၁၀. မာတိကာကထာ
မာတိကာကထာဝဏ္ဏနာ
၄၀. ဣဒါနိ မဟာထေရော ဝိပဿနာကထာနန္တရံ သကလေ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂနိဗ္ဗာနဓမ္မေ အာကာရနာနတ္တဝသေန နာနာပရိယာယေဟိ ထောမေတုကာမော နိစ္ဆာတောတိအာဒီနိ ဧကူနဝီသတိ မာတိကာပဒါနိ ဥဒ္ဒိသိတွာ တေသံ နိဒ္ဒေသဝသေန မာတိကာကထံ နာမ ကထေသိ. တဿာ အယံ အပုဗ္ဗတ္ထာနုဝဏ္ဏနာ. မာတိကာယ တာဝ နိစ္ဆာတောတိ အမိလာတော. သဗ္ဗေပိ ဟိ ကိလေသာ ပီဠာယောဂတော မိလာတာ၊ ရာဂေါပိ တာဝ နိရန္တရပ္ပဝတ္တော သရီရံ ဒဟတိ၊ ကိံ ပနညေ ကိလေသာ. ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဂ္ဂီ ရာဂဂ္ဂိ ဒေါသဂ္ဂိ မောဟဂ္ဂီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၃၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅) ပန ကိလေသနာယကာ တယော ဧဝ ကိလေသာ ဝုတ္တာ၊ တံသမ္ပယုတ္တာပိ ပန ဒဟန္တိယေဝ. ဧဝံ ဆာတကိလေသာဘာဝတော နိစ္ဆာတော. ကော သော? ဝိမောက္ခသမ္ဗန္ဓေန ဝိမောက္ခောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မုစ္စတီတိ မောက္ခော. ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမောက္ခောတိ အတ္ထော. ဣဒမေကံ မာတိကာပဒံ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တီတိ ဝိဇ္ဇာယေဝ ဝိမုတ္တိ. ဣဒမေကံ မာတိကာပဒံ. ဈာနဝိမောက္ခောတိ ဈာနမေဝ ဝိမောက္ခော. ဣဒမေကံ မာတိကာပဒံ. သေသာနိ ဧကေကာနေဝါတိ ဧဝံ ဧကူနဝီသတိ မာတိကာပဒါနိ.
၄၁. နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒတော နိစ္ဆာတောတိ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒတော အပေတတ္တာ ကာမစ္ဆန္ဒတော နိက္ကိလေသော ယောဂီ. တေန ပဋိလဒ္ဓံ နေက္ခမ္မမ္ပိ နိစ္ဆာတော နိက္ကိလေသော ဝိမောက္ခော. ဧဝံ သေသေသုပိ. နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒတော မုစ္စတီတိ ဝိမောက္ခောတိ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒတော ယောဂီ မုစ္စတီတိ တံ နေက္ခမ္မံ ဝိမောက္ခောတိ အတ္ထော. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိဇ္ဇာတိ သဘာဝတော ဝိဇ္ဇတိ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝိဇ္ဇာ နာမာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သဘာဝဇာနနတ္ထံ ပဋိပန္နေဟိ ယောဂီဟိ သဘာဝံ ဝေဒီယတိ ဇာနီယတီတိ ဝိဇ္ဇာ နာမာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဝိသေသလာဘတ္ထံ ပဋိပန္နေဟိ ယောဂီဟိ ဝေဒီယတိ ပဋိလာဘီယတီတိ ဝိဇ္ဇာ နာမာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အတ္တနာ ဝိန္ဒိတဗ္ဗံ ဘူမိံ ဝိန္ဒတိ လဘတီတိ ဝိဇ္ဇာ နာမာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သဘာဝဒဿနဟေတုတ္တာ သဘာဝံ ဝိဒိတံ ကရောတီတိ ဝိဇ္ဇာ နာမာတိ အတ္ထော. ဝိဇ္ဇန္တော မုစ္စတိ၊ မုစ္စန္တော ဝိဇ္ဇတီတိ ယထာဝုတ္တော ဓမ္မော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန ဝိဇ္ဇမာနော ယထာဝုတ္တတော မုစ္စတိ၊ ယထာဝုတ္တတော မုစ္စမာနော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ နာမာတိ အတ္ထော.
ကာမစ္ဆန္ဒံ သံဝရဋ္ဌေနာတိ ကာမစ္ဆန္ဒနိဝါရဏဋ္ဌေန တံ နေက္ခမ္မံ သီလဝိသုဒ္ဓိ နာမာတိ အတ္ထော. တံယေဝ အဝိက္ခေပဟေတုတ္တာ အဝိက္ခေပဋ္ဌေန စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ. ဒဿနဟေတုတ္တာ ဒဿနဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတီတိ နေက္ခမ္မာဒိနာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကံ ယောဂါဝစရော ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတီတိ နေက္ခမ္မာဒိကော ဓမ္မော ပဿဒ္ဓိ နာမာတိ အတ္ထော. ပဟီနတ္တာတိ တေန တေန ပဟာနေန ပဟီနတ္တာ. ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏန္တိ ဈာနပစ္စဝေက္ခဏာဝသေန ဝိပဿနာဝသေန မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာဝသေန ဉာတဋ္ဌေန နေက္ခမ္မာဒိကံ ဉာဏံ နာမာတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒဿနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဝိသုဇ္ဈတီတိ ယောဂီ၊ နေက္ခမ္မာဒိကာ ဝိသုဒ္ဓိ.
နေက္ခမ္မနိဒ္ဒေသေ နေက္ခမ္မံ အလောဘတ္တာ ကာမရာဂတော နိဿဋန္တိ နိဿရဏံ. တတော နိက္ခန္တန္တိ နေက္ခမ္မံ. ‘‘ရူပါနမေတံ နိဿရဏံ ယဒိဒံ နေက္ခမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ အာရုပ္ပဝိသေသဿ အဒိဿနတော ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ အညတ္ထ ဝုတ္တပါဌက္ကမေနေဝ ယဒိဒံ အာရုပ္ပန္တိ ဝုတ္တံ. တဉ္စ အာရုပ္ပံ ရူပတော နိက္ခန္တတ္တာ နေက္ခမ္မံ နာမာတိ အဓိကာရဝသေနေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘူတန္တိ ဥပ္ပါဒသမာယောဂဒီပနံ. သင်္ခတန္တိ ပစ္စယဗလဝိသေသဒဿနံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ ပစ္စယသမာယောဂေပိ ပစ္စယာနံ အဗျာပါရဘာဝဒဿနံ. နိရောဓော တဿ နေက္ခမ္မန္တိ နိဗ္ဗာနံ တတော သင်္ခတတော နိက္ခန္တတ္တာ တဿ သင်္ခတဿ နေက္ခမ္မံ နာမ. အာရုပ္ပဿ စ နိရောဓဿ စ ဂဟဏံ အညတ္ထ ပါဌေ ဝုတ္တက္ကမေနေဝ ကတံ. ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒဿ နေက္ခမ္မံ နေက္ခမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ ပုနရုတ္တံ ဟောတိ. နေက္ခမ္မဝစနေနေဝ စ တဿ နေက္ခမ္မသိဒ္ဓီတိ တံ အဝတွာ သေသနေက္ခမ္မမေဝ ဝုတ္တံ. တံ ဥဇုကမေဝ. နိဿရဏနိဒ္ဒေသေပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဿရဏီယာ ဓာတုယော ပနေတ္ထ ဥဇုကမေဝ နေက္ခမ္မန္တိ ဝုတ္တံ. ပဝိဝေကောတိ ပဝိဝိတ္တဘာဝေါ နေက္ခမ္မာဒိကောယေဝ. ဝေါသဇ္ဇတီတိ ယောဂီ၊ နေက္ခမ္မာဒယော ဝေါသဂ္ဂေါ. နေက္ခမ္မံ ပဝတ္တေန္တော ယောဂီ နေက္ခမ္မေန စရတီတိ ဝုစ္စတိ. တံ ပန နေက္ခမ္မံ စရိယာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဈာနဝိမောက္ခနိဒ္ဒေသေ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝိမောက္ခကထာယံ ဝုတ္တံ. ကေဝလံ တတ္ထ ‘‘ဇာနာတီတိ ဈာနဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၇) ဝုတ္တံ၊ ဣဓ ပန ‘‘ဇာနာတီတိ၊ ဈာယတီ’’တိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာဝ ဒေသနာ ကတာတိ အယံ ဝိသေသော.
၄၂. ဘာဝနာဓိဋ္ဌာနဇီဝိတနိဒ္ဒေသေ စ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဒေသနာ ကတာ. ဓမ္မတော ပန ဘာဝနာ နာမ နေက္ခမ္မာဒယောဝ. အဓိဋ္ဌာနံ နာမ နေက္ခမ္မာဒိဝသေန ပတိဋ္ဌာပိတစိတ္တမေဝ. ဇီဝိတံ နာမ နေက္ခမ္မာဒိဝသေန ပတိဋ္ဌာပိတစိတ္တဿ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ. ကော သော သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ? မိစ္ဆာဇီဝါ ဝိရတိ၊ ဓမ္မေန သမေန ပစ္စယပရိယေသနဝါယာမော စ. တတ္ထ သမံ ဇီဝတီတိ သမံ ဇီဝိတံ ဇီဝတိ၊ ဘာဝနပုံသကဝစနံ ဝါ၊ သမေန ဇီဝတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နော ဝိသမန္တိ ‘‘သမံ ဇီဝတီ’’တိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ပဋိသေဓဝသေန အဝဓာရဏံ ကတံ. သမ္မာ ဇီဝတီတိ အာကာရနိဒဿနံ. နော မိစ္ဆာတိ တဿေဝ နိယမနံ. ဝိသုဒ္ဓံ ဇီဝတီတိ သဘာဝဝိသုဒ္ဓိယာ ဝိသုဒ္ဓံ ဇီဝိတံ ဇီဝတိ. နော ကိလိဋ္ဌန္တိ တဿေဝ နိယမနံ. ယညဒေဝါတိအာဒီဟိ ယထာဝုတ္တာနံ တိဿန္နံ သမ္ပဒါနံ အာနိသံသံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ယညဒေဝါတိ ယံ ယံ ဧဝ. ခတ္တိယပရိသန္တိ ခတ္တိယာနံ သန္နိပါတံ. သော ဟိ သမန္တတော သီဒန္တိ ဧတ္ထ အကတဗုဒ္ဓိနောတိ ပရိသာတိ ဝုစ္စတိ. ဧသေဝ နယော ဣတရတ္တယေ. ခတ္တိယာဒီနံယေဝ အာဂမနသမ္ပတ္တိယာ ဉာဏသမ္ပတ္တိယာ စ သမန္နာဂတတ္တာ တာသံယေဝ စတဿန္နံ ဂဟဏံ၊ န သုဒ္ဒပရိသာယ. ဝိသာရဒေါတိ တီဟိ သမ္ပဒါဟိ သမ္ပန္နော ဝိဂတသာရဇ္ဇော၊ နိဗ္ဘယောတိ အတ္ထော. အမင်္ကုဘူတောတိ အသင်္ကုစိတော န နိတ္တေဇဘူတော. တံ ကိဿ ဟေတူတိ တံ ဝိသာရဒတ္တံ ကေန ဟေတုနာ ကေန ကာရဏေန ဟောတီတိ စေတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တထာ ဟီတိ တဿ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ ဧဝံ တိသမ္ပဒါသမ္ပန္နော၊ တသ္မာ ‘‘ဝိသာရဒေါ ဟောတီ’’တိ ဝိသာရဒဘာဝဿ ကာရဏံ ဒဿေတွာ နိဋ္ဌပေသီတိ.
သဒ္ဓမ္မပ္ပကာသိနိယာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာယ
မာတိကာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ပညာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
နိဋ္ဌိတာ စူဠဝဂ္ဂဿ အပုဗ္ဗတ္ထာနုဝဏ္ဏနာ.
ဧတ္တာဝတာ စ တိဝဂ္ဂသင်္ဂဟိတဿ
သမတိံသကထာပဋိမဏ္ဍိတဿ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ.
နိဂမနကထာ
မဟာဝဂ္ဂေါ မဇ္ဈိမော စ၊ စူဠဝဂ္ဂေါ စ နာမတော၊
တယော ဝဂ္ဂါ ဣဓ ဝုတ္တာ၊ ပမာဏပဋိပါဋိယာ.
ဝဂ္ဂေ ဝဂ္ဂေ ဒသ ဒသ၊ ကထာ ယာ တာ ဥဒီရိတာ၊
ဥဒ္ဒါနဂါထာ သဗ္ဗာသံ၊ ဣမာ တာသံ ယထာက္ကမံ.
ဉာဏံ ဒိဋ္ဌိ အာနာပါနံ၊ ဣန္ဒြိယံ ဝိမောက္ခပဉ္စမံ၊
ဂတိ ကမ္မံ ဝိပလ္လာသော၊ မဂ္ဂေါ မဏ္ဍောတိ တာ ဒသ.
ယုဂနဒ္ဓသစ္စဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ မေတ္တာ ဝိရာဂပဉ္စမာ၊
ပဋိသမ္ဘိဒါ ဓမ္မစက္ကံ၊ လောကုတ္တရဗလသုညတာ.
ပညာ ဣဒ္ဓိ အဘိသမယော၊ ဝိဝေကော စရိယပဉ္စမော၊
ပါဋိဟီရံ သမသီသ-သတိ ဝိပဿနမာတိကာ.
ယော သော သုဂတသုတာနံ၊ အဓိပတိဘူတေန ဘူတဟိတရတိနာ၊
ထေရေန ထိရဂုဏဝတာ၊ ဝုတ္တော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေါ.
တဿတ္ထဝဏ္ဏနာ ယာ၊ ပုဗ္ဗဋ္ဌကထာနယံ တထာ ယုတ္တိံ၊
နိဿာယ မယာရဒ္ဓါ၊ နိဋ္ဌာနမုပါဂတာ ဧသာ.
ယံ တံ ဥတ္တရမန္တီ၊ မန္တိဂုဏယုတော ယုတော စ သဒ္ဓါယ၊
ကာရယိ မဟာဝိဟာရေ၊ ပရိဝေဏမနေကသာဓုဂုဏံ.
ထေရေနေတ္ထ နိဝသတာ၊ သမာပိတာယံ မဟာဘိဓာနေန၊
တတိယေ ဝဿေ စုတိတော၊ မောဂ္ဂလ္လာနဿ ဘူပတိနော.
သမယံ အနုလောမေန္တီ၊ ထေရာနံ ထေရဝါဒဒီပါနံ၊
နိဋ္ဌံ ဂတာ ယထာယံ၊ အဋ္ဌကထာ လောကဟိတဇနနီ.
ဓမ္မံ အနုလောမေန္တာ၊ အတ္တဟိတံ ပရဟိတဉ္စ သာဓေန္တာ၊
နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တု တထာ၊ မနောရထာ သဗ္ဗသတ္တာနံ.
သဒ္ဓမ္မပကာသိနိယာ၊ အဋ္ဌကထာယေတ္ထ ဂဏိတကုသလေဟိ၊
ဂဏိတာ တု ဘာဏဝါရာ၊ ဝိညေယျာ အဋ္ဌပညာသ.
အာနုဋ္ဌုဘေန အဿာ၊ ဆန္ဒောဗန္ဓေန ဂဏိယမာနာ တု၊
စုဒ္ဒသသဟဿသင်္ခါ၊ ဂါထာယော ပဉ္စ စ သတာနိ.
သာသနစိရဋ္ဌိတတ္ထံ၊ လောကဟိတတ္ထဉ္စ သာဒရေန မယာ၊
ပုညံ ဣမံ ရစယတာ၊ ယံ ပတ္တမနပ္ပကံ ဝိပုလံ.
ပုညေန တေန လောကော၊ သဒ္ဓမ္မရသာယနံ ဒသဗလဿ၊
ဥပဘုဉ္ဇိတွာ ဝိမလံ၊ ပပ္ပေါတု သုခံ သုခေနေဝါတိ.
သဒ္ဓမ္မပ္ပကာသိနီ နာမ
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပ္ပကရဏဿ အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.