၅၀. ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၁. ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏနိဒ္ဒေသံ ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခု. ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတန္တိ ဧတ္ထ ဆန္ဒဟေတုကော သမာဓိ၊ ဆန္ဒာဓိကော ဝါ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ၊ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိဿေတံ အဓိဝစနံ. ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ၊ စတုကိစ္စသာဓကဿ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. စတုကိစ္စသာဓနဝသေန ဗဟုဝစနံ ကတံ. သမန္နာဂတန္တိ ဆန္ဒသမာဓိနာ စ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ ဥပေတံ. ဣဒ္ဓိပါဒန္တိ နိပ္ဖတ္တိပရိယာယေန ဝါ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန၊ ဣဇ္ဈန္တိ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ဝါ ပရိယာယေန ဣဒ္ဓီတိ သင်္ခံ ဂတာနံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနံ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရာနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပါဒဘူတံ သေသစိတ္တစေတသိကရာသိန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော။ပေ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ (ဝိဘ. ၄၃၄). အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ စ ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ တထာဘူတဿ ဖဿော ဝေဒနာ။ပေ။ ပဂ္ဂါဟော အဝိက္ခေပေါ’’တိ (ဝိဘ. ၄၄၇) ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘သေသစိတ္တစေတသိကရာသိ’’န္တိ ဧတ္ထ? ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရေသု ဧကေကံ ဣဒ္ဓိံ ကတွာ ဒွီဟိ ဒွီဟိ သဟ သေသဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ စတ္တာရော ခန္ဓာ သဗ္ဗေ စ ဖဿာဒယော ဓမ္မာ သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထေဝ ဟိ ဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ ဝုတ္တော၊ ဧဝံ ဝီရိယံ စိတ္တံ ဝီမံသံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဝီမံသာသမာဓီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေကေကသ္မိံ ဣဒ္ဓိပါဒေ ဆန္ဒာဒယော ဝီရိယာဒယော စိတ္တာဒယော ဝီမံသာဒယောတိ တယော တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓီပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ၊ သေသာ ပန သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ. ယသ္မာ ဝါ ဣမေ တယော တယော ဓမ္မာ သမ္ပယုတ္တကေဟိ စတူဟိ ခန္ဓေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဣဇ္ဈန္တိ၊ န ဝိနာ တေဟိ၊ တသ္မာ တေန ပရိယာယေန သဗ္ဗေ စတ္တာရောပိ ခန္ဓာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောန္တိ၊ ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန ပါဒါ နာမာတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝီရိယသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတန္တိ ဧတ္ထ ပန ဝီရိယန္တိ စ ပဓာနသင်္ခါရောတိ စ ဧကောယေဝ. ကသ္မာ ဒွိဓာ ဝုတ္တန္တိ စေ? ဝီရိယဿ အဓိပတိဘာဝဒဿနဝသေနေတ္ထ ပဌမံ ဝီရိယဂ္ဂဟဏံ ကတံ၊ တဿေဝ စတုကိစ္စသာဓကတ္တဒဿနတ္ထံ ပဓာနသင်္ခါရဝစနံ ကတံ. ဧဝံ ဒွိဓာ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ စေတ္ထာပိ တယော တယော ဓမ္မာတိ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ဝိဘင်္ဂေ ‘ဣဒ္ဓီတိ ယာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဣဒ္ဓိ သမိဒ္ဓိ ဣဇ္ဈနာ သမိဇ္ဈနာ’တိ (ဝိဘ. ၄၃၄) ဝုတ္တတ္တာ ဣဒ္ဓိ နာမ အနိပ္ဖန္နာ၊ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နိပ္ဖန္နော’’တိ ဝဒန္တိ. ဣဓ ပန ဣဒ္ဓိပိ ဣဒ္ဓိပါဒေါပိ နိပ္ဖန္နော လက္ခဏဗ္ဘာဟတောတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ. ဣဒ္ဓိ သမိဒ္ဓီတိအာဒီဟိ ဣဇ္ဈနာကာရေန ဓမ္မာ ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဘာဝေတီတိ အာသေဝတိ. သုတ္တန္တဘာဇနီယေ (ဝိဘ. ၄၃၁ အာဒယော) ဝိယ ဣဓာပိ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာ လောကိယာ ဧဝ. တသ္မာ ဣဒ္ဓိဝိဓံ တာဝ သမ္ပာဒေတုကာမော လောကိယံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေန္တော ပထဝီကသိဏာဒီသု အဋ္ဌသု ကသိဏေသု အဓိကတဝသိပ္ပတ္တအဋ္ဌသမာပတ္တိကော ကသိဏာနုလောမတော ကသိဏပဋိလောမတော ကသိဏာနုလောမပဋိလောမတော ဈာနာနုလောမတော ဈာနပဋိလောမတော ဈာနာနုလောမပဋိလောမတော ဈာနုက္ကန္တိကတော ကသိဏုက္ကန္တိကတော ဈာနကသိဏုက္ကန္တိကတော အင်္ဂသင်္ကန္တိကတော အာရမ္မဏသင်္ကန္တိကတော အင်္ဂါရမ္မဏသင်္ကန္တိကတော အင်္ဂဝဝတ္ထာနတော အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနတောတိ ဣမေဟိ စုဒ္ဒသဟိ အာကာရေဟိ စိတ္တံ ပရိဒမေတွာ ဆန္ဒသီသဝီရိယသီသစိတ္တသီသဝီမံသာသီသဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ. အင်္ဂါရမ္မဏဝဝတ္ထာနမ္ပိ ကေစိ ဣစ္ဆန္တိ. ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နေန ပန ကသိဏေသု စတုက္ကဇ္ဈာနမတ္တေ စိဏ္ဏဝသိနာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တံ တံ ဣဒ္ဓိပါဒံ သမာဓိံ ဘာဝေန္တော ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယာ’’တိအာဒိကံ (ဝိဘ. ၄၃၂) စတုပ္ပကာရံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာတိ၊ တဿ စ ဟာနိဝုဒ္ဓိယော ဉတွာ ဝီရိယသမတံ အဓိဋ္ဌာတိ. သော ဧဝံ စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု စိတ္တံ ပရိဘာဝေတွာ ဣဒ္ဓိဝိဓံ သမ္ပာဒေတိ.

သော ဣမေသု စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသူတိအာဒီသု သောတိ သော ဘာဝိတစတုရိဒ္ဓိပါဒေါ ဘိက္ခု. စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု စိတ္တံ ပရိဘာဝေတီတိ ပုနပ္ပုနံ ဆန္ဒာဒီသု ဧကေကံ အဓိပတိံ ကတွာ ဈာနသမာပဇ္ဇနဝသေန တေသု စိတ္တံ ပရိဘာဝေတိ နာမ၊ ဆန္ဒာဒိဝါသနံ ဂါဟာပေတီတိ အတ္ထော. ပရိဒမေတီတိ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကရောတိ. ပုရိမံ ပစ္ဆိမဿ ကာရဏဝစနံ. ပရိဘာဝိတဉှိ စိတ္တံ ပရိဒမိတံ ဟောတီတိ. မုဒုံ ကရောတီတိ တထာ ဒန္တံ စိတ္တံ ဝသိပ္ပတ္တံ ကရောတိ. ဝသေ ဝတ္တမာနဉှိ စိတ္တံ ‘‘မုဒူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကမ္မနိယန္တိ ကမ္မက္ခမံ ကမ္မယောဂ္ဂံ ကရောတိ. မုဒု ဟိ စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ သုဓန္တမိဝ သုဝဏ္ဏံ၊ ဣဓ ပန ဣဒ္ဓိဝိဓကမ္မက္ခမံ. သောတိ သော ပရိဘာဝိတစိတ္တော ဘိက္ခု. ကာယမ္ပိ စိတ္တေ သမောဒဟတီတိအာဒိ ဣဒ္ဓိကရဏကာလေ ယထာသုခံ စိတ္တစာရဿ ဣဇ္ဈနတ္ထံ ယောဂဝိဓာနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာယမ္ပိ စိတ္တေ သမောဒဟတီတိ အတ္တနော ကရဇကာယမ္ပိ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တေ သမောဒဟတိ ပဝေသေတိ အာရောပေတိ၊ ကာယံ စိတ္တာနုဂတိကံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ကရဏံ အဒိဿမာနေန ကာယေန ဂမနဿ ဥပကာရာယ ဟောတိ. စိတ္တမ္ပိ ကာယေ သမောဒဟတီတိ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ အတ္တနော ကရဇကာယေ သမောဒဟတိ အာရောပေတိ၊ စိတ္တမ္ပိ ကာယာနုဂတိကံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ကရဏံ ဒိဿမာနေန ကာယေန ဂမနဿ ဥပကာရာယ ဟောတိ. သမာဒဟတီတိပိ ပါဌော၊ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော. ကာယဝသေန စိတ္တံ ပရိဏာမေတီတိ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ ဂဟေတွာ ကရဇကာယေ အာရောပေတိ ကာယာနုဂတိကံ ကရောတိ၊ ဣဒံ စိတ္တံ ကာယေ သမောဒဟနဿ ဝေဝစနံ. စိတ္တဝသေန ကာယံ ပရိဏာမေတီတိ ကရဇကာယံ ဂဟေတွာ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တေ အာရောပေတိ၊ စိတ္တာနုဂတိကံ ကရောတိ၊ ဣဒံ ကာယံ စိတ္တေ သမောဒဟနဿ ဝေဝစနံ. အဓိဋ္ဌာတီတိ ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတိ. သမောဒဟနဿ အတ္ထဝိဝရဏတ္ထံ ပရိဏာမော ဝုတ္တော၊ ပရိဏာမဿ အတ္ထဝိဝရဏတ္ထံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ သမောဒဟတီတိ မူလပဒံ၊ ပရိဏာမေတိ အဓိဋ္ဌာတီတိ တဿ အတ္ထနိဒ္ဒေသပဒါနိ၊ တသ္မာ တေသံ ဒွိန္နံယေဝ ပဒါနံ ဝသေန ပရိဏာမေတွာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ သမောဒဟိတွာတိ.

သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ကာယေ ဩက္ကမိတွာ ဝိဟရတီတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနေန သဟဇာတသုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ သမာပဇ္ဇနဝသေန ကရဇကာယေ ဩက္ကမိတွာ ပဝေသေတွာ ဝိဟရတိ. တာယ သညာယ ဩက္ကန္တကာယဿ ပနဿ ကရဇကာယောပိ တူလပိစု ဝိယ လဟုကော ဟောတိ. သောတိ သော ကတယောဂဝိဓာနော ဘိက္ခု. တထာဘာဝိတေန စိတ္တေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ၊ ဟေတုအတ္ထေ ဝါ၊ တထာဘာဝိတေန စိတ္တေန ဟေတုဘူတေနာတိ အတ္ထော. ပရိသုဒ္ဓေနာတိ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိဘာဝတော ပရိသုဒ္ဓေန. ပရိသုဒ္ဓတ္တာယေဝ ပရိယောဒါတေန၊ ပဘဿရေနာတိ အတ္ထော. ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာယာတိ ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသေ၊ ဣဒ္ဓိဝိကပ္ပေ ဝါ ဉာဏတ္ထာယ. စိတ္တံ အဘိနီဟရတီတိ သော ဘိက္ခု ဝုတ္တပ္ပကာရဝသေန တသ္မိံ စိတ္တေ အဘိညာပါဒကေ ဇာတေ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဓိဂမတ္ထာယ ပရိကမ္မစိတ္တံ အဘိနီဟရတိ၊ ကသိဏာရမ္မဏတော အပနေတွာ ဣဒ္ဓိဝိဓာဘိမုခံ ပေသေတိ. အဘိနိန္နာမေတီတိ အဓိဂန္တဗ္ဗဣဒ္ဓိပေါဏံ ဣဒ္ဓိပဗ္ဘာရံ ကရောတိ. သောတိ သော ဧဝံ ကတစိတ္တာဘိနီဟာရော ဘိက္ခု. အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ. ဣဒ္ဓိဝိဓန္တိ ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသံ၊ ဣဒ္ဓိဝိကပ္ပံ ဝါ. ပစ္စနုဘောတီတိ ပစ္စနုဘဝတိ၊ ဖဿေတိ သစ္ဆိကရောတိ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော.

၁၀၂. ဣဒါနိဿ အနေကဝိဟိတဘာဝံ ဒဿေန္တော ဧကောပိ ဟုတွာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧကောပိ ဟုတွာတိ ဣဒ္ဓိကရဏတော ပုဗ္ဗေ ပကတိယာ ဧကောပိ ဟုတွာ. ဗဟုဓာ ဟောတီတိ ဗဟုန္နံ သန္တိကေ စင်္ကမိတုကာမော ဝါ၊ သဇ္ဈာယံ ဝါ ကတ္တုကာမော၊ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတုကာမော ဟုတွာ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဟောတိ. ကထံ ပနာယမေဝံ ဟောတိ? ဣဒ္ဓိယာ ဘူမိပါဒပဒမူလဘူတေ ဓမ္မေ သမ္ပာဒေတွာ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ သစေ သတံ ဣစ္ဆတိ၊ ‘‘သတံ ဟောမိ သတံ ဟောမီ’’တိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာတိ. အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဟေဝ သတံ ဟောတိ. သဟဿာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ဧဝံ န ဣဇ္ဈတိ၊ ပုန ပရိကမ္မံ ကတွာ ဒုတိယမ္ပိ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သံယုတ္တဋ္ဌကထာယဉှိ ‘‘ဧကဝါရံ ဒွေဝါရံ သမာပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ နိမိတ္တာရမ္မဏံ၊ ပရိကမ္မစိတ္တာနိ သတာရမ္မဏာနိ ဝါ သဟဿာရမ္မဏာနိ ဝါ. တာနိ စ ခေါ ဝဏ္ဏဝသေနေဝ၊ နော ပဏ္ဏတ္တိဝသေန. အဓိဋ္ဌာနစိတ္တမ္ပိ တထေဝ သတာရမ္မဏံ ဝါ သဟဿာရမ္မဏံ ဝါ၊ တံ ပဌမပ္ပနာစိတ္တမိဝ ဂေါတြဘုအနန္တရံ ဧကမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ. တတ္ထ ယေ တေ ဗဟူ နိမ္မိတာ၊ တေ အနိယမေတွာ နိမ္မိတတ္တာ ဣဒ္ဓိမတာ သဒိသာဝ ဟောန္တိ. ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဝါ ဘာသိတတုဏှီဘာဝါဒီသု ဝါ ယံ ယံ ဣဒ္ဓိမာ ကရောတိ၊ တံတဒေဝ ကရောန္တိ. သစေ ပန နာနာဝဏ္ဏေ ကာတုကာမော ဟောတိ၊ ကေစိ ပဌမဝယေ ကေစိ မဇ္ဈိမဝယေ ကေစိ ပစ္ဆိမဝယေ၊ တထာ ဒီဃကေသေ ဥပဍ္ဎမုဏ္ဍမုဏ္ဍေ မိဿကကေသေ ဥပဍ္ဎရတ္တစီဝရေ ပဏ္ဍုကစီဝရေ ပဒဘာဏဓမ္မကထာသရဘညပဉှပုစ္ဆနပဉှဝိဿဇ္ဇနရဇနပစနစီဝရသိဗ္ဗနဓောဝနာဒီနိ ကရောန္တေ၊ အပရေပိ ဝါ နာနပ္ပကာရကေ ကာတုကာမော ဟောတိ၊ တေန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကာ ဘိက္ခူ ပဌမဝယာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဣစ္ဆိတပ္ပကာရာယေဝ ဟောန္တီတိ. ဧသ နယော ‘‘ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတီ’’တိအာဒီသု. အယံ ပန ဝိသေသော – ဣမိနာ ဟိ ဘိက္ခုနာ ဧဝံ ဗဟုဘာဝံ နိမ္မိနိတွာ ပုန ‘‘ဧကောဝ ဟုတွာ စင်္ကမိဿာမိ၊ သဇ္ဈာယံ ကရိဿာမိ၊ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဝါ ‘‘အယံ ဝိဟာရော အပ္ပဘိက္ခုကော၊ သစေ ကေစိ အာဂမိဿန္တိ၊ ကုတော ဣမေ ဧတ္တကာ ဧကသဒိသာ ဘိက္ခူ အဒ္ဓါ ထေရဿ ဧသာနုဘာဝေါတိ မံ ဇာနိဿန္တီ’’တိ အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝါ အန္တရာဝ ‘‘ဧကော ဟောမီ’’တိ ဣစ္ဆန္တေန ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧကော ဟောမီ’’တိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧကော ဟောမီ’’တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဧကော ဟောတိ. ဧဝံ အကရောန္တော ပန ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန သယမေဝ ဧကော ဟောတိ.

အာဝိဘာဝန္တိ ပါကဋဘာဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော. တိရောဘာဝန္တိ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော. အာဝိဘာဝံ ပစ္စနုဘောတိ၊ တိရောဘာဝံ ပစ္စနုဘောတီတိ ပုရိမေန ဝါ သမ္ဗန္ဓော. တတြာယံ ဣဒ္ဓိမာ အာဝိဘာဝံ ကတ္တုကာမော အန္ဓကာရံ ဝါ အာလောကံ ကရောတိ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝဋံ ကရောတိ၊ အနာပါထံ ဝါ အာပါထံ ကရောတိ. ကထံ? အယဉှိ ယထာ ပဋိစ္ဆန္နောပိ ဒူရေ ဌိတောပိ ဝါ ဒိဿတိ၊ ဧဝံ အတ္တာနံ ဝါ ပရံ ဝါ ကတ္တုကာမော ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဣဒံ အန္ဓကာရံ အာလောကဇာတံ ဟောတူ’’တိ ဝါ၊ ‘‘ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝဋံ ဟောတူ’’တိ ဝါ၊ ‘‘ဣဒံ အနာပါထံ အာပါထံ ဟောတူ’’တိ ဝါ အာဝဇ္ဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတိ. သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ယထာဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ. ပရေ ဒူရေ ဌိတာပိ ပဿန္တိ၊ သယမ္ပိ ပဿိတုကာမော ပဿတိ. တိရောဘာဝံ ကတ္တုကာမော ပန အာလောကံ ဝါ အန္ဓကာရံ ကရောတိ၊ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ အာပါထံ ဝါ အနာပါထံ ကရောတိ. ကထံ? အယဉှိ ယထာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နောပိ သမီပေ ဌိတောပိ ဝါ န ဒိဿတိ၊ ဧဝံ အတ္တာနံ ဝါ ပရံ ဝါ ကတ္တုကာမော ပါဒကဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ဣဒံ အာလောကဋ္ဌာနံ အန္ဓကာရံ ဟောတူ’’တိ ဝါ၊ ‘‘ဣဒံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတူ’’တိ ဝါ၊ ‘‘ဣဒံ အာပါထံ အနာပါထံ ဟောတူ’’တိ ဝါ အာဝဇ္ဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတိ. သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ယထာဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ. ပရေ သမီပေ ဌိတာပိ န ပဿန္တိ၊ သယမ္ပိ အပဿိတုကာမော န ပဿတိ. အပိစ သဗ္ဗမ္ပိ ပါကဋပါဋိဟာရိယံ အာဝိဘာဝေါ နာမ၊ အပါကဋပါဋိဟာရိယံ တိရောဘာဝေါ နာမ. တတ္ထ ပါကဋပါဋိဟာရိယေ ဣဒ္ဓိပိ ပညာယတိ ဣဒ္ဓိမာပိ. တံ ယမကပါဋိဟာရိယေန ဒီပေတဗ္ဗံ. အပါကဋပါဋိဟာရိယေ ဣဒ္ဓိယေဝ ပညာယတိ၊ န ဣဒ္ဓိမာ. တံ မဟကသုတ္တေန (သံ. နိ. ၄.၃၄၆) စ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တေန (မ. နိ. ၁.၅၀၁ အာဒယော) စ ဒီပေတဗ္ဗံ.

တိရောကုဋ္ဋန္တိ ပရကုဋ္ဋံ၊ ကုဋ္ဋဿ ပရဘာဂန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော တိရောပါကာရတိရောပဗ္ဗတေသု. ကုဋ္ဋောတိ စ ဂေဟဘိတ္တိ. ပါကာရောတိ ဂေဟဝိဟာရဂါမာဒီနံ ပရိက္ခေပပါကာရော. ပဗ္ဗတောတိ ပံသုပဗ္ဗတော ဝါ ပါသာဏပဗ္ဗတော ဝါ. အသဇ္ဇမာနောတိ အလဂ္ဂမာနော. သေယျထာပိ အာကာသေတိ အာကာသေ ဝိယ. ဧဝံ ဂန္တုကာမေန ပန အာကာသကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ကုဋ္ဋံ ဝါ ပါကာရံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ အာဝဇ္ဇိတွာ ကတပရိကမ္မေန ‘‘အာကာသော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗော၊ အာကာသောဝ ဟောတိ. အဓော ဩတရိတုကာမဿ၊ ဥဒ္ဓံ ဝါ အာရောဟိတုကာမဿ သုသိရော ဟောတိ၊ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂန္တုကာမဿ ဆိဒ္ဒေါ. သော တတ္ထ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆတိ. သစေ ပနဿ ဘိက္ခုနော အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာ ပဗ္ဗတော ဝါ ရုက္ခော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ၊ ကိံ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ? ဒေါသော နတ္ထိ. ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာနဉှိ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကေ နိဿယဂ္ဂဟဏသဒိသံ ဟောတိ. ဣမိနာ ပန ဘိက္ခုနာ ‘‘အာကာသော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌိတတ္တာ အာကာသော ဟောတိယေဝ. ပုရိမာဓိဋ္ဌာနဗလေနေဝ စဿ အန္တရာ အညော ပဗ္ဗတော ဝါ ရုက္ခော ဝါ ဥတုမယော ဥဋ္ဌဟိဿတီတိ အဋ္ဌာနမေတံ. အညေန ဣဒ္ဓိမတာ နိမ္မိတေ ပန ပဌမံ နိမ္မာနံ ဗလဝံ ဟောတိ. ဣတရေန တဿ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ.

ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ဥမ္မုဇ္ဇန္တိ ဥဋ္ဌာနံ၊ နိမုဇ္ဇန္တိ သံသီဒနံ၊ ဥမ္မုဇ္ဇဉ္စ နိမုဇ္ဇဉ္စ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ. ဧဝံ ကတ္တုကာမေန ပန အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကေ ဌာနေ ပထဝီ ဥဒကံ ဟောတူ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ဌာနေ ပထဝီ ဥဒကမေဝ ဟောတိ. သော တတ္ထ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောတိ သေယျထာပိ ဥဒကေ. န ကေဝလဉ္စ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇမေဝ၊ နှာနပါနမုခဓောဝနဘဏ္ဍကဓောဝနာဒီသု ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ ကရောတိ. န ကေဝလဉ္စ ဥဒကမေဝ ကရောတိ၊ သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒီသုပိ ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧတ္တကံ ဟောတူ’’တိ အာဝဇ္ဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ယထာဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ. ဥဒ္ဓရိတွာ ဘာဇနဂတံ ကရောန္တဿ သပ္ပိ သပ္ပိယေဝ ဟောတိ၊ တေလာဒီနိ တေလာဒီနိယေဝ၊ ဥဒကံ ဥဒကမေဝ. သော တတ္ထ တေမိတုကာမောဝ တေမေတိ၊ န တေမိတုကာမော န တေမေတိ. တဿေဝ စ သာ ပထဝီ ဥဒကံ ဟောတိ၊ သေသဇနဿ ပထဝီယေဝ. တတ္ထ မနုဿာ ပတ္တိကာပိ ဂစ္ဆန္တိ၊ ယာနာဒီဟိပိ ဂစ္ဆန္တိ၊ ကသိကမ္မာဒီနိပိ ကရောန္တိယေဝ. သစေ ပနာယံ ‘‘တေသမ္ပိ ဥဒကံ ဟောတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ ဟောတိယေဝ. ပရိစ္ဆိန္နကာလံ ပန အတိက္ကမိတွာ ယံ ပကတိယာ ဃဋတဠာကာဒီသု ဥဒကံ၊ တံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနံ ပထဝီယေဝ ဟောတိ.

ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ ယံ ဥဒကံ အက္ကမိတွာ သံသီဒတိ၊ တံ ဘိဇ္ဇမာနန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဝိပရီတံ အဘိဇ္ဇမာနံ. ဧဝံ ဂန္တုကာမေန ပန ပထဝီကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကေ ဌာနေ ဥဒကံ ပထဝီ ဟောတူ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ယထာပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ပထဝီယေဝ ဟောတိ. သော တတ္ထ ဂစ္ဆတိ သေယျထာပိ ပထဝိယံ. န ကေဝလဉ္စ ဂစ္ဆတိ၊ ယံ ယံ ဣရိယာပထံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ ကပ္ပေတိ. န ကေဝလဉ္စ ပထဝိမေဝ ကရောတိ၊ မဏိသုဝဏ္ဏပဗ္ဗတရုက္ခာဒီသုပိ ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဝဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာတိ၊ ယထာဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ. တဿေဝ စ တံ ဥဒကံ ပထဝီ ဟောတိ၊ သေသဇနဿ ဥဒကမေဝ. မစ္ဆကစ္ဆပါ စ ဥဒကကာကာဒယော စ ယထာရုစိ ဝိစရန္တိ. သစေ ပနာယံ အညေသမ္ပိ မနုဿာနံ တံ ပထဝိံ ကာတုံ ဣစ္ဆတိ၊ ကရောတိယေဝ. ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလာတိက္ကမေန ပန ဥဒကမေဝ ဟောတိ.

အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမတီတိ အန္တလိက္ခေ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနေန ဂစ္ဆတိ. ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခေဟိ ယုတ္တော သကုဏော၊ န အပရိပုဏ္ဏပက္ခော လူနပက္ခော ဝါ. တာဒိသော ဟိ အာကာသေ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ. ဧဝမာကာသေ ဂန္တုကာမေန ပန ပထဝီကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ သစေ နိသိန္နော ဂန္တုမိစ္ဆတိ၊ ပလ္လင်္ကပ္ပမာဏံ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သစေ နိပန္နော ဂန္တုကာမော ဟောတိ၊ မဉ္စပ္ပမာဏံ၊ သစေ ပဒသာ ဂန္တုကာမော ဟောတိ၊ မဂ္ဂပ္ပမာဏန္တိ ဧဝံ ယထာနုရူပံ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ပထဝီ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ပထဝီယေဝ ဟောတိ. အာကာသေ ဂန္တုကာမေန စ ဘိက္ခုနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အန္တရာ ဥတုသမုဋ္ဌာနာ ဝါ ပဗ္ဗတရုက္ခာဒယော ဟောန္တိ၊ နာဂသုပဏ္ဏာဒယော ဝါ ဥသူယန္တာ မာပေန္တိ၊ တေသံ ဒဿနတ္ထံ. တေ ပန ဒိသွာ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘အာကာသော ဟောတူ’’တိ ပရိကမ္မံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. အပိစ ဩကာသေ ဩရောဟဏတ္ထမ္ပိ ဣမိနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. အယဉှိ သစေ အနောကာသေ နှာနတိတ္ထေ ဝါ ဂါမဒွါရေ ဝါ ဩရောဟတိ၊ မဟာဇနဿ ပါကဋော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပဿိတွာ အနောကာသံ ဝဇ္ဇေတွာ ဩကာသေ ဩတရတီတိ.

ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေတိ ဧတ္ထ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဒွါစတ္တာလီသယောဇနသဟဿောပရိစရဏေန မဟိဒ္ဓိကတာ၊ တီသု ဒီပေသု ဧကက္ခဏေ အာလောကကရဏေန မဟာနုဘာဝတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဧဝံ ဥပရိစရဏအာလောကဖရဏေဟိ ဝါ မဟိဒ္ဓိကေ၊ တေနေဝ မဟိဒ္ဓိကတ္တေန မဟာနုဘာဝေ. ပရာမသတီတိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ ဧကဒေသေ ဝါ ဖုသတိ. ပရိမဇ္ဇတီတိ သမန္တတော အာဒါသတလံ ဝိယ ပရိမဇ္ဇတိ. အယံ ပနဿ ဣဒ္ဓိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနဝသေနေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ နတ္ထေတ္ထ ကသိဏသမာပတ္တိနိယမော. သွာယံ ယဒိ ဣစ္ဆတိ ဂန္တွာ ပရာမသိတုံ၊ ဂန္တွာ ပရာမသတိ. သစေ ပန ဣဓေဝ နိသိန္နကော ဝါ နိပန္နကော ဝါ ပရာမသိတုကာမော ဟောတိ၊ ‘‘ဟတ္ထပါသေ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတိ. အဓိဋ္ဌာနဗလေန ဝဏ္ဋာ မုတ္တတာလဖလံ ဝိယ အာဂန္တွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေ ဝါ ပရာမသတိ၊ ဟတ္ထံ ဝါ ဝဍ္ဎေတွာ ပရာမသတိ. ဟတ္ထံ ဝဍ္ဎေန္တဿ ပန ကိံ ဥပါဒိန္နကံ ဝဍ္ဎတိ အနုပါဒိန္နကံ ဝါတိ? ဥပါဒိန္နကံ နိဿာယ အနုပါဒိန္နကံ ဝဍ္ဎတိ. ယော ဧဝံ ကတွာ န ကေဝလံ စန္ဒိမသူရိယေ ပရာမသတိ၊ သစေ ဣစ္ဆတိ၊ ပါဒကထလိကံ ကတွာ ပါဒေ ဌပေတိ၊ ပီဌံ ကတွာ နိသီဒတိ၊ မဉ္စံ ကတွာ နိပဇ္ဇတိ၊ အပဿေနဖလကံ ကတွာ အပဿယတိ. ယထာ ဧကော၊ ဧဝံ အပရောပိ. အနေကေသုပိ ဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေသု ဧဝံ ကရောန္တေသု တေသဉ္စ ဧကမေကဿ တထေဝ ဣဇ္ဈတိ. စန္ဒိမသူရိယာနဉ္စ ဂမနမ္ပိ အာလောကကရဏမ္ပိ တထေဝ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ပါတိသဟဿေသု ဥဒကပူရေသု သဗ္ဗပါတီသု စန္ဒမဏ္ဍလာနိ ဒိဿန္တိ၊ ပါကတိကမေဝ စန္ဒဿ ဂမနံ အာလောကကရဏဉ္စ ဟောတိ၊ တထူပမမေတံ ပါဋိဟာရိယံ. ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတီတိ ဗြဟ္မလောကံ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဧတ္ထန္တရေ အနေကဝိဓံ အဘိညံ ကရောန္တော အတ္တနော ကာယေန ဝသံ ဣဿရိယံ ဝတ္တေတိ. ဝိတ္ထာရော ပနေတ္ထ ဣဒ္ဓိကထာယံ အာဝိဘဝိဿတီတိ.

ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.