၂. သစ္စကထာ

သစ္စကထာဝဏ္ဏနာ

၈. ဣဒါနိ ယုဂနဒ္ဓဂုဏဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဝသေန သစ္စဋ္ဌံ သစ္စပဋိဝေဓဝိသေသံ သစ္စလက္ခဏာဒိဝိဓာနဉ္စ ဒဿေန္တေန ကထိတာယ သုတ္တန္တပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သစ္စကထာယ အပုဗ္ဗတ္ထာနုဝဏ္ဏနာ. တတ္ထ သုတ္တန္တေ တာဝ တထာနီတိ ယထာသဘာဝဝသေန တစ္ဆာနိ. ယထာသဘာဝဘူတာနေဝ ဟိ ဓမ္မဇာတာနိ သစ္စဋ္ဌေန သစ္စာနိ. သစ္စဋ္ဌော ပဌမဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော. အဝိတထာနီတိ ဝုတ္တသဘာဝေ ဝိပရိယာယဝိရဟိတာနိ. န ဟိ သစ္စာနိ အသစ္စာနိ နာမ ဟောန္တိ. အနညထာနီတိ အညသဘာဝဝိရဟိတာနိ. န ဟိ အသစ္စာနိ သစ္စာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထမေတန္တိ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယံ ဝုစ္စတိ၊ ဧတံ ယထာသဘာဝတ္တာ တထံ. ဒုက္ခမေဝ ဟိ ဒုက္ခံ. ဝုတ္တသဘာဝေ ဝိပရိယာယာဘာဝတော အဝိတထံ. န ဟိ ဒုက္ခံ အဒုက္ခံ နာမ ဟောတိ. အညသဘာဝဝိရဟိတတ္တာ အနညထံ. န ဟိ ဒုက္ခံ သမုဒယာဒိသဘာဝံ ဟောတိ. သမုဒယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

၁. ပဌမသုတ္တန္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

တထဋ္ဌေနာတိ ယထာသဘာဝဋ္ဌေန. ပီဠနဋ္ဌာဒယော ဉာဏကထာယံ ဝုတ္တတ္ထာယေဝ.

၉. ဧကပ္ပဋိဝေဓာနီတိ ဧကေန မဂ္ဂဉာဏေန ပဋိဝေဓော၊ ဧကတော ဝါ ပဋိဝေဓော ဧတေသန္တိ ဧကပ္ပဋိဝေဓာနိ. အနတ္တဋ္ဌေနာတိ စတုန္နမ္ပိ သစ္စာနံ အတ္တဝိရဟိတတ္တာ အနတ္တဋ္ဌေန. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၆၇) – ပရမတ္ထတော ဟိ သဗ္ဗာနေဝ သစ္စာနိ ဝေဒကကာရကနိဗ္ဗုတဂမကာဘာဝတော သုညာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဒုက္ခမေဝ ဟိ၊ န ကောစိ ဒုက္ခိတော၊ ကာရကော န၊ ကိရိယာဝ ဝိဇ္ဇတိ၊

အတ္ထိ နိဗ္ဗုတိ၊ န နိဗ္ဗုတော ပုမာ၊ မဂ္ဂမတ္ထိ၊ ဂမကော န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၆၇)၊

အထ ဝါ –

‘‘ဓုဝသုဘသုခတ္တသုညံ၊ ပုရိမဒွယမတ္တသုညမမတပဒံ၊

ဓုဝသုခအတ္တဝိရဟိတော၊ မဂ္ဂေါ ဣတိ သုညတာ တေသူ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၆၇)၊

သစ္စဋ္ဌေနာတိ အဝိသံဝါဒကဋ္ဌေန. ပဋိဝေဓဋ္ဌေနာတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗဋ္ဌေန. ဧကသင်္ဂဟိတာနီတိ တထဋ္ဌာဒိနာ ဧကေကေနေဝ အတ္ထေန သင်္ဂဟိတာနိ၊ ဧကဂဏနံ ဂတာနီတိ အတ္ထော. ယံ ဧကသင်္ဂဟိတံ၊ တံ ဧကတ္တန္တိ ယသ္မာ ဧကေန သင်္ဂဟိတံ၊ တသ္မာ ဧကတ္တန္တိ အတ္ထော. သစ္စာနံ ဗဟုတ္တေပိ ဧကတ္တမပေက္ခိတွာ ဧကဝစနံ ကတံ. ဧကတ္တံ ဧကေန ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ စတုန္နံ သစ္စာနံ နာနတ္တေကတ္တံ သွာဝတ္ထိတံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဌိတော မဂ္ဂက္ခဏေ ဧကေန မဂ္ဂဉာဏေန တထဋ္ဌာဒိတံတံဧကတ္တံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ကထံ? နိရောဓသစ္စဿ တထဋ္ဌာဒိကေ ဧကတ္တေ ပဋိဝိဒ္ဓေ သေသသစ္စာနမ္ပိ တထဋ္ဌာဒိကံ ဧကတ္တံ ပဋိဝိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ယထာ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နာနတ္တေကတ္တံ သွာဝတ္ထိတံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဌိတဿ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနကာလေ အနိစ္စတော ဝါ ဒုက္ခတော ဝါ အနတ္တတော ဝါ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဧကသ္မိမ္ပိ ခန္ဓေ အနိစ္စာဒိတော ဒိဋ္ဌေ သေသခန္ဓာပိ အနိစ္စာဒိတော ဒိဋ္ဌာဝ ဟောန္တိ၊ ဧဝမိဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒုက္ခဿ ဒုက္ခဋ္ဌော တထဋ္ဌောတိ ဒုက္ခသစ္စဿ ပီဠနဋ္ဌာဒိကော စတုဗ္ဗိဓော အတ္ထော သဘာဝဋ္ဌေန တထဋ္ဌော. သေသသစ္စေသုပိ ဧသေဝ နယော. သောယေဝ စတုဗ္ဗိဓော အတ္ထော အတ္တာဘာဝတော အနတ္တဋ္ဌော. ဝုတ္တသဘာဝေ အဝိသံဝါဒကတော သစ္စဋ္ဌော. မဂ္ဂက္ခဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗတော ပဋိဝေဓဋ္ဌော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၀. ယံ အနိစ္စန္တိအာဒိ သာမညလက္ခဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ဒဿိတံ. တတ္ထ ယံ အနိစ္စံ၊ တံ ဒုက္ခံ. ယံ ဒုက္ခံ၊ တံ အနိစ္စန္တိ ဒုက္ခသမုဒယမဂ္ဂါ ဂဟိတာ. တာနိ ဟိ တီဏိ သစ္စာနိ အနိစ္စာနိ စေဝ အနိစ္စတ္တာ ဒုက္ခာနိ စ. ယံ အနိစ္စဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ၊ တံ အနတ္တာတိ တာနိယေဝ တီဏိ ဂဟိတာနိ. ယံ အနိစ္စဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ အနတ္တာ စာတိ တေဟိ တီဟိ သဟ နိရောဓသစ္စဉ္စ သင်္ဂဟိတံ. စတ္တာရိပိ ဟိ အနတ္တာယေဝ. တံ တထန္တိ တံ သစ္စစတုက္ကံ သဘာဝဘူတံ. တံ သစ္စန္တိ တဒေဝ သစ္စစတုက္ကံ ယထာသဘာဝေ အဝိသံဝါဒကံ. နဝဟာကာရေဟီတိအာဒီသု ‘‘သဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိညေယျ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၃၊ သံ. နိ. ၄.၄၆) ဝစနတော အဘိညဋ္ဌေန၊ ဒုက္ခဿ ပရိညဋ္ဌေ၊ သမုဒယဿ ပဟာနဋ္ဌေ၊ မဂ္ဂဿ ဘာဝနဋ္ဌေ၊ နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယဋ္ဌေ အာဝေနိကေပိ ဣဓ စတူသုပိ သစ္စေသု ဉာတပရိညာသဗ္ဘာဝတော ပရိညဋ္ဌေန၊ စတုသစ္စဒဿနေန ပဟာနသဗ္ဘာဝတော ပဟာနဋ္ဌေန၊ စတုသစ္စဘာဝနာသဗ္ဘာဝတော ဘာဝနဋ္ဌေန၊ စတုန္နံ သစ္စာနံ သစ္ဆိကိရိယသဗ္ဘာဝတော သစ္ဆိကိရိယဋ္ဌေနာတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နဝဟာကာရေဟိ တထဋ္ဌေနာတိအာဒီသု ပဌမံ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

၁၁. ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟီတိအာဒီသု တထဋ္ဌာဒယော ဉာဏကထာယံ ဝုတ္တတ္ထာ. ဧတေသံ နိဒ္ဒေသေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၂. သစ္စာနံ ကတိ လက္ခဏာနီတိအာဒီသု ဥပရိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ ဆ လက္ခဏာနိ သင်္ခတာသင်္ခတဝသေန ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒွေ လက္ခဏာနီတိ အာဟ. တတ္ထ သင်္ခတလက္ခဏဉ္စ အသင်္ခတလက္ခဏဉ္စာတိ ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခတဿ သင်္ခတလက္ခဏာနိ ဥပ္ပါဒေါ ပညာယတိ၊ ဝယော ပညာယတိ၊ ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတိ. တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသင်္ခတဿ အသင်္ခတလက္ခဏာနိ န ဥပ္ပါဒေါ ပညာယတိ၊ န ဝယော ပညာယတိ၊ န ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၇-၄၈) ဧဝံ ဝုတ္တံ သင်္ခတဿ သင်္ခတမိတိ လက္ခဏဉ္စ အသင်္ခတဿ အသင်္ခတမိတိ လက္ခဏဉ္စ. သင်္ခတံ ပန န လက္ခဏံ၊ လက္ခဏံ န သင်္ခတံ. န စ သင်္ခတံ ဝိနာ လက္ခဏံ ပညာပေတုံ သက္ကာ၊ နပိ လက္ခဏံ ဝိနာ သင်္ခတံ. လက္ခဏေန ပန သင်္ခတံ ပါကဋံ ဟောတိ.

ပုန တဒေဝ လက္ခဏဒွယံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ဆ လက္ခဏာနီတိ အာဟ. သင်္ခတာနံ သစ္စာနန္တိ ဒုက္ခသမုဒယမဂ္ဂသစ္စာနံ. တာနိ ဟိ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂမ္မ ကတတ္တာ သင်္ခတာနိ. ဥပ္ပါဒေါတိ ဇာတိ. ပညာယတီတိ ဇာနီယတိ. ဝယောတိ ဘင်္ဂေါ. ဌိတာနံ အညထတ္တန္တိ ဌိတိပ္ပတ္တာနံ အညထာဘာဝေါ ဇရာ. တိဏ္ဏံ သင်္ခတသစ္စာနံ နိပ္ဖန္နတ္တာ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တံ ဝုတ္တံ၊ တေသံယေဝ ပန ဥပ္ပါဒဿ၊ ဇရာယ ဘင်္ဂဿ စ အနိပ္ဖန္နတ္တာ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တံ န ဝတ္တဗ္ဗံ. သင်္ခတနိဿိတတ္တာ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တံ န ပညာယတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. သင်္ခတဝိကာရတ္တာ ပန သင်္ခတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒုက္ခသမုဒယာနံ ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂါ သစ္စပရိယာပန္နာ၊ မဂ္ဂသစ္စဿ ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂါ န သစ္စပရိယာပန္နာတိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ‘‘သင်္ခတာနံ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သင်္ခတာပိ ဥပ္ပါဒလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတိ၊ ဥပ္ပါဒေ ဝီတိဝတ္တေ သင်္ခတာပိ ဇရာလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတိ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ သင်္ခတာပိ ဇရာပိ ဘင်္ဂလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတီ’’တိ ခန္ဓကဝဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၃၇-၃၈) ဝုတ္တံ. အသင်္ခတဿ သစ္စဿာတိ နိရောဓသစ္စဿ. တဉှိ ပစ္စယေဟိ သမာဂမ္မ အကတတ္တာ သယမေဝ နိပ္ဖန္နန္တိ အသင်္ခတံ. ဌိတဿာတိ နိစ္စတ္တာ ဌိတဿ၊ န ဌာနပ္ပတ္တတ္တာ. ပုန တဒေဝ လက္ခဏဒွယံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ဒွါဒသ လက္ခဏာနီတိ အာဟ.

စတုန္နံ သစ္စာနံ ကတိ ကုသလာတိအာဒီသု အဗျာကတန္တိ ဝိပါကာဗျာကတံ ကိရိယာဗျာကတံ ရူပါဗျာကတံ နိဗ္ဗာနာဗျာကတန္တိ စတူသု အဗျာကတေသု နိဗ္ဗာနာဗျာကတံ. စတ္တာရိပိ ဟိ ကုသလာကုသလလက္ခဏေန န ဗျာကတတ္တာ အဗျာကတာနိ. သိယာ ကုသလန္တိ ကာမာဝစရရူပါဝစရာရူပါဝစရကုသလာနံ ဝသေန ကုသလမ္ပိ ဘဝေယျ. သိယာ အကုသလန္တိ တဏှံ ဌပေတွာ သေသာကုသလဝသေန. သိယာ အဗျာကတန္တိ ကာမာဝစရရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကကိရိယာနံ ရူပါနဉ္စ ဝသေန. သိယာ တီဏိ သစ္စာနီတိအာဒီသု သင်္ဂဟိတာနီတိ ဂဏိတာနိ. ဝတ္ထုဝသေနာတိ အကုသလကုသလာဗျာကတဒုက္ခသမုဒယနိရောဓမဂ္ဂသင်္ခါတဝတ္ထုဝသေန. ယံ ဒုက္ခသစ္စံ အကုသလန္တိ ဌပေတွာ တဏှံ အဝသေသံ အကုသလံ. အကုသလဋ္ဌေန ဒွေ သစ္စာနိ ဧကသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနီတိ ဣမာနိ ဒွေ ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာနိ အကုသလဋ္ဌေန ဧကသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနိ၊ အကုသလသစ္စံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧကသစ္စံ ဒွီဟိ သစ္စေဟိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဧကံ အကုသလသစ္စံ ဒွီဟိ ဒုက္ခသမုဒယသစ္စေဟိ သင်္ဂဟိတံ. ယံ ဒုက္ခသစ္စံ ကုသလန္တိ တေဘူမကံ ကုသလံ. ဣမာနိ ဒွေ ဒုက္ခမဂ္ဂသစ္စာနိ ကုသလဋ္ဌေန ဧကသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနိ၊ ကုသလသစ္စံ နာမ ဟောတိ. ဧကံ ကုသလသစ္စံ ဒွီဟိ ဒုက္ခမဂ္ဂသစ္စေဟိ သင်္ဂဟိတံ. ယံ ဒုက္ခသစ္စံ အဗျာကတန္တိ တေဘူမကဝိပါကကိရိယာ ရူပဉ္စ. ဣမာနိ ဒွေ ဒုက္ခနိရောဓသစ္စာနိ အဗျာကတဋ္ဌေန ဧကသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနိ၊ ဧကံ အဗျာကတသစ္စံ နာမ ဟောတိ. ဧကံ အဗျာကတသစ္စံ ဒွီဟိ ဒုက္ခနိရောဓသစ္စေဟိ သင်္ဂဟိတံ. တီဏိ သစ္စာနိ ဧကသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနီတိ သမုဒယမဂ္ဂနိရောဓသစ္စာနိ ဧကေန အကုသလကုသလာဗျာကတဘူတေန ဒုက္ခသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနိ. ဧကံ သစ္စံ တီဟိ သစ္စေဟိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဧကံ ဒုက္ခသစ္စံ ဝိသုံ အကုသလကုသလအဗျာကတဘူတေဟိ သမုဒယမဂ္ဂနိရောဓသစ္စေဟိ သင်္ဂဟိတံ. ကေစိ ပန ‘‘ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာနိ အကုသလဋ္ဌေန သမုဒယသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနိ၊ ဒုက္ခမဂ္ဂသစ္စာနိ ကုသလဋ္ဌေန မဂ္ဂသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနိ၊ န ဒဿနဋ္ဌေန. ဒုက္ခနိရောဓသစ္စာနိ အဗျာကတဋ္ဌေန နိရောဓသစ္စေန သင်္ဂဟိတာနိ၊ န အသင်္ခတဋ္ဌေနာ’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ.

၂. ဒုတိယသုတ္တန္တပါဠိဝဏ္ဏနာ

၁၃. ပုန အညဿ သုတ္တန္တဿ အတ္ထဝသေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓံ နိဒ္ဒိသိတုကာမော ပုဗ္ဗေ မေ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိကံ သုတ္တန္တံ အာဟရိတွာ ဒဿေသိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗေ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ဗောဓာတိ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သမ္ဗောဓိတော သဗ္ဗညုတညာဏတော ပုဗ္ဗေ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ သဗ္ဗဓမ္မေ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓဿ. ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတောတိ ဗောဓိသတ္တဘူတဿေဝ. ဧတဒဟောသီတိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ဧတံ ပရိဝိတက္ကိတံ အဟောသိ. အဿာဒေါတိ အဿာဒီယတီတိ အဿာဒေါ. အာဒီနဝေါတိ ဒေါသော. နိဿရဏန္တိ အပဂမနံ. သုခန္တိ သုခယတီတိ သုခံ၊ ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. သောမနဿန္တိ ပီတိသောမနဿယောဂတော သောဘနံ မနော အဿာတိ သုမနော၊ သုမနဿ ဘာဝေါ သောမနဿံ၊ သုခမေဝ ပီတိယောဂတော ဝိသေသိတံ. အနိစ္စန္တိ အဒ္ဓုဝံ. ဒုက္ခန္တိ ဒုက္ခဝတ္ထုတ္တာ သင်္ခါရဒုက္ခတ္တာ စ ဒုက္ခံ. ဝိပရိဏာမဓမ္မန္တိ အဝသီ ဟုတွာ ဇရာဘင်္ဂဝသေန ပရိဝတ္တနပကတိကံ. ဧတေန အနတ္တဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ. ဆန္ဒရာဂဝိနယောတိ ဆန္ဒသင်္ခါတဿ ရာဂဿ သံဝရဏံ၊ န ဝဏ္ဏရာဂဿ. ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနန္တိ တဿေဝ ဆန္ဒရာဂဿ ပဇဟနံ.

ယာဝကီဝဉ္စာတိအာဒီသု ယာဝ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ။ပေ။ ယထာဘူတံ နာဗ္ဘညာသိံ န အဓိကေန ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိံ၊ တာဝ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အနုတ္တရံ သဗ္ဗညုဘာဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဘိသမေတာဝီ အရဟန္တိ နေဝါဟံ ပစ္စညာသိံ နေဝ ပဋိညံ အကာသိန္တိ သမ္ဗန္ဓတော အတ္ထော. ကီဝဉ္စာတိ နိပါတမတ္တံ. ယတောတိ ယသ္မာ၊ ယဒါ ဝါ. အထာတိ အနန္တရံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒီတိ ဒဿနကိစ္စကရဏေန ဒဿနသင်္ခါတံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဉ္စ မေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. အကုပ္ပါတိ ကောပေတုံ စာလေတုံ အသက္ကုဏေယျာ. ဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ. ဧတာယ ဧဝ ဖလပစ္စဝေက္ခဏာယ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏာပိ ဝုတ္တာဝ ဟောန္တိ. အယမန္တိမာ ဇာတီတိ အယံ ပစ္ဆိမာ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိ. နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဣဒါနိ ပုန ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ. ဧတေန ပဟီနကိလေသပစ္စဝေက္ခဏာ ဝုတ္တာ. အရဟတော ဟိ အဝသိဋ္ဌကိလေသပစ္စဝေက္ခဏာ န ဟောတိ.

၃. ဒုတိယသုတ္တန္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၄. သစ္စပ္ပဋိဝေဓဉာဏယောဇနက္ကမေ စ အယံ ရူပဿ အဿာဒေါတိ ပဟာနပ္ပဋိဝေဓောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘အယံ တဏှာသမ္ပယုတ္တော ရူပဿ အဿာဒေါ’’တိ ဉတွာ မဂ္ဂက္ခဏေ သမုဒယပ္ပဟာနသင်္ခါတော သမုဒယသစ္စပ္ပဋိဝေဓော. သမုဒယသစ္စန္တိ သမုဒယသစ္စပ္ပဋိဝေဓဉာဏံ. အရိယသစ္စာရမ္မဏဉာဏမ္ပိ ဟိ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ စတူသု အရိယသစ္စေသု သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀၀) ဝိယ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ရူပဿ အာဒီနဝေါတိ ပရိညာပဋိဝေဓောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘အယံ ရူပဿ အာဒီနဝေါ’’တိ ဉတွာ မဂ္ဂက္ခဏေ ဒုက္ခပရိညာသင်္ခါတော ဒုက္ခသစ္စပ္ပဋိဝေဓော. ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဒုက္ခသစ္စပ္ပဋိဝေဓဉာဏံ. ဣဒံ ရူပဿ နိဿရဏန္တိ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘ဣဒံ ရူပဿ နိဿရဏ’’န္တိ ဉတွာ မဂ္ဂက္ခဏေ နိရောဓသစ္ဆိကိရိယာသင်္ခါတော နိရောဓသစ္စပ္ပဋိဝေဓော. နိရောဓသစ္စန္တိ နိရောဓသစ္စာရမ္မဏံ နိရောဓသစ္စပ္ပဋိဝေဓဉာဏံ. ယာ ဣမေသု တီသု ဌာနေသူတိ ဣမေသု ယထာဝုတ္တေသု တီသု သမုဒယဒုက္ခနိရောဓေသု ပဋိဝေဓဝသေန ပဝတ္တာ ယာ ဒိဋ္ဌိ ယော သင်္ကပ္ပေါတိ ယောဇနာ. ဘာဝနာပဋိဝေဓောတိ အယံ မဂ္ဂဘာဝနာသင်္ခါတော မဂ္ဂသစ္စပ္ပဋိဝေဓော. မဂ္ဂသစ္စန္တိ မဂ္ဂသစ္စပ္ပဋိဝေဓဉာဏံ.

၁၅. ပုန အပရေန ပရိယာယေန သစ္စာနိ စ သစ္စပ္ပဋိဝေဓဉ္စ ဒဿေန္တော သစ္စန္တိ ကတိဟာကာရေဟိ သစ္စန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နာ ဇရာမရဏာဒိကဿ ဒုက္ခသစ္စဿ ဇာတိအာဒိကံ သမုဒယသစ္စံ ‘‘ကိံ နု ခေါ’’တိ ဧသန္တိ၊ တထာ ဧသန္တာ စ ဇရာမရဏာဒိကဿ ဒုက္ခသစ္စဿ ဇာတိအာဒိကံ သမုဒယသစ္စံ ‘‘ပစ္စယော’’တိ ဝဝတ္ထပေန္တော ပရိဂ္ဂဏှန္တိ၊ တသ္မာ သာ စ ဧသနာ သော စ ပရိဂ္ဂဟော သစ္စာနံ ဧသနတ္တာ ပရိဂ္ဂဟတ္တာ စ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ကတွာ ဧသနဋ္ဌေန ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ. အယဉ္စ ဝိဓိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ လဗ္ဘတိယေဝ၊ သာဝကာနံ ပန အနုဿဝဝသေန ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ လဗ္ဘတိ. ပဋိဝေဓဋ္ဌေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ တထာ ဧသိတာနံ ပရိဂ္ဂဟိတာနဉ္စ မဂ္ဂက္ခဏေ ဧကပဋိဝေဓဋ္ဌေန.

ကိံနိဒါနန္တိအာဒီသု နိဒါနာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ကာရဏဝေဝစနာနိ. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ ဖလံ နိဒေတိ ‘‘ဟန္ဒ နံ ဂဏှထာ’’တိ အပ္ပေတိ ဝိယ၊ တသ္မာ ‘‘နိဒါန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ ဖလံ တတော သမုဒေတိ၊ ဇာယတိ၊ ပဘဝတိ၊ တသ္မာ သမုဒယော၊ ဇာတိ၊ ပဘဝေါတိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ကိံ နိဒါနံ ဧတဿာတိ ကိံနိဒါနံ. ကော သမုဒယော ဧတဿာတိ ကိံသမုဒယံ. ကာ ဇာတိ ဧတဿာတိ ကိံဇာတိကံ. ကော ပဘဝေါ ဧတဿာတိ ကိံပဘဝံ. ယသ္မာ ပန တဿ ဇာတိ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန နိဒါနဉ္စေဝ သမုဒယော စ ဇာတိ စ ပဘဝေါ စ၊ တသ္မာ ဇာတိနိဒါနန္တိအာဒိမာဟ. ဇရာမရဏန္တိ ဒုက္ခသစ္စံ. ဇရာမရဏသမုဒယန္တိ တဿ ပစ္စယံ သမုဒယသစ္စံ. ဇရာမရဏနိရောဓန္တိ နိရောဓသစ္စံ. ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒန္တိ မဂ္ဂသစ္စံ. ဣမိနာဝ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၆. နိရောဓပ္ပဇာနနာတိ အာရမ္မဏကရဏေန နိရောဓဿ ပဇာနနာ. ဇာတိ သိယာ ဒုက္ခသစ္စံ၊ သိယာ သမုဒယသစ္စန္တိ ဘဝပစ္စယာ ပညာယနဋ္ဌေန ဒုက္ခသစ္စံ၊ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယဋ္ဌေန သမုဒယသစ္စံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အဝိဇ္ဇာ သိယာ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ပန အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယဋ္ဌေနာတိ.

သစ္စကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.