၁၂. ဒွါဒသမဝဂ္ဂေါ

၁. ဇေန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒုပ္ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဝေ ဒုရဓိဝါသာ ဂေဟာတိ အာယသ္မတော ဇေန္တတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကိံကိရာတပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဇေန္တဂါမေ ဧကဿ မဏ္ဍလိကရာဇဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဇေန္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဒဟရကာလေယေဝ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ပဗ္ဗဇ္ဇာနိန္နမာနသော ဟုတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ဒုက္ကရာ၊ ဃရာပိ ဒုရာဝါသာ၊ ဓမ္မော စ ဂမ္ဘီရော၊ ဘောဂါ စ ဒုရဓိဂမာ၊ ကိံ နု ခေါ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ပန စိန္တာဗဟုလော ဟုတွာ ဝိစရန္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏိ. သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိရတော ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပါဘိညာယ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၆.၂၁-၂၄) –

‘‘ဒေဝပုတ္တော အဟံ သန္တော၊ ပူဇယိံ သိခိနာယကံ၊

ကက္ကာရုပုပ္ဖံ ပဂ္ဂယှ၊ ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ဣတော စ နဝမေ ကပ္ပေ၊ ရာဇာ သတ္တုတ္တမော အဟုံ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခန္တော၊ ‘‘အသက္ခိံ ဝတာဟံ အာဒိတော မယှံ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကံ ဆိန္ဒိတု’’န္တိ သောမနဿဇာတော ဝိတက္ကဿ ဥပ္ပန္နာကာရံ တဿ စ သမ္မဒေဝ ဆိန္နတံ ဒဿေန္တော –

၁၁၁. ‘‘ဒုပ္ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဝေ ဒုရဓိဝါသာ ဂေဟာ၊ ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော ဒုရဓိဂမာ ဘောဂါ၊

ကိစ္ဆာ ဝုတ္တိ နော ဣတရီတရေနေဝ၊ ယုတ္တံ စိန္တေတုံ သတတမနိစ္စတ’’န္တိ. –

ဂါထံ အဘာသိ.

တတ္ထ ဒုပ္ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ အပ္ပံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓဉ္စေဝ ဉာတိပရိဝဋ္ဋဉ္စ ပဟာယ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇနဿ ဒုက္ကရတ္တာ ဒုက္ခံ ပဗ္ဗဇနံ၊ ဒုက္ကရာ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ဒုပ္ပဗ္ဗဇ္ဇံ. ဝေတိ နိပါတမတ္တံ၊ ဒဠှတ္ထော ဝါ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒုက္ခာ’’တိ. ဂေဟဉ္စေ အာဝသေယျံ၊ ဒုရဓိဝါသာ ဂေဟာ၊ ယသ္မာ ဂေဟံ အဓိဝသန္တေန ရညာ ရာဇကိစ္စံ၊ ဣဿရေန ဣဿရကိစ္စံ၊ ဂဟပတိနာ ဂဟပတိကိစ္စံ ကတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ပရိဇနော စေဝ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာ၊ တသ္မိံ တသ္မိဉ္စ ကတ္တဗ္ဗေ ကရိယမာနေပိ ဃရာဝါသော ဆိဒ္ဒဃဋော ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ စ ဒုပ္ပူရော၊ တသ္မာ ဂေဟာ နာမေတေ အဓိဝသိတုံ အာဝသိတုံ ဒုက္ခာ ဒုက္ကရာတိ ကတွာ ဒုရဓိဝါသာ ဒုရာဝါသာတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စေ အနုတိဋ္ဌေယျံ ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော၊ ယဒတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ သော ပဗ္ဗဇိတေန အဓိဂန္တဗ္ဗော ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော၊ ဂမ္ဘီရဉာဏဂေါစရတ္တာ ဒုဒ္ဒသော၊ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော ဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရဘာဝေန ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတ္တာ. ဂေဟဉ္စေ အာဝသေယျံ၊ ဒုရဓိဂမာ ဘောဂါ ယေဟိ ဝိနာ န သက္ကာ ဂေဟံ အာဝသိတုံ၊ တေ ဘောဂါ ဒုက္ခေန ကသိရေန အဓိဂန္တဗ္ဗတာယ ဒုရဓိဂမာ. ဧဝံ သန္တေ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇံယေဝ အနုတိဋ္ဌေယျံ၊ ဧဝမ္ပိ ကိစ္ဆာ ဝုတ္တိ နော ဣတရီတရေန ဣဓ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဣတရီတရေန ယထာလဒ္ဓေန ပစ္စယေန အမှာကံ ဝုတ္တိ ဇီဝိကာ ကိစ္ဆာ ဒုက္ခာ၊ ဃရာဝါသာနံ ဒုရဓိဝါသတာယ ဘောဂါနဉ္စ ဒုရဓိဂမတာယ ဂေဟေ ဣတရီတရေန ပစ္စယေန ယာပေတဗ္ဗတာယ ကိစ္ဆာ ကသိရာ ဝုတ္တိ အမှာကံ၊ တတ္ထ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? ယုတ္တံ စိန္တေတုံ သတတမနိစ္စတံ သကလံ ဒိဝသံ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တဉ္စ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ အနိစ္စတန္တိ၊ တတော ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတော အာဒိအန္တဝန္တတော တာဝကာလိကတော စ န နိစ္စန္တိ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ စိန္တေတုံ ဝိပဿိတုံ ယုတ္တံ. အနိစ္စာနုပဿနာယ သိဒ္ဓါယ ဣတရာနုပဿနာ သုခေနေဝ သိဇ္ဈန္တီတိ အနိစ္စာနုပဿနာဝ ဧတ္ထ ဝုတ္တာ၊ အနိစ္စဿ ဒုက္ခာနတ္တတာနံ အဗျဘိစရဏတော သာသနိကဿ သုခဂ္ဂဟဏတော စ. တေနာဟ – ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ၊ ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅)၊ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မံ’’ (မဟာဝ. ၁၆၊ ဒီ. နိ. ၂.၃၇၁၊ သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁)၊ ‘‘ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၈) စ တဒမိနာ ဧဝံ အညမညံ ပဋိပက္ခဝသေန အပရာပရံ ဥပ္ပန္နေ ဝိတက္ကေ နိဂ္ဂဟေတွာ အနိစ္စတာမုခေန ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ဣဒါနိ ကတကိစ္စော ဇာတောတိ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ပဋိပတ္တိ’’န္တိအာဒိ. ဣဒမေဝ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ.

ဇေန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဝစ္ဆဂေါတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

တေဝိဇ္ဇောဟံ မဟာဈာယီတိ အာယသ္မတော ဝစ္ဆဂေါတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလဗီဇံ ရောပေန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ရညာ နာဂရေဟိ စ သဒ္ဓိံ ဗုဒ္ဓပူဇံ ကတွာ တတော ပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တဿ ဝစ္ဆဂေါတ္တတာယ ဝစ္ဆဂေါတ္တောတွေဝ သမညာ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတွာ ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဝိမုတ္တိံ ဂဝေသန္တော တတ္ထ သာရံ အဒိသွာ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိစရန္တော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ တသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇိတေ ပသန္နမာနသော သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၆.၁၅-၂၀) –

‘‘ဥဒေန္တံ သတရံသိံဝ၊ ပီတရံသိံဝ ဘာဏုမံ၊

ပန္နရသေ ယထာ စန္ဒံ၊ နိယျန္တံ လောကနာယကံ.

‘‘အဋ္ဌသဋ္ဌိသဟဿာနိ၊ သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ အဟုံ၊

ပရိဝါရိံသု သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဒွိပဒိန္ဒံ နရာသဘံ.

‘‘သမ္မဇ္ဇိတွာန တံ ဝီထိံ၊ နိယျန္တေ လောကနာယကေ၊

ဥဿာပေသိံ ဓဇံ တတ္ထ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဓဇံ အဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဓဇဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဣတော စတုတ္ထကေ ကပ္ပေ၊ ရာဇာဟောသိံ မဟဗ္ဗလော၊

သဗ္ဗာကာရေန သမ္ပန္နော၊ သုဓဇော ဣတိ ဝိဿုတော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သောမနဿဇာတော ဥဒါနဝသေန –

၁၁၂. ‘‘တေဝိဇ္ဇောဟံ မဟာဈာယီ၊ စေတောသမထကောဝိဒေါ၊

သဒတ္ထော မေ အနုပ္ပတ္တော၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ တေဝိဇ္ဇောဟန္တိ ယဒိပိ မံ ပုဗ္ဗေ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂတတ္တာ ‘‘ဗြာဟ္မဏော တေဝိဇ္ဇော’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ၊ တံ ပန သမညာမတ္တံ ဝေဒေသု ဝိဇ္ဇာကိစ္စဿ အဘာဝတော. ဣဒါနိ ပန ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏာဒီနံ တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ အဓိဂတတ္တာ ပရမတ္ထတော တေဝိဇ္ဇော အဟံ၊ မဟန္တဿ အနဝသေသဿ သမုဒယပက္ခိယဿ ကိလေသဂဏဿ ဈာပနတော၊ မဟန္တေန မဂ္ဂဖလဈာနေန မဟန္တဿ ဥဠာရဿ ပဏီတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဈာယနတော စ မဟာဈာယီ. စေတောသမထကောဝိဒေါတိ စိတ္တသင်္ခေါဘကရာနံ သံကိလေသဓမ္မာနံ ဝူပသမနေန စေတသော သမာဒဟနေ ကုသလော. ဧတေန တေဝိဇ္ဇဘာဝဿ ကာရဏမာဟ. သမာဓိကောသလ္လသဟိတေန ဟိ အာသဝက္ခယေန တေဝိဇ္ဇတာ၊ န ကေဝလေန. သဒတ္ထောတိ သကတ္ထော က-ကာရဿာယံ ဒ-ကာရော ကတော ‘‘အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၉၊ အ. နိ. ၃.၃၈) ဝိယ. ‘‘သဒတ္ထော’’တိ စ အရဟတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉှိ အတ္တပဋိဗန္ဓဋ္ဌေန အတ္တာနံ အဝိဇဟနဋ္ဌေန အတ္တနော ပရမတ္ထဋ္ဌေန အတ္တနော အတ္ထတ္တာ ‘‘သကတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ. သွာယံ သဒတ္ထော မေ မယာ အနုပ္ပတ္တော အဓိဂတော. ဧတေန ယထာဝုတ္တံ မဟာဈာယိဘာဝံ သိခါပတ္တံ ကတွာ ဒဿေတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဝစ္ဆဂေါတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အစ္ဆောဒိကာ ပုထုသိလာတိ အာယသ္မတော ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလဗီဇံ ရောပေန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ပရဿ ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝန္တော ကဿစိ အပရာဓံ ကတွာ မရဏဘယေန တဇ္ဇိတော ပလာယန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဗောဓိရုက္ခံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တဿ မူလံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ပိဏ္ဍိဗန္ဓေဟိ အသောကပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ဗောဓိံ အဘိမုခေါ နမဿမာနော ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော မာရေတုံ အာဂတေ ပစ္စတ္ထိကေ ဒိသွာ တေသု စိတ္တံ အကောပေတွာ ဗောဓိံ ဧဝ အာဝဇ္ဇေန္တော သတပေါရိသေ ပပါတေ ပပတိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ‘‘ဝစ္ဆော’’တိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၆.၇-၁၄) –

‘‘ပရကမ္မာယနေ ယုတ္တော၊ အပရာဓံ အကာသဟံ၊

ဝနန္တံ အဘိဓာဝိဿံ၊ ဘယဝေရသမပ္ပိတော.

‘‘ပုပ္ဖိတံ ပါဒပံ ဒိသွာ၊ ပိဏ္ဍိဗန္ဓံ သုနိမ္မိတံ၊

တမ္ဗပုပ္ဖံ ဂဟေတွာန၊ ဗောဓိယံ ဩကိရိံ အဟံ.

‘‘သမ္မဇ္ဇိတွာန တံ ဗောဓိံ၊ ပါဋလိံ ပါဒပုတ္တမံ၊

ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာန၊ ဗောဓိမူလေ ဥပါဝိသိံ.

‘‘ဂတမဂ္ဂံ ဂဝေသန္တာ၊ အာဂစ္ဆုံ မမ သန္တိကံ၊

တေ စ ဒိသွာနဟံ တတ္ထ၊ အာဝဇ္ဇိံ ဗောဓိမုတ္တမံ.

‘‘ဝန္ဒိတွာန အဟံ ဗောဓိံ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

အနေကတာလေ ပပတိံ၊ ဂိရိဒုဂ္ဂေ ဘယာနကေ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗောဓိပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ဣတော စ တတိယေ ကပ္ပေ၊ ရာဇာ သုသညတော အဟံ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိဝေကာဘိရတိယာ ဝနေယေဝ ဝသိ၊ တေန ဝနဝစ္ဆောတိ သမညာ ဥဒပါဒိ. အထ ကဒါစိ ထေရော ဉာတိဇနာနုဂ္ဂဟတ္ထံ ရာဇဂဟံ ဂတော တတ္ထ ဉာတကေဟိ ဥပဋ္ဌိယမာနော ကတိပါဟံ ဝသိတွာ ဂမနာကာရံ သန္ဒဿေတိ. တံ ဉာတကာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ ဓုရဝိဟာရေ ဝသထ၊ မယံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမာ’’တိ ယာစိံသု. ထေရော တေသံ ပဗ္ဗတရာမဏေယျကိတ္တနာပဒေသေန ဝိဝေကာဘိရတိံ နိဝေဒေန္တော –

၁၁၃. ‘‘အစ္ဆောဒိကာ ပုထုသိလာ၊ ဂေါနင်္ဂုလမိဂါယုတာ၊

အမ္ဗုသေဝါလသဉ္ဆန္နာ၊ တေ သေလာ ရမယန္တိ မ’’န္တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ အစ္ဆောဒိကာတိ အစ္ဆံ အဗဟလံ သုခုမံ ဥဒကံ ဧတေသူတိ ‘‘အစ္ဆောဒကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန အစ္ဆောဒိကာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေန တေသံ ဥဒကသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. ပုထုသိလာတိ ပုထုလာ ဝိတ္ထတာ မုဒုသုခသမ္ဖဿာ သိလာ ဧတေသူတိ ပုထုသိလာ. ဧတေန နိသဇ္ဇနဋ္ဌာနသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. ဂုန္နံ ဝိယ နင်္ဂုလံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဧတေသန္တိ ဂေါနင်္ဂုလာ၊ ကာဠမက္ကဋာ၊ ‘‘ပကတိမက္ကဋာ’’တိပိ ဝဒန္တိယေဝ. ဂေါနင်္ဂုလေဟိ စ ပသဒါဒိကေဟိ မိဂေဟိ စ တဟံ တဟံ ဝိစရန္တေဟိ အာယုတာ မိဿိတာတိ ဂေါနင်္ဂုလမိဂါယုတာ. ဧတေန တေသံ အမနုဿူပစာရိတာယ အရညလက္ခဏူပေတတံ ဒဿေတိ. အမ္ဗုသေဝါလသဉ္ဆန္နာတိ ပသဝနတော သတတံ ပဂ္ဃရမာနသလိလတာယ တဟံ တဟံ ဥဒကသေဝါလသဉ္ဆာဒိတာ. တေ သေလာ ရမယန္တိ မန္တိ ယတ္ထာဟံ ဝသာမိ၊ တေ ဧဒိသာ သေလာ ပဗ္ဗတာ ဝိဝေကာဘိရတိယာ မံ ရမယန္တိ၊ တသ္မာ တတ္ထေဝါဟံ ဂစ္ဆာမီတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ.

ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အဓိမုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရုနောတိ အာယသ္မတော အဓိမုတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သုတွာ မနုဿူပစာရံ ဥပဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အတ္တနော ဝါကစီရံ သတ္ထု ပါဒမူလေ ပတ္ထရိ. သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ တသ္မိံ အဋ္ဌာသိ. တတ္ထ ဌိတံ ဘဂဝန္တံ ကာဠာနုသာရေန ဂန္ဓေန ပူဇေတွာ ‘‘သမုဒ္ဓရသိမံ လောက’’န္တိအာဒိကာဟိ ဒသဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိ. တံ သတ္ထာ ‘‘အနာဂတေ ဣတော သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆဠဘိညော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော ယာဝါယံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ၊ တာဝ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အဓိမုတ္တောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ နိဿရဏံ ဂဝေသန္တော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၄၀.၃၀၄-၃၃၂) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇလိတံ၊ ဒီပရုက္ခံဝ ဥဇ္ဇလံ၊

ဩသဓိံဝ ဝိရောစန္တံ၊ ဝိဇ္ဇုတံ ဂဂနေ ယထာ.

‘‘အသမ္ဘီတံ အနုတ္တာသိံ၊ မိဂရာဇံဝ ကေသရိံ၊

ဉာဏာလောကံ ပကာသေန္တံ၊ မဒ္ဒန္တံ တိတ္ထိယေ ဂဏေ.

‘‘ဥဒ္ဓရန္တံ ဣမံ လောကံ၊ ဆိန္ဒန္တံ သဗ္ဗသံသယံ၊

ဂဇ္ဇန္တံ မိဂရာဇံဝ၊ အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ.

‘‘ဇဋာဇိနဓရော အာသိံ၊ ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ၊

ဝါကစီရံ ဂဟေတွာန၊ ပါဒမူလေ အပတ္ထရိံ.

‘‘ကာဠာနုသာရိယံ ဂယှံ၊ အနုလိမ္ပိံ တထာဂတံ၊

သမ္ဗုဒ္ဓမနုလိမ္ပေတွာ၊ သန္ထဝိံ လောကနာယကံ.

‘‘သမုဒ္ဓရသိမံ လောကံ၊ ဩဃတိဏ္ဏ မဟာမုနိ၊

ဉာဏာလောကေန ဇောတေသိ၊ နာဝဋံ ဉာဏမုတ္တမံ.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ၊ မဒ္ဒသေ ပရတိတ္ထိယေ၊

ဥသဘော ဇိတသင်္ဂါမော၊ သမ္ပကမ္ပေသိ မေဒနိံ.

‘‘မဟာသမုဒ္ဒေ ဦမိယော၊ ဝေလန္တမှိ ပဘိဇ္ဇရေ၊

တထေဝ တဝ ဉာဏမှိ၊ သဗ္ဗဒိဋ္ဌီ ပဘိဇ္ဇရေ.

‘‘သုခုမစ္ဆိကဇာလေန၊ သရမှိ သမ္ပတာနိတေ၊

အန္တောဇာလီကတာ ပါဏာ၊ ပီဠိတာ ဟောန္တိ တာဝဒေ.

‘‘တထေဝ တိတ္ထိယာ လောကေ၊ ပုထုပါသဏ္ဍနိဿိတာ၊

အန္တောဉာဏဝရေ တုယှံ၊ ပရိဝတ္တန္တိ မာရိသ.

‘‘ပတိဋ္ဌာ ဝုယှတံ ဩဃေ၊ တွဉှိ နာထော အဗန္ဓုနံ၊

ဘယဋ္ဋိတာနံ သရဏံ၊ မုတ္တိတ္ထီနံ ပရာယဏံ.

‘‘ဧကဝီရော အသဒိသော၊ မေတ္တာကရုဏသဉ္စယော၊

အသမော သုသမော သန္တော၊ ဝသီ တာဒီ ဇိတဉ္ဇယော.

‘‘ဓီရော ဝိဂတသမ္မောဟော၊ အနေဇော အကထံကထီ၊

တုသိတော ဝန္တဒေါသောသိ၊ နိမ္မလော သံယတော သုစိ.

‘‘သင်္ဂါတိဂေါ ဟတမဒေါ၊ တေဝိဇ္ဇော တိဘဝန္တဂေါ၊

သီမာတိဂေါ ဓမ္မဂရု၊ ဂတတ္ထော ဟိတဝဗ္ဘုတော.

‘‘တာရကော တွံ ယထာ နာဝါ၊ နိဓီဝဿာသကာရကော၊

အသမ္ဘီတော ယထာ သီဟော၊ ဂဇရာဇာဝ ဒပ္ပိတော.

‘‘ထောမေတွာ ဒသဂါထာဟိ၊ ပဒုမုတ္တရံ မဟာယသံ၊

ဝန္ဒိတွာ သတ္ထုနော ပါဒေ၊ တုဏှီ အဋ္ဌာသဟံ တဒါ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

ဘိက္ခုသံဃေ ဌိတော သတ္ထာ၊ ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

‘‘ယော မေ သီလဉ္စ ဉာဏဉ္စ၊ သဒ္ဓမ္မဉ္စာပိ ဝဏ္ဏယိ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ သုဏာထ မမ ဘာသတော.

‘‘သဋ္ဌိ ကပ္ပသဟဿာနိ၊ ဒေဝလောကေ ရမိဿတိ၊

အညေ ဒေဝေဘိဘဝိတွာ၊ ဣဿရံ ကာရယိဿတိ.

‘‘သော ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာန၊ သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော၊ သာသနေ ပဗ္ဗဇိဿတိ.

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာန ကာယေန၊ ပါပကမ္မံ ဝိဝဇ္ဇိယ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ၊ နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ.

‘‘ယထာပိ မေဃော ထနယံ၊ တပ္ပေတိ မေဒနိံ ဣမံ၊

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ၊ ဓမ္မေန တပ္ပယီ မမံ.

‘‘သီလံ ပညဉ္စ ဓမ္မဉ္စ၊ ထဝိတွာ လောကနာယကံ၊

ပတ္တောမှိ ပရမံ သန္တိံ၊ နိဗ္ဗာနံ ပဒမစ္စုတံ.

‘‘အဟော နူန သ ဘဂဝါ၊ စိရံ တိဋ္ဌေယျ စက္ခုမာ၊

အညာတဉ္စ ဝိဇာနေယျုံ၊ ဖုသေယျုံ အမတံ ပဒံ.

‘‘အယံ မေ ပစ္ဆိမာ ဇာတိ၊ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဗုဒ္ဓမဘိထောမယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ကိတ္တနာယ ဣဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနာ သဟ ဝသန္တေ ကာယဒဠှိဗဟုလေ ဘိက္ခူ ဩဝဒန္တော –

၁၁၄. ‘‘ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရုနော၊ ဟိယျမာနမှိ ဇီဝိတေ၊

သရီရသုခဂိဒ္ဓဿ၊ ကုတော သမဏသာဓုတာ’’တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရုနောတိ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အသုဘယောဂျတာ၊ ကာယဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ၊ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ ဂရု သမ္ဘာဝိတံ ယဿ သော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရု၊ အနိဿရဏပ္ပညော ဟုတွာ ကာယပေါသနပ္ပသုတော ကာယဒဠှိဗဟုလောတိ အတ္ထော၊ တဿ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရုနော. ဟိယျမာနမှိ ဇီဝိတေတိ ကုန္နဒီနံ ဥဒကံ ဝိယ ဇီဝိတသင်္ခါရေ လဟုသော ခီယမာနေ. သရီရသုခဂိဒ္ဓဿာတိ ပဏီတာဟာရာဒီဟိ အတ္တနော ကာယဿ သုခေန ဂေဓံ အာပန္နဿ. ကုတော သမဏသာဓုတာတိ ဧဝရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ သမဏဘာဝေန သာဓုတာ သုသမဏတာ ကုတော ကေန ကာရဏေန သိယာ၊ ဧကံသတော ပန ကာယေ ဇီဝိတေ စ နိရပေက္ခဿ ဣတရီတရသန္တောသေန သန္တုဋ္ဌဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿေဝ သမဏသာဓုတာတိ အဓိပ္ပါယော.

အဓိမုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. မဟာနာမတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဧသာဝဟိယျသေ ပဗ္ဗတေနာတိ အာယသ္မတော မဟာနာမတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဃရာဝါသံ ပဟာယ အညတရာယ နဒိယာ တီရေ အဿမံ ကာရေတွာ သမ္ဗဟုလေ ဗြာဟ္မဏေ မန္တေ ဝါစေန္တော ဝိဟရတိ. အထေကဒိဝသံ ဘဂဝါ တံ အနုဂ္ဂဏှိတုံ တဿ အသမပဒံ ဥပဂစ္ဆိ. သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. နိသိန္နေ ဘဂဝတိ သုမဓုရံ မဓုံ ဥပနာမေသိ. တံ ဘဂဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဟေဋ္ဌာ အဓိမုတ္တတ္ထေရဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယေန အနာဂတံ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ ပရိဝတ္တေန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာနာမောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နေသာဒကေ နာမ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တော ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနံ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ဇီဝိတေနာ’’တိ အတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဥစ္စံ ပဗ္ဗတသိခရံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘ဣတော ပါတေတွာ တံ မာရေဿာမီ’’တိ အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ နိဒ္ဒိသန္တော –

၁၁၅. ‘‘ဧသာဝဟိယျသေ ပဗ္ဗတေန၊ ဗဟုကုဋဇသလ္လကိကေန၊

နေသာဒကေန ဂိရိနာ၊ ယသဿိနာ ပရိစ္ဆဒေနာ’’တိ. – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဧသာဝဟိယျသေတိ ဧသော တွံ မဟာနာမ အဝဟိယျသေ ပရိဟာယသိ. ပဗ္ဗတေနာတိ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတေန ဣမိနာ ပဗ္ဗတေန. ဗဟုကုဋဇသလ္လကိကေနာတိ ဗဟူဟိ ကုဋဇေဟိ ဣန္ဒသာလရုက္ခေဟိ သလ္လကီဟိ ဣန္ဒသာလရုက္ခေဟိ ဝါ သမန္နာဂတေန. နေသာဒကေနာတိ ဧဝံနာမကေန. ဂိရိနာတိ သေလေန. သေလော ဟိ သန္ဓိသင်္ခါတေဟိ ပဗ္ဗေဟိ ဌိတတ္တာ ‘‘ပဗ္ဗတော’’တိ၊ ပသဝနာဒိဝသေန ဇလဿ၊ သာရဘူတာနံ ဘေသဇ္ဇာဒိဝတ္ထူနဉ္စ ဂိရဏတော ‘‘ဂိရီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဒုဘယတ္ထသမ္ဘဝတော ပနေတ္ထ ‘‘ပဗ္ဗတေနာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂိရိနာ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ယသဿိနာတိ သဗ္ဗဂုဏေဟိ ဝိဿုတေန ပကာသေန. ပရိစ္ဆဒေနာတိ နာနာဝိဓရုက္ခဂစ္ဆလတာဟိ သမန္တတော ဆန္နေန၊ ဝသနဋ္ဌာနတာယ ဝါ တုယှံ ပရိစ္ဆဒဘူတေန. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – မဟာနာမ၊ ယဒိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိတက္ကဗဟုလော ဟောသိ၊ ဧဝံ တွံ ဣမိနာ ဆာယူဒကသမ္ပန္နေန သပ္ပါယေန နိဝါသနဋ္ဌာနဘူတေန နေသာဒကဂိရိနာ ပရိဟာယသိ၊ ဣဒါနိဟံ တံ ဣတော ပါတေတွာ မာရေဿာမိ၊ တသ္မာ န လဗ္ဘာ ဝိတက္ကဝသိကေန ဘဝိတုန္တိ. ဧဝံ ထေရော အတ္တာနံ သန္တဇ္ဇေန္တောယေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၄၀.၃၃၃-၃၅၂) –

‘‘သိန္ဓုယာ နဒိယာ တီရေ၊ သုကတော အဿမော မမ၊

တတ္ထ ဝါစေမဟံ သိဿေ၊ ဣတိဟာသံ သလက္ခဏံ.

‘‘ဓမ္မကာမာ ဝိနီတာ တေ၊ သောတုကာမာ သုသာသနံ၊

ဆဠင်္ဂေ ပါရမိပ္ပတ္တာ၊ သိန္ဓုကူလေ ဝသန္တိ တေ.

‘‘ဥပ္ပါတဂမနေ စေဝ၊ လက္ခဏေသု စ ကောဝိဒါ၊

ဥတ္တမတ္ထံ ဂဝေသန္တာ၊ ဝသန္တိ ဝိပိနေ တဒါ.

‘‘သုမေဓော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ တာဝဒေ၊

အမှာကံ အနုကမ္ပန္တော၊ ဥပါဂစ္ဆိ ဝိနာယကော.

‘‘ဥပါဂတံ မဟာဝီရံ၊ သုမေဓံ လောကနာယကံ၊

တိဏသန္ထာရကံ ကတွာ၊ လောကဇေဋ္ဌဿဒါသဟံ.

‘‘ဝိပိနာတော မဓုံ ဂယှ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ၊ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

‘‘ယော တံ အဒါသိ မဓုံ မေ၊ ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ သုဏာထ မမ ဘာသတော.

‘‘ဣမိနာ မဓုဒါနေန၊ တိဏသန္ထာရကေန စ၊

တိံသ ကပ္ပသဟဿာနိ၊ ဒေဝလောကေ ရမိဿတိ.

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ၊ ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ၊ နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ.

‘‘ဒေဝလောကာ ဣဓာဂန္တွာ၊ မာတုကုစ္ဆိံ ဥပါဂတေ၊

မဓုဝဿံ ပဝဿိတ္ထ၊ ဆာဒယံ မဓုနာ မဟိံ.

‘‘မယိ နိက္ခန္တမတ္တမှိ၊ ကုစ္ဆိယာ စ သုဒုတ္တရာ၊

တတြာပိ မဓုဝဿံ မေ၊ ဝဿတေ နိစ္စကာလိကံ.

‘‘အဂါရာ အဘိနိက္ခမ္မ၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ၊ မဓုဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓေါဟံ၊ ဘဝိတွာ ဒေဝမာနုသေ၊

တေနေဝ မဓုဒါနေန၊ ပတ္တောမှိ အာသဝက္ခယံ.

‘‘ဝုဋ္ဌမှိ ဒေဝေ စတုရင်္ဂုလေ တိဏေ၊ သမ္ပုပ္ဖိတေ ဓရဏီရုဟေ သဉ္ဆန္နေ၊