၆. ပဋိသမ္ဘိဒါကထာ

၁. ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၀. ဣဒါနိ ဝိရာဂသင်္ခါတမဂ္ဂဝသေန သိဒ္ဓံ ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒံ ဒဿေန္တေန ကထိတာယ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ပဋိသမ္ဘိဒါကထာယ အပုဗ္ဗတ္ထာနုဝဏ္ဏနာ. သုတ္တန္တေ တာဝ ဗာရာဏသိယန္တိ ဗာရာဏသာ နာမ နဒီ၊ ဗာရာဏသာယ အဝိဒူရေ ဘဝါ နဂရီ ဗာရာဏသီ. တဿံ ဗာရာဏသိယံ. ဣသိပတနေ မိဂဒါယေတိ ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန ဧဝံလဒ္ဓနာမေ မိဂါနံ အဘယဒါနဒိန္နဋ္ဌာနတ္တာ မိဂဒါယသင်္ခါတေ အာရာမေ. တတ္ထ ဟိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာ သဗ္ဗညုဣသယော ပတန္တိ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထံ နိသီဒန္တီတိ အတ္ထော. နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော သတ္တာဟစ္စယေန နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတာ အနောတတ္တဒဟေ ကတမုခဓောဝနကိစ္စာ အာကာသေန အာဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသယောပေတ္ထ သမောသရဏဝသေန ပတန္တိ၊ ဥပေါသထတ္ထဉ္စ အနုပေါသထတ္ထဉ္စ သန္နိပတန္တိ၊ ဂန္ဓမာဒနံ ပဋိဂစ္ဆန္တာ စ တတော စ ဥပ္ပတန္တီတိပိ ဣမိနာ ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန တံ ‘‘ဣသိပတန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣသိပဒန’’န္တိပိ ပါဌော. ပဉ္စဝဂ္ဂိယေတိ –

‘‘ကောဏ္ဍညော ဘဒ္ဒိယော ဝပ္ပေါ၊ မဟာနာမော စ အဿဇိ၊

ဧတေ ပဉ္စ မဟာထေရာ၊ ပဉ္စဝဂ္ဂါတိ ဝုစ္စရေ’’တိ. –

ဧဝံ ဝုတ္တာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခူနံ ဝဂ္ဂေါ ပဉ္စဝဂ္ဂေါ. တသ္မိံ ပဉ္စဝဂ္ဂေ ဘဝါ တံပရိယာပန္နတ္တာတိ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ၊ တေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ. ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ပါရမိယော ပူရေန္တော အနုပုဗ္ဗေန ပစ္ဆိမဘဝံ ပတွာ ပစ္ဆိမဘဝေ စ ကတာဘိနိက္ခမနော အနုပုဗ္ဗေန ဗောဓိမဏ္ဍံ ပတွာ တတ္ထ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော မာရဗလံ ဘိန္ဒိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမာဝသာနေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေန္တော သမ္ပကမ္ပေန္တော သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တ သတ္တာဟာနိ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝီတိနာမေတွာ မဟာဗြဟ္မုနာ အာယာစိတဓမ္မဒေသနာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတွာ လောကာနုဂ္ဂဟေန ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ သညာပေတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုကာမော အာမန္တေသိ.

ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တာတိ ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဋ္ဌာသာ. ဣမဿ ပန ဝစနဿ သမုဒါဟာရေန သမုဒါဟာရနိဂ္ဃေါသော ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ပတွာ ဒသသဟဿိံ လောကဓာတုံ ပတ္ထရိတွာ အဋ္ဌာသိ၊ တသ္မိံယေဝ သမယေ အဋ္ဌာရသကောဋိသင်္ခါ ဗြဟ္မာနော သမာဂစ္ဆိံသု. ပစ္ဆိမဒိသာယ သူရိယော အတ္ထင်္ဂမေတိ၊ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန ယုတ္တော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ သမယေ ဘဂဝါ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ အာရဘန္တော ‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တာ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတေနာတိ ဂိဟိသံယောဇနံ ဝတ္ထုကာမံ ဆေတွာ ပဗ္ဗဇိတေန. န သေဝိတဗ္ဗာတိ န ဝလဉ္ဇေတဗ္ဗာ. ပဗ္ဗဇိတာနံယေဝ ဝိသေသတော ပဋိပတ္တိယာ ဘာဇနဘူတတ္တာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယော စာယံ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါတိ ယော စ အယံ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမသုခဿ၊ ကိလေသကာမသုခနိဿယဿ ဝါ အနုယောဂေါ. ဟီနောတိ လာမကော. ဂမ္မောတိ ဂါမဝါသီနံ သန္တကော. ပေါထုဇ္ဇနိကောတိ ပုထုဇ္ဇနေန အန္ဓဗာလဇနေန အာစိဏ္ဏော. အနရိယောတိ န အရိယော. အထ ဝါ န ဝိသုဒ္ဓါနံ ဥတ္တမာနံ အရိယာနံ သန္တကော. အနတ္ထသံဟိတောတိ န အတ္ထသံဟိတော၊ သုခါဝဟကာရဏံ အနိဿိတောတိ အတ္ထော. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါတိ အတ္တနော ကိလမထဿ အနုယောဂေါ၊ အတ္တနော ဒုက္ခကရဏန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခောတိ ကဏ္ဋကာပဿယသေယျာဒီဟိ အတ္တမာရဏေဟိ ဒုက္ခာဝဟော. တပဿီဟိ ‘‘ဥတ္တမံ တပေါ’’တိ ဂဟိတတ္တာ တေသံ စိတ္တာနုရက္ခနတ္ထံ ဣဓ ‘‘ဟီနော’’တိ န ဝုတ္တံ၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဓမ္မတ္တာ ‘‘ဂမ္မော’’တိ စ၊ ဂိဟီဟိ အသာဓာရဏတ္တာ ‘‘ပေါထုဇ္ဇနိကော’’တိ စ န ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပန ကေဟိစိ ပဗ္ဗဇိတပဋိညေဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒေဟိ ‘‘ယတော ခေါ၊ ဘော၊ အယံ အတ္တာ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂိဘူတော ပရိစာရေတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ ဘော၊ အယံ အတ္တာ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၉၄) ဂဟိတတ္တာ တေသံ စိတ္တာနုရက္ခနတ္ထဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နေ သုခတ္တာ စ တဿ ဓမ္မသမာဒါနဿ ‘‘ဒုက္ခော’’တိ န ဝုတ္တံ. ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ပစ္စုပ္ပန္နေ တဏှာဒိဋ္ဌိသံကိလိဋ္ဌသုခတ္တာ အာယတိဉ္စ ဒုက္ခဝိပါကတ္တာ တဒနုယုတ္တာနံ တဏှာဒိဋ္ဌိဗန္ဓနဗဒ္ဓတ္တာ စ န သေဝိတဗ္ဗော၊ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဒိဋ္ဌိသံကိလိဋ္ဌဒုက္ခတ္တာ အာယတိဉ္စ ဒုက္ခဝိပါကတ္တာ တဒနုယုတ္တာနံ ဒိဋ္ဌိဗန္ဓနဗဒ္ဓတ္တာ စ န သေဝိတဗ္ဗော၊ ဧတေ ခေါတိ တေ ဧတေ. အနုပဂမ္မာတိ န ဥပဂန္တွာ. မဇ္ဈိမာတိ သံကိလိဋ္ဌသုခဒုက္ခာနံ အဘာဝါ မဇ္ဈေ ဘဝါတိ မဇ္ဈိမာ. သာ ဧဝ နိဗ္ဗာနံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ ဧတာယာတိ ပဋိပဒါ. အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ပဋိဝိဒ္ဓါ. စက္ခုကရဏီတိအာဒီသု ပညာစက္ခုံ ကရောတီတိ စက္ခုကရဏီ. ဉာဏကရဏီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥပသမာယာတိ ကိလေသူပသမာယ. အဘိညာယာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ အဘိဇာနနတ္ထာယ. သမ္ဗောဓာယာတိ တေသံယေဝ သမ္ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ. နိဗ္ဗာနာယာတိ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယတ္ထာယ. အထ ဝါ ဒဿနမဂ္ဂဉာဏံ ကရောတီတိ စက္ခုကရဏီ. ဘာဝနာမဂ္ဂဉာဏံ ကရောတီတိ ဉာဏကရဏီ. သဗ္ဗကိလေသာနံ ဥပသမာယ. သဗ္ဗဓမ္မာနံ အဘိညာယ. အရဟတ္တဖလသမ္ဗောဓာယ. ကိလေသာနဉ္စ ခန္ဓာနဉ္စ နိဗ္ဗာနာယ. သစ္စကထာ အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာ.

ဧဝံ ဘဂဝါ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ အတ္တနိ ကတဗဟုမာနာနံ တေသံ အတ္တနော ပဋိဝေဓက္ကမံ သုတွာ ပဋိပတ္တိယာ ဗဟုမာနာရောပနေန ပဋိပတ္တိယံ ဌတွာ သစ္စပ္ပဋိဝေဓံ ပဿန္တော ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိနာ အတ္တနော ပဋိဝေဓက္ကမံ ဒဿေသိ. တတ္ထ အနနုဿုတေသူတိ န အနုဿုတေသု၊ ပရံ အနုဂန္တွာ အဿုတေသူတိ အတ္ထော. စက္ခူတိအာဒီနံ အတ္ထော ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ၊ ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ၊ ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စန္တိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဒဿနပဋိဝေဓော သေခဘူမိယံ. ပရိညေယျံ ပဟာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ ဘာဝေတဗ္ဗန္တိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဘာဝနာပဋိဝေဓော သေခဘူမိယံယေဝ. ပရိညာတံ ပဟီနံ သစ္ဆိကတံ ဘာဝိတန္တိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ပစ္စဝေက္ခဏာ အသေခဘူမိယံ.

တိပရိဝဋ္ဋန္တိ သစ္စဉာဏကိစ္စဉာဏကတဉာဏသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ပရိဝဋ္ဋာနံ ဝသေန တယော ပရိဝဋ္ဋာ အဿာတိ တိပရိဝဋ္ဋံ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ၊ ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ၊ ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’’န္တိ ဧဝံ စတူသု သစ္စေသု ယထာဘူတဉာဏံ သစ္စဉာဏံ နာမ. တေသုယေဝ ‘‘ပရိညေယျံ ပဟာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ ဘာဝေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဇာနနဉာဏံ ကိစ္စဉာဏံ နာမ. ‘‘ပရိညာတံ ပဟီနံ သစ္ဆိကတံ ဘာဝိတ’’န္တိ ဧဝံ တဿ ကိစ္စဿ ကတဘာဝဇာနနဉာဏံ ကတဉာဏံ နာမ. ဒွါဒသာကာရန္တိ တေသံယေဝ ဧကေကသ္မိံ သစ္စေ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ အာကာရာနံ ဝသေန ဒွါဒသ အာကာရာ အဿာတိ ဒွါဒသာကာရံ. ဉာဏဒဿနန္တိ ဧတေသံ တိပရိဝဋ္ဋာနံ ဒွါဒသန္နံ အာကာရာနံ ဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဉာဏသင်္ခါတံ ဒဿနံ. အတ္တမနာတိ သကမနာ. သတ္တာနဉှိ သုခကာမတ္တာ ဒုက္ခပဋိကူလတ္တာ ပီတိသောမနဿယုတ္တမနော သကမနော နာမ၊ ပီတိသောမနဿေဟိ အတ္တမနာ ဂဟိတမနာ ဗျာပိတမနာတိ ဝါ အတ္ထော. အဘိနန္ဒုန္တိ အဘိမုခါ ဟုတွာ နန္ဒိံသု. ဝေယျာကရဏေတိ သုတ္တန္တေ. နိဂ္ဂါထကော ဟိ သုတ္တန္တော ကေဝလံ အတ္ထဿ ဗျာကရဏတော ဝေယျာကရဏံ နာမ. ဘညမာနေတိ ကထိယမာနေ. ဝတ္တမာနသမီပေ ဝတ္တမာနဝစနံ ကတံ၊ ဘဏိတေတိ အတ္ထော. ဝိရဇန္တိ ဝိဂတရာဂါဒိရဇံ. ဝီတမလန္တိ ဝိဂတရာဂါဒိမလံ. ရာဂါဒယော ဟိ အဇ္ဈောတ္ထရဏဋ္ဌေန ရဇော နာမ၊ ဒူသနဋ္ဌေန မလံ နာမ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ကတ္ထစိ ပဌမမဂ္ဂဉာဏံ၊ ကတ္ထစိ အာဒီနိ တီဏိ မဂ္ဂဉာဏာနိ၊ ကတ္ထစိ စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏမ္ပိ. ဣဓ ပန ပဌမမဂ္ဂဉာဏမေဝ. ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ဝိပဿနာဝသေန ဧဝံ ပဝတ္တဿ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒီတိ အတ္ထော.

ဓမ္မစက္ကေတိ ပဋိဝေဓဉာဏေ စ ဒေသနာဉာဏေ စ. ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ဟိ ဘဂဝတော စတူသု သစ္စေသု ဒွါဒသာကာရံ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ ဣသိပတနေ နိသိန္နဿ ဒွါဒသာကာရမေဝ သစ္စဒေသနာယ ပဝတ္တကဒေသနာဉာဏမ္ပိ ဓမ္မစက္ကံ နာမ. ဥဘယမ္ပိ ဟေတံ ဒသဗလဿ ပဝတ္တဉာဏမေဝ. တံ ဣမာယ ဒေသနာယ ပကာသေန္တေန ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ နာမ. တံ ပနေတံ ဓမ္မစက္ကံ ယာဝ အညာတကောဏ္ဍညတ္ထေရော အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ န ပတိဋ္ဌာတိ၊ တာဝ ဘဂဝါ ပဝတ္တေတိ နာမ၊ ပတိဋ္ဌိတေ ပန ပဝတ္တိတံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ပဝတ္တိတေ စ ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဘုမ္မာ ဒေဝါတိ ဘူမဋ္ဌကာ ဒေဝါ. သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သာဓုကာရံ ဒတွာ ဧတံ ဘဂဝတာတိအာဒီနိ ဝဒန္တာ သဒ္ဒံ အနုဿာဝယိံသု. အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ ‘‘နယိဒံ တထာ’’တိ ပဋိလောမံ ဝတ္တေတုံ အသက္ကုဏေယျံ. သန္နိပတိတာ စေတ္ထ ဒေဝဗြဟ္မာနော ဒေသနာပရိယောသာနေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သာဓုကာရံ အဒံသု၊ သန္နိပါတံ အနာဂတာ ပန ဘုမ္မဒေဝါဒယော တေသံ တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ သာဓုကာရမဒံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေသု ပန ပဗ္ဗတရုက္ခာဒီသု နိဗ္ဗတ္တာ ဘုမ္မဒေဝါ. တေ စာတုမဟာရာဇိကပရိယာပန္နာ ဟောန္တာပိ ဣဓ ဝိသုံ ကတွာ ဝုတ္တာ. စာတုမဟာရာဇိကာတိ စ ဓတရဋ္ဌဝိရူဠှကဝိရူပက္ခကုဝေရသင်္ခါတာ စတုမဟာရာဇာ ဒေဝတာ ဧတေသန္တိ စာတုမဟာရာဇိကာ. တေ သိနေရုဝေမဇ္ဈေ ဟောန္တိ. တေသု ပဗ္ဗတဋ္ဌကာပိ အတ္ထိ အာကာသဋ္ဌကာပိ. တေသံ ပရမ္ပရာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ပတ္တာ. ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ မနောပဒေါသိကာ သီတဝလာဟကာ ဥဏှဝလာဟကာ စန္ဒိမာ ဒေဝပုတ္တော သူရိယော ဒေဝပုတ္တောတိ ဧတေ သဗ္ဗေပိ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကဋ္ဌာ ဧဝ. တေတ္တိံသ ဇနာ တတ္ထ ဥပ္ပန္နာတိ တာဝတိံသာ. အပိစ ‘‘တာဝတိံသာ’’တိ တေသံ ဒေဝါနံ နာမမေဝါတိပိ ဝုတ္တံ. တေပိ အတ္ထိ ပဗ္ဗတဋ္ဌကာ အတ္ထိ အာကာသဋ္ဌကာ. တေသံ ပရမ္ပရာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ပတ္တာ၊ တထာ ယာမာဒီနံ. ဧကဒေဝလောကေပိ ဟိ ဒေဝါနံ ပရမ္ပရာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ အပ္ပတ္တာ နာမ နတ္ထိ. ဒိဗ္ဗံ သုခံ ယာတာ ပယာတာ သမ္ပတ္တာတိ ယာမာ. တုဋ္ဌာ ပဟဋ္ဌာတိ တုသိတာ. ပကတိပဋိယတ္တာရမ္မဏတော အတိရေကေန ရမိတုကာမကာလေ ယထာရုစိတေ ဘောဂေ နိမ္မိနိတွာ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တီတိ နိမ္မာနရတီ. စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ပရနိမ္မိတေသု ဘောဂေသု ဝသံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ. ဗြဟ္မကာယေ ဗြဟ္မဃဋာယ နိယုတ္တာတိ ဗြဟ္မကာယိကာ. သဗ္ဗေပိ ပဉ္စဝေါကာရဗြဟ္မာနော ဂဟိတာ.

တေန ခဏေနာတိ ဝစနံ ဝိသေသေတွာ တေန မုဟုတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ. မုဟုတ္တသင်္ခါတေန ခဏေန၊ န ပရမတ္ထခဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယာဝ ဗြဟ္မလောကာတိ ဗြဟ္မလောကံ အန္တောကတွာ. သဒ္ဒေါတိ သာဓုကာရသဒ္ဒေါ. ဒသသဟဿီတိ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဝတီ. သင်္ကမ္ပီတိ ဥဒ္ဓံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တီ သုဋ္ဌု ကမ္ပိ. သမ္ပကမ္ပီတိ ဥဒ္ဓံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တီ အဓော ဩက္ကမန္တီ သုဋ္ဌု ပကမ္ပိ. သမ္ပဝေဓီတိ စတုဒိသာ ဂစ္ဆန္တီ သုဋ္ဌု ပဝေဓိ. သမ္ဗုဒ္ဓဘာဝါယ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တေ စ ဗောဓိသတ္တေ တတော နိက္ခမန္တေ စ မဟာပထဝီ ပုညတေဇေန အကမ္ပိတ္ထ၊ အဘိသမ္ဗောဓိယံ ပဋိဝေဓဉာဏတေဇေန. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ ဒေသနာဉာဏတေဇေန သာဓုကာရံ ဒါတုကာမာ ဝိယ ပထဝီ ဒေဝတာနုဘာဝေန အကမ္ပိတ္ထ၊ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနေ မဟာပရိနိဗ္ဗာနေ စ ကာရုညေန စိတ္တသင်္ခေါဘံ အသဟမာနာ ဝိယ ပထဝီ ဒေဝတာနုဘာဝေန အကမ္ပိတ္ထ. အပ္ပမာဏောတိ ဝုဒ္ဓပ္ပမာဏော. ဥဠာရောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဠာရာနိ ဥဠာရာနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၆၆) မဓုရံ ဥဠာရန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥဠာရာယ ဝတ္ထဘောဂါယ စိတ္တံ န နမတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၉.၂၀) ပဏီတံ ဥဠာရန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥဠာရာယ ခလု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသာယ ပသံသတီ’’တိအာဒီသု သေဋ္ဌံ ဥဠာရန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ‘‘ဝိပုလော ဥဠာရော’’တိ ဝုတ္တော. ဩဘာသောတိ ဒေသနာဉာဏာနုဘာဝေန စ ဒေဝတာနုဘာဝေန စ ဇာတဩဘာသော. လောကေတိ စက္ကဝါဠဿ ဒသသဟဿိယံယေဝ. အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝန္တိ ဒေဝါနံ အယမာနုဘာဝေါ – နိဝတ္ထဝတ္ထပ္ပဘာ ဒွါဒသ ယောဇနာနိ ဖရတိ၊ တထာ သရီရဿ အလင်္ကာရဿ ဝိမာနဿ စ. တံ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ အတိက္ကမိတွာယေဝါတိ အတ္ထော. ဥဒါနန္တိ သောမနဿဉာဏမယိကံ ဥဒါဟာရံ. ဥဒါနေသီတိ ဥဒါဟရိ. အညာသိ ဝတ၊ ဘော ကောဏ္ဍညောတိ ဣမဿပိ ဥဒါနဿ ဥဒါဟရဏဃောသော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. အညာသိကောဏ္ဍညောတိ ဘုသံ ဉာတကောဏ္ဍညောတိ အတ္ထော.

စက္ခုအာဒီနံ နိဒ္ဒေသေ ဒဿနဋ္ဌေနာတိအာဒီသု ဧကမေဝ ဉာဏံ ယထာဝုတ္တဿ နေယျဿ စက္ခု ဝိယ ဒဿနကိစ္စကရဏေန စက္ခု. ဉာဏကိစ္စကရဏေန ဉာဏံ. နာနပ္ပကာရတော ဇာနနကိစ္စကရဏေန ပညာ. အနဝသေသပဋိဝေဓကရဏေန ဝိဇ္ဇာ. သဗ္ဗထာ ဩဘာသကိစ္စကရဏေန အာလောကော နာမာတိ အတ္ထော. စက္ခုံ ဓမ္မောတိအာဒီသုပိ ဧကံယေဝ ဉာဏံ ကိစ္စနာနတ္တေန ပဉ္စဓာ ဝဏ္ဏိတံ. အာရမ္မဏာတိ ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန. ဂေါစရာတိ ဝိသယဋ္ဌေန. ဒဿနဋ္ဌေနာတိအာဒီသု ဉာဏကိစ္စံ ပဉ္စဓာ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ နယေန တီသု ဝါရေသု ဧကေကသ္မိံ ပဉ္စ ပဉ္စ ကတွာ ပန္နရသ ဓမ္မာ၊ ပန္နရသ အတ္ထာ၊ ဒွီသု ပန္နရသကေသု တိံသ နိရုတ္တိယော၊ ပန္နရသသု ဓမ္မေသု ပန္နရသသု အတ္ထေသု တိံသာယ နိရုတ္တီသူတိ သဋ္ဌိ ဉာဏာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. သေသအရိယသစ္စေသုပိ ဧသေဝ နယော. စတူသု အရိယသစ္စေသု ဧကေကသ္မိံ အရိယသစ္စေ ပန္နရသန္နံ ပန္နရသန္နံ ဓမ္မာနံ အတ္ထာနဉ္စ ဝသေန သဋ္ဌိ ဓမ္မာ၊ သဋ္ဌိ အတ္ထာ၊ သဋ္ဌိယာ ဓမ္မေသု သဋ္ဌိယာ အတ္ထေသု စ ဝီသသတံ နိရုတ္တိယော၊ ဝီသာဓိကံ သတန္တိ အတ္ထော. သဋ္ဌိယာ ဓမ္မေသု သဋ္ဌိယာ အတ္ထေသု ဝီသုတ္တရသတေ နိရုတ္တီသူတိ ဧဝံ စတ္တာရီသဉ္စ ဒွေ စ ဉာဏသတာနိ.

၂-၃. သတိပဋ္ဌာနဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၁-၃၂. သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန္တပုဗ္ဗင်္ဂမေ ဣဒ္ဓိပါဒသုတ္တန္တပုဗ္ဗင်္ဂမေ စ ပဋိသမ္ဘိဒါနိဒ္ဒေသေ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော စ ဂဏနာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄-၈. သတ္တဗောဓိသတ္တဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၃-၃၇. သတ္တန္နံ ဗောဓိသတ္တာနံ သုတ္တန္တေသု ဧကေကသ္မိံယေဝ သမုဒယေ စက္ခာဒယော ပဉ္စ၊ နိရောဓေ ပဉ္စာတိ ဒသ ဓမ္မာ၊ သမုဒယေ ဒဿနဋ္ဌာဒယော ပဉ္စ၊ နိရောဓေ ပဉ္စာတိ ဒသ အတ္ထာ၊ တေသံ ဝသေန ဝီသတိ နိရုတ္တိယော စတ္တာရီသံ ဉာဏာနိ. သတ္တ ဧကတော ကတွာ ဝုတ္တဂဏနာ သုဝိညေယျာ ဧဝ. သဗ္ဗညုတညာဏဝသေန ဝုတ္တပဋိသမ္ဘိဒါနိဒ္ဒေသေ ဧကေကမူလကေသု ‘‘ဉာတော ဒိဋ္ဌော ဝိဒိတော သစ္ဆိကတော ဖဿိတော ပညာယာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၂၁) ဣမေသု ပဉ္စသု ဝစနေသု ဧကေကသ္မိံယေဝ စက္ခာဒယော ပဉ္စ၊ ဒဿနဋ္ဌာဒယော ပဉ္စာတိ ပဉ္စပဉ္စကာနံ ဝသေန ပဉ္စဝီသတိ ဓမ္မာ၊ ပဉ္စဝီသတိ အတ္ထာ၊ တဒ္ဒိဂုဏာ နိရုတ္တိယော၊ တဒ္ဒိဂုဏာနိ ဉာဏာနိ ဉေယျာနိ. ပဉ္စ ဧကတော ကတွာ ဝုတ္တဝါရေပိ ပဉ္စက္ခတ္တုံ ပဉ္စ ပဉ္စဝီသတိ ကတွာ ပဉ္စဝီသသတံ ဓမ္မာ၊ ပဉ္စဝီသသတံ အတ္ထာ၊ တဒ္ဒိဂုဏာ နိရုတ္တိယော၊ တဒ္ဒိဂုဏာနိ ဉာဏာနိ ဉေယျာနိ. အဍ္ဎတေယျာနီတိ စေတ္ထ ဒွေ သတာနိ စ ပညာသဉ္စ. ခန္ဓာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမိနာဝ နယေန သစ္စဝါရပဋိသမ္ဘိဒါဝါရေ စ ဓမ္မာဒိဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၉. ဆဗုဒ္ဓဓမ္မဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၈. ဗုဒ္ဓဓမ္မဝါရေ ဒိယဍ္ဎသတန္တိ ဆက္ခတ္တုံ ပဉ္စဝီသတိ သတဉ္စ ပညာသဉ္စ ဟောန္တိ၊ တဒ္ဒိဂုဏာ နိရုတ္တိယော တဒ္ဒိဂုဏာနိ ဉာဏာနိ. ပဋိသမ္ဘိဒါဓိကရဏေတိ ပဋိသမ္ဘိဒါဓိကာရေ. အဍ္ဎနဝဓမ္မသတာနီတိ ပဌမံ ဝုတ္တေသု စတူသု သစ္စေသု သဋ္ဌိ၊ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သဋ္ဌိ၊ စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု သဋ္ဌိ၊ သတ္တဗောဓိသတ္တဝေယျာကရဏေသု သတ္တတိ၊ အဘိညဋ္ဌာဒီသု ပဉ္စသု ပဉ္စဝီသသတံ၊ ခန္ဓဋ္ဌာဒီသု ပဉ္စသု ပဉ္စဝီသသတံ၊ ပုန စတူသု အရိယသစ္စေသု သတံ၊ စတူသု ပဋိသမ္ဘိဒါသု သတံ၊ ဆသု ဗုဒ္ဓဓမ္မေသု ဒိယဍ္ဎသတန္တိ ဧဝံ အဋ္ဌသတာနိ စ ပညာသဉ္စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဧဝံ အတ္ထာပိ တတ္တကာ ဧဝ ဟောန္တိ. ဧဝမေဝ သစ္စာဒီသု တီသု ဌာနေသု ဝီသသတံ နိရုတ္တိယော၊ သတ္တသု ဝေယျာကရဏေသု စတ္တာရီသသတံ နိရုတ္တိယော၊ အဘိညဋ္ဌာဒီသု ခန္ဓဋ္ဌာဒီသု စ အဍ္ဎတေယျာနိ အဍ္ဎတေယျာနိ နိရုတ္တိသတာနိ၊ အရိယသစ္စေသု ပဋိသမ္ဘိဒါသု စ ဒွေ ဒွေ နိရုတ္တိသတာနိ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မေသု တီဏိ နိရုတ္တိသတာနီတိ ဧဝံ နိရုတ္တိသဟဿဉ္စ သတ္တနိရုတ္တိသတာနိ စ ဟောန္တိ. ဧဝမေဝ သစ္စာဒီသု တီသု ဌာနေသု စတ္တာရီသာဓိကာနိ ဒွေ ဒွေ ဉာဏသတာနိ၊ သတ္တသု ဝေယျာကရဏေသု အသီတိအဓိကာနိ ဒွေ ဉာဏသတာနိ၊ အဘိညဋ္ဌာဒီသု ခန္ဓဋ္ဌာဒီသု စ ပဉ္စပဉ္စဉာဏသတာနိ၊ သစ္စေသု ပဋိသမ္ဘိဒါသု စ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ဉာဏသတာနိ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မေသု ဆ ဉာဏသတာနီတိ ဧဝံ တီဏိ စ ဉာဏသဟဿာနိ စတ္တာရိ စ ဉာဏသတာနိ ဟောန္တီတိ.

ပဋိသမ္ဘိဒါကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.