၃. ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပညံ ဣမံ ပဿာတိ အာယသ္မတော ကင်္ခါရေဝတဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ထေရော ပဒုမုတ္တရဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. ဧကဒိဝသံ ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဈာနာဘိရတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒေသနာဝသာနေ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန မဟာသက္ကာရံ ကတွာ ဘဂဝန္တံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ ဣမိနာ အဓိကာရကမ္မေန အညံ သမ္ပတ္တိံ န ပတ္ထေမိ၊ ယထာ ပန သော ဘိက္ခု တုမှေဟိ ဣတော သတ္တမဒိဝသမတ္ထကေ ဈာယီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတော၊ ဧဝံ အဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဈာယီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနမကာသိ. သတ္ထာ အနာဂတံ ဩလောကေတွာ နိပ္ဖဇ္ဇနဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿာဝသာနေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ သာသနေ တွံ ဈာယီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

သော ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပစ္ဆာဘတ္တံ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ ဂစ္ဆန္တေန မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဈာနပရိကမ္မံ ကရောန္တော ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ယေဘုယျေန ဒသဗလေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တော အဟောရတ္တံ ဈာနေသု စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဈာယီနံ ယဒိဒံ ကင်္ခါရေဝတော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၈၊ ၂၀၄) ဈာယီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၅.၃၄-၅၃) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော၊ သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ၊ ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

‘‘သီဟဟနု ဗြဟ္မဂိရော၊ ဟံသဒုန္ဒုဘိနိဿနော၊

နာဂဝိက္ကန္တဂမနော၊ စန္ဒသူရာဓိကပ္ပဘော.

‘‘မဟာမတိ မဟာဝီရော၊ မဟာဈာယီ မဟာဗလော၊

မဟာကာရုဏိကော နာထော၊ မဟာတမပနူဒနော.

‘‘သ ကဒါစိ တိလောကဂ္ဂေါ၊ ဝေနေယျံ ဝိနယံ ဗဟုံ၊

ဓမ္မံ ဒေသေသိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သတ္တာသယဝိဒူ မုနိ.

‘‘ဈာယိံ ဈာနရတံ ဝီရံ၊ ဥပသန္တံ အနာဝိလံ၊

ဝဏ္ဏယန္တော ပရိသတိံ၊ တောသေသိ ဇနတံ ဇိနော.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ၊ ဗြာဟ္မဏော ဝေဒပါရဂူ၊

ဓမ္မံ သုတွာန မုဒိတော၊ တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ.

‘‘တဒါ ဇိနော ဝိယာကာသိ၊ သံဃမဇ္ဈေ ဝိနာယကော၊

မုဒိတော ဟောဟိ တွံ ဗြဟ္မေ၊ လစ္ဆသေ တံ မနောရထံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ၊ ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ရေဝတော နာမ နာမေန၊ ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ၊ ဇာတောဟံ ကောလိယေ ပုရေ၊

ခတ္တိယေ ကုလသမ္ပန္နေ၊ ဣဒ္ဓေ ဖီတေ မဟဒ္ဓနေ.

‘‘ယဒါ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ၊

တဒါ ပသန္နော သုဂတေ၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ.

‘‘ကင်္ခါ မေ ဗဟုလာ အာသိ၊ ကပ္ပါကပ္ပေ တဟိံ တဟိံ၊

သဗ္ဗံ တံ ဝိနယီ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဒေသေတွာ ဓမ္မမုတ္တမံ.

‘‘တတောဟံ တိဏ္ဏသံသာရော၊ တဒါ ဈာနသုခေ ရတော၊

ဝိဟရာမိ တဒါ ဗုဒ္ဓေါ၊ မံ ဒိသွာ ဧတဒဗြဝိ.

‘‘ယာ ကာစိ ကင်္ခါ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊ သဝေဒိယာ ဝါ ပရဝေဒိယာ ဝါ၊

ယေ ဈာယိနော တာ ပဇဟန္တိ သဗ္ဗာ၊ အာတာပိနော ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာ.

‘‘သတသဟဿေ ကတံ ကမ္မံ၊ ဖလံ ဒဿေသိ မေ ဣဓ၊

သုမုတ္တော သရဝေဂေါဝ၊ ကိလေသေ ဈာပယိံ မမ.

‘‘တတော ဈာနရတ္တံ ဒိသွာ၊ ဗုဒ္ဓေါ လောကန္တဂူ မုနိ၊

ဈာယီနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂေါ၊ ပညာပေသိ မဟာမတိ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ၊ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ၊ မမ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော၊ ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

တထာ ကတကိစ္စော ပနာယံ မဟာထေရော ပုဗ္ဗေ ဒီဃရတ္တံ အတ္တနော ကင်္ခါပကတစိတ္တတံ ဣဒါနိ သဗ္ဗသော ဝိဂတကင်္ခတဉ္စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘အဟော နူန မယှံ သတ္ထုနော ဒေသနာနုဘာဝေါ၊ တေနေတရဟိ ဧဝံ ဝိဂတကင်္ခေါ အဇ္ဈတ္တံ ဝူပသန္တစိတ္တော ဇာတော’’တိ သဉ္ဇာတဗဟုမာနော ဘဂဝတော ပညံ ပသံသန္တော ‘‘ပညံ ဣမံ ပဿာ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ.

၃. တတ္ထ ပညန္တိ ပကာရေ ဇာနာတိ၊ ပကာရေဟိ ဉာပေတီတိ စ ပညာ. ဝေနေယျာနံ အာသယာနုသယစရိယာဓိမုတ္တိအာဒိပ္ပကာရေ ဓမ္မာနံ ကုသလာဒိကေ ခန္ဓာဒိကေ စ ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရေ ဇာနာတိ၊ ယထာသဘာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ တေဟိ စ ပကာရေဟိ ဉာပေတီတိ အတ္ထော. သတ္ထု ဒေသနာဉာဏဉှိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ တေနာဟ ‘‘ဣမ’’န္တိ. တဉှိ အတ္တနိ သိဒ္ဓေန ဒေသနာဗလေန နယဂ္ဂါဟတော ပစ္စက္ခံ ဝိယ ဥပဋ္ဌိတံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယဒဂ္ဂေန ဝါ သတ္ထု ဒေသနာဉာဏံ သာဝကေဟိ နယတော ဂယှတိ၊ တဒဂ္ဂေန အတ္တနော ဝိသယေ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ နယတော ဂယှတေဝ. တေနာဟ အာယသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ – ‘‘အပိစ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၄၆၊ ၃.၁၄၃). ပဿာတိ ဝိမှယပ္ပတ္တော အနိယမတော အာလပတိ အတ္တနောယေဝ ဝါ စိတ္တံ၊ ယထာဟ ဘဂဝါ ဥဒါနေန္တော – ‘‘လောကမိမံ ပဿ၊ ပုထူ အဝိဇ္ဇာယ ပရေတံ ဘူတံ ဘူတရတံ ဘဝါ အပရိမုတ္တ’’န္တိ (ဥဒါ. ၃၀). တထာဂတာနန္တိ တထာ အာဂမနာဒိအတ္ထေန တထာဂတာနံ. တထာ အာဂတောတိ ဟိ တထာဂတော၊ တထာ ဂတောတိ တထာဂတော၊ တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော၊ တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော၊ တထဒဿိတာယ တထာဂတော၊ တထဝါဒိတာယ တထာဂတော၊ တထာကာရိတာယ တထာဂတော၊ အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတောတိ ဧဝံ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော. တထာယ အာဂတောတိ တထာဂတော၊ တထာယ ဂတောတိ တထာဂတော၊ တထလက္ခဏံ ဂတောတိ တထာဂတော၊ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော၊ တထာဝိဓောတိ တထာဂတော၊ တထာ ပဝတ္တိတောတိ တထာဂတော၊ တထေဟိ အာဂတောတိ တထာဂတော၊ တထာ ဂတဘာဝေန တထာဂတောတိ ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတောတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပရမတ္ထဒီပနိယာ ဥဒါနဋ္ဌကထာယ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၈) ဣတိဝုတ္တကဋ္ဌကထာယ (ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၃၈) စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဒါနိ တဿာ ပညာယ အသာဓာရဏဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂိ ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယထာ အဂ္ဂီတိ ဥပမာဝစနံ. ယထာတိ တဿ ဥပမာဘာဝဒဿနံ. ပဇ္ဇလိတောတိ ဥပမေယျေန သမ္ဗန္ဓဒဿနံ. နိသီထေတိ ကိစ္စကရဏကာလဒဿနံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယထာ နာမ နိသီထေ ရတ္တိယံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ ဝတ္တမာနေ ဥန္နတေ ဌာနေ ပဇ္ဇလိတော အဂ္ဂိ တသ္မိံ ပဒေသေ တယဂတံ ဝိဓမန္တံ တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ တထာဂတာနံ ဣမံ ဒေသနာဉာဏသင်္ခါတံ သဗ္ဗသော ဝေနေယျာနံ သံသယတမံ ဝိဓမန္တံ ပညံ ပဿာတိ. ယတော ဒေသနာဝိလာသေန သတ္တာနံ ဉာဏမယံ အာလောကံ ဒေန္တီတိ အာလောကဒါ. ပညာမယမေဝ စက္ခုံ ဒဒန္တီတိ စက္ခုဒဒါ. တဒုဘယမ္ပိ ကင်္ခါဝိနယပဒဋ္ဌာနမေဝ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ အာဂတာနံ ဝိနယန္တိ ကင်္ခ’’န္တိ အာဟ၊ ယေ တထာဂတာ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတာနံ ဥပဂတာနံ ဝေနေယျာနံ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (မ. နိ. ၁.၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀) သောဠသဝတ္ထုကံ၊ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတိ ဓမ္မေ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ဓ. သ. ၁၀၀၈) အဋ္ဌဝတ္ထုကဉ္စ ကင်္ခံ ဝိစိကိစ္ဆံ ဝိနယန္တိ ဒေသနာနုဘာဝေန အနဝသေသတော ဝိဓမန္တိ ဝိဒ္ဓံသေန္တိ. ဝိနယကုက္ကုစ္စသင်္ခါတာ ပန ကင်္ခါ တဗ္ဗိနယေနေဝ ဝိနီတာ ဟောန္တီတိ.

အပရော နယော – ယထာ အဂ္ဂိ နိသီထေ ရတ္တိဘာဂေ ပဇ္ဇလိတော ပဋုတရဇာလော သမုဇ္ဇလံ ဥစ္စာသနေ ဌိတာနံ ဩဘာသဒါနမတ္တေန အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ သမဝိသမံ ဝိဘာဝေန္တော အာလောကဒဒေါ ဟောတိ. အစ္စာသန္နေ ပန ဌိတာနံ တံ သုပါကဋံ ကရောန္တော စက္ခုကိစ္စကရဏတော စက္ခုဒဒေါ နာမ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ တထာဂတော အတ္တနော ဓမ္မကာယဿ ဒူရေ ဌိတာနံ အကတာဓိကာရာနံ ပညာပဇ္ဇောတေန မောဟန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ကာယဝိသမာဒိသမဝိသမံ ဝိဘာဝေန္တော အာလောကဒါ ဘဝန္တိ၊ အာသန္နေ ဌိတာနံ ပန ကတာဓိကာရာနံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပါဒေန္တော စက္ခုဒဒါ ဘဝန္တိ. ယေ ဧဝံဘူတာ အတ္တနော ဝစီဂေါစရံ အာဂတာနံ မာဒိသာနမ္ပိ ကင်္ခါဗဟုလာနံ ကင်္ခံ ဝိနယန္တိ အရိယမဂ္ဂသမုပ္ပါဒနေန ဝိဓမန္တိ၊ တေသံ တထာဂတာနံ ပညံ ဉာဏာတိသယံ ပဿာတိ ယောဇနာ. ဧဝမယံ ထေရဿ အတ္တနော ကင်္ခါဝိတရဏပ္ပကာသနေန အညာဗျာကရဏဂါထာပိ ဟောတိ. အယဉှိ ထေရော ပုထုဇ္ဇနကာလေ ကပ္ပိယေပိ ကုက္ကုစ္စကော ဟုတွာ ကင်္ခါဗဟုလတာယ ‘‘ကင်္ခါရေဝတော’’တိ ပညာတော၊ ပစ္ဆာ ခီဏာသဝကာလေပိ တထေဝ ဝေါဟရယိတ္ထ. တေနာဟ – ‘‘ဣတ္ထံ သုဒံ အာယသ္မာ ကင်္ခါရေဝတော ဂါထံ အဘာသိတ္ထာ’’တိ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.