၃. ဗောဇ္ဈင်္ဂကထာ

ဗောဇ္ဈင်္ဂကထာဝဏ္ဏနာ

၁၇. ဣဒါနိ သစ္စပ္ပဋိဝေဓသိဒ္ဓံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိသေသံ ဒဿေန္တေန ကထိတာယ သုတ္တန္တပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဗောဇ္ဈင်္ဂကထာယ အပုဗ္ဗတ္ထာနုဝဏ္ဏနာ. တတ္ထ သုတ္တန္တေ တာဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဗောဓိယာ၊ ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၁၈၂) – ယာ ဟိ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ၊ ယာယ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ၊ ဗုဇ္ဈတီတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဝုဋ္ဌဟတိ၊ စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၈၊ ဒီ. နိ. ၃.၁၄၃). တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ. ယောပေသ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဧတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ အတ္ထော အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော.

ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထနိဒ္ဒေသေ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ကဿ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ? မဂ္ဂဖလေဟိ နိဗ္ဗာနဿ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ကတကိစ္စဿ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ၊ မဂ္ဂေန ဝါ ကိလေသနိဒ္ဒါတော ပဗုဇ္ဈနတ္ထာယ ဖလေန ပဗုဒ္ဓဘာဝတ္ထာယာပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗလဝဝိပဿနာယပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တိ. တသ္မာ အယံ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ သာဓာရဏတ္ထော. တီသုပိ ဟိ ဌာနေသု ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တန္တိ. ဧတေန ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒီဟိ ပဉ္စဟိ စတုက္ကေဟိ ဝုတ္တာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တံ. အပိ စ ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ သကိစ္စကရဏေ သမတ္ထဘာဝဒဿနတ္ထံ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေနာတိ သကိစ္စကရဏသမတ္ထတ္တေပိ သတိ ကတ္တုနော အဘာဝဒဿနတ္ထံ ဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဗောဓေန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာယ ဗုဇ္ဈန္တာနံ ယောဂီနံ ပယောဇကတ္တာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဟေတုကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ဗောဓနဋ္ဌေနာတိ ပဌမံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပယောဇကဟေတုကတ္တုနာ ဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဧတေဟိ ဗောဓိယာ အင်္ဂါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗောဓိပက္ခိယဋ္ဌေနာတိ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗောဓီတိ လဒ္ဓနာမဿ ယောဂိဿ ပက္ခေ ဘဝတ္တာ. အယမေတေသံ ယောဂိနော ဥပကာရကတ္တနိဒ္ဒေသော. ဧတေဟိ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗုဒ္ဓိလဘနဋ္ဌေနာတိအာဒိကေ ဆက္ကေ ဗုဒ္ဓိလဘနဋ္ဌေနာတိ ယောဂါဝစရေန ဗုဒ္ဓိယာ ပါပုဏနဋ္ဌေန. ရောပနဋ္ဌေနာတိ သတ္တာနံ ပတိဋ္ဌာပနဋ္ဌေန. ပါပနဋ္ဌေနာတိ ပတိဋ္ဌာပိတာယ နိဋ္ဌာပနဋ္ဌေန. ဣမေ ဝိပဿနာဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပတိ-အဘိ-သံ-ဣတိ တီဟိ ဥပသဂ္ဂေဟိ ဝိသေသိတာ မဂ္ဂဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝဒန္တိ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဓမ္မဝေါဟာရေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

မူလမူလကာဒိဒသကဝဏ္ဏနာ

၁၈. မူလဋ္ဌေနာတိအာဒိကေ မူလမူလကေ ဒသကေ မူလဋ္ဌေနာတိ ဝိပဿနာဒီသု ပုရိမာ ပုရိမာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနဉ္စ သဟဇာတဓမ္မာနဉ္စ အညမညဉ္စ မူလဋ္ဌေန. မူလစရိယဋ္ဌေနာတိ မူလံ ဟုတွာ စရိယာ ပဝတ္တိ မူလစရိယာ. တေန မူလစရိယဋ္ဌေန၊ မူလံ ဟုတွာ ပဝတ္တနဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. မူလပရိဂ္ဂဟဋ္ဌေနာတိ တေ ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အာဒိတော ပဘုတိ ဥပ္ပါဒနတ္ထာယ ပရိဂယှမာနတ္တာ ပရိဂ္ဂဟာ၊ မူလာနိယေဝ ပရိဂ္ဂဟာ မူလပရိဂ္ဂဟာ. တေန မူလပရိဂ္ဂဟဋ္ဌေန. တေ ဧဝ အညမညံ ပရိဝါရဝသေန ပရိဝါရဋ္ဌေန. ဘာဝနာပါရိပူရိဝသေန ပရိပူရဏဋ္ဌေန. နိဋ္ဌံ ပါပုဏနဝသေန ပရိပါကဋ္ဌေန. တေ ဧဝ မူလာနိ စ ဆဗ္ဗိဓာ ပဘေဒဘိန္နတ္တာ ပဋိသမ္ဘိဒါ စာတိ မူလပဋိသမ္ဘိဒါ. တေန မူလပဋိသမ္ဘိဒဋ္ဌေန. မူလပဋိသမ္ဘိဒါပါပနဋ္ဌေနာတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာနုယုတ္တဿ ယောဂိနော တံ မူလပဋိသမ္ဘိဒံ ပါပနဋ္ဌေန. တဿေဝ ယောဂိနော တဿာ မူလပဋိသမ္ဘိဒါယ ဝသီဘာဝဋ္ဌေန. သေသေသုပိ ဤဒိသေသု ပုဂ္ဂလဝေါဟာရေသု ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလပဋိသမ္ဘိဒါယ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တာနမ္ပီတိ ဤဒိသေသုပိ နိဋ္ဌာဝစနေသု ဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝသီဘာဝံ ပတ္တာနန္တိပိ ပါဌော.

မူလမူလကဒသကံ နိဋ္ဌိတံ.

သေသေသုပိ ဟေတုမူလကာဒီသု နဝသု ဒသကေသု ဣမိနာဝ နယေန သာဓာရဏဝစနာနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသာဓာရဏေသု ပန ယထာဝုတ္တာ ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ယထာဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ ဇနကတ္တာ ဟေတူ နာမ ဟောန္တိ. ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တာ ပစ္စယာ နာမ. တေ ဧဝ တဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိသုဒ္ဓိဘူတတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိ နာမ. ဝဇ္ဇဝိရဟိတတ္တာ အနဝဇ္ဇာ နာမ. ‘‘သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မ’’န္တိ ဝစနတော နေက္ခမ္မံ နာမ. ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ တဒင်္ဂဝိမုတ္တိအာဒိဝသေန ဝိမုတ္တိ နာမ. မဂ္ဂဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝိသယီဘူတေဟိ အာသဝေဟိ ဝိရဟိတတ္တာ အနာသဝါ. တိဝိဓာပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကိလေသေဟိ သုညတ္တာ တဒင်္ဂဝိဝေကာဒိဝသေန ဝိဝေကာ. ဝိပဿနာမဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပရိစ္စာဂဝေါသဂ္ဂတ္တာ ပက္ခန္ဒနဝေါသဂ္ဂတ္တာ စ ဝေါသဂ္ဂါ. ဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပက္ခန္ဒနဝေါသဂ္ဂတ္တာ ဝေါသဂ္ဂါ.

၁၉. မူလဋ္ဌံ ဗုဇ္ဈန္တီတိအာဒယော ဧကေကပဒဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ နဝ ဒသကာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝသီဘာဝပ္ပတ္တာနန္တိ ပဒံ ပန ဝတ္တမာနဝစနာဘာဝေန န ယောဇိတံ. ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌာဒယော အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တတ္ထာ.

၂၀. ပုန ထေရော အတ္တနာ ဒေသိတံ သုတ္တန္တံ ဥဒ္ဒိသိတွာ တဿ နိဒ္ဒေသဝသေန ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဓိံ ဒဿေတုကာမော ဧကံ သမယန္တိအာဒိကံ နိဒါနံ ဝတွာ သုတ္တန္တံ တာဝ ဥဒ္ဒိသိ. အတ္တနာ ဒေသိတသုတ္တတ္တာ ဧဝ စေတ္ထ ဧဝံ မေ သုတန္တိ န ဝုတ္တံ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ ပနေတ္ထ ဒေသကဗျတ္တိဘာဝတ္ထံ အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဤဒိသဉှိ ဝစနံ လောကေ ဂန္ထေသု ပယုဇ္ဇန္တိ. ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ သကလံ ပုဗ္ဗဏှသမယံ. အစ္စန္တသံယောဂတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ မေ ဟောတီတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဧဝဉ္စေ မယှံ ဟောတိ. အပ္ပမာဏောတိ မေ ဟောတီတိ အပ္ပမာဏောတိ ဧဝံ မေ ဟောတိ. သုသမာရဒ္ဓေါတိ မေ ဟောတီတိ သုဋ္ဌု ပရိပုဏ္ဏောတိ ဧဝံ မေ ဟောတိ. တိဋ္ဌန္တန္တိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ ပဝတ္တိဝသေန တိဋ္ဌန္တံ. စဝတီတိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတော အပဂစ္ဆတိ. သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ရာဇမဟာမတ္တဿာတိ ရညော မဟာအမစ္စဿ၊ မဟတိယာ ဝါ ဘောဂမတ္တာယ ဘောဂပ္ပမာဏေန သမန္နာဂတဿ. နာနာရတ္တာနန္တိ နာနာရင်္ဂရတ္တာနံ၊ ပူရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ နာနာရတ္တေဟီတိ အတ္ထော. ဒုဿကရဏ္ဍကောတိ ဒုဿပေဠာ. ဒုဿယုဂန္တိ ဝတ္ထယုဂလံ. ပါရုပိတုန္တိ အစ္ဆာဒေတုံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တန္တေ ထေရဿ ဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ယဒါ ဟိ ထေရော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သီသံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ၊ တဒါ ဣတရေ တဒနွယာ ဟောန္တိ. ယဒါ ဓမ္မဝိစယာဒီသု အညတရံ၊ တဒါ သေသာပိ တဒနွယာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဖလသမာပတ္တိယာ အတ္တနော စိဏ္ဏဝသီဘာဝံ ဒဿေန္တော ထေရော ဣမံ သုတ္တန္တံ ကထေသီတိ.

သုတ္တန္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၁. ကထံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ ဟောတီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သီသံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တဿ အညေသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဧဝံ အယံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဟောတီတိ ဣတိ စေ ပဝတ္တဿ ကထံ သော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဟောတီတိ အတ္ထော. ယာဝတာ နိရောဓူပဋ္ဌာတီတိ ယတ္တကေန ကာလေန နိရောဓော ဥပဋ္ဌာတိ၊ ယတ္တကေ ကာလေ အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗာနံ ဥပဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော. ယာဝတာ အစ္စီတိ ယတ္တကေန ပရိမာဏေန ဇာလာ. ကထံ အပ္ပမာဏော ဣတိ စေ ဟောတီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ န အပ္ပမာဏေပိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဝိဇ္ဇမာနေ ဧဝံ အယံ အပ္ပမာဏော ဟောတီတိ ဣတိ စေ ပဝတ္တဿ သော အပ္ပမာဏော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ကထံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ပမာဏဗဒ္ဓါတိ ကိလေသာ စ ပရိယုဋ္ဌာနာ စ ပေါနောဘဝိကသင်္ခါရာ စ ပမာဏဗဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ. ‘‘ရာဂေါပမာဏကရဏော၊ ဒေါသော ပမာဏကရဏော၊ မောဟော ပမာဏကရဏော’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၅၉) ဝစနတော ရာဂါဒယော ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ‘‘အယံ ဧတ္တကော’’တိ တဿ ပမာဏကရဏတော ပမာဏံ နာမ. တသ္မိံ ပမာဏေ ဗဒ္ဓါ ပဋိဗဒ္ဓါ အာယတ္တာတိ ကိလေသာဒယော ပမာဏဗဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ. ကိလေသာတိ အနုသယဘူတာ၊ ပရိယုဋ္ဌာနာတိ သမုဒါစာရပ္ပတ္တကိလေသာ. သင်္ခါရာ ပေါနောဘဝိကာတိ ပုနပ္ပုနံ ဘဝကရဏံ ပုနဘဝေါ၊ ပုနဘဝေါ သီလမေတေသန္တိ ပေါနဘဝိကာ၊ ပေါနဘဝိကာ ဧဝ ပေါနောဘဝိကာ. ကုသလာကုသလကမ္မသင်္ခါတာ သင်္ခါရာ. အပ္ပမာဏောတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ပမာဏဿ အဘာဝေန အပ္ပမာဏော. မဂ္ဂဖလာနမ္ပိ အပ္ပမာဏတ္တာ တတော ဝိသေသနတ္ထံ အစလဋ္ဌေန အသင်္ခတဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ. ဘင်္ဂါဘာဝတော အစလော၊ ပစ္စယာဘာဝတော အသင်္ခတော. ယော ဟိ အစလော အသင်္ခတော စ၊ သော အတိဝိယ ပမာဏဝိရဟိတော ဟောတိ.

ကထံ သုသမာရဒ္ဓေါ ဣတိ စေ ဟောတီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ အနန္တရံ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝိသမာတိ သယဉ္စ ဝိသမတ္တာ၊ ဝိသမဿ စ ဘာဝဿ ဟေတုတ္တာ ဝိသမာ. သမဓမ္မောတိ သန္တဋ္ဌေန ပဏီတဋ္ဌေန သမော ဓမ္မော. ပမာဏာဘာဝတော သန္တော. ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) ဝစနတော သဗ္ဗဓမ္မုတ္တမဋ္ဌေန ပဏီတော. တသ္မိံ သမဓမ္မောတိ ဝုတ္တေ သုသမေ အာရဒ္ဓေါ သုသမာရဒ္ဓေါ. အာဝဇ္ဇိတတ္တာတိ ဖလသမာပတ္တိယာ ပဝတ္တကာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနုပ္ပါဒါဒိသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဿ ဥပ္ပန္နတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တိဋ္ဌတီတိ ပဝတ္တတိ. ဥပ္ပါဒါဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနိ. သေသဗောဇ္ဈင်္ဂမူလကေသုပိ ဝါရေသု ဧသေဝ နယော.

ဗောဇ္ဈင်္ဂကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.