၂. ဒုတိယသုတ္တန္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၈၇. ပုန အညံ သုတ္တန္တံ နိက္ခိပိတွာ ဣန္ဒြိယဝိဓာနံ နိဒ္ဒိသိတုကာမော ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိကံ သုတ္တန္တံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ယေ ဟိ ကေစီတိ အနဝသေသပရိယာဒါနံ၊ ဟိ-ကာရော ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါတိ လောကဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တံ. သမုဒယန္တိ ပစ္စယံ. အတ္ထင်္ဂမန္တိ ဥပ္ပန္နာနံ အဘာဝဂမနံ၊ အနုပ္ပန္နာနံ အနုပ္ပါဒံ ဝါ. အဿာဒန္တိ အာနိသံသံ. အာဒီနဝန္တိ ဒေါသံ. နိဿရဏန္တိ နိဂ္ဂမနံ. ယထာဘူတန္တိ ယထာသဘာဝံ. သမဏေသူတိ သမိတပါပေသု. သမဏသမ္မတာတိ န မယာ သမဏာတိ သမ္မတာ. ‘‘သမ္မတာ’’တိ ဝတ္တမာနကာလဝသေန ဝုစ္စမာနေ သဒ္ဒလက္ခဏဝသေန ‘‘မေ’’တိ ဧတ္ထ သာမိဝစနမေဝ ဟောတိ. ဗြာဟ္မဏေသူတိ ဗာဟိတပါပေသု. သာမညတ္ထန္တိ သမဏဘာဝဿ အတ္ထံ. ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ ဗြာဟ္မဏဘာဝဿ အတ္ထံ. ဒွယေနာပိ အရဟတ္တဖလမေဝ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ သာမညတ္ထန္တိ ဟေဋ္ဌာ တီဏိ ဖလာနိ. ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ အရဟတ္တဖလံ. သာမညဗြဟ္မညန္တိ ဟိ အရိယမဂ္ဂေါယေဝ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ပစ္စက္ခေယေဝ အတ္တဘာဝေ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ အဓိကေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ပါပုဏိတွာ၊ နိပ္ဖါဒေတွာ ဝါ.

၁၈၈. သုတ္တန္တနိဒ္ဒေသေ ပဌမံ ဣန္ဒြိယသမုဒယာဒီနံ ပဘေဒဂဏနံ ပုစ္ဆိတွာ ပုန ပဘေဒဂဏနာ ဝိဿဇ္ဇိတာ. တတ္ထ အသီတိသတန္တိ အသီတိဥတ္တရံ သတံ. ပဏ္ဍိတေဟိ ‘‘အသီတိသတ’’န္တိ ဝုတ္တေဟိ အာကာရေဟီတိ ယောဇနာ.

ပုန ပဘေဒဂဏနာပုစ္ဆာပုဗ္ဗင်္ဂမေ ဂဏနာနိဒ္ဒေသေ အဓိမောက္ခတ္ထာယာတိ အဓိမုစ္စနတ္ထာယ သဒ္ဒဟနတ္ထာယ. အာဝဇ္ဇနာယ သမုဒယောတိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တဿ သမုဒယော. သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ သမုဒယောတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ပစ္စယော၊ သဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ ပုဗ္ဗဘာဂါဝဇ္ဇနံ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဥပနိဿယပစ္စယော၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယဇဝနဿ အာဝဇ္ဇနံ ပဌမဿ ဇဝနဿ အနန္တရပစ္စယော၊ ဒုတိယဇဝနာဒီနံ ဥပနိဿယပစ္စယော. အဓိမောက္ခဝသေနာတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တအဓိမောက္ခဝသေန. ဆန္ဒဿ သမုဒယောတိ ပုဗ္ဗဘာဂါဝဇ္ဇနပစ္စယာ ဥပ္ပန္နဿ အဓိမောက္ခသမ္ပယုတ္တဿ ယေဝါပနကဘူတဿ ဓမ္မစ္ဆန္ဒဿ သမုဒယော. သော ပန သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ၊ ဆန္ဒာဓိပတိကာလေ အဓိပတိပစ္စယော စ ဟောတိ၊ သောယေဝ ဒုတိယဿ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယာသေဝနနတ္ထိဝိဂတဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ. ဣမိနာဝ နယေန မနသိကာရဿပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ကေဝလဉှေတ္ထ မနသိကာရောတိ သာရဏလက္ခဏော ယေဝါပနကမနသိကာရော. အဓိပတိပစ္စယတာ ပနဿ န ဟောတိ. သမ္ပယုတ္တေသု ဣမေသံ ဒွိန္နံယေဝ ဂဟဏံ ဗလဝပစ္စယတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဝသေနာတိ ဘာဝနာဘိဝုဒ္ဓိယာ ဣန္ဒြိယဘာဝံ ပတ္တဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဝသေန. ဧကတ္တုပဋ္ဌာနန္တိ ဧကာရမ္မဏေ အစလဘာဝေန ဘုသံ ဌာနံ ဥပရူပရိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ပစ္စယော ဟောတိ. သဒ္ဓိန္ဒြိယေ ဝုတ္တနယေနေဝ သေသိန္ဒြိယာနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေကေကဿ ဣန္ဒြိယဿ စတ္တာရော စတ္တာရော သမုဒယာတိ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝီသတိ သမုဒယာ ဟောန္တိ. ပုန စတုန္နံ သမုဒယာနံ ဧကေကသ္မိံ သမုဒယေ ပဉ္စ ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ ယောဇေတွာ ဝီသတိ သမုဒယာ ဝုတ္တာ. ပဌမဝီသတိ နာနာမဂ္ဂဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ဒုတိယဝီသတိ ဧကမဂ္ဂဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ စတ္တာလီသ အာကာရာ ဟောန္တိ. အတ္ထင်္ဂမဝါရောပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ပန အတ္ထင်္ဂမော ဣန္ဒြိယဘာဝနံ အနနုယုတ္တဿ အပ္ပဋိလဒ္ဓါ ပဋိလာဘတ္ထင်္ဂမော၊ ဣန္ဒြိယဘာဝနာယ ပရိဟီနဿ ပဋိလဒ္ဓပရိဟာနိ အတ္ထင်္ဂမော၊ ဖလပ္ပတ္တဿ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိအတ္ထင်္ဂမော. ဧကတ္တအနုပဋ္ဌာနန္တိ ဧကတ္တေ အနုပဋ္ဌာနံ.

က. အဿာဒနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၈၉. အဿာဒနိဒ္ဒေသေ အဿဒ္ဓိယဿ အနုပဋ္ဌာနန္တိ အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ပသာဒနီယသုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလီကရောတော စ အဿဒ္ဓိယဿ အနုပဋ္ဌာနံ ဟောတိ. အဿဒ္ဓိယပရိဠာဟဿ အနုပဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ အဿဒ္ဓဿ သဒ္ဓါကထာယ ပဝတ္တမာနာယ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ အဿဒ္ဓိယပရိဠာဟော. အဓိမောက္ခစရိယာယ ဝေသာရဇ္ဇန္တိ သဒ္ဓါဝတ္ထုဝသေန ဝါ ဘာဝနာယ ဝါ ဝသိပ္ပတ္တဿ သဒ္ဓါပဝတ္တိယာ ဝိသာရဒဘာဝေါ ဟောတိ. သန္တော စ ဝိဟာရာဓိဂမောတိ သမထဿ ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ ပဋိလာဘော. သုခံ သောမနဿန္တိ ဧတ္ထ စေတသိကသုခဘာဝဒဿနတ္ထံ သောမနဿဝစနံ. သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဋ္ဌိတပဏီတရူပဖုဋ္ဌကာယဿ ကာယိကသုခမ္ပိ လဗ္ဘတိယေဝ. သုခသောမနဿဿ ပဓာနဿာဒတ္တာ ‘‘အယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဿာဒေါ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ. ဣမိနာဝ နယေန သေသိန္ဒြိယဿာဒါပိ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ခ. အာဒီနဝနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၀. အာဒီနဝနိဒ္ဒေသေ အနိစ္စဋ္ဌေနာတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အနိစ္စဋ္ဌေန. သော အနိစ္စဋ္ဌော သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အာဒီနဝေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေ သမုဒယတ္ထင်္ဂမဿာဒါဒီနဝါ လောကိယဣန္ဒြိယာနမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဂ. နိဿရဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၁. နိဿရဏနိဒ္ဒေသေ အဓိမောက္ခဋ္ဌေနာတိအာဒီသု ဧကေကသ္မိံ ဣန္ဒြိယေ ပဉ္စ ပဉ္စ ကတွာ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စဝီသတိ နိဿရဏာနိ မဂ္ဂဖလဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တတ္ထ တတော ပဏီတတရသဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ပဋိလာဘာတိ တတော ဝိပဿနာက္ခဏေ ပဝတ္တသဒ္ဓိန္ဒြိယတော မဂ္ဂက္ခဏေ ပဏီတတရဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ပဋိလာဘဝသေန. ပုရိမတရသဒ္ဓိန္ဒြိယာ နိဿဋံ ဟောတီတိ တသ္မိံ မဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ပုရိမတရတော ဝိပဿနာက္ခဏေ ပဝတ္တသဒ္ဓိန္ဒြိယတော နိက္ခန္တံ ဟောတိ. ဣမိနာဝ နယေန ဖလက္ခဏေ သဒ္ဓိန္ဒြိယမ္ပိ ဥဘယတ္ထ သေသိန္ဒြိယာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

၁၉၂. ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟီတိ ပဌမဇ္ဈာနူပစာရေ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိအဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန အဋ္ဌ နိဿရဏာနိ၊ အနိစ္စာနုပဿနာဒိအဋ္ဌာရသမဟာဝိပဿနာဝသေန အဋ္ဌာရသ နိဿရဏာနိ၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒိဝသေန အဋ္ဌ လောကုတ္တရနိဿရဏာနိ. ဧဝံ ဈာနသမာပတ္တိမဟာဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဝသေန စတုတ္တိံသ နိဿရဏာနိ ပုရိမပုရိမသမတိက္ကမတော နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. နေက္ခမ္မေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိအာဒီနိ ပန သတ္တတိံသ နိဿရဏာနိ ပဋိပက္ခပဟာနဝသေန ပဋိပက္ခတော နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တတ္ထ နေက္ခမ္မာဒီသု သတ္တသု သတ္တ နိဿရဏာနိ ဥပစာရဘူမိဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ ဖလာနိ ပန ပဋိပက္ခပဟာနာဘာဝတော န ဝုတ္တာနိ.

၁၉၃. ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေဟီတိ ယာဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ ဒိဋ္ဌိယာ သဟ ဧကသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဌိတာတိ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာ. တေဟိ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေဟိ. ဩဠာရိကေဟီတိ ထူလေဟိ ကာမရာဂဗျာပါဒေဟိ. အဏုသဟဂတေဟီတိ သုခုမဘူတေဟိ ကာမရာဂဗျာပါဒေဟိယေဝ. သဗ္ဗကိလေသေဟီတိ ရူပရာဂါဒီဟိ. တေသု ဟိ ပဟီနေသု သဗ္ဗကိလေသာ ပဟီနာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗကိလေသေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝုတ္တတ္ထာနိ ပနေတ္ထ ပဒါနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနေဝါတိ. သဗ္ဗေသညေဝ ခီဏာသဝါနံ တတ္ထ တတ္ထ ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ ‘‘အဓိမောက္ခဋ္ဌေနာ’’တိအာဒီသု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေသု ဌာနေသု တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ခီဏာသဝါနံ ယထာယောဂံ တတော တတော နိဿဋာနိ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ ဝါရေ ပဌမံ ဝုတ္တနယာ ဧဝ ယထာယောဂံ ခီဏာသဝဝသေန ဝုတ္တာ.

ကထံ ပနေတာနိ နိဿရဏာနိ အသီတိသတံ ဟောန္တီတိ? ဝုစ္စတေ – မဂ္ဂဖလဝသေန ဝုတ္တာနိ ပဉ္စဝီသတိ၊ သမတိက္ကမဝသေန ဝုတ္တာနိ စတုတ္တိံသ၊ ပဋိပက္ခဝသေန ဝုတ္တာနိ သတ္တတိံသာတိ ပဌမဝါရေ သဗ္ဗာနိ ဆန္နဝုတိ နိဿရဏာနိ ဟောန္တိ၊ ဧတာနိယေဝ ဒုတိယဝါရေ ခီဏာသဝါနံ ဝသေန ဒွါဒသသု အပနီတေသု စတုရာသီတိ ဟောန္တိ. ဣတိ ပုရိမာနိ ဆန္နဝုတိ၊ ဣမာနိ စ စတုရာသီတီတိ အသီတိသတံ ဟောန္တိ. ကတမာနိ ပန ဒွါဒသ ခီဏာသဝါနံ အပနေတဗ္ဗာနိ? သမတိက္ကမတော ဝုတ္တေသု မဂ္ဂဖလဝသေန ဝုတ္တာနိ အဋ္ဌ နိဿရဏာနိ၊ ပဋိပက္ခတော ဝုတ္တေသု မဂ္ဂဝသေန ဝုတ္တာနိ စတ္တာရီတိ ဣမာနိ ဒွါဒသ အပနေတဗ္ဗာနိ. အရဟတ္တဖလဝသေန ဝုတ္တာနိ ကသ္မာ အပနေတဗ္ဗာနီတိ စေ? သဗ္ဗပဌမံ ဝုတ္တာနံ ပဉ္စဝီသတိယာ နိဿရဏာနံ မဂ္ဂဖလဝသေနေဝ လဗ္ဘနတော. အရဟတ္တဖလဝသေန နိဿရဏာနိ ဝုတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမံ ပန ဖလသမာပတ္တိံ ဥပရိမာ ဥပရိမာ န သမာပဇ္ဇန္တိယေဝါတိ ဟေဋ္ဌာ တီဏိပိ ဖလာနိ န လဗ္ဘန္တိယေဝ. ဈာနသမာပတ္တိဝိပဿနာနေက္ခမ္မာဒီနိ စ ကိရိယာဝသေန လဗ္ဘန္တိ. ပဉ္စပိ စေတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပုဗ္ဗမေဝ ပဋိပက္ခာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ ပဋိပက္ခတော နိဿဋာနေဝ ဟောန္တီတိ.

ဒုတိယသုတ္တန္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.