၁၁. ဧကာဒသမဝဂ္ဂေါ

၁. ဗေလဋ္ဌာနိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဟိတွာ ဂိဟိတ္တံ အနဝေါသိတတ္တောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဗေလဋ္ဌာနိကတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဣသီဟိ ပရိဝုတော ဝိစရန္တော ဧကဒိဝသံ ဝေဿဘုံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပီတိသောမနဿဇာတော သတ္ထု ဉာဏသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ပသန္နမာနသော ဉာဏံ ဥဒ္ဒိဿ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗေလဋ္ဌာနိကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကောသလရဋ္ဌေ အရညေ ဝိဟရန္တော အလသော ကာယဒဠှိဗဟုလော ဖရုသဝါစော အဟောသိ၊ သမဏဓမ္မေ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေသိ. အထ နံ ဘဂဝါ ဉာဏပရိပါကံ ဩလောကေတွာ –

၁၀၁. ‘‘ဟိတွာ ဂိဟိတ္တံ အနဝေါသိတတ္တော၊ မုခနင်္ဂလီ ဩဒရိကော ကုသီတော၊

မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော၊ ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ. –

ဣမာယ ဩဘာသဂါထာယ သံဝေဇေသိ. သော သတ္ထာရံ ပုရတော နိသိန္နံ ဝိယ ဒိသွာ တဉ္စ ဂါထံ သုတွာ သံဝေဂဇာတော ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၄.၄၁-၄၆) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇောတန္တံ၊ နိသိန္နံ ပဗ္ဗတန္တရေ၊

ဩဘာသေန္တံ ဒိသာ သဗ္ဗာ၊ ဩသဓိံ ဝိယ တာရကံ.

‘‘တယော မာဏဝကာ အာသုံ၊ သကေ သိပ္ပေ သုသိက္ခိတာ၊

ခါရိဘာရံ ဂဟေတွာန၊ အနွေန္တိ မမ ပစ္ဆတော.

‘‘ပုဋကေ သတ္တ ပုပ္ဖါနိ၊ နိက္ခိတ္တာနိ တပဿိနာ၊

ဂဟေတွာ တာနိ ဉာဏမှိ၊ ဝေဿဘုဿာဘိရောပယိံ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဉာဏပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ဧကူနတိံသကပ္ပမှိ၊ ဝိပုလာဘသနာမကော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထု ဩဝါဒံ ပဋိပူဇေန္တော ဗျတိရေကမုခေန စ အညံ ဗျာကရောန္တော တမေဝ ဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသိ.

တတ္ထ ဟိတွာ ဂိဟိတ္တန္တိ ဂဟဋ္ဌဘာဝံ ပရိစ္စဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာတိ အတ္ထော. အနဝေါသိတတ္တောတိ အနုရူပံ အဝေါသိတတ္တော၊ ယဒတ္ထံ သာသနေ ပဗ္ဗဇန္တဿ အနုရူပပရိညာဒီနံ အတီရိတတ္တာ အပရိယောသိတဘာဝေါ အကတကရဏီယောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အနဝေါသိတတ္တောတိ အနုအဝေါသိတသဘာဝေါ၊ ဝိသုဒ္ဓီနံ မဂ္ဂါနဉ္စ အနုပဋိပါဋိယာ ဝသိတဗ္ဗဝါသဿ အကတာဝီ၊ ဒသသု အရိယဝါသေသု အဝုသိတဝါတိ အတ္ထော. မုခသင်္ခါတံ နင်္ဂလံ ဣမဿ အတ္ထီတိ မုခနင်္ဂလီ. နင်္ဂလေန ဝိယ ပထဝိံ ပရေသု ဖရုသဝါစပ္ပယောဂေန အတ္တာနံ ခနန္တောတိ အတ္ထော. ဩဒရိကောတိ ဥဒရေ ပသုတော ဥဒရပေါသနတပ္ပရော. ကုသီတောတိ အလသော၊ ဘာဝနံ အနနုယုဉ္ဇန္တော. ဧဝံဘူတဿ နိပ္ဖတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော၊ ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဧတ္ထ စ ယထာ ပဗ္ဗဇိတွာ အနဝေါသိတာဒိသဘာဝတာယ ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော၊ န ဧဝံ မာဒိသော ပဏ္ဍိတော. တဗ္ဗိပရီတသဘာဝတာယ ပန သမ္မာပဋိပတ္တိယာ မတ္ထကံ ပါပိတတ္တာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ ဗျတိရေကမုခေန အညံ ဗျာကာသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ.

ဗေလဋ္ဌာနိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သေတုစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

မာနေန ဝဉ္စိတာသေတိ အာယသ္မတော သေတုစ္ဆတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော တိဿဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ တိဿံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သုမဓုရံ ပနသဖလံ အဘိသင်္ခတံ နာဠိကေရသာဠဝံ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အညတရဿ မဏ္ဍလိကရညော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သေတုစ္ဆောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ပိတရိ မတေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတော ဥဿာဟသတ္တီနံ အဘာဝေန ရာဇကိစ္စာနိ ဝိရာဓေန္တော ရဇ္ဇံ ပရဟတ္ထဂတံ ကတွာ ဒုက္ခပ္ပတ္တိယာ သံဝေဂဇာတော ဇနပဒစာရိကံ စရန္တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကရောန္တော တဒဟေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၇.၁၃-၁၇) –

‘‘တိဿဿ ခေါ ဘဂဝတော၊ ပုဗ္ဗေ ဖလမဒါသဟံ၊

နာဠိကေရဉ္စ ပါဒါသိံ၊ ခဇ္ဇကံ အဘိသမ္မတံ.

‘‘ဗုဒ္ဓဿ တမဟံ ဒတွာ၊ တိဿဿ တု မဟေသိနော၊

မောဒါမဟံ ကာမကာမီ၊ ဥပပဇ္ဇိံ ယမိစ္ဆကံ.

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဣတော တေရသကပ္ပမှိ၊ ရာဇာ ဣန္ဒသမော အဟု၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ကိလေသေ ဂရဟန္တော –

၁၀၂. ‘‘မာနေန ဝဉ္စိတာသေ၊ သင်္ခါရေသု သံကိလိဿမာနာသေ၊

လာဘာလာဘေန မထိတာ၊ သမာဓိံ နာဓိဂစ္ဆန္တီ’’တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ မာနေန ဝဉ္စိတာသေတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေန မာနေန အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနာဒိဝသေန ကုသလဘဏ္ဍစ္ဆေဒနေန ဝိပ္ပလဒ္ဓါ. သင်္ခါရေသု သံကိလိဿမာနာသေတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု စက္ခာဒီသု စေဝ ရူပါဒီသု စ သင်္ခတဓမ္မေသု သံကိလိဿမာနာ၊ ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ တံနိမိတ္တံ တဏှာဂါဟာဒိဝသေန သံကိလေသံ အာပဇ္ဇမာနာ. လာဘာလာဘေန မထိတာတိ ပတ္တစီဝရာဒီနဉ္စေဝ ဝတ္ထာဒီနဉ္စ လာဘေန တေသံယေဝ စ အလာဘေန တံနိမိတ္တံ ဥပ္ပန္နေဟိ အနုနယပဋိဃေဟိ မထိတာ မဒ္ဒိတာ အဘိဘူတာ. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ အဝသိဋ္ဌလောကဓမ္မာနမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမာဓိံ နာဓိဂစ္ဆန္တီတိ တေ ဧဝရူပါ ပုဂ္ဂလာ သမာဓိံ သမထဝိပဿနာဝသေန စိတ္တေကဂ္ဂတံ ကဒါစိပိ န ဝိန္ဒန္တိ န ပဋိလဘန္တိ န ပါပုဏန္တိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနံ ဓမ္မာနံ အဘာဝတော၊ ဣတရေသဉ္စ ဘာဝတော. ဣဓာပိ ယထာ မာနာဒီဟိ အဘိဘူတာ အဝိဒ္ဒသုနော သမာဓိံ နာဓိဂစ္ဆန္တိ၊ န ဧဝံ ဝိဒ္ဒသုနော. တေ ပန မာဒိသာ တေဟိ အနဘိဘူတာ သမာဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တေဝါတိ ဗျတိရေကမုခေန အညာဗျာကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သေတုစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဗန္ဓုရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နာဟံ ဧတေန အတ္ထိကောတိ အာယသ္မတော ဗန္ဓုရတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ အညတရဿ ရညော အန္တေပုရေ ဂေါပကော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ သပရိသံ ရာဇင်္ဂဏေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကဏဝေရပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ သသံဃံ လောကနာယကံ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သီလဝတီနဂရေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဗန္ဓုရောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သာဝတ္ထိယံ ဂတော ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂတော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဉာဏဿ ပရိပါကတ္တာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၇.၇-၁၂) –

‘‘သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ဘဂဝါ၊ လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

ပုရက္ခတော သာဝကေဟိ၊ နဂရံ ပဋိပဇ္ဇထ.

‘‘ရညော အန္တေပုရေ အာသိံ၊ ဂေါပကော အဘိသမ္မတော၊

ပါသာဒေ ဥပဝိဋ္ဌောဟံ၊ အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ.

‘‘ကဏဝေရံ ဂဟေတွာန၊ ဘိက္ခုသံဃေ သမောကိရိံ၊

ဗုဒ္ဓဿ ဝိသုံ ကတွာန၊ တတော ဘိယျော သမောကိရိံ.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘သတ္တာသီတိမှိတော ကပ္ပေ၊ စတုရာသုံ မဟိဒ္ဓိကာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ကတညုဘာဝေ ဌတွာ အတ္တနော ဥပကာရဿ ရညော ပစ္စုပကာရံ ကာတုံ သီလဝတီနဂရံ ဂန္တွာ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သစ္စာနိ ပကာသေသိ. ရာဇာ သစ္စပရိယောသာနေ သောတာပန္နော ဟုတွာ အတ္တနော နဂရေ သုဒဿနံ နာမ မဟန္တံ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ထေရဿ နိယျာတေသိ. မဟာလာဘသက္ကာရော အဟောသိ. ထေရော ဝိဟာရံ သဗ္ဗဉ္စ လာဘသက္ကာရံ သံဃဿ နိယျာတေတွာ သယံ ပုရိမနိယာမေနေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယာပေန္တော ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသိတွာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမော အဟောသိ. ဘိက္ခူ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေ ဣဓေဝ ဝသထ၊ သစေ ပစ္စယေဟိ ဝေကလ္လံ၊ မယံ တံ ပရိပူရေဿာမာ’’တိ အာဟံသု. ထေရော၊ ‘‘န မယှံ၊ အာဝုသော၊ ဥဠာရေဟိ ပစ္စယေဟိ အတ္ထော အတ္ထိ၊ ဣတရီတရေဟိ ပစ္စယေဟိ ယာပေမိ၊ ဓမ္မရသေနေဝမှိ တိတ္တော’’တိ ဒဿေန္တော –

၁၀၃. ‘‘နာဟံ ဧတေန အတ္ထိကော၊ သုခိတော ဓမ္မရသေန တပ္ပိတော၊

ပိတွာ ရသဂ္ဂမုတ္တမံ၊ န စ ကာဟာမိ ဝိသေန သန္ထဝ’’န္တိ. –

ဂါထံ အဘာသိ.

တတ္ထ နာဟံ ဧတေန အတ္ထိကောတိ ယေန မံ တုမှေ တပ္ပေတုကာမာ ‘‘ပရိပူရေဿာမာ’’တိ ဝဒထ၊ ဧတေန အာမိသလာဘေန ပစ္စယာမိသရသေန နာဟံ အတ္ထိကော၊ မယှံ ဧတေန အတ္ထော နတ္ထိ၊ သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ သုခန္တိ ဣတရီတရေဟေဝ ပစ္စယေဟိ ယာပေမီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တေန အနတ္ထိကဘာဝေ ပဓာနကာရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သုခိတော ဓမ္မရသေန တပ္ပိတော’’တိ. သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မရသေန စေဝ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မရသေန စ တပ္ပိတော ပီဏိတော သုခိတော ဥတ္တမေန သုခေန သုဟိတောတိ အတ္ထော. ပိတွာ ရသဂ္ဂမုတ္တမန္တိ သဗ္ဗရသေသု အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ တတောယေဝ ဥတ္တမံ ယထာဝုတ္တံ ဓမ္မရသံ ပိဝိတွာ ဌိတော၊ တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗရသံ ဓမ္မရသော ဇိနာတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၅၄). န စ ကာဟာမိ ဝိသေန သန္ထဝန္တိ ဧဝရူပံ ရသုတ္တမံ ဓမ္မရသံ ပိဝိတွာ ဌိတော ဝိသေန ဝိသသဒိသေန ဝိသရသေန သန္ထဝံ သံသဂ္ဂံ န ကရိဿာမိ၊ တထာကရဏဿ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

ဗန္ဓုရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ခိတကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

လဟုကော ဝတ မေ ကာယောတိ အာယသ္မတော ခိတကတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ယက္ခသေနာပတိ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ ယက္ခသမာဂမေ နိသိန္နော သတ္ထာရံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သော ဓမ္မံ သုတွာ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဝေဒေန္တော အပ္ဖေါဋေန္တော ဥဋ္ဌဟိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ခိတကောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ မဟိဒ္ဓိကဘာဝံ သုတွာ ‘‘ဣဒ္ဓိမာ ဘဝိဿာမီ’’တိ ပုဗ္ဗဟေတုနာ စောဒိယမာနော ပဗ္ဗဇိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၇.၁-၆) –

‘‘ပဒုမော နာမ နာမေန၊ ဒွိပဒိန္ဒော နရာသဘော၊

ပဝနာ အဘိနိက္ခမ္မ၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ.

‘‘ယက္ခာနံ သမယော အာသိ၊ အဝိဒူရေ မဟေသိနော၊

ယေန ကိစ္စေန သမ္ပတ္တာ၊ အဇ္ဈာပေက္ခိံသု တာဝဒေ.

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဂိရမညာယ၊ အမတဿ စ ဒေသနံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ အပ္ဖေါဋေတွာ ဥပဋ္ဌဟိံ.

‘‘သုစိဏ္ဏဿ ဖလံ ပဿ၊ ဥပဋ္ဌာနဿ သတ္ထုနော၊

တိံသကပ္ပသဟဿေသု၊ ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ.

‘‘ဦနတိံသေ ကပ္ပသတေ၊ သမလင်္ကတနာမကော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သဝိသေသံ ဣဒ္ဓီသု ဝသီဘာဝေန အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောန္တော ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေန အနုသာသနီပါဋိဟာရိယေန စ သတ္တာနံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ. သော ဘိက္ခူဟိ၊ ‘‘ကထံ တွံ၊ အာဝုသော၊ ဣဒ္ဓိ ဝဠဉ္ဇေသီ’’တိ ပုဋ္ဌော တမတ္ထံ အာစိက္ခန္တော –

၁၀၄. ‘‘လဟုကော ဝတ မေ ကာယော၊ ဖုဋ္ဌော စ ပီတိသုခေန ဝိပုလေန၊

တူလမိဝ ဧရိတံ မာလုတေန၊ ပိလဝတီဝ မေ ကာယော’’တိ. –

ဂါထံ အဘာသိ. ‘‘ဥဒါနဝသေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိယေဝ.

တတ္ထ လဟုကော ဝတ မေ ကာယောတိ နီဝရဏာဒိဝိက္ခမ္ဘနေန စုဒ္ဒသဝိဓေန စိတ္တပရိဒမနေန စတုရိဒ္ဓိပါဒကဘာဝနာယ သုဋ္ဌု စိဏ္ဏဝသီဘာဝေန စ မေ ရူပကာယော သလ္လဟုကော ဝတ၊ ယေန ဒန္ဓံ မဟာဘူတပစ္စယမ္ပိ နာမ ဣမံ ကရဇကာယံ စိတ္တဝသေန ပရိဏာမေမီတိ အဓိပ္ပါယော. ဖုဋ္ဌော စ ပီတိသုခေန ဝိပုလေနာတိ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဖရန္တေန မဟတာ ဥဠာရေန ပီတိသဟိတေန သုခေန ဖုဋ္ဌော စ မေ ကာယောတိ ယောဇနာ. ဣဒဉ္စ ယထာ ကာယော လဟုကော အဟောသိ၊ တံ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သုခသညောက္ကမနေန ဟိ သဒ္ဓိံယေဝ လဟုသညောက္ကမနံ ဟောတိ. သုခဿ ဖရဏဉ္စေတ္ထ တံသမုဋ္ဌာနရူပဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ကထံ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနသမင်္ဂိနော ပီတိသုခဖရဏံ၊ သမတိက္ကန္တပီတိသုခဉှိ တန္တိ စေ? သစ္စမေတံ၊ ဣဒံ ပန န စတုတ္ထဇ္ဈာနလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန. ‘‘ပီတိသုခေနာ’’တိ ပန ပီတိသဟိတသဒိသေန သုခေန၊ ဥပေက္ခာ ဟိ ဣဓ သန္တသဘာဝတာယ ဉာဏဝိသေသယောဂတော စ သုခန္တိ အဓိပ္ပေတံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၀၁). ပါဒကဇ္ဈာနာရမ္မဏေန ရူပကာယာရမ္မဏေန ဝါ ဣဒ္ဓိစိတ္တေန သဟဇာတံ သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမတိ ပဝိသတိ ဖုသတိ သမ္ပာပုဏာတီတိ အယမ္ပိ တတ္ထ အတ္ထော. တထာ စာဟ အဋ္ဌကထာယံ (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၁၂) – ‘‘သုခသညာ နာမ ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တာ သညာ. ဥပေက္ခာ ဟိ သန္တံ သုခန္တိ ဝုတ္တံ သာယေဝ သညာ နီဝရဏေဟိ စေဝ ဝိတက္ကာဒိပစ္စနီကေဟိ စ ဝိမုတ္တတ္တာ လဟုသညာတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တံ ဩက္ကန္တဿ ပနဿ ကရဇကာယောပိ တူလပိစု ဝိယ သလ္လဟုကော ဟောတိ. သော ဧဝံ ဝါတက္ခိတ္တတူလပိစုနော ဝိယ သလ္လဟုကေန ဒိဿမာနေန ကာယေန ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆတီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘တူလမိဝ ဧရိတံ မာလုတေန၊ ပိလဝတီဝ မေ ကာယော’’တိ. တဿတ္ထော – ယဒါဟံ ဗြဟ္မလောကံ အညံ ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဂန္တုကာမော ဟောမိ၊ တဒါ မာလုတေန ဝါယုနာ ဧရိတံ စိတ္တံ တူလပိစု ဝိယ အာကာသံ လင်္ဃန္တောယေဝ မေ ကာယော ဟောတီတိ.

ခိတကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. မလိတဝမ္ဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥက္ကဏ္ဌိတောတိ အာယသ္မတော မလိတဝမ္ဘတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တတော အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဇာတဿရေ သကုဏော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ တံ အနုဂ္ဂဏှန္တော တတ္ထ ဂန္တွာ ဇာတဿရတီရေ စင်္ကမတိ. သကုဏော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သရေ ကုမုဒါနိ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုရုကစ္ဆနဂရေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ မလိတဝမ္ဘောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော ပစ္ဆာဘူမဟာထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ. တဿ စ အယံ သဘာဝေါ၊ ယတ္ထ ဘောဇနသပ္ပါယော ဒုလ္လဘော၊ ဣတရေ သုလဘာ၊ တတော န ပက္ကမတိ. ယတ္ထ ပန ဘောဇနသပ္ပါယော သုလဘော၊ ဣတရေ ဒုလ္လဘာ၊ တတ္ထ န ဝသတိ ပက္ကမတေဝ. ဧဝံ ဝိဟရန္တော စ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ မဟာပုရိသဇာတိကတာယ စ နစိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၆.၅၁-၅၇) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ၊ မဟာဇာတဿရော အဟု၊

ပဒုမုပ္ပလသဉ္ဆန္နော၊ ပုဏ္ဍရီကသမောတ္ထဋော.

‘‘ကုကုတ္ထော နာမ နာမေန၊ တတ္ထာသိံ သကုဏော တဒါ၊

သီလဝါ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော၊ ပုညာပုညေသု ကောဝိဒေါ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

ဇာတဿရဿာဝိဒူရေ၊ သဉ္စရိတ္ထ မဟာမုနိ.

‘‘ဇလဇံ ကုမုဒံ ဆေတွာ၊ ဥပနေသိံ မဟေသိနော၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ၊ ပဋိဂ္ဂဟိ မဟာမုနိ.

‘‘တဉ္စ ဒါနံ ဒဒိတွာန၊ သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ၊ ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ.

‘‘သောဠသေတော ကပ္ပသတေ၊ အာသုံ ဝရုဏနာမကာ၊

အဋ္ဌ ဧတေ ဇနာဓိပါ၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနေန္တော –

၁၀၅. ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတောပိ န ဝသေ၊ ရမမာနောပိ ပက္ကမေ၊

န တွေဝါနတ္ထသံဟိတံ၊ ဝသေ ဝါသံ ဝိစက္ခဏော’’တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဥက္ကဏ္ဌိတောပိ န ဝသေတိ ယသ္မိံ အာဝါသေ ဝသန္တဿ မေ ဘောဇနသပ္ပါယာလာဘေန အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု ဥက္ကဏ္ဌာ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ ဥက္ကဏ္ဌိတောပိ ဝသာမိယေဝ ဣတရသပ္ပါယလာဘေန န ပက္ကမေ န ပက္ကမာမိ. န ဝသေတိ ဧတ္ထ န-ကာရေနပိ ပက္ကမေတိပဒံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ရမမာနောပိ ပက္ကမေတိ ယသ္မိံ ပန အာဝါသေ ဝသန္တဿ မေ ပစ္စယဝေကလ္လာဘာဝေန နတ္ထိ ဥက္ကဏ္ဌာ၊ အညဒတ္ထု အဘိရမာမိ၊ ဧဝံ အဘိရမမာနောပိ အဝသေသသပ္ပါယာလာဘေန တတော ပက္ကမေ၊ န ဝသေယျံ. ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တောဝါဟံ နစိရဿေဝ သကတ္ထံ ပစ္စုပါဒိန္တိ. အယဉ္စေတ္ထ အတ္တပဋိပတ္တိပစ္စဝေက္ခဏာယံ ယောဇနာ. ပရဿ ဩဝါဒဒါနေ ပန ဝသေယျ န ပက္ကမေယျာတိ ဝိဓာနဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. န တွေဝါနတ္ထသံဟိတံ၊ ဝသေ ဝါသံ ဝိစက္ခဏောတိ ယသ္မိံ အာဝါသေ ပစ္စယာ သုလဘာ၊ သမဏဓမ္မော န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ ယသ္မိဉ္စ အာဝါသေ ပစ္စယာ ဒုလ္လဘာ၊ သမဏဓမ္မောပိ ပါရိပူရိံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝရူပေါ အာဝါသော ဣဓ အနတ္ထသံဟိတော နာမ အဝဍ္ဎိသဟိတောတိ ကတွာ. ဧဝရူပံ ဝါသံ ဝိစက္ခဏော ဝိညုဇာတိကော သကတ္ထံ ပရိပူရေတုကာမော နတွေဝ ဝသေယျ. ယတ္ထ ပန ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတော အာဝါသော လဗ္ဘတိ၊ သတ္တပိ သပ္ပါယာ လဗ္ဘန္တိ၊ တတ္ထေဝ ဝသေယျာတိ အတ္ထော.

မလိတဝမ္ဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သုဟေမန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿာတိ အာယသ္မတော သုဟေမန္တတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဒွါနဝုတေ ကပ္ပေ တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝနစရော ဟုတွာ ဝနေ ဝသတိ၊ တံ အနုဂ္ဂဟိတုံ ဘဂဝါ အရညံ ပဝိသိတွာ တဿ အာသန္နေ ဌာနေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော သုဂန္ဓာနိ ပုန္နာဂပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပါရိယန္တဒေသေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သုဟေမန္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော သင်္ကဿနဂရေ မိဂဒါယေ ဝိဟရန္တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ တေပိဋကော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၆.၄၆-၅၀) –

‘‘ကာနနံ ဝနမောဂယှ၊ ဝသာမိ လုဒ္ဒကော အဟံ၊

ပုန္နာဂံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ အနုဿရိံ.

‘‘တံ ပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာန၊ သုဂန္ဓံ ဂန္ဓိတံ သုဘံ၊

ထူပံ ကရိတွာ ပုလိနေ၊ ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ.

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ဧကမှိ နဝုတေ ကပ္ပေ၊ ဧကော အာသိံ တမောနုဒေါ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ခေါ ယံ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ၊ တံ အနုပ္ပတ္တံ၊ ယံနူနာဟံ ဣဒါနိ ဘိက္ခူနံ အနုဂ္ဂဟံ ကရေယျ’’န္တိ. ဧဝံ စိန္တေတွာ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒတာယ အကိလာသုတာယ စ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတေ ဘိက္ခူ ယထာရဟံ ဩဝဒန္တော အနုသာသန္တော ကင်္ခံ ဆိန္ဒန္တော ဓမ္မံ ကထေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ အာစိက္ခန္တော ဝိဟရတိ. အထေကဒိဝသံ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိညူနဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသေသံ အာစိက္ခန္တော –

၁၀၆. ‘‘သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿ၊ သတလက္ခဏဓာရိနော၊

ဧကင်္ဂဒဿီ ဒုမ္မေဓော၊ သတဒဿီ စ ပဏ္ဍိတော’’တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သတလိင်္ဂဿာတိ လီနမတ္ထံ ဂမေန္တီတိ လိင်္ဂါနိ၊ အတ္ထေသု သဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တာနိ၊ တာနိ ပန သတံ အနေကာနိ လိင်္ဂါနိ ဧတဿာတိ သတလိင်္ဂေါ. အနေကတ္ထော ဟိ ဣဓ သတသဒ္ဒေါ၊ ‘‘သတံ သဟဿ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ န သင်္ချာဝိသေသတ္ထော တဿ သတလိင်္ဂဿ. အတ္ထဿာတိ ဉေယျဿ၊ ဉေယျဉှိ ဉာဏေန အရဏီယတော ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ. သော စ ဧကောပိ အနေကလိင်္ဂေါ၊ ယထာ ‘‘သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါ မဃဝါ’’တိ၊ ‘‘ပညာ ဝိဇ္ဇာ မေဓာ ဉာဏ’’န္တိ စ. ယေန လိင်္ဂေန ပဝတ္တိနိမိတ္တေန တာဝတိံသာဓိပတိမှိ ဣန္ဒသဒ္ဒေါ ပဝတ္တော၊ န တေန တတ္ထ သက္ကာဒိသဒ္ဒါ ပဝတ္တာ၊ အထ ခေါ အညေန. တထာ ယေန သမ္မာဒိဋ္ဌိမှိ ပညာသဒ္ဒေါ ပဝတ္တော၊ န တေန ဝိဇ္ဇာဒိသဒ္ဒါ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿာ’’တိ.

သတလက္ခဏဓာရိနောတိ အနေကလက္ခဏဝတော. လက္ခီယတိ ဧတေနာတိ လက္ခဏံ၊ ပစ္စယဘာဝိနော အတ္ထဿ အတ္တနော ဖလံ ပဋိစ္စ ပစ္စယဘာဝေါ၊ တေန ဟိ သော အယံ ဣမဿ ကာရဏန္တိ လက္ခီယတိ. သော စ ဧကဿေဝ အတ္ထဿ အနေကပ္ပဘေဒေါ ဥပလဗ္ဘတိ၊ တေနာဟ ‘‘သတလက္ခဏဓာရိနော’’တိ. အထ ဝါ လက္ခီယန္တီတိ လက္ခဏာနိ၊ တဿ တဿ အတ္ထဿ သင်္ခတတာဒယော ပကာရဝိသေသာ တေ ပန အတ္ထတော အဝတ္ထာဝိသေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ စ ပန တေသံ အနိစ္စတာဒိသာမညလက္ခဏံ လိင်္ဂေန္တိ ဉာပေန္တီတိ ‘‘လိင်္ဂါနီ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ. တဿိမေ အာကာရာ၊ ယသ္မာ ဧကဿာပိ အတ္ထဿ အနေကေ ဥပလဗ္ဘန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿ၊ သတလက္ခဏဓာရိနော’’တိ. တေနာဟ အာယသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ – ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅).

ဧကင်္ဂဒဿီ ဒုမ္မေဓောတိ ဧဝံ အနေကလိင်္ဂေ အနေကလက္ခဏေ အတ္ထေ ယော တတ္ထ ဧကင်္ဂဒဿီ အပုထုပညတာယ ဧကလိင်္ဂမတ္တံ ဧကလက္ခဏမတ္တဉ္စ ဒိသွာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌမေဝ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ အဘိနိဝိဿ ‘‘မောဃမည’’န္တိ ဣတရံ ပဋိက္ခိပတိ၊ ဟတ္ထိဒဿနကအန္ဓော ဝိယ ဧကင်္ဂဂါဟီ ဒုမ္မေဓော ဒုပ္ပညော တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနာနံယေဝ ပကာရဝိသေသာနံ အဇာနနတော မိစ္ဆာ အဘိနိဝိသနတော စ. သတဒဿီ စ ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိတော ပန တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနေ အနေကေပိ ပကာရေ အတ္တနော ပညာစက္ခုနာ သဗ္ဗသော ပဿတိ. ယော ဝါ တတ္ထ လဗ္ဘမာနေ အနေကေ ပညာစက္ခုနာ အတ္တနာပိ ပဿတိ၊ အညေသမ္ပိ ဒဿေတိ ပကာသေတိ၊ သော ပဏ္ဍိတော ဝိစက္ခဏော အတ္ထေသု ကုသလော နာမာတိ. ဧဝံ ထေရော ဥက္ကံသဂတံ အတ္တနော ပဋိသမ္ဘိဒါသမ္ပတ္တိံ ဘိက္ခူနံ ဝိဘာဝေသိ.

သုဟေမန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဓမ္မသဝတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဗ္ဗဇိံ တုလယိတွာနာတိ အာယသ္မတော ဓမ္မသဝတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ သုဝစ္ဆော နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဃရာဝါသေ ဒေါသံ ဒိသွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညာယတနေ ပဗ္ဗတန္တရေ အဿမံ ကာရေတွာ ဗဟူဟိ တာပသေဟိ သဒ္ဓိံ ဝသိ. အထဿ ကုသလဗီဇံ ရောပေတုကာမော ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ အဿမသမီပေ အာကာသေ ဌတွာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ. သော တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပူဇေတုကာမော နာဂပုပ္ဖါနိ ဩစိနာပေသိ. သတ္ထာ၊ ‘‘အလံ ဣမဿ တာပသဿ ဧတ္တကံ ကုသလဗီဇ’’န္တိ ပက္ကာမိ. သော ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ သတ္ထု ဂမနမဂ္ဂံ ဩကိရိတွာ စိတ္တံ ပသာဒေန္တော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဓမ္မသဝေါတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အာနိသံသဉ္စ ဒိသွာ ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိံ ဝိဟရန္တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၆.၃၉-၄၅) –

‘‘သုဝစ္ဆော နာမ နာမေန၊ ဗြာဟ္မဏော မန္တပါရဂူ၊

ပုရက္ခတော သသိဿေဟိ၊ ဝသတေ ပဗ္ဗတန္တရေ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

မမုဒ္ဓရိတုကာမော သော၊ အာဂစ္ဆိ မမ သန္တိကံ.

‘‘ဝေဟာသမှိ စင်္ကမတိ၊ ဓူပါယတိ ဇလတေ တထာ၊

ဟာသံ မမံ ဝိဒိတွာန၊ ပက္ကာမိ ပါစိနာမုခေါ.

‘‘တဉ္စ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ၊ အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ၊

နာဂပုပ္ဖံ ဂဟေတွာန၊ ဂတမဂ္ဂမှိ ဩကိရိံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖံ ဩကိရိံ အဟံ၊

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန၊ ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ.

‘‘ဧကတိံသေ ကပ္ပသတေ၊ ရာဇာ အာသိ မဟာရဟော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သောမနဿပ္ပတ္တော ဥဒါနဝသေန –

၁၀၇. ‘‘ပဗ္ဗဇိံ တုလယိတွာန၊ အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ပဗ္ဗဇိံ တုလယိတွာနာတိ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၁၊ မ. နိ. ၂.၁၀၊ သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ဃရာဝါသေ၊ ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၄၁၇၊ မ. နိ. ၁.၁၇၇) ကာမေသု အာဒီနဝံ တပ္ပဋိပက္ခတော နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ တုလဘူတာယ ပညာယ ဝိစာရေတွာ ဝီမံသိတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ.

ဓမ္မသဝတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဓမ္မသဝပိတုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သ ဝီသဝဿသတိကောတိ အာယသ္မတော ဓမ္မသဝပိတုတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘူတဂဏေ နာမ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တံ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တိဏသူလပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဒါရပရိဂ္ဂဟံ ကတွာ ဓမ္မသဝံ နာမ ပုတ္တံ လဘိတွာ တသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတေ သယမ္ပိ ဝီသဝဿသတိကော ဟုတွာ၊ ‘‘မမ ပုတ္တော တာဝ တရုဏော ပဗ္ဗဇိ၊ အထ ကသ္မာ နာဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၆.၃၅-၃၈) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ၊ ဘူတဂဏော နာမ ပဗ္ဗတော၊

ဝသတေကော ဇိနော တတ္ထ၊ သယမ္ဘူ လောကနိဿဋော.

‘‘တိဏသူလံ ဂဟေတွာန၊ ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ၊

ဧကူနသတသဟဿံ၊ ကပ္ပံ န ဝိနိပါတိကော.

‘‘ဣတော ဧကာဒသေ ကပ္ပေ၊ ဧကောသိံ ဓရဏီရုဟော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ဥဒါနေန္တော –

၁၀၈. ‘‘သ ဝီသဝဿသတိကော၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သ ဝီသဝဿသတိကောတိ သော ဝီသံဝဿသတိကော၊ သော အဟံ ဇာတိယာ ဝီသာဓိကဝဿသတိကော သမာနော. ပဗ္ဗဇိန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂစ္ဆိံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဒမေဝ စ ဣမဿ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ.

ဓမ္မသဝပိတုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သင်္ဃရက္ခိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

န နူနာယံ ပရမဟိတာနုကမ္ပိနောတိ အာယသ္မတော သင်္ဃရက္ခိတတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော စတုနဝုတေ ကပ္ပေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသန္တေ သတ္တ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကဒမ္ဗပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဣဗ္ဘကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တဿ သင်္ဃရက္ခိတောတိ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အညတရံ ဘိက္ခုံ သဟာယံ ကတွာ အရညေ ဝိဟရတိ. ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနတော အဝိဒူရေ ဝနဂုမ္ဗေ ဧကာ မိဂီ ဝိဇာယိတွာ တရုဏံ ဆာပံ ရက္ခန္တီ ဆာတဇ္ဈတ္တာပိ ပုတ္တသိနေဟေန ဒူရေ ဂေါစရာယ န ဂစ္ဆတိ၊ အာသန္နေ စ တိဏောဒကဿ အလာဘေန ကိလမတိ. တံ ဒိသွာ ထေရော၊ ‘‘အဟော ဝတာယံ လောကော တဏှာဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝတိ၊ န တံ ဆိန္ဒိတုံ သက္ကောတီ’’တိ သံဝေဂဇာတော တမေဝ အင်္ကုသံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၆.၃၀-၃၄) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ၊ ကုက္ကုဋော နာမ ပဗ္ဗတော၊

တမှိ ပဗ္ဗတပါဒမှိ၊ သတ္တ ဗုဒ္ဓါ ဝသန္တိ တေ.