၃. ဥပက္ကိလေသဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ပဌမစ္ဆက္ကံ

၁၅၄. ပဌမစ္ဆက္ကေ အဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနန္တိ အဗ္ဘန္တရပဝိသနဝါတဿ နာသိကဂ္ဂံ ဝါ မုခနိမိတ္တံ ဝါ အာဒိ၊ ဟဒယံ မဇ္ဈံ၊ နာဘိ ပရိယောသာနံ. တံ တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော ယောဂိဿ ဌာနနာနတ္တာနုဂမနေန စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ ဝိက္ခေပံ ဂစ္ဆတိ၊ တံ အဇ္ဈတ္တဝိက္ခေပဂတံ စိတ္တံ ဧကတ္တေ အသဏ္ဌဟနတော သမာဓိဿ ပရိပန္ထော. ပဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနန္တိ ဗဟိနိက္ခမနဝါတဿ နာဘိ အာဒိ၊ ဟဒယံ မဇ္ဈံ၊ နာသိကဂ္ဂံ ဝါ မုခနိမိတ္တံ ဝါ ဗဟိအာကာသော ဝါ ပရိယောသာနံ. ယောဇနာ ပနေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဿာသပဋိကင်္ခနာ နိကန္တိတဏှာစရိယာတိ ‘‘နာသိကာဝါတာယတ္တမိဒံ ကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ဩဠာရိကောဠာရိကဿ အဿာသဿ ပတ္ထနာသင်္ခါတာ နိကာမနာ ဧဝ တဏှာပဝတ္တိ. တဏှာပဝတ္တိယာ သတိ ဧကတ္တေ အသဏ္ဌဟနတော သမာဓိဿ ပရိပန္ထော. ပဿာသပဋိကင်္ခနာ နိကန္တီတိ ပုန အဿာသပုဗ္ဗကဿ ပဿာသဿ ပတ္ထနာသင်္ခါတာ နိကန္တိ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. အဿာသေနာဘိတုန္နဿာတိ အတိဒီဃံ အတိရဿံ ဝါ အဿာသံ ကရောန္တဿ အဿာသမူလကဿ ကာယစိတ္တကိလမထဿ သဗ္ဘာဝတော တေန အဿာသေန ဝိဒ္ဓဿ ပီဠိတဿ. ပဿာသပဋိလာဘေ မုစ္ဆနာတိ အဿာသေန ပီဠိတတ္တာယေဝ ပဿာသေ အဿာဒသညိနော ပဿာသံ ပတ္ထယတော တသ္မိံ ပဿာသပဋိလာဘေ ရဇ္ဇနာ. ပဿာသမူလကေပိ ဧသေဝ နယော.

ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ အနုဝဏ္ဏနတ္ထံ ဝုတ္တေသု ဂါထာဗန္ဓေသု အနုဂစ္ဆနာတိ အနုဂစ္ဆမာနာ. သတီတိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပဟေတုဘူတာ သတိ. ဝိက္ခိပတိ အနေန စိတ္တန္တိ ဝိက္ခေပေါ. ကော သော? အဿာသော. အဇ္ဈတ္တံ ဝိက္ခေပေါ အဇ္ဈတ္တဝိက္ခေပေါ၊ တဿ အာကင်္ခနာ အဇ္ဈတ္တဝိက္ခေပါကင်္ခနာ၊ အသမ္မာမနသိကာရဝသေန အဇ္ဈတ္တဝိက္ခေပကဿ အဿာသဿ အာကင်္ခနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေနေဝ နယေန ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပပတ္ထနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေဟီတိ ယေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ. ဝိက္ခိပ္ပမာနဿာတိ ဝိက္ခိပိယမာနဿ ဝိက္ခေပံ အာပါဒိယမာနဿ. နော စ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီတိ စိတ္တံ အဿာသပဿာသာရမ္မဏေ စ နာဓိမုစ္စတိ၊ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ စ န ဝိမုစ္စတိ. စိတ္တံ နော စ ဝိမုစ္စတိ ပရပတ္တိယာ စ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိမောက္ခံ အပ္ပဇာနန္တာတိ သော ဝါ အညော ဝါ အာရမ္မဏာဓိမုတ္တိဝိမောက္ခဉ္စ ပစ္စနီကဝိမုတ္တိဝိမောက္ခဉ္စ ဧဝံ အပ္ပဇာနန္တာ. ပရပတ္တိယာတိ ပရပစ္စယံ ပရသဒ္ဒဟနံ အရဟန္တိ၊ န အတ္တပစ္စက္ခံ ဉာဏန္တိ ‘‘ပရပစ္စယိကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ပရပတ္တိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထော ပန သောယေဝ.

ဒုတိယစ္ဆက္ကံ

၁၅၅. ဒုတိယစ္ဆက္ကေ နိမိတ္တန္တိ အဿာသပဿာသာနံ ဖုသနဋ္ဌာနံ. အဿာသပဿာသာ ဟိ ဒီဃနာသိကဿ နာသာပုဋံ ဃဋ္ဋေန္တာ ပဝတ္တန္တိ၊ ရဿနာသိကဿ ဥတ္တရောဋ္ဌံ. ယဒိ ဟိ အယံ ယောဂီ တံ နိမိတ္တမေဝ အာဝဇ္ဇတိ၊ တဿ နိမိတ္တမေဝ အာဝဇ္ဇမာနဿ အဿာသေ စိတ္တံ ဝိကမ္ပတိ၊ န ပတိဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော. တဿ တသ္မိံ စိတ္တေ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ သမာဓိဿ အဘာဝတော တံ ဝိကမ္ပနံ သမာဓိဿ ပရိပန္ထော. ယဒိ အဿာသမေဝ အာဝဇ္ဇတိ၊ တဿ စိတ္တံ အဗ္ဘန္တရပဝေသနဝသေန ဝိက္ခေပံ အာဝဟတိ၊ နိမိတ္တေ န ပတိဋ္ဌာတိ၊ တသ္မာ နိမိတ္တေ ဝိကမ္ပတိ. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဂါထာသု ဝိက္ခိပ္ပတေတိ ဝိက္ခိပီယတိ ဝိက္ခေပံ အာပါဒီယတိ.

တတိယစ္ဆက္ကံ

၁၅၆. တတိယစ္ဆက္ကေ အတီတာနုဓာဝနံ စိတ္တန္တိ ဖုသနဋ္ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ဂတံ အဿာသံ ဝါ ပဿာသံ ဝါ အနုဂစ္ဆမာနံ စိတ္တံ. ဝိက္ခေပါနုပတိတန္တိ ဝိက္ခေပေန အနုဂတံ၊ ဝိက္ခေပံ ဝါ သယံ အနုပတိတံ အနုဂတံ. အနာဂတပဋိကင်္ခနံ စိတ္တန္တိ ဖုသနဋ္ဌာနံ အပ္ပတ္တံ အဿာသံ ဝါ ပဿာသံ ဝါ ပဋိကင်္ခမာနံ ပစ္စာသီသမာနံ စိတ္တံ. ဝိကမ္ပိတန္တိ တသ္မိံ အပ္ပတိဋ္ဌာနေနေဝ ဝိက္ခေပေန ဝိကမ္ပိတံ. လီနန္တိ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ သင်္ကုစိတံ. ကောသဇ္ဇာနုပတိတန္တိ ကုသီတဘာဝါနုဂတံ. အတိပဂ္ဂဟိတန္တိ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ အတိဥဿာဟိတံ. ဥဒ္ဓစ္စာနုပတိတန္တိ ဝိက္ခေပါနုဂတံ. အဘိနတန္တိ အဿာဒဝတ္ထူသု ဘုသံ နတံ အလ္လီနံ. အပနတန္တိ နိရဿာဒဝတ္ထူသု ပတိဟတံ၊ တတော အပဂတံ ဝါ၊ အပဂတနတံ ဝါ၊ န တတော အပဂတန္တိ အတ္ထော. ရာဂါနုပတိတန္တိ ဧတ္ထ အဿာသပဿာသနိမိတ္တံ မနသိကရောတော ဥပ္ပန္နပီတိသုခေ ဝါ ပုဗ္ဗေ ဟသိတလပိတကီဠိတဝတ္ထူသု ဝါ ရာဂေါ အနုပတတိ. ဗျာပါဒါနုပတိတန္တိ ဧတ္ထ မနသိကာရေ နိရဿာဒဂတစိတ္တဿ ဥပ္ပန္နဒေါမနဿဝသေန ဝါ ပုဗ္ဗေ သမုဒါစိဏ္ဏေသု အာဃာတဝတ္ထူသု ဝါ ဗျာပါဒေါ အနုပတတိ. ဂါထာသု န သမာဓိယတီတိ န သမာဟိတံ ဟောတိ. အဓိစိတ္တန္တိ စိတ္တသီသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော အဓိကော သမာဓိ.

၁၅၇. ဧတ္တာဝတာ တီဟိ ဆက္ကေဟိ အဋ္ဌာရသ ဥပက္ကိလေသေ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ တေသံ ဥပက္ကိလေသာနံ သမာဓိဿ ပရိပန္ထဘာဝသာဓနေန အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော ပုန အဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ သာရဒ္ဓါ စ ဟောန္တီတိ ဝိက္ခေပသမုဋ္ဌာနရူပါနံ ဝသေန ရူပကာယောပိ၊ ဝိက္ခေပသန္တတိဝသေန စိတ္တမ္ပိ မဟတာ ခေါဘေန ခုဘိတာ သဒရထာ စ ဟောန္တိ. တတော မန္ဒတရေန ဣဉ္ဇိတာ ကမ္ပိတာ၊ တတော မန္ဒတရေန ဖန္ဒိတာ စလိတာ ဟောန္တိ. ဗလဝါပိ မဇ္ဈိမောပိ မန္ဒောပိ ခေါဘော ဟောတိယေဝ၊ န သက္ကာ ခေါဘေန န ဘဝိတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စိတ္တံ ဝိကမ္ပိတတ္တာတိ စိတ္တဿ ဝိကမ္ပိတတ္တာ. ဂါထာသု ပရိပုဏ္ဏာ အဘာဝိတာတိ ယထာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောတိ၊ တထာ အဘာဝိတာ. ဣဉ္ဇိတောတိ ကမ္ပိတော. ဖန္ဒိတောတိ မန္ဒကမ္ပိတော. ဟေဋ္ဌာ နီဝရဏာနံ အနန္တရတ္တာ ‘‘ဣမေဟိ စ ပန နီဝရဏေဟီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၅၃) အစ္စန္တသမီပနိဒဿနဝစနံ ကတံ. ဣဓ ပန နိဂမနေ နီဝရဏာနံ သန္တရတ္တာ တေဟိ စ ပန နီဝရဏေဟီတိ ပရမ္မုခနိဒဿနဝစနံ ကတံ.

ဥပက္ကိလေသဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.