၅၆-၆၃. သစ္စဉာဏစတုက္ကဒွယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၈-၉. သစ္စဉာဏစတုက္ကဒွယနိဒ္ဒေသေ ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ ဒုက္ခေပေတံ ဉာဏန္တိအာဒိ အနန္တရစတုက္ကေ ဝိယ ဧကာဘိသမယဝသေန ဝုတ္တံ. ဒုဝိဓဉှိ သစ္စဉာဏံ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ. လောကိကံ ဒုဝိဓံ အနုဗောဓဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဉ္စ. အနုဗောဓဉာဏံ အာဒိကမ္မိကဿ အနုဿဝါဒိဝသေန နိရောဓေ မဂ္ဂေ စ ပဝတ္တတိ၊ ဒုက္ခေ သမုဒယေ စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန. ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စဿ စတူသုပိ သစ္စေသု အာရမ္မဏကရဏဝသေန. လောကုတ္တရံ ပဋိဝေဓဉာဏံ နိရောဓမာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စတော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ယထာဟ – ‘‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ ပဿတိ၊ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမ္ပိ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၁၀၀) သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣဓာပိ ဣမိနာ ဝါရေန ဣဒမေဝ ဝုတ္တံ. တံ ပန လောကုတ္တရမ္ပိ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒီနိ နာမာနိ လဘတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန လောကိကဉာဏမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တသ္မာယေဝ စ တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဒုက္ခံ အာရဗ္ဘာတိ ဒုက္ခသစ္စံ အာလမ္ဗိတွာ၊ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ အတ္ထော. ပညာတိအာဒီသု တဿ တဿ အတ္ထဿ ပါကဋကရဏသင်္ခါတေန ပညာပနဋ္ဌေန ပညာ၊ တေန တေန ဝါ အနိစ္စာဒိနာ ပကာရေန ဓမ္မေ ဇာနာတီတိပိ ပညာ. ဣဒမဿာ သဘာဝပဒံ. ပဇာနနာကာရော ပဇာနနာ. အနိစ္စာဒီနိ ဝိစိနာတီတိ ဝိစယော. ပဝိစယောတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ၊ ပကာရေန ဝိစယောတိ အတ္ထော. စတုသစ္စဓမ္မံ ဝိစိနာတီတိ ဓမ္မဝိစယော. အနိစ္စာဒီနံ သမ္မာ လက္ခဏဝသေန သလ္လက္ခဏာ. သာ ဧဝ ဥပသဂ္ဂနာနတ္တေန ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာတိ ဝုတ္တာ. ဘုသံ လက္ခဏာ တေ တေ အနိစ္စာဒိဓမ္မေ ပဋိစ္စ ဥပလက္ခဏာတိ အတ္ထော. ပဏ္ဍိတဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ. ကုသလဘာဝေါ ကောသလ္လံ. နိပုဏဘာဝေါ နေပုညံ. အနိစ္စာဒီနံ ဝိဘာဝနဝသေန ဝေဘဗျာ. အနိစ္စာဒီနံ စိန္တနကဝသေန စိန္တာ၊ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ အနိစ္စာဒီနိ စိန္တာပေတီတိပိ စိန္တာ. အနိစ္စာဒီနိ ဥပပရိက္ခတီတိ ဥပပရိက္ခာ. ဘူရီတိ ပထဝီ. အယမ္ပိ သဏှဋ္ဌေန ဝိတ္ထတဋ္ဌေန စ ဘူရီ ဝိယာတိ ဘူရီ. အထ ဝါ ပညာယေဝ ဘူတေ အတ္ထေ ရမတီတိ ဘူရီတိ ဝုစ္စတိ. အသနိ ဝိယ သိလုစ္စယေ ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ၊ ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန ဝါ မေဓာ. ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိယံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓေ ပရိနေတီတိ ပရိဏာယိကာ. ဓမ္မေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓာ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ. သမ္မာ ပကာရေဟိ အနိစ္စာဒီနိ ဇာနာတီတိ သမ္ပဇာနော၊ တဿ ဘာဝေါ သမ္ပဇညံ. ဥပ္ပထပဋိပန္နေ သိန္ဓဝေ ဝီထိအာရောပနတ္ထံ ပတောဒေါ ဝိယ ဥပ္ပထေ ဓာဝနကံ ကူဋစိတ္တံ ဝီထိအာရောပနတ္ထံ ဝိဇ္ဈတီတိ ပတောဒေါ ဝိယ ပတောဒေါ.

ဒဿနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ ပညာသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? နယိဒံ ‘‘ပုရိသဿ ဣန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယ’’န္တိအာဒိ ဝိယ ပညာယ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. အထ ခေါ ပညာ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ န ကမ္ပတီတိ ပညာဗလံ. ကိလေသစ္ဆေဒနဋ္ဌေန ပညာဝ သတ္ထံ ပညာသတ္ထံ. အစ္စုဂ္ဂတဋ္ဌေန ပညာဝ ပါသာဒေါ ပညာပါသာဒေါ. အာလောကနဋ္ဌေန ပညာဝ အာလောကော ပညာအာလောကော. ဩဘာသနဋ္ဌေန ပညာဝ ဩဘာသော ပညာဩဘာသော. ပဇ္ဇောတနဋ္ဌေန ပညာဝ ပဇ္ဇောတော ပညာပဇ္ဇောတော. ပညဝတော ဟိ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဧကာလောကာ ဧကောဘာသာ ဧကပဇ္ဇောတာ ဟောတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ. ဣမေသု ပန တီသု ပဒေသု ဧကပဒေနာပိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သိဒ္ဓေ ယာနိ ပနေတာနိ ဘဂဝတာ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာလောကာ. ကတမေ စတ္တာရော? စန္ဒာလောကော၊ သူရိယာလောကော၊ အဂ္ဂါလောကော၊ ပညာလောကော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာလောကာ. ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသံ စတုန္နံ အာလောကာနံ ယဒိဒံ ပညာလောကော’’. တထာ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩဘာသာ. စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇ္ဇောတာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၄၄-၁၄၅) သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန သုတ္တာနိ ဒေသိတာနိ. တဒနုရူပေနေဝ ဣဓာပိ ထေရေန ဒေသနာ ကတာ. အတ္ထော ဟိ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ဝိဘဇ္ဇမာနော သုဝိဘတ္တော ဟောတိ၊ အညထာ စ အညော ဗုဇ္ဈတိ၊ အညထာ အညောတိ. ရတိကရဏဋ္ဌေန ပန ရတိဒါယကဋ္ဌေန ရတိဇနကဋ္ဌေန စိတ္တီကတဋ္ဌေန ဒုလ္လဘပါတုဘာဝဋ္ဌေန အတုလဋ္ဌေန အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေန စ ပညာဝ ရတနံ ပညာရတနံ.

န တေန သတ္တာ မုယှန္တိ၊ သယံ ဝါ အာရမ္မဏေ န မုယှတီတိ အမောဟော. ဓမ္မဝိစယပဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ကသ္မာ ပနေတံ ပုန ဝုတ္တန္တိ? အမောဟဿ မောဟပဋိပက္ခဘာဝဒီပနတ္ထံ. တေနေတံ ဒီပေတိ ‘‘ယွာယံ အမောဟော၊ သော န ကေဝလံ မောဟတော အညော ဓမ္မော၊ မောဟဿ ပန ပဋိပက္ခော ဓမ္မဝိစယသင်္ခါတော အမောဟော နာမ ဣဓ အဓိပ္ပေတော’’တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယာထာဝနိယျာနိကကုသလဒိဋ္ဌိ. ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ၊ တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ၊ တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏ’’န္တိ ပုစ္ဆာဝစနာနိ သင်္ခေပဝသေန ဝုတ္တာနီတိ.

သစ္စဉာဏစတုက္ကဒွယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.