၄. ပုဏ္ဏတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထာတိ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဒသဗလဿ ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဟံသဝတီနဂရေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တော အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ ဧကဒိဝသံ ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒေသနာဝသာနေ ဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ နိမန္တေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ ဘဂဝန္တံ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ ဣမိနာ အဓိကာရကမ္မေန နာညံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေမိ. ယထာ ပန သော ဘိက္ခု ဣတော သတ္တမဒိဝသမတ္ထကေ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတော၊ ဧဝံ အဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဓမ္မကထိကာနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနာဂတံ ဩလောကေတွာ တဿ ပတ္ထနာယ သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ သာသနေ တွံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကာသိ.

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ကလျာဏဓမ္မံ ကတွာ တတော စုတော ကပ္ပသတသဟဿံ ပုညဉာဏသမ္ဘာရံ သမ္ဘရန္တော ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ကပိလဝတ္ထုနဂရဿ အဝိဒူရေ ဒေါဏဝတ္ထုနာမကေ ဗြာဟ္မဏဂါမေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ပုဏ္ဏော’’တိ နာမံ အကံသု. သော သတ္ထရိ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တဝရဓမ္မစက္ကေ အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ တံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ပဓာနမနုယုဉ္ဇန္တော ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတွာဝ ‘‘ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ မာတုလတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ အဂန္တွာ ကပိလဝတ္ထုသာမန္တာယေဝ ဩဟီယိတွာ ယောနိသောမနသိကာရေ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁.၄၃၄-၄၄၀) –

‘‘အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော၊ တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ၊

ပုရက္ခတောမှိ သိဿေဟိ၊ ဥပဂစ္ဆိံ နရုတ္တမံ.

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေသိ၊ သံခိတ္တေန မဟာမုနိ.

‘‘တာဟံ ဓမ္မံ သုဏိတွာန၊ အဘိဝါဒေတွာန သတ္ထုနော၊

အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန၊ ပက္ကမိံ ဒက္ခိဏာမုခေါ.

‘‘သံခိတ္တေန သုဏိတွာန၊ ဝိတ္ထာရေန အဘာသယိံ၊

သဗ္ဗေ သိဿာ အတ္တမနာ၊ သုတွာန မမ ဘာသတော.

‘‘သကံ ဒိဋ္ဌိံ ဝိနောဒေတွာ၊ ဗုဒ္ဓေ စိတ္တံ ပသာဒယုံ၊

သံခိတ္တေနပိ ဒေသေမိ၊ ဝိတ္ထာရေန တထေဝဟံ.

‘‘အဘိဓမ္မနယညူဟံ၊ ကထာဝတ္ထုဝိသုဒ္ဓိယာ၊

သဗ္ဗေသံ ဝိညာပေတွာန၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘ဣတော ပဉ္စသတေ ကပ္ပေ၊ စတုရော သုပ္ပကာသကာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ၊ စတုဒီပမှိ ဣဿရာ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

တဿ ပန ပုဏ္ဏတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာ ကုလပုတ္တာ ပဉ္စသတာ အဟေသုံ. ထေရော သယံ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိတာယ တေပိ ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟိ ဩဝဒိ. တေ တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဗ္ဗေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. တေ အတ္တနော ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ဉတွာ ဥပဇ္ဈာယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟံသု – ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ ကိစ္စံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ၊ ဒသန္နဉ္စမှ ကထာဝတ္ထူနံ လာဘိနော၊ သမယော၊ ဒါနိ နော ဒသဗလံ ပဿိတု’’န္တိ. ထေရော တေသံ ဝစနံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မမ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိတံ သတ္ထာ ဇာနာတိ အဟံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အမုဉ္စိတွာဝ ဒေသေမိ၊ မယိ ဂစ္ဆန္တေ သဗ္ဗေပိမေ ဘိက္ခူ မံ ပရိဝါရေတွာ ဂစ္ဆိဿန္တိ၊ ဧဝံ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ ဂန္တွာ ပန အယုတ္တံ မယှံ ဒသဗလံ ပဿိတုံ၊ ဣမေ တာဝ ဂန္တွာ ပဿန္တူ’’တိ တေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ တုမှေ ပုရတော ဂန္တွာ တထာဂတံ ပဿထ၊ မမ ဝစနေန စဿ ပါဒေ ဝန္ဒထ၊ အဟမ္ပိ တုမှာကံ ဂတမဂ္ဂေနာဂမိဿာမီ’’တိ. တေ ထေရာ သဗ္ဗေပိ ဒသဗလဿ ဇာတိဘူမိရဋ္ဌဝါသိနော သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ သဗ္ဗေ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိနော အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ ဩဝါဒံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရန္တာ သဋ္ဌိယောဇနမဂ္ဂံ အတိက္ကမ္မ ရာဇဂဟေ ဝေဠုဝနမဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု.

အာစိဏ္ဏံ ခေါ ပနေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒိတုန္တိ ဘဂဝါ တေဟိ သဒ္ဓိံ – ‘‘ကစ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခမနီယ’’န္တိအာဒိနာ နယေန မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကုတော စ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. အထ တေဟိ ‘‘ဇာတိဘူမိတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာတိဘူမိယံ ဇာတိဘူမကာနံ ဘိက္ခူနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဧဝံ သမ္ဘာဝိတော ‘အတ္တနာ စ အပ္ပိစ္ဆော အပ္ပိစ္ဆကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ’’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၅၂) ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆိ. တေပိ ‘‘ပုဏ္ဏော နာမ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ မန္တာဏိပုတ္တော’’တိ အာရောစယိံသု. တံ ကထံ သုတွာ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ထေရဿ ဒဿနကာမော အဟောသိ. အထ သတ္ထာ ရာဇဂဟတော သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ ဒသဗလဿ တတ္ထ အာဂတဘာဝံ သုတွာ – ‘‘သတ္ထာရံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံယေဝ တထာဂတံ သမ္ပာပုဏိ. သတ္ထာ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ထေရော ဓမ္မံ သုတွာ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသလ္လာနတ္ထာယ အန္ဓဝနံ ဂန္တွာ အညတရမှိ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ.

သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ တဿာဂမနံ သုတွာ သီသာနုလောကိကော ဂန္တွာ ဩကာသံ သလ္လက္ခေတွာ တံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဥပသင်္ကမိတွာ ထေရေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ၊ တံ သတ္တဝိသုဒ္ဓိက္ကမံ ပုစ္ဆိ. ထေရောပိဿ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ဗျာကရောန္တော ရထဝိနီတူပမာယ စိတ္တံ အာရာဓေသိ၊ တေ အညမညဿ သုဘာသိတံ သမနုမောဒိံသု. အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထိကာနံ ယဒိဒံ ပုဏ္ဏော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈၊ ၁၉၆) ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ဝိမုတ္တိသမ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘သတ္ထာရံ နိဿာယ အဟဉ္စေဝ အညေ စ ဗဟူ သတ္တာ သံသာရဒုက္ခတော ဝိပ္ပမုတ္တာ၊ ဗဟူပကာရာ ဝတ သပ္ပုရိသသံသေဝါ’’တိ ပီတိသောမနဿဇာတော ဥဒါနဝသေန ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထာ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၄. တတ္ထ သဗ္ဘိရေဝါတိ သပ္ပုရိသေဟိ ဧဝ. သန္တောတိ ပနေတ္ထ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အဓိပ္ပေတာ. တေ ဟိ အနဝသေသတော အသတံ ဓမ္မံ ပဟာယ သဒ္ဓမ္မေ ဥက္ကံသဂတတ္တာ သာတိသယံ ပသံသိယတ္တာ စ ဝိသေသတော ‘‘သန္တော သပ္ပုရိသာ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ. သမာသေထာတိ သမံ အာသေထ သဟ ဝသေယျ. တေ ပယိရုပါသန္တော တေသံ သုဿူသန္တော ဒိဋ္ဌာနုဂတိဉ္စ အာပဇ္ဇန္တော သမာနဝါသော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ပဏ္ဍိတေဟတ္ထဒဿိဘီတိ တေသံ ထောမနာ. ပဏ္ဍာ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ သာ ဣမေသံ သဉ္ဇာတာတိ ပဏ္ဍိတာ. တတော ဧဝ အတ္တတ္ထာဒိဘေဒံ အတ္ထံ အဝိပရီတတော ပဿန္တီတိ အတ္ထဒဿိနော. တေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ အတ္ထဒဿီဘိ သမာသေထ. ကသ္မာတိ စေ? ယသ္မာ တေ သန္တော ပဏ္ဍိတာ၊ တေ ဝါ သမ္မာ သေဝန္တာ ဧကန္တဟိတဘာဝတော မဂ္ဂဉာဏာဒီဟေဝ အရဏီယတော အတ္ထံ၊ မဟာဂုဏတာယ သန္တတာယ စ မဟန္တံ၊ အဂါဓဘာဝတော ဂမ္ဘီရဉာဏဂေါစရတော စ ဂမ္ဘီရံ၊ ဟီနစ္ဆန္ဒာဒီဟိ ဒဋ္ဌုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဣတရေဟိ စ ကိစ္ဆေန ဒဋ္ဌဗ္ဗတ္တာ ဒုဒ္ဒသံ၊ ဒုဒ္ဒသတ္တာ သဏှနိပုဏသဘာဝတ္တာ နိပုဏဉာဏဂေါစရတော စ နိပုဏံ၊ နိပုဏတ္တာ ဧဝံ သုခုမသဘာဝတာယ အဏုံ နိဗ္ဗာနံ၊ အဝိပရီတဋ္ဌေန ဝါ ပရမတ္ထသဘာဝတ္တာ အတ္ထံ၊ အရိယဘာဝကရတ္တာ မဟတ္တနိမိတ္တတာယ မဟန္တံ၊ အနုတ္တာနသဘာဝတာယ ဂမ္ဘီရံ၊ ဒုက္ခေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ န သုခေန ဒဋ္ဌုံ သက္ကာတိ ဒုဒ္ဒသံ၊ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသံ၊ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရန္တိ စတုသစ္စံ၊ ဝိသေသတော နိပုဏံ အဏုံ၊ နိရောဓသစ္စန္တိ ဧဝမေတံ စတုသစ္စံ ဓီရာ သမဓိဂစ္ဆန္တိ ဓိတိသမ္ပန္နတာယ ဓီရာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ သမ္မဒေဝ အဓိဂစ္ဆန္တိ. အပ္ပမတ္တာတိ သဗ္ဗတ္ထ သတိအဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိံ ပူရေန္တာ. ဝိစက္ခဏာတိ ဝိပဿနာဘာဝနာယ ဆေကာ ကုသလာ. တသ္မာ သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထာတိ ယောဇနာ. ပဏ္ဍိတေဟတ္ထဒဿိဘီတိ ဝါ ဧတံ နိဿက္ကဝစနံ. ယသ္မာ ပဏ္ဍိတေဟိ အတ္ထဒဿီဘိ သမုဒါယဘူတေဟိ ဓီရာ အပ္ပမတ္တာ ဝိစက္ခဏာ မဟန္တာဒိဝိသေသဝန္တံ အတ္ထံ သမဓိဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ တာဒိသေဟိ သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝမေသာ ထေရဿ ပဋိဝေဓဒီပနေန အညာဗျာကရဏဂါထာပိ အဟောသီတိ.

ပုဏ္ဏတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.