာရော၊ တံ ကုက္ကုစ္စံ. ဝိစိကိစ္ဆာတိ၊ ‘‘ဧဝံ နု ခေါ န နု ခေါ’’တိ သံသယံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဓမ္မသဘာဝံ ဝါ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတိ ကိလမတိ ဧတာယာတိ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ဗုဒ္ဓါဒိဝတ္ထုကော သံသယော. သဗ္ဗသောတိ အနဝသေသတော. န ဝိဇ္ဇတီတိ နတ္ထိ၊ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ န ဥပလဗ္ဘတိ. ဣဒဉ္စ ပဒဒွယံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ အယဉှေတ္ထ ယောဇနာ – ယဿ ဘိက္ခုနော တေန တေန အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ကာမစ္ဆန္ဒော စ ဗျာပါဒေါ စ ထိနမိဒ္ဓဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ သဗ္ဗသောဝ န ဝိဇ္ဇတိ၊ တဿ န ကိဉ္စိ ကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယောတိ အညာပဒေသေန အညံ ဗျာကရောတိ. ပဉ္စသု ဟိ နီဝရဏေသု မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နေသု တဒေကဋ္ဌတာယ သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ သမုစ္ဆိန္နာယေဝ ဟောန္တိ. တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗေတေ ဘဂဝန္တော ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၄၆).

သုယာမနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သုသာရဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သာဓု သုဝိဟိတာန ဒဿနန္တိ အာယသ္မတော သုသာရဒတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိဇ္ဇာပဒေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ အရညာယတနေ အဿမံ ကာရေတွာ ဝိဟာသိ. အထ နံ အနုဂ္ဂဏှန္တော ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ဥပသင်္ကမိ. သော ဒူရတောဝ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ မဓုရာနိ ဖလာနိ ပက္ခိပိတွာ အဒါသိ. ဘဂဝါ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဓမ္မသေနာပတိနော ဉာတိဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မန္ဒပညတ္တာ သုသာရဒေါတိ ဂဟိတနာမော အပရဘာဂေ ဓမ္မသေနာပတိဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၃.၇၅-၈၃) –

‘‘အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော၊ တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ၊

ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ၊ ဝသာမိ အဿမေ အဟံ.

‘‘အဂ္ဂိဟုတ္တဉ္စ မေ အတ္ထိ၊ ပုဏ္ဍရီကဖလာနိ စ၊

ပုဋကေ နိက္ခိပိတွာန၊ ဒုမဂ္ဂေ လဂ္ဂိတံ မယာ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

မမုဒ္ဓရိတုကာမော သော၊ ဘိက္ခန္တော မမုပါဂမိ.

‘‘ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ ဖလံ ဗုဒ္ဓဿဒါသဟံ၊

ဝိတ္တိသဉ္ဇနနော မယှံ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခါဝဟော.

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

အန္တလိက္ခေ ဌိတော သတ္ထာ၊ ဣမံ ဂါထံ အဘာသထ.

‘‘ဣမိနာ ဖလဒါနေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ၊ ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇသိ.

‘‘တေနေဝ သုက္ကမူလေန၊ အနုဘောတွာန သမ္ပဒါ၊

ပတ္တောမှိ အစလံ ဌာနံ၊ ဟိတွာ ဇယပရာဇယံ.

‘‘ဣတော သတ္တသတေ ကပ္ပေ၊ ရာဇာ အာသိံ သုမင်္ဂလော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သပ္ပုရိသူပနိဿယာနိသံသကိတ္တနာပဒေသေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၇၅. ‘‘သာဓု သုဝိဟိတာန ဒဿနံ၊ ကင်္ခါ ဆိဇ္ဇတိ ဗုဒ္ဓိ ဝဍ္ဎတိ၊

ဗာလမ္ပိ ကရောန္တိ ပဏ္ဍိတံ၊ တသ္မာ သာဓု သတံ သမာဂမော’’တိ. –

ဂါထံ အဘာသိ.