၁၂. မုနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၉. သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတန္တိ မုနိသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? န သဗ္ဗဿေဝ သုတ္တဿ ဧကာ ဥပ္ပတ္တိ၊ အပိစေတ္ထ အာဒိတော တာဝ စတုန္နံ ဂါထာနံ အယမုပ္ပတ္တိ – ဘဂဝတိ ကိရ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ဂါမကာဝါသေ အညတရာ ဒုဂ္ဂတိတ္ထီ မတပတိကာ ပုတ္တံ ဘိက္ခူသု ပဗ္ဗာဇေတွာ အတ္တနာပိ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိ. တေ ဥဘောပိ သာဝတ္ထိယံ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ အဘိဏှံ အညမညဿ ဒဿနကာမာ အဟေသုံ. မာတာ ကိဉ္စိ လဘိတွာ ပုတ္တဿ ဟရတိ၊ ပုတ္တောပိ မာတု. ဧဝံ သာယမ္ပိ ပါတောပိ အညမညံ သမာဂန္တွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ သံဝိဘဇမာနာ၊ သမ္မောဒမာနာ၊ သုခဒုက္ခံ ပုစ္ဆမာနာ၊ နိရာသင်္ကာ အဟေသုံ. တေသံ ဧဝံ အဘိဏှဒဿနေန သံသဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သံသဂ္ဂါ ဝိဿာသော၊ ဝိဿာသာ ဩတာရော၊ ရာဂေန ဩတိဏ္ဏစိတ္တာနံ ပဗ္ဗဇိတသညာ စ မာတုပုတ္တသညာ စ အန္တရဓာယိ. တတော မရိယာဒဝီတိက္ကမံ ကတွာ အသဒ္ဓမ္မံ ပဋိသေဝိံသု၊ အယသပ္ပတ္တာ စ ဝိဗ္ဘမိတွာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိံသု. ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ‘‘ကိံ နု သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောဃပုရိသော မညတိ န မာတာ ပုတ္တေ သာရဇ္ဇတိ၊ ပုတ္တော ဝါ ပန မာတရီ’’တိ ဂရဟိတွာ ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကရူပမ္ပိ သမနုပဿာမီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၅.၅၅) အဝသေသသုတ္တေနပိ ဘိက္ခူ သံဝေဇေတွာ ‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ –

‘‘ဝိသံ ယထာ ဟလာဟလံ၊ တေလံ ပက္ကုထိတံ ယထာ၊

တမ္ဗလောဟဝိလီနံဝ၊ မာတုဂါမံ ဝိဝဇ္ဇယေ’’တိ စ. –

ဝတွာ ပုန ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ – ‘‘သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတ’’န္တိ ဣမာ အတ္တုပနာယိကာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ.

တတ္ထ သန္ထဝေါ တဏှာဒိဋ္ဌိမိတ္တဘေဒေန တိဝိဓောတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော. ဣဓ တဏှာဒိဋ္ဌိသန္ထဝေါ အဓိပ္ပေတော. တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ပဿထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယထာ ဣဒံ တဿ မောဃပုရိသဿ သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတ’’န္တိ. တဉှိ တဿ အဘိဏှဒဿနကာမတာဒိတဏှာယ ဗလဝကိလေသဘယံ ဇာတံ၊ ယေန သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော မာတရိ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိ. အတ္တာနုဝါဒါဒိကံ ဝါ မဟာဘယံ၊ ယေန သာသနံ ဆဍ္ဍေတွာ ဝိဗ္ဘန္တော. နိကေတာတိ ‘‘ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ‘နိကေတသာရီ’တိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၃) နယေန ဝုတ္တာ အာရမ္မဏပ္ပဘေဒါ. ဇာယတေ ရဇောတိ ရာဂဒေါသမောဟရဇော ဇာယတေ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? န ကေဝလဉ္စ တဿ သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတံ၊ အပိစ ခေါ ပန ယဒေတံ ကိလေသာနံ နိဝါသဋ္ဌေန သာသဝါရမ္မဏံ ‘‘နိကေတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဣဒါနိဿ ဘိန္နသံဝရတ္တာ အတိက္ကန္တမရိယာဒတ္တာ သုဋ္ဌုတရံ တတော နိကေတာ ဇာယတေ ရဇော၊ ယေန သံကိလိဋ္ဌစိတ္တော အနယဗျသနံ ပါပုဏိဿတိ. အထ ဝါ ပဿထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယထာ ဣဒံ တဿ မောဃပုရိသဿ သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတံ၊ ယထာ စ သဗ္ဗပုထုဇ္ဇနာနံ နိကေတာ ဇာယတေ ရဇောတိ ဧဝမ္ပေတံ ပဒဒွယံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

သဗ္ဗထာ ပန ဣမိနာ ပုရိမဒ္ဓေန ဘဂဝါ ပုထုဇ္ဇနဒဿနံ ဂရဟိတွာ အတ္တနော ဒဿနံ ပသံသန္တော ‘‘အနိကေတ’’န္တိ ပစ္ဆိမဒ္ဓမာဟ. တတ္ထ ယထာဝုတ္တနိကေတပဋိက္ခေပေန အနိကေတံ၊ သန္ထဝပဋိက္ခေပေန စ အသန္ထဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥဘယမ္ပေတံ နိဗ္ဗာနဿာဓိဝစနံ. ဧတံ ဝေ မုနိဒဿနန္တိ ဧတံ အနိကေတမသန္ထဝံ ဗုဒ္ဓမုနိနာ ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဝေတိ ဝိမှယတ္ထေ နိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန စ ယံ နာမ နိကေတသန္ထဝဝသေန မာတာပုတ္တေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇမာနေသု အနိကေတမသန္ထဝံ၊ ဧတံ မုနိနာ ဒိဋ္ဌံ အဟော အဗ္ဘုတန္တိ အယမဓိပ္ပါယော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. အထ ဝါ မုနိနော ဒဿနန္တိပိ မုနိဒဿနံ၊ ဒဿနံ နာမ ခန္တိ ရုစိ၊ ခမတိ စေဝ ရုစ္စတိ စာတိ အတ္ထော.

၂၁၀. ဒုတိယဂါထာယ ယော ဇာတမုစ္ဆိဇ္ဇာတိ ယော ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ဇာတံ ဘူတံ နိဗ္ဗတ္တံ ကိလေသံ ယထာ ဥပ္ပန္နာကုသလပ္ပဟာနံ ဟောတိ၊ တထာ ဝါယမန္တော တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပုန အနိဗ္ဗတ္တနဝသေန ဥစ္ဆိန္ဒိတွာ ယော အနာဂတောပိ ကိလေသော တထာရူပပ္ပစ္စယသမောဓာနေ နိဗ္ဗတ္တိတုံ အဘိမုခီဘူတတ္တာ ဝတ္တမာနသမီပေ ဝတ္တမာနလက္ခဏေန ‘‘ဇာယန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တဉ္စ န ရောပယေယျ ဇာယန္တံ၊ ယထာ အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တထာ ဝါယမန္တော န နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ အတ္ထော. ကထဉ္စ န နိဗ္ဗတ္တေယျ? အဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ၊ ယေန ပစ္စယေန သော နိဗ္ဗတ္တေယျ တံ နာနုပ္ပဝေသေယျ န သမောဓာနေယျ. ဧဝံ သမ္ဘာရဝေကလ္လကရဏေန တံ န ရောပယေယျ ဇာယန္တံ. အထ ဝါ ယသ္မာ မဂ္ဂဘာဝနာယ အတီတာပိ ကိလေသာ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ အာယတိံ ဝိပါကာဘာဝေန ဝတ္တမာနာပိ န ရောပီယန္တိ တဒဘာဝေန၊ အနာဂတာပိ စိတ္တသန္တတိံ နာနုပ္ပဝေသီယန္တိ ဥပ္ပတ္တိသာမတ္ထိယဝိဃာတေန၊ တသ္မာ ယော အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ ဇာတမုစ္ဆိဇ္ဇ န ရောပယေယျ ဇာယန္တံ၊ အနာဂတမ္ပိ စဿ ဇာယန္တဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ၊ တမာဟု ဧကံ မုနိနံ စရန္တံ၊ သော စ အဒ္ဒက္ခိ သန္တိပဒံ မဟေသီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧကန္တနိက္ကိလေသတာယ ဧကံ၊ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဝါ ဧကံ. မုနိနန္တိ မုနိံ၊ မုနီသု ဝါ ဧကံ. စရန္တန္တိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာယ လောကတ္ထစရိယာယ အဝသေသစရိယာဟိ စ စရန္တံ. အဒ္ဒက္ခီတိ အဒ္ဒသ. သောတိ ယော ဇာတမုစ္ဆိဇ္ဇ အရောပနေ အနနုပ္ပဝေသနေ စ သမတ္ထတာယ ‘‘န ရောပယေယျ ဇာယန္တမဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ’’တိ ဝုတ္တော ဗုဒ္ဓမုနိ. သန္တိပဒန္တိ သန္တိကောဋ္ဌာသံ၊ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဝိပဿနာနိဗ္ဗာနဘေဒါသု တီသု သမ္မုတိသန္တိ၊ တဒင်္ဂသန္တိ၊ အစ္စန္တသန္တီသု သေဋ္ဌံ ဧဝံ အနုပသန္တေ လောကေ အစ္စန္တသန္တိံ အဒ္ဒသ မဟေသီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၂၁၁. တတိယဂါထာယ သင်္ခါယာတိ ဂဏယိတွာ၊ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝီမံသိတွာ ယထာဘူတတော ဉတွာ၊ ဒုက္ခပရိညာယ ပရိဇာနိတွာတိ အတ္ထော. ဝတ္ထူနီတိ ယေသု ဧဝမယံ လောကော သဇ္ဇတိ၊ တာနိ ခန္ဓာယတနဓာတုဘေဒါနိ ကိလေသဋ္ဌာနာနိ. ပမာယ ဗီဇန္တိ ယံ တေသံ ဝတ္ထူနံ ဗီဇံ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ၊ တံ ပမာယ ဟိံသိတွာ၊ ဗာဓိတွာ၊ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ပဇဟိတွာတိ အတ္ထော. သိနေဟမဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေတိ ယေန တဏှာဒိဋ္ဌိသိနေဟေန သိနေဟိတံ တံ ဗီဇံ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန တံ ယထာဝုတ္တံ ဝတ္ထုသဿံ ဝိရုဟေယျ၊ တံ သိနေဟမဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ၊ တပ္ပဋိပက္ခာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ တံ နာနုပ္ပဝေသေယျာတိ အတ္ထော. သ ဝေ မုနိ ဇာတိခယန္တဒဿီတိ သော ဧဝရူပေါ ဗုဒ္ဓမုနိ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ ဇာတိယာ စ မရဏဿ စ အန္တဘူတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဇာတိက္ခယန္တဒဿီ တက္ကံ ပဟာယ န ဥပေတိ သင်္ခံ. ဣမာယ စတုသစ္စဘာဝနာယ နဝပ္ပဘေဒမ္ပိ အကုသလဝိတက္ကံ ပဟာယ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုံ ပတွာ လောကတ္ထစရိယံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန စရိမဝိညာဏက္ခယာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုပ္ပတ္တိယာ ‘‘ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ’’တိ န ဥပေတိ သင်္ခံ. အပရိနိဗ္ဗုတော ဧဝ ဝါ ယထာ ကာမဝိတက္ကာဒိနော ဝိတက္ကဿ အပ္ပဟီနတ္တာ ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ရတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ဒုဋ္ဌော’’တိ ဝါ သင်္ခံ ဥပေတိ၊ ဧဝံ တက္ကံ ပဟာယ န ဥပေတိ သင်္ခန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၂၁၂. စတုတ္ထဂါထာယ အညာယာတိ အနိစ္စာဒိနယေန ဇာနိတွာ. သဗ္ဗာနီတိ အနဝသေသာနိ၊ နိဝေသနာနီတိ ကာမဘဝါဒိကေ ဘဝေ. နိဝသန္တိ ဟိ တေသု သတ္တာ၊ တသ္မာ ‘‘နိဝေသနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. အနိကာမယံ အညတရမ္ပိ တေသန္တိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌာဒီနဝတ္တာ တေသံ နိဝေသနာနံ ဧကမ္ပိ အပတ္ထေန္တော သော ဧဝရူပေါ ဗုဒ္ဓမုနိ မဂ္ဂဘာဝနာဗလေန တဏှာဂေဓဿ ဝိဂတတ္တာ ဝီတဂေဓော၊ ဝီတဂေဓတ္တာ ဧဝ စ အဂိဒ္ဓေါ၊ န ယထာ ဧကေ အဝီတဂေဓာ ဧဝ သမာနာ ‘‘အဂိဒ္ဓမှာ’’တိ ပဋိဇာနန္တိ၊ ဧဝံ. နာယူဟတီတိ တဿ တဿ နိဝေသနဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ န ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ပါရဂတော ဟိ ဟောတိ၊ ယသ္မာ ဧဝရူပေါ သဗ္ဗနိဝေသနာနံ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော ဟောတီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ပုထုဇ္ဇနဒဿနံ ဂရဟိတွာ အတ္တနော ဒဿနံ ပသံသန္တော ဒုတိယဂါထာယ ယေဟိ ကိလေသေဟိ ပုထုဇ္ဇနော အနုပသန္တော ဟောတိ၊ တေသံ အဘာဝေန အတ္တနော သန္တိပဒါဓိဂမံ ပသံသန္တော တတိယဂါထာယ ယေသု ဝတ္ထူသု ပုထုဇ္ဇနော တက္ကံ အပ္ပဟာယ တထာ တထာ သင်္ခံ ဥပေတိ၊ တေသု စတုသစ္စဘာဝနာယ တက္ကံ ပဟာယ အတ္တနော သင်္ခါနုပဂမနံ ပသံသန္တော စတုတ္ထဂါထာယ အာယတိမ္ပိ ယာနိ နိဝေသနာနိ ကာမယမာနော ပုထုဇ္ဇနော ဘဝတဏှာယ အာယူဟတိ၊ တေသု တဏှာဘာဝေန အတ္တနော အနာယူဟနံ ပသံသန္တော စတူဟိ ဂါထာဟိ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဧကဋ္ဌုပ္ပတ္တိကံ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

၂၁၃. သဗ္ဗာဘိဘုန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? မဟာပုရိသော မဟာဘိနိက္ခမနံ ကတွာ အနုပုဗ္ဗေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထာယ ဗာရာဏသိံ ဂစ္ဆန္တော ဗောဓိမဏ္ဍဿ စ ဂယာယ စ အန္တရေ ဥပကေနာဇီဝကေန သမာဂစ္ဆိ. တေန စ ‘‘ဝိပ္ပသန္နာနိ ခေါ တေ၊ အာဝုသော၊ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၈၅၊ မဟာဝ. ၁၁) နယေန ပုဋ္ဌော ‘‘သဗ္ဗာဘိဘူ’’တိအာဒီနိ အာဟ. ဥပကော ‘‘ဟုပေယျာဝုသော’’တိ ဝတွာ၊ သီသံ ဩကမ္ပေတွာ၊ ဥမ္မဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပက္ကာမိ. အနုက္ကမေန စ ဝင်္ကဟာရဇနပဒေ အညတရံ မာဂဝိကဂါမံ ပါပုဏိ. တမေနံ မာဂဝိကဇေဋ္ဌကော ဒိသွာ – ‘‘အဟော အပ္ပိစ္ဆော သမဏော ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေတိ၊ အယံ လောကေ အရဟာ’’တိ ဃရံ နေတွာ မံသရသေန ပရိဝိသိတွာ ဘုတ္တာဝိဉ္စ နံ သပုတ္တဒါရော ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘန္တေ၊ ဝသထ၊ အဟံ ပစ္စယေန ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ နိမန္တေတွာ၊ ဝသနောကာသံ ကတွာ အဒါသိ. သော တတ္ထ ဝသတိ.

မာဂဝိကော ဂိမှကာလေ ဥဒကသမ္ပန္နေ သီတလေ ပဒေသေ စရိတုံ ဒူရံ အပက္ကန္တေသု မိဂေသု တတ္ထ ဂစ္ဆန္တော ‘‘အမှာကံ အရဟန္တံ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟဿူ’’တိ ဆာဝံ နာမ ဓီတရံ အာဏာပေတွာ အဂမာသိ သဒ္ဓိံ ပုတ္တဘာတုကေဟိ. သာ စဿ ဓီတာ ဒဿနီယာ ဟောတိ ကောဋ္ဌာသသမ္ပန္နာ. ဒုတိယဒိဝသေ ဥပကော ဃရံ အာဂတော တံ ဒါရိကံ သဗ္ဗံ ဥပစာရံ ကတွာ၊ ပရိဝိသိတုံ ဥပဂတံ ဒိသွာ၊ ရာဂေန အဘိဘူတော ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အသက္ကောန္တော ဘာဇနေန ဘတ္တံ အာဒါယ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ၊ ဘတ္တံ ဧကမန္တေ နိက္ခိပိတွာ – ‘‘သစေ ဆာဝံ လဘာမိ၊ ဇီဝါမိ၊ နော စေ၊ မရာမီ’’တိ နိရာဟာရော သယိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ မာဂဝိကော အာဂန္တွာ ဓီတရံ ဥပကဿ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ. သာ – ‘‘ဧကဒိဝသမေဝ အာဂန္တွာ ပုန နာဂတပုဗ္ဗော’’တိ အာဟ. မာဂဝိကော ‘‘အာဂတဝေသေနေဝ နံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ တင်္ခဏညေဝ ဂန္တွာ – ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ အဖာသုက’’န္တိ ပါဒေ ပရာမသန္တော ပုစ္ဆိ. ဥပကော နိတ္ထုနန္တော ပရိဝတ္တတိယေဝ. သော ‘‘ဝဒ၊ ဘန္တေ၊ ယံ မယာ သက္ကာ ကာတုံ၊ သဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. ဥပကော – ‘‘သစေ ဆာဝံ လဘာမိ၊ ဇီဝါမိ၊ နော စေ၊ ဣဓေဝ မရဏံ သေယျော’’တိ အာဟ. ‘‘ဇာနာသိ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိဉ္စိ သိပ္ပ’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘န၊ ဘန္တေ၊ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ အဇာနန္တေန သက္ကာ ဃရာဝါသံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ? သော အာဟ – ‘‘နာဟံ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာမိ၊ အပိစ တုမှာကံ မံသဟာရကော ဘဝိဿာမိ၊ မံသဉ္စ ဝိက္ကိဏိဿာမီ’’တိ. မာဂဝိကောပိ ‘‘အမှာကံ ဧတဒေဝ ရုစ္စတီ’’တိ ဥတ္တရသာဋကံ ဒတွာ၊ ဃရံ အာနေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ. တေသံ သံဝါသမနွာယ ပုတ္တော ဝိဇာယိ. သုဘဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အကံသု. ဆာဝါ ပုတ္တတောသနဂီတေန ဥပကံ ဥပ္ပဏ္ဍေသိ. သော တံ အသဟန္တော ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ အဟံ အနန္တဇိနဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ မဇ္ဈိမဒေသာဘိမုခေါ ပက္ကာမိ.

ဘဂဝါ စ တေန သမယေန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပဋိကစ္စေဝ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ – ‘‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနန္တဇိနောတိ ပုစ္ဆမာနော အာဂစ္ဆတိ၊ တဿ မံ ဒဿေယျာထာ’’တိ. ဥပကောပိ ခေါ အနုပုဗ္ဗေနေဝ သာဝတ္ထိံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဌတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ မမ သဟာယော အနန္တဇိနော နာမ အတ္ထိ၊ သော ကုဟိံ ဝသတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ နယိံသု. ဘဂဝါ တဿာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သော ဒေသနာပရိယောသာနေ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဘိက္ခူ တဿ ပုဗ္ဗပ္ပဝတ္တိံ သုတွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘ဘဂဝါ ပဌမံ နိဿိရိကဿ နဂ္ဂသမဏဿ ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိ. ဘဂဝါ တံ ကထာသမုဋ္ဌာနံ ဝိဒိတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ တင်္ခဏာနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ? တေ သဗ္ဗံ ကထေသုံ. တတော ဘဂဝါ – ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော အဟေတုအပ္ပစ္စယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ နိမ္မလာ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာ၊ န သက္ကာ တတ္ထ ဒေါသံ ဒဋ္ဌုံ. တေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဒေသနူပနိဿယေန ဥပကော ဧတရဟိ အနာဂါမီ ဇာတော’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ဒေသနာမလာဘာဝဒီပိကံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – သာသဝေသု သဗ္ဗခန္ဓာယတနဓာတူသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန တေဟိ အနဘိဘူတတ္တာ သယဉ္စ တေ ဓမ္မေ သဗ္ဗေ အဘိဘုယျ ပဝတ္တတ္တာ သဗ္ဗာဘိဘုံ. တေသဉ္စ အညေသဉ္စ သဗ္ဗဓမ္မာနံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိဒိတတ္တာ သဗ္ဗဝိဒုံ. သဗ္ဗဓမ္မဒေသနသမတ္ထာယ သောဘနာယ မေဓာယ သမန္နာဂတတ္တာ သုမေဓံ. ယေသံ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပါနံ ဝသေန သာသဝခန္ဓာဒိဘေဒေသု သဗ္ဗဓမ္မေသု ဥပလိမ္ပတိ၊ တေသံ လေပါနံ အဘာဝါ တေသု သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနုပလိတ္တံ. တေသု စ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဆန္ဒရာဂါဘာဝေန သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မေ ဇဟိတွာ ဌိတတ္တာ သဗ္ဗဉ္ဇဟံ. ဥပဓိဝိဝေကနိန္နေန စိတ္တေန တဏှက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ ဝိသေသေန မုတ္တတ္တာ တဏှက္ခယေ ဝိမုတ္တံ၊ အဓိမုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ တမ္ပိ ပဏ္ဍိတာ သတ္တာ မုနိံ ဝေဒယန္တိ ဇာနန္တိ. ပဿထ ယာဝ ပဋိဝိသိဋ္ဌောဝါယံ မုနိ၊ တဿ ကုတော ဒေသနာမလန္တိ အတ္တာနံ ဝိဘာဝေတိ. ဝိဘာဝနတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဝါသဒ္ဒေါတိ. ကေစိ ပန ဝဏ္ဏယန္တိ – ‘‘ဥပကော တဒါ တထာဂတံ ဒိသွာပိ ‘အယံ ဗုဒ္ဓမုနီ’တိ န သဒ္ဒဟီ’’တိ ဧဝံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ၊ တတော ဘဂဝါ ‘‘သဒ္ဒဟတု ဝါ မာ ဝါ၊ ဓီရာ ပန တံ မုနိံ ဝေဒယန္တီ’’တိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမဘာသီတိ.

၂၁၄. ပညာဗလန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ဂါထာ ရေဝတတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ’’တိ ဣမိဿာ ဂါထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ရေဝတတ္ထေရဿ အာဒိတော ပဘုတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ခဒိရဝနေ ဝိဟာရော၊ တတ္ထ ဝိဟရတော ဝိသေသာဓိဂမော၊ ဘဂဝတော တတ္ထ ဂမနပစ္စာဂမနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္စာဂတေ ပန ဘဂဝတိ ယော သော မဟလ္လကဘိက္ခု ဥပါဟနံ သမ္မုဿိတွာ ပဋိနိဝတ္တော ခဒိရရုက္ခေ အာလဂ္ဂိတံ ဒိသွာ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော ဝိသာခါယ ဥပါသိကာယ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ရေဝတတ္ထေရဿ ဝသနောကာသော ရမဏီယော’’တိ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆမာနာယ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပသံသိတော၊ တေ အပသာဒေန္တော ‘‘ဥပါသိကေ၊ ဧတေ တုစ္ဆံ ဘဏန္တိ၊ န သုန္ဒရော ဘူမိပ္ပဒေသော၊ အတိလူခကက္ခဠံ ခဒိရဝနမေဝါ’’တိ အာဟ. သော ဝိသာခါယ အာဂန္တုကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိပတိတေ ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာပေန္တော အာဟ – ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော၊ ရေဝတတ္ထေရဿ သေနာသနေ ရမဏီယံ တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. ဘဂဝါ တံ ဉတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ တင်္ခဏာနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ပရိသမဇ္ဈံ ပတွာ၊ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ? တေ အာဟံသု – ‘‘ရေဝတံ၊ ဘန္တေ၊ အာရဗ္ဘ ကထာ ဥပ္ပန္နာ ‘ဧဝံ နဝကမ္မိကော ကဒါ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတီ’’’တိ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရေဝတော နဝကမ္မိကော၊ အရဟာ ရေဝတော ခီဏာသဝေါ’’တိ ဝတွာ တံ အာရဗ္ဘ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ဒုဗ္ဗလကရကိလေသပ္ပဟာနသာဓကေန ဝိကုဗ္ဗနအဓိဋ္ဌာနပ္ပဘေဒေန ဝါ ပညာဗလေန သမန္နာဂတတ္တာ ပညာဗလံ၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန ဓုတင်္ဂဝတေန စ ဥပပန္နတ္တာ သီလဝတူပပန္နံ၊ မဂ္ဂသမာဓိနာ ဖလသမာဓိနာ ဣရိယာပထသမာဓိနာ စ သမာဟိတံ၊ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန ဈာနေန ဈာနေ ဝါ ရတတ္တာ ဈာနရတံ၊ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တတ္တာ သတိမံ၊ ရာဂါဒိသင်္ဂတော ပမုတ္တတာ သင်္ဂါ ပမုတ္တံ၊ ပဉ္စစေတောခိလစတုအာသဝါဘာဝေန အခိလံ အနာသဝံ တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိံ ဝေဒယန္တိ. တမ္ပိ ဧဝံ ပညာဒိဂုဏသံယုတ္တံ သင်္ဂါဒိဒေါသဝိသံယုတ္တံ ပဏ္ဍိတာ သတ္တာ မုနိံ ဝါ ဝေဒယန္တိ. ပဿထ ယာဝ ပဋိဝိသိဋ္ဌောဝါယံ ခီဏာသဝမုနိ၊ သော ‘‘နဝကမ္မိကော’’တိ ဝါ ‘‘ကဒါ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတီ’’တိ ဝါ ကထံ ဝတ္တဗ္ဗော. သော ဟိ ပညာဗလေန တံ ဝိဟာရံ နိဋ္ဌာပေသိ၊ န နဝကမ္မကရဏေန၊ ကတကိစ္စောဝ သော၊ န ဣဒါနိ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတီတိ ရေဝတတ္ထေရံ ဝိဘာဝေတိ. ဝိဘာဝနတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါတိ.

၂၁၅. ဧကံ စရန္တန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗောဓိမဏ္ဍတော ပဘုတိ ယထာက္ကမံ ကပိလဝတ္ထုံ အနုပ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ပိတာပုတ္တသမာဂမေ ဝတ္တမာနေ ဘဂဝါ သမ္မောဒမာနေန ရညာ သုဒ္ဓေါဒနေန ‘‘တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ ဂဟဋ္ဌကာလေ ဂန္ဓကရဏ္ဍကေ ဝါသိတာနိ ကာသိကာဒီနိ ဒုဿာနိ နိဝါသေတွာ ဣဒါနိ ကထံ ဆိန္နကာနိ ပံသုကူလာနိ ဓာရေထာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဝုတ္တော ရာဇာနံ အနုနယမာနော –

‘‘ယံ တွံ တာတ ဝဒေ မယှံ၊ ပဋ္ဋုဏ္ဏံ ဒုကူလကာသိကံ၊

ပံသုကူလံ တတော သေယျံ၊ ဧတံ မေ အဘိပတ္ထိတ’’န္တိ. –

အာဒီနိ ဝတွာ လောကဓမ္မေဟိ အတ္တနော အဝိကမ္ပဘာဝံ ဒဿေန္တော ရညော ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ သတ္တပဒဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတာဒီဟိ ဧကံ၊ ဣရိယာပထာဒီဟိ စရိယာဟိ စရန္တံ. မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂမေန မုနိံ. သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ပမာဒါဘာဝတော အပ္ပမတ္တံ. အက္ကောသနဂရဟနာဒိဘေဒါယ နိန္ဒာယ ဝဏ္ဏနထောမနာဒိဘေဒါယ ပသံသာယ စာတိ ဣမာသု နိန္ဒာပသံသာသု ပဋိဃာနုနယဝသေန အဝေဓမာနံ. နိန္ဒာပသံသာမုခေန စေတ္ထ အဋ္ဌပိ လောကဓမ္မာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီဟံဝ ဘေရိသဒ္ဒါဒီသု သဒ္ဒေသု အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု ပကတိဝိကာရာနုပဂမေန အသန္တသန္တံ၊ ပန္တေသု ဝါ သေနာသနေသု သန္တာသာဘာဝေန. ဝါတံဝ သုတ္တမယာဒိဘေဒေ ဇာလမှိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိဇာလေ အသဇ္ဇမာနံ၊ အဋ္ဌသု ဝါ လောကဓမ္မေသု ပဋိဃာနုနယဝသေန အသဇ္ဇမာနံ. ပဒုမံဝ တောယေန လောကေ ဇာတမ္ပိ ယေသံ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပါနံ ဝသေန သတ္တာ လောကေန လိပ္ပန္တိ၊ တေသံ လေပါနံ ပဟီနတ္တာ လောကေန အလိပ္ပမာနံ၊ နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတွာ တေန မဂ္ဂေန နေတာရမညေသံ ဒေဝမနုဿာနံ. အတ္တနော ပန အညေန ကေနစိ မဂ္ဂံ ဒဿေတွာ အနေတဗ္ဗတ္တာ အနညနေယျံ တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ ဗုဒ္ဓမုနိံ ဝေဒယန္တီတိ အတ္တာနံ ဝိဘာဝေတိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ.

၂၁၆. ယော ဩဂဟဏေတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတော ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပူရိတဒသပါရမိဒသဥပပါရမိဒသပရမတ္ထပါရမိပ္ပဘေဒံ အဘိနီဟာရဂုဏပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ အဘိနိဗ္ဗတ္တိဂုဏံ တတ္ထ နိဝါသဂုဏံ မဟာဝိလောကနဂုဏံ ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ ဂဗ္ဘဝါသံ ဂဗ္ဘနိက္ခမနံ ပဒဝီတိဟာရံ ဒိသာဝိလောကနံ ဗြဟ္မဂဇ္ဇနံ မဟာဘိနိက္ခမနံ မဟာပဓာနံ အဘိသမ္ဗောဓိံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂဉာဏံ ဖလဉာဏံ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ၊ ဒသဗလဉာဏံ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ဆဗ္ဗိဓံ အသာဓာရဏဉာဏံ၊ အဋ္ဌဝိဓံ သာဝကသာဓာရဏဗုဒ္ဓဉာဏံ၊ စုဒ္ဒသဝိဓံ ဗုဒ္ဓဉာဏံ၊ အဋ္ဌာရသဗုဒ္ဓဂုဏပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ဧကူနဝီသတိဝိဓပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ၊ သတ္တသတ္တတိဝိဓဉာဏဝတ္ထု ဧဝမိစ္စာဒိဂုဏသတသဟဿေ နိဿာယ ပဝတ္တံ မဟာလာဘသက္ကာရံ အသဟမာနေဟိ တိတ္ထိယေဟိ ဥယျောဇိတာယ စိဉ္စမာဏဝိကာယ ‘‘ဧကံ ဓမ္မံ အတီတဿာ’’တိ ဣမိဿာ ဂါထာယ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယေန စတုပရိသမဇ္ဈေ ဘဂဝတော အယသေ ဥပ္ပါဒိတေ တပ္ပစ္စယာ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘ဧဝရူပေပိ နာမ အယသေ ဥပ္ပန္နေ န ဘဂဝတော စိတ္တဿ အညထတ္တံ အတ္ထီ’’တိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ တင်္ခဏာနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ပရိသမဇ္ဈံ ပတွာ၊ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ၊ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ? တေ သဗ္ဗံ အာရောစေသုံ. တတော ဘဂဝါ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု တာဒိနော ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ယထာ နာမ ဩဂဟဏေ မနုဿာနံ နှာနတိတ္ထေ အင်္ဂဃံသနတ္ထာယ စတုရဿေ ဝါ အဋ္ဌံသေ ဝါ ထမ္ဘေ နိခါတေ ဥစ္စကုလီနာပိ နီစကုလီနာပိ အင်္ဂံ ဃံသန္တိ၊ န တေန ထမ္ဘဿ ဥန္နတိ ဝါ ဩနတိ ဝါ ဟောတိ. ဧဝမေဝံ ယော ဩဂဟဏေ ထမ္ဘောရိဝါဘိဇာယတိ ယသ္မိံ ပရေ ဝါစာပရိယန္တံ ဝဒန္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပရေ တိတ္ထိယာ ဝါ အညေ ဝါ ဝဏ္ဏဝသေန ဥပရိမံ ဝါ အဝဏ္ဏဝသေန ဟေဋ္ဌိမံ ဝါ ဝါစာပရိယန္တံ ဝဒန္တိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အနုနယံ ဝါ ပဋိဃံ ဝါ အနာပဇ္ဇမာနော တာဒိဘာဝေန ယော ဩဂဟဏေ ထမ္ဘောရိဝ ဘဝတီတိ. တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယန္တိ တံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ရာဂါဘာဝေန ဝီတရာဂံ၊ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ စ ဒေါသမောဟာဘာဝေန သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ၊ သုဋ္ဌု ဝါ သမောဓာနေတွာ ဌပိတိန္ဒြိယံ၊ ရက္ခိတိန္ဒြိယံ၊ ဂေါပိတိန္ဒြိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ ဗုဒ္ဓမုနိံ ဝေဒယန္တိ၊ တဿ ကထံ စိတ္တဿ အညထတ္တံ ဘဝိဿတီတိ အတ္တာနံ ဝိဘာဝေတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၂၁၇. ယော ဝေ ဌိတတ္တောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယံ ကိရ အညတရာ သေဋ္ဌိဓီတာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ တန္တဝါယသာလံ ဂန္တွာ တသရံ ဝဋ္ဋေန္တေ ဒိသွာ တဿ ဥဇုဘာဝေန တပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗ္ဗေ သတ္တာ ကာယဝစီမနောဝင်္ကံ ပဟာယ တသရံ ဝိယ ဥဇုစိတ္တာ ဘဝေယျု’’န္တိ. သာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာပိ ပုနပ္ပုနံ တဒေဝ နိမိတ္တံ အာဝဇ္ဇေန္တီ နိသီဒိ. ဧဝံ ပဋိပန္နာယ စဿာ န စိရဿေဝ အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ အဟောသိ၊ တဒနုသာရေနေဝ စ ဒုက္ခာနတ္တလက္ခဏာနိပိ. အထဿာ တယောပိ ဘဝါ အာဒိတ္တာ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟိံသု. တံ တထာ ဝိပဿမာနံ ဉတွာ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ ဩဘာသံ မုဉ္စိ. သာ တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တီ ဘဂဝန္တံ ပဿေ နိသိန္နမိဝ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာယ ပဉ္ဇလိကာ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ ဘဂဝါ သပ္ပါယံ ဝိဒိတွာ ဓမ္မဒေသနာဝသေန ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ယော ဝေ ဧကဂ္ဂစိတ္တတာယ အကုပ္ပဝိမုတ္တိတာယ စ ဝုဍ္ဎိဟာနီနံ အဘာဝတော ဝိက္ခီဏဇာတိသံသာရတ္တာ ဘဝန္တရူပဂမနာဘာဝတော စ ဌိတတ္တော၊ ပဟီနကာယဝစီမနောဝင်္ကတာယ အဂတိဂမနာဘာဝေန ဝါ တသရံဝ ဥဇု၊ ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နတ္တာ ဇိဂုစ္ဆတိ ကမ္မေဟိ ပါပကေဟိ၊ ပါပကာနိ ကမ္မာနိ ဂူထဂတံ ဝိယ မုတ္တဂတံ ဝိယ စ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ ဟိရီယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယောဂဝိဘာဂေန ဟိ ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ သဒ္ဒသတ္ထေ သိဇ္ဈတိ. ဝီမံသမာနော ဝိသမံ သမဉ္စာတိ ကာယဝိသမာဒိဝိသမံ ကာယသမာဒိသမဉ္စ ပဟာနဘာဝနာကိစ္စသာဓနေန မဂ္ဂပညာယ ဝီမံသမာနော ဥပပရိက္ခမာနော. တံ ဝါပိ ခီဏာသဝံ ဓီရာ မုနိံ ဝေဒယန္တီတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာဝုတ္တနယေန မဂ္ဂပညာယ ဝီမံသမာနော ဝိသမံ သမဉ္စ ယော ဝေ ဌိတတ္တော ဟောတိ၊ သော ဧဝံ တသရံဝ ဥဇု ဟုတွာ ကိဉ္စိ ဝီတိက္ကမံ အနာပဇ္ဇန္တော ဇိဂုစ္ဆတိ ကမ္မေဟိ ပါပကေဟိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိံ ဝေဒယန္တိ. ယတော ဤဒိသော ဟောတီတိ ခီဏာသဝမုနိံ ဒဿေန္တော အရဟတ္တနိကူဋေန ဂါထံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သေဋ္ဌိဓီတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ဧတ္ထ စ ဝိကပ္ပေ ဝါ သမုစ္စယေ ဝါ ဝါသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၂၁၈. ယော သညတတ္တောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ကိရ အာဠဝိယံ ဝိဟရန္တေ အာဠဝီနဂရေ အညတရော တန္တဝါယော သတ္တဝဿိကံ ဓီတရံ အာဏာပေသိ – ‘‘အမ္မ၊ ဟိယျော အဝသိဋ္ဌတသရံ န ဗဟု၊ တသရံ ဝဋ္ဋေတွာ လဟုံ တန္တဝါယသာလံ အာဂစ္ဆေယျာသိ၊ မာ ခေါ စိရာယီ’’တိ. သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သော သာလံ ဂန္တွာ တန္တံ ဝိနေန္တော အဋ္ဌာသိ. တံ ဒိဝသဉ္စ ဘဂဝါ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တဿာ ဒါရိကာယ သောတာပတ္တိဖလူပနိဿယံ ဒေသနာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနဉ္စ ဓမ္မာဘိသမယံ ဒိသွာ ပဂေဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ နဂရံ ပါဝိသိ. မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အဒ္ဓါ အဇ္ဇ ကောစိ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော အတ္ထိ၊ ပဂေဝ ပဝိဋ္ဌော ဘဂဝါ’’တိ ဘဂဝန္တံ ဥပဂစ္ဆိံသု. ဘဂဝါ ယေန မဂ္ဂေန သာ ဒါရိကာ ပိတုသန္တိကံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မိံ အဋ္ဌာသိ. နဂရဝါသိနော တံ ပဒေသံ သမ္မဇ္ဇိတွာ၊ ပရိပ္ဖေါသိတွာ၊ ပုပ္ဖူပဟာရံ ကတွာ၊ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ၊ အာသနံ ပညာပေသုံ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ၊ မဟာဇနကာယော ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌာသိ. သာ ဒါရိကာ တံ ပဒေသံ ပတ္တာ မဟာဇနပရိဝုတံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ. တံ ဘဂဝါ အာမန္တေတွာ – ‘‘ဒါရိကေ ကုတော အာဂတာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘န ဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ကုဟိံ ဂမိဿသီ’’တိ? ‘‘န ဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘န ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘ဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘န ဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ.

တံ သုတွာ မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ – ‘‘ပဿထ၊ ဘော၊ အယံ ဒါရိကာ အတ္တနော ဃရာ အာဂတာပိ ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိယမာနာ ‘န ဇာနာမီ’တိ အာဟ၊ တန္တဝါယသာလံ ဂစ္ဆန္တီ စာပိ ပုစ္ဆိယမာနာ ‘န ဇာနာမီ’တိ အာဟ၊ ‘န ဇာနာသီ’တိ ဝုတ္တာ ‘ဇာနာမီ’တိ အာဟ၊ ‘ဇာနာသီ’တိ ဝုတ္တာ ‘န ဇာနာမီ’တိ အာဟ၊ သဗ္ဗံ ပစ္စနီကမေဝ ကရောတီ’’တိ. ဘဂဝါ မနုဿာနံ တမတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုကာမော တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ မယာ ပုစ္ဆိတံ၊ ကိံ တယာ ဝုတ္တ’’န္တိ? သာ အာဟ – ‘‘န မံ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိ န ဇာနာတိ၊ ဃရတော အာဂတာ တန္တဝါယသာလံ ဂစ္ဆတီ’’တိ၊ အပိစ မံ တုမှေ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပုစ္ဆထ၊ ‘‘ကုတော အာဂတာသီ’’တိ၊ စုတိဝသေန ပုစ္ဆထ၊ ‘‘ကုဟိံ ဂမိဿသီ’’တိ အဟဉ္စ န ဇာနာမိ. ‘‘ကုတော စမှိ အာဂတာ၊ နိရယာ ဝါ ဒေဝလောကာ ဝါ’’တိ၊ န ဟိ ဇာနာမိ၊ ‘‘ကုဟိမ္ပိ ဂမိဿာမိ နိရယံ ဝါ ဒေဝလောကံ ဝါ’’တိ၊ တသ္မာ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ အဝစံ. တတော မံ ဘဂဝါ မရဏံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆိ – ‘‘န ဇာနာသီ’’တိ၊ အဟဉ္စ ဇာနာမိ. ‘‘သဗ္ဗေသံ မရဏံ ဓုဝ’’န္တိ၊ တေနာဝေါစံ ‘‘ဇာနာမီ’’တိ. တတော မံ ဘဂဝါ မရဏကာလံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆိ ‘‘ဇာနာသီ’’တိ၊ အဟဉ္စ န ဇာနာမိ ‘‘ကဒါ မရိဿာမိ ကိံ အဇ္ဇ ဝါ ဥဒါဟု သွေ ဝါ’’တိ၊ တေနာဝေါစံ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ. ဘဂဝါ တာယ ဝိဿဇ္ဇိတံ ပဉှံ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ အနုမောဒိ. မဟာဇနကာယောပိ ‘‘ယာဝ ပဏ္ဍိတာ အယံ ဒါရိကာ’’တိ သာဓုကာရသဟဿာနိ အဒါသိ. အထ ဘဂဝါ ဒါရိကာယ သပ္ပါယံ ဝိဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

‘‘အန္ဓဘူတော အယံ လောကော၊ တနုကေတ္ထ ဝိပဿတိ၊

သကုဏော ဇာလမုတ္တောဝ၊ အပ္ပေါ သဂ္ဂါယ ဂစ္ဆတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၇၄) –

ဣမံ ဂါထမာဟ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ၊ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနဉ္စ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ.

သာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပိတု သန္တိကံ အဂမာသိ. ပိတာ တံ ဒိသွာ ‘‘စိရေနာဂတာ’’တိ ကုဒ္ဓေါ ဝေဂေန တန္တေ ဝေမံ ပက္ခိပိ. တံ နိက္ခမိတွာ ဒါရိကာယ ကုစ္ဆိံ ဘိန္ဒိ. သာ တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ. သော ဒိသွာ – ‘‘နာဟံ မမ ဓီတရံ ပဟရိံ၊ အပိစ ခေါ ဣမံ ဝေမံ ဝေဂသာ နိက္ခမိတွာ ဣမိဿာ ကုစ္ဆိံ ဘိန္ဒိ. ဇီဝတိ နု ခေါ နနု ခေါ’’တိ ဝီမံသန္တော မတံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မနုဿာ မံ ‘ဣမိနာ ဓီတာ မာရိတာ’တိ ဉတွာ ဥပက္ကောသေယျုံ၊ တေန ရာဇာပိ ဂရုကံ ဒဏ္ဍံ ပဏေယျ၊ ဟန္ဒာဟံ ပဋိကစ္စေဝ ပလာယာမီ’’တိ. သော ဒဏ္ဍဘယေန ပလာယန္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝသန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ဝသနောကာသံ ပါပုဏိ. တေ စ ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. တေ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အဒံသု. သော တံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝါယမန္တော န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ တေ စဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ. အထ မဟာပဝါရဏာယ သဗ္ဗေဝ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမံသု – ‘‘ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေဿာမာ’’တိ. ဘဂဝါ ပဝါရေတွာ ဝုတ္ထဝဿော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂါမနိဂမာဒီသု စာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန အာဠဝိံ အဂမာသိ. တတ္ထ မနုဿာ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ ဒါနာဒီနိ ကရောန္တာ တံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘ဓီတရံ မာရေတွာ ဣဒါနိ ကံ မာရေတုံ အာဂတောသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဥပ္ပဏ္ဍေသုံ. ဘိက္ခူ တံ သုတွာ ဥပဋ္ဌာနဝေလာယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ – ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ဘိက္ခု ဓီတရံ မာရေသိ၊ သာ အတ္တနော ကမ္မေန မတာ’’တိ ဝတွာ တဿ ဘိက္ခုနော မနုဿေဟိ ဒုဗ္ဗိဇာနံ ခီဏာသဝမုနိဘာဝံ ပကာသေန္တော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ယော တီသုပိ ကမ္မဒွါရေသု သီလသံယမေန သံယတတ္တော ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ စေတသာ ဝါ ဟိံသာဒိကံ န ကရောတိ ပါပံ၊ တဉ္စ ခေါ ပန ဒဟရော ဝါ ဒဟရဝယေ ဌိတော၊ မဇ္ဈိမော ဝါ မဇ္ဈိမဝယေ ဌိတော၊ ဧတေနေဝ နယေန ထေရော ဝါ ပစ္ဆိမဝယေ ဌိတောတိ ကဒါစိပိ န ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ယတတ္တော၊ ယသ္မာ အနုတ္တရာယ ဝိရတိယာ သဗ္ဗပါပေဟိ ဥပရတစိတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဣဒါနိ မုနိ အရောသနေယျော န သော ရောသေတိ ကဉ္စီတိ ဧတေသံ ပဒါနံ အယံ ယောဇနာ စ အဓိပ္ပါယော စ – သော ခီဏာသဝမုနိ အရောသနေယျော ‘‘ဓီတုမာရကော’’တိ ဝါ ‘‘ပေသကာရော’’တိ ဝါ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ရောသေတုံ၊ ဃဋ္ဋေတုံ၊ ဗာဓေတုံ အရဟော န ဟောတိ. သောပိ ဟိ န ရောသေတိ ကဉ္စိ၊ ‘‘နာဟံ မမ ဓီတရံ မာရေမိ၊ တွံ မာရေသိ၊ တုမှာဒိသော ဝါ မာရေတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ကဉ္စိ န ရောသေတိ၊ န ဃဋ္ဋေတိ၊ န ဗာဓေတိ၊ တသ္မာ သောပိ န ရောသနေယျော. အပိစ ခေါ ပန ‘‘တိဋ္ဌတု နာဂေါ၊ မာ နာဂံ ဃဋ္ဋေသိ၊ နမော ကရောဟိ နာဂဿာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၉) ဝုတ္တနယေန နမဿိတဗ္ဗောယေဝ ဟောတိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ ဧတ္ထ ပန တမ္ပိ ဓီရာဝ မုနိံ ဝေဒယန္တီတိ ဧဝံ ပဒဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဓိပ္ပါယော စေတ္ထ – တံ ‘‘အယံ အရောသနေယျော’’တိ ဧတေ ဗာလမနုဿာ အဇာနိတွာ ရောသေန္တိ. ယေ ပန ဓီရာ ဟောန္တိ၊ တေ ဓီရာဝ တမ္ပိ မုနိံ ဝေဒယန္တိ၊ အယံ ခီဏာသဝမုနီတိ ဇာနန္တီတိ.

၂၁၉. ယဒဂ္ဂတောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယံ ကိရ ပဉ္စဂ္ဂဒါယကော နာမ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ. သော နိပ္ဖဇ္ဇမာနေသု သဿေသု ခေတ္တဂ္ဂံ၊ ရာသဂ္ဂံ၊ ကောဋ္ဌဂ္ဂံ၊ ကုမ္ဘိအဂ္ဂံ၊ ဘောဇနဂ္ဂန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ အဂ္ဂါနိ ဒေတိ. တတ္ထ ပဌမပက္ကာနိယေဝ သာလိ-ယဝ-ဂေါဓူမ-သီသာနိ အာဟရာပေတွာ ယာဂုပါယာသပုထုကာဒီနိ ပဋိယာဒေတွာ ‘‘အဂ္ဂဿ ဒါတာ မေဓာဝီ၊ အဂ္ဂံ သော အဓိဂစ္ဆတီ’’တိ ဧဝံဒိဋ္ဌိကော ဟုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒေတိ၊ ဣဒမဿ ခေတ္တဂ္ဂဒါနံ. နိပ္ဖန္နေသု ပန သဿေသု လာယိတေသု မဒ္ဒိတေသု စ ဝရဓညာနိ ဂဟေတွာ တထေဝ ဒါနံ ဒေတိ၊ ဣဒမဿ ရာသဂ္ဂဒါနံ. ပုန တေဟိ ဓညေဟိ ကောဋ္ဌာဂါရာနိ ပူရာပေတွာ ပဌမကောဋ္ဌာဂါရဝိဝရဏေ ပဌမနီဟဋာနိ ဓညာနိ ဂဟေတွာ တထေဝ ဒါနံ ဒေတိ၊ ဣဒမဿ ကောဋ္ဌဂ္ဂဒါနံ. ယံ ယဒေဝ ပနဿ ဃရေ ရန္ဓေတိ၊ တတော အဂ္ဂံ အနုပ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတာနံ အဒတွာ အန္တမသော ဒါရကာနမ္ပိ န ကိဉ္စိ ဒေတိ၊ ဣဒမဿ ကုမ္ဘိအဂ္ဂဒါနံ. ပုန အတ္တနော ဘောဇနကာလေ ပဌမူပနီတံ ဘောဇနံ ပုရေဘတ္တကာလေ သံဃဿ၊ ပစ္ဆာဘတ္တကာလေ သမ္ပတ္တယာစကာနံ၊ တဒဘာဝေ အန္တမသော သုနခါနမ္ပိ အဒတွာ န ဘုဉ္ဇတိ၊ ဣဒမဿ ဘောဇနဂ္ဂဒါနံ. ဧဝံ သော ပဉ္စဂ္ဂဒါယကောတွေဝ အဘိလက္ခိတော အဟောသိ.

အထေကဒိဝသံ ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဗြာဟ္မဏိယာ စ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဥပနိဿယံ ဒိသွာ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ အတိပ္ပဂေဝ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ. ဘိက္ခူ ပိဟိတဒွါရံ ဂန္ဓကုဋိံ ဒိသွာ – ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဧကကောဝ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမော’’တိ ဉတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဂန္ဓကုဋိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. ဘဂဝါပိ ဗြာဟ္မဏဿ ဘောဇနဝေလာယံ နိက္ခမိတွာ သာဝတ္ထိံ ပါဝိသိ. မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဧဝံ – ‘‘နူနဇ္ဇ ကောစိ သတ္တော အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော အတ္ထိ၊ တထာ ဟိ ဘဂဝါ ဧကကောဝ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဉတွာ န ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု နိမန္တနတ္ထာယ. ဘဂဝါပိ အနုပုဗ္ဗေန ဗြာဟ္မဏဿ ဃရဒွါရံ သမ္ပတွာ အဋ္ဌာသိ. တေန စ သမယေန ဗြာဟ္မဏော ဘောဇနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော ဟောတိ၊ ဗြာဟ္မဏီ ပနဿ ဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဌိတာ. သာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ‘‘သစာယံ ဗြာဟ္မဏော ပဿေယျ၊ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ ဘောဇနံ ဒဒေယျ၊ တတော မေ ပုန ပစိတဗ္ဗံ ဘဝေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ အပ္ပသာဒဉ္စ မစ္ဆေရဉ္စ ဥပ္ပါဒေတွာ ယထာ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ န ပဿတိ၊ ဧဝံ တာလဝဏ္ဋေန ပဋိစ္ဆာဒေသိ. ဘဂဝါ တံ ဉတွာ သရီရာဘံ မုဉ္စိ. တံ ဗြာဟ္မဏော သုဝဏ္ဏောဘာသံ ဒိသွာ ‘‘ကိမေတ’’န္တိ ဥလ္လောကေန္တော အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ ဒွါရေ ဌိတံ. ဗြာဟ္မဏီပိ ‘‘ဒိဋ္ဌောနေန ဘဂဝါ’’တိ တာဝဒေဝ တာလဝဏ္ဋံ နိက္ခိပိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ၊ ဝန္ဒိတွာ စဿာ ဥဋ္ဌဟန္တိယာ သပ္ပါယံ ဝိဒိတွာ –

‘‘သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ၊ ယဿ နတ္ထိ မမာယိတံ၊

အသတာ စ န သောစတိ၊ သ ဝေ ဘိက္ခူတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၆၇) –

ဣမံ ဂါထမဘာသိ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ဘဂဝန္တံ အန္တောဃရံ ပဝေသေတွာ၊ ဝရာသနေ နိသီဒါပေတွာ၊ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ၊ အတ္တနော ဥပနီတဘောဇနံ ဥပနာမေသိ – ‘‘တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျာ၊ သာဓု၊ မေ တံ ဘောဇနံ အတ္တနော ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေထာ’’တိ. ဘဂဝါ တဿ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. ကတဘတ္တကိစ္စော စ ဗြာဟ္မဏဿ သပ္ပါယံ ဝိဒိတွာ ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ယံ ကုမ္ဘိတော ပဌမမေဝ ဂဟိတတ္တာ အဂ္ဂတော၊ အဒ္ဓါဝသေသာယ ကုမ္ဘိယာ အာဂန္တွာ တတော ဂဟိတတ္တာ မဇ္ဈတော၊ ဧကဒွိကဋစ္ဆုမတ္တာဝသေသာယ ကုမ္ဘိယာ အာဂန္တွာ တတော ဂဟိတတ္တာ သေသတော ဝါ ပိဏ္ဍံ လဘေထ. ပရဒတ္တူပဇီဝီတိ ပဗ္ဗဇိတော. သော ဟိ ဥဒကဒန္တပေါဏံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ပရေနေဝ ဒတ္တံ ဥပဇီဝတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပရဒတ္တူပဇီဝီ’’တိ ဝုစ္စတိ. နာလံ ထုတုံ နောပိ နိပစ္စဝါဒီတိ အဂ္ဂတော လဒ္ဓါ အတ္တာနံ ဝါ ဒါယကံ ဝါ ထောမေတုမ္ပိ နာရဟတိ ပဟီနာနုနယတ္တာ. သေသတော လဒ္ဓါ ‘‘ကိံ ဧတံ ဣမိနာ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဒါယကံ နိပါတေတွာ အပ္ပိယဝစနာနိ ဝတ္တာပိ န ဟောတိ ပဟီနပဋိဃတ္တာ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ တမ္ပိ ပဟီနာနုနယပဋိဃံ ဓီရာဝ မုနိံ ဝေဒယန္တီတိ ဗြာဟ္မဏဿ အရဟတ္တနိကူဋေန ဂါထံ ဒေသေသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ ဗြာဟ္မဏော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟီတိ.

၂၂၀. မုနိံ စရန္တန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယံ ကိရ အညတရော သေဋ္ဌိပုတ္တော ဥတုဝသေန တီသု ပါသာဒေသု သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ပရိစာရယမာနော ဒဟရောဝ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ၊ မာတာပိတရော ယာစိတွာ၊ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တေ ‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ’’တိ (သု. နိ. ၅၀) ဣမိဿာ ဂါထာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ တိက္ခတ္တုံ ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ စ စတုတ္ထဝါရေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တံ ပုဗ္ဗပရိစယေန ဘိက္ခူ ဘဏန္တိ – ‘‘သမယော၊ အာဝုသော၊ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတု’’န္တိ. သော ‘‘အဘဗ္ဗော ဒါနာဟံ၊ အာဝုသော၊ ဝိဗ္ဘမိတု’’န္တိ အာဟ. တံ သုတွာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ ‘‘ဧဝမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘဗ္ဗော သော ဒါနိ ဝိဗ္ဘမိတု’’န္တိ တဿ ခီဏာသဝမုနိဘာဝံ အာဝိကရောန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ.

တဿတ္ထော – မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂမေန မုနိံ၊ ဧကဝိဟာရိတာယ၊ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရာသု ဝါ စရိယာသု ယာယ ကာယစိ စရိယာယ စရန္တံ၊ ပုဗ္ဗေ ဝိယ မေထုနဓမ္မေ စိတ္တံ အကတွာ အနုတ္တရာယ ဝိရတိယာ ဝိရတံ မေထုနသ္မာ. ဒုတိယပါဒဿ သမ္ဗန္ဓော – ကီဒိသံ မုနိံ စရန္တံ ဝိရတံ မေထုနသ္မာတိ စေ? ယော ယောဗ္ဗနေ နောပနိဗဇ္ဈတေ ကွစိ၊ ယော ဘဒြေပိ ယောဗ္ဗနေ ဝတ္တမာနေ ကွစိ ဣတ္ထိရူပေ ယထာ ပုရေ၊ ဧဝံ မေထုနရာဂေန န ဥပနိဗဇ္ဈတိ. အထ ဝါ ကွစိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ယောဗ္ဗနေ ‘‘ယုဝါ တာဝမှိ၊ အယံ ဝါ ယုဝါတိ ပဋိသေဝါမိ တာဝ ကာမေ’’တိ ဧဝံ ယော ရာဂေန န ဥပနိဗဇ္ဈတီတိ အယမ္ပေတ္ထ အတ္ထော. န ကေဝလဉ္စ ဝိရတံ မေထုနသ္မာ၊ အပိစ ခေါ ပန ဇာတိမဒါဒိဘေဒါ မဒါ၊ ကာမဂုဏေသု သတိဝိပ္ပဝါသသင်္ခါတာ ပမာဒါပိ စ ဝိရတံ၊ ဧဝံ မဒပ္ပမာဒါ ဝိရတတ္တာ ဧဝ စ ဝိပ္ပမုတ္တံ သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနေဟိ. ယထာ ဝါ ဧကော လောကိကာယပိ ဝိရတိယာ ဝိရတော ဟောတိ၊ န ဧဝံ၊ ကိံ ပန ဝိပ္ပမုတ္တံ ဝိရတံ၊ သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တတ္တာ လောကုတ္တရဝိရတိယာ ဝိရတန္တိပိ အတ္ထော. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ တမ္ပိ ဓီရာ ဧဝ မုနိံ ဝေဒယန္တိ၊ တုမှေ ပန နံ န ဝေဒယထ၊ တေန နံ ဧဝံ ဘဏထာတိ ဒဿေတိ.

၂၂၁. အညာယ လောကန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ဝိဟရတိ. တေန သမယေန နန္ဒဿ အာဘရဏမင်္ဂလံ၊ အဘိသေကမင်္ဂလံ၊ အာဝါဟမင်္ဂလန္တိ တီဏိ မင်္ဂလာနိ အကံသု. ဘဂဝါပိ တတ္ထ နိမန္တိတော ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတွာ နိက္ခမန္တော နန္ဒဿ ဟတ္ထေ ပတ္တံ အဒါသိ. တံ နိက္ခမန္တံ ဒိသွာ ဇနပဒကလျာဏီ ‘‘တုဝဋ္ဋံ ခေါ၊ အယျပုတ္တ၊ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ အာဟ. သော ဘဂဝတော ဂါရဝေန ‘‘ဟန္ဒ ဘဂဝါ ပတ္တ’’န္တိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ဝိဟာရမေဝ ဂတော. ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ဌတွာ ‘‘အာဟရ၊ နန္ဒ၊ ပတ္တ’’န္တိ ဂဟေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿသီ’’တိ အာဟ. သော ဘဂဝတော ဂါရဝေန ပဋိက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ပဗ္ဗဇာမိ၊ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. တံ ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော ပန ဇနပဒကလျာဏိယာ ဝစနံ ပုနပ္ပုနံ သရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိ. ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ နန္ဒဿ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတုကာမော ‘‘တာဝတိံသဘဝနံ ဂတပုဗ္ဗောသိ၊ နန္ဒာ’’တိ အာဟ. နန္ဒော ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဂတပုဗ္ဗော’’တိ အဝေါစ.

တတော နံ ဘဂဝါ အတ္တနော အာနုဘာဝေန တာဝတိံသဘဝနံ နေတွာ ဝေဇယန္တပါသာဒဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝတော အာဂမနံ ဝိဒိတွာ သက္ကော အစ္ဆရာဂဏပရိဝုတော ပါသာဒါ ဩရောဟိ. တာ သဗ္ဗာပိ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာဝကာနံ ပါဒမက္ခနတေလံ ဒတွာ ကကုဋပါဒိနိယော အဟေသုံ. အထ ဘဂဝါ နန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿသိ နော၊ တွံ နန္ဒ၊ ဣမာနိ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ ကကုဋပါဒါနီ’’တိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. မာတုဂါမဿ နာမ နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သကလေပိ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဧတံ နတ္ထိ. အထ စ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ ဥပါယကုသလတာယ အာတုရဿ ဒေါသေ ဥဂ္ဂိလေတွာ နီဟရိတုကာမော ဝေဇ္ဇော သုဘောဇနံ ဝိယ နန္ဒဿ ရာဂံ ဥဂ္ဂိလေတွာ နီဟရိတုကာမော နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏံ အနုညာသိ ယထာ တံ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ. တတော ဘဂဝါ အစ္ဆရာဟေတု နန္ဒဿ ဗြဟ္မစရိယေ အဘိရတိံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ – ‘‘ဘတကဝါဒေန နန္ဒံ စောဒေထာ’’တိ. သော တေဟိ စောဒိယမာနော လဇ္ဇိတော ယောနိသော မနသိ ကရောန္တော ပဋိပဇ္ဇိတွာ န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. တဿ စင်္ကမနကောဋိယံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. ဘဂဝတောပိ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ. ဘိက္ခူ အဇာနန္တာ တထေဝါယသ္မန္တံ စောဒေန္တိ. ဘဂဝါ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနိ နန္ဒော ဧဝံ စောဒေတဗ္ဗော’’တိ တဿ ခီဏာသဝမုနိဘာဝံ ဒီပေန္တော တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ဒုက္ခသစ္စဝဝတ္ထာနကရဏေန ခန္ဓာဒိလောကံ အညာယ ဇာနိတွာ ဝဝတ္ထပေတွာ နိရောဓသစ္စသစ္ဆိကိရိယာယ ပရမတ္ထဒဿိံ၊ သမုဒယပ္ပဟာနေန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဩဃံ၊ ပဟီနသမုဒယတ္တာ ရူပမဒါဒိဝေဂသဟနေန စက္ခာဒိအာယတနသမုဒ္ဒဉ္စ အတိတရိယ အတိတရိတွာ အတိက္ကမိတွာ မဂ္ဂဘာဝနာယ၊ ‘‘တန္နိဒ္ဒေသာ တာဒီ’’တိ ဣမာယ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တိယာ တာဒိံ. ယော ဝါယံ ကာမရာဂါဒိကိလေသရာသိယေဝ အဝဟနနဋ္ဌေန ဩဃော၊ ကုစ္ဆိတဂတိပရိယာယေန သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ၊ သမုဒယပ္ပဟာနေနေဝ တံ ဩဃံ သမုဒ္ဒဉ္စ အတိတရိယ အတိတိဏ္ဏောဃတ္တာ ဣဒါနိ တုမှေဟိ ဧဝံ ဝုစ္စမာနေပိ ဝိကာရမနာပဇ္ဇနတာယ တာဒိမ္ပိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော စ အဓိပ္ပါယော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ ဆိန္နဂန္ထံ အသိတံ အနာသဝန္တိ ဣဒံ ပနဿ ထုတိဝစနမေဝ၊ ဣမာယ စတုသစ္စဘာဝနာယ စတုန္နံ ဂန္ထာနံ ဆိန္နတ္တာ ဆိန္နဂန္ထံ၊ ဒိဋ္ဌိယာ တဏှာယ ဝါ ကတ္ထစိ အနိဿိတတ္တာ အသိတံ၊ စတုန္နံ အာသဝါနံ အဘာဝေန အနာသဝန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ တမ္ပိ ဓီရာဝ ခီဏာသဝမုနိံ ဝေဒယန္တိ တုမှေ ပန အဝေဒယမာနာ ဧဝံ ဘဏထာတိ ဒဿေတိ.

၂၂၂. အသမာ ဥဘောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ဘိက္ခု ကောသလရဋ္ဌေ ပစ္စန္တဂါမံ နိဿာယ အရညေ ဝိဟရတိ. တသ္မိဉ္စ ဂါမေ မိဂလုဒ္ဒကော တဿ ဘိက္ခုနော ဝသနောကာသံ ဂန္တွာ မိဂေ ဗန္ဓတိ. သော အရညံ ပဝိသန္တော ထေရံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တမ္ပိ ပဿတိ၊ အရညာ အာဂစ္ဆန္တော ဂါမတော နိက္ခမန္တမ္ပိ ပဿတိ. ဧဝံ အဘိဏှဒဿနေန ထေရေ ဇာတသိနေဟော အဟောသိ. သော ယဒါ ဗဟုံ မံသံ လဘတိ၊ တဒါ ထေရဿာပိ ရသပိဏ္ဍပါတံ ဒေတိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု ‘အမုကသ္မိံ ပဒေသေ မိဂါ တိဋ္ဌန္တိ၊ စရန္တိ၊ ပါနီယံ ပိဝန္တီ’တိ လုဒ္ဒကဿ အာရောစေတိ. တတော လုဒ္ဒကော မိဂေ မာရေတိ၊ တေန ဥဘော သင်္ဂမ္မ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီ’’တိ. အထ ဘဂဝါ ဇနပဒစာရိကံ စရမာနော တံ ဇနပဒံ အဂမာသိ. ဘိက္ခူ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ လုဒ္ဒကေန သဒ္ဓိံ သမာနဇီဝိကာဘာဝသာဓကံ တဿ ဘိက္ခုနော ခီဏာသဝမုနိဘာဝံ ဒီပေန္တော တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ယော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု၊ ယော စ လုဒ္ဒကော၊ ဧတေ အသမာ ဥဘော. ယံ မနုဿာ ဘဏန္တိ ‘‘သမာနဇီဝိကာ’’တိ၊ တံ မိစ္ဆာ. ကိံ ကာရဏာ? ဒူရဝိဟာရဝုတ္တိနော၊ ဒူရေ ဝိဟာရော စ ဝုတ္တိ စ နေသန္တိ ဒူရဝိဟာရဝုတ္တိနော. ဝိဟာရောတိ ဝသနောကာသော၊ သော စ ဘိက္ခုနော အရညေ၊ လုဒ္ဒကဿ စ ဂါမေ. ဝုတ္တီတိ ဇီဝိကာ၊ သာ စ ဘိက္ခုနော ဂါမေ သပဒါနဘိက္ခာစရိယာ၊ လုဒ္ဒကဿ စ အရညေ မိဂသကုဏမာရဏာ. ပုန စပရံ ဂိဟီ ဒါရပေါသီ၊ သော လုဒ္ဒကော တေန ကမ္မေန ပုတ္တဒါရံ ပေါသေတိ. အမမော စ သုဗ္ဗတော၊ ပုတ္တဒါရေသု တဏှာဒိဋ္ဌိမမတ္တဝိရဟိတော သုစိဝတတ္တာ သုန္ဒရဝတတ္တာ စ သုဗ္ဗတော သော ခီဏာသဝဘိက္ခု. ပုန စပရံ ပရပါဏရောဓာယ ဂိဟီ အသညတော၊ သော လုဒ္ဒကော ဂိဟီ ပရပါဏရောဓာယ တေသံ ပါဏာနံ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒါယ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ အသံယတော. နိစ္စံ မုနီ ရက္ခတိ ပါဏိနေ ယတော၊ ဣတရော ပန ခီဏာသဝမုနိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ နိစ္စံ ယတော သံယတော ပါဏိနော ရက္ခတိ. ဧဝံ သန္တေ တေ ကထံ သမာနဇီဝိကာ ဘဝိဿန္တီတိ?

၂၂၃. သိခီ ယထာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ဝိဟရန္တေ သာကိယာနံ ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ပဌမကသောတာပန္နော ပစ္ဆာ သောတာပတ္တိံ ပတ္တဿ ဓမ္မေန ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ၊ တသ္မာ ပစ္ဆာ သောတာပန္နေန ဘိက္ခုနာ ပဌမသောတာပန္နဿ ဂိဟိနော အဘိဝါဒနာဒီနိ ကတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ တံ ကထံ အညတရော ပိဏ္ဍစာရိကော ဘိက္ခု သုတွာ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. ဘဂဝါ ‘‘အညာ ဧဝ ဟိ အယံ ဇာတိ၊ ပူဇနေယျဝတ္ထု လိင်္ဂ’’န္တိ သန္ဓာယ ‘‘အနာဂါမီပိ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂိဟီ ဟောတိ၊ တေန တဒဟုပဗ္ဗဇိတဿာပိ သာမဏေရဿ အဘိဝါဒနာဒီနိ ကတ္တဗ္ဗာနေဝါ’’တိ ဝတွာ ပုန ပစ္ဆာ သောတာပန္နဿာပိ ဘိက္ခုနော ပဌမသောတာပန္နဂဟဋ္ဌတော အတိမဟန္တံ ဝိသေသံ ဒဿေန္တော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ.

တဿတ္ထော – ယွာယံ မတ္ထကေ ဇာတာယ သိခါယ သဗ္ဘာဝေန သိခီ၊ မဏိဒဏ္ဍသဒိသာယ ဂီဝါယ နီလဂီဝေါတိ စ မယူရဝိဟင်္ဂမော ဝုစ္စတိ. သော ယထာ ဟရိတဟံသတမ္ဗဟံသခီရဟံသကာဠဟံသပါကဟံသသုဝဏ္ဏဟံသေသု ယွာယံ သုဝဏ္ဏဟံသော၊ တဿ ဟံသဿ ဇဝေန သောဠသိမ္ပိ ကလံ န ဥပေတိ. သုဝဏ္ဏဟံသော ဟိ မုဟုတ္တကေန ယောဇနသဟဿမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ ယောဇနမ္ပိ အသမတ္ထော ဣတရော. ဒဿနီယတာယ ပန ဥဘောပိ ဒဿနီယာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ဂိဟီ ပဌမသောတာပန္နောပိ ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂဒဿနေန ဒဿနီယော ဟောတိ. အထ ခေါ သော ပစ္ဆာ သောတာပန္နဿာပိ မဂ္ဂဒဿနေန တုလျဒဿနီယဘာဝဿာပိ ဘိက္ခုနော ဇဝေန နာနုကရောတိ. ကတမေန ဇဝေန? ဥပရိမဂ္ဂဝိပဿနာဉာဏဇဝေန. ဂိဟိနော ဟိ တံ ဉာဏံ ဒန္ဓံ ဟောတိ ပုတ္တဒါရာဒိဇဋာယ ဇဋိတတ္တာ၊ ဘိက္ခုနော ပန တိက္ခံ ဟောတိ တဿာ ဇဋာယ ဝိဇဋိတတ္တာ. သွာယမတ္ထော ဘဂဝတာ ‘‘မုနိနော ဝိဝိတ္တဿ ဝနမှိ ဈာယတော’’တိ ဣမိနာ ပါဒေန ဒီပိတော. အယဉှိ သေက္ခမုနိ ဘိက္ခု ကာယစိတ္တဝိဝေကေန စ ဝိဝိတ္တော ဟောတိ၊ လက္ခဏာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန စ နိစ္စံ ဝနသ္မိံ ဈာယတိ. ကုတော ဂိဟိနော ဧဝရူပေါ ဝိဝေကော စ ဈာနဉ္စာတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယောတိ?

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ မုနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတော စ ပဌမော ဝဂ္ဂေါ အတ္ထဝဏ္ဏနာနယတော၊ နာမေန

ဥရဂဝဂ္ဂေါတိ.