၃. သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၃. သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏနိဒ္ဒေသေ အာဒိတော တာဝ ဧကကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒသကာ သမာဓိပ္ပဘေဒံ ဒဿေန္တော ဧကော သမာဓီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာတိ နာနာရမ္မဏဝိက္ခေပါဘာဝတော ဧကံ အာရမ္မဏံ အဂ္ဂံ ဥတ္တမံ အဿာတိ ဧကဂ္ဂေါ၊ ဧကဂ္ဂဿ ဘာဝေါ ဧကဂ္ဂတာ. သာ ပန ဧကဂ္ဂတာ စိတ္တဿ၊ န သတ္တဿာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘စိတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုကေ လောကိယောတိ လောကော ဝုစ္စတိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ဝဋ္ဋံ၊ တသ္မိံ ပရိယာပန္နဘာဝေန လောကေ နိယုတ္တောတိ လောကိယော. လောကုတ္တရောတိ ဥတ္တိဏ္ဏောတိ ဥတ္တရော၊ လောကေ အပရိယာပန္နဘာဝေန လောကတော ဥတ္တရောတိ လောကုတ္တရော. တိကေ သဝိတက္ကော စ သော သဝိစာရော စာတိ သဝိတက္ကသဝိစာရော. ဧဝံ အဝိတက္ကအဝိစာရော. ဝိတက္ကဝိစာရေသု ဝိစာရောဝ မတ္တာ ပမာဏံ ဧတဿာတိ ဝိစာရမတ္တော၊ ဝိစာရတော ဥတ္ထရိ ဝိတက္ကေန သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဂံ န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အဝိတက္ကော စ သော ဝိစာရမတ္တော စာတိ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော. တီသုပိ ဝိစ္ဆေဒံ ကတွာပိ ပဌန္တိ. စတုက္ကပဉ္စကာ ဝုတ္တတ္ထာ. ဆက္ကေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သတိယေဝ အနုဿတိ၊ ပဝတ္တိတဗ္ဗဋ္ဌာနမှိယေဝ ဝါ ပဝတ္တတ္တာ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဿ ကုလပုတ္တဿ အနုရူပါ သတီတိပိ အနုဿတိ၊ ဗုဒ္ဓံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဗဥဒ္ဓါနုဿတိ. အရဟတာဒိဗုဒ္ဓဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. တဿာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာယေဝ ဥဒ္ဓစ္စသင်္ခါတဿ ဝိက္ခေပဿ ပဋိပက္ခဘာဝတော န ဝိက္ခေပေါတိ အဝိက္ခေပေါ. ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတိ. သွာက္ခာတတာဒိဓမ္မဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. သံဃံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ သံဃာနုဿတိ. သုပ္ပဋိပန္နတာဒိသံဃဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. သီလံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ သီလာနုဿတိ. အတ္တနော အခဏ္ဍတာဒိသီလဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. စာဂံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ စာဂါနုဿတိ. အတ္တနော မုတ္တစာဂတာဒိစာဂဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဒေဝတာနုဿတိ. ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အတ္တနော သဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ.

သတ္တကေ သမာဓိကုသလတာတိ ဧကဝိဓာဒိဘေဒေန အနေကဘေဒေ သမာဓိမှိ ‘‘အယမေဝံဝိဓော သမာဓိ၊ အယမေဝံဝိဓော သမာဓီ’’တိ ဆေကဘာဝေါ. သမာဓိပရိစ္ဆေဒကပညာယေတံ အဓိဝစနံ. သမာဓိဥပ္ပါဒနဝိဓာနေပိ ဆေကဘာဝေါ သမာဓိကုသလတာ.

သမာဓိဿ သမာပတ္တိကုသလတာတိ ဥပ္ပါဒိတဿ သမာဓိဿ သမာပဇ္ဇနေ ဆေကဘာဝေါ. ဧတေန သမာပဇ္ဇနဝသိတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ.

သမာဓိဿ ဌိတိကုသလတာတိ သမာပန္နဿ သမာဓိဿ သန္တတိဝသေန ယထာရုစိ ဌပနေ ဆေကဘာဝေါ. ဧတေန အဓိဋ္ဌာနဝသိတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. အထ ဝါ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏေန စဿ ပုန တေ အာကာရေ သမ္ပာဒယတော အပ္ပနာမတ္တမေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ န စိရဋ္ဌာနံ. စိရဋ္ဌာနံ ပန သမာဓိပရိပန္ထာနံ ဓမ္မာနံ သုဝိသောဓိတတ္တာ ဟောတိ. ယော ဟိ ဘိက္ခု ကာမာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏာဒီဟိ ကာမစ္ဆန္ဒံ န သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘေတွာ၊ ကာယပဿဒ္ဓိဝသေန ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ န သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓံ ကတွာ၊ အာရမ္ဘဓာတုမနသိကာရာဒိဝသေန ထိနမိဒ္ဓံ န သုဋ္ဌု ပဋိဝိနောဒေတွာ၊ သမထနိမိတ္တမနသိကာရာဒိဝသေန ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ န သုဋ္ဌု သမူဟတံ ကတွာ၊ အညေပိ သမာဓိပရိပန္ထေ ဓမ္မေ န သုဋ္ဌု ဝိသောဓေတွာ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ၊ သော အဝိသောဓိတံ အာသယံ ပဝိဋ္ဌဘမရော ဝိယ၊ အသုဒ္ဓံ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌရာဇာ ဝိယ စ ခိပ္ပမေဝ နိက္ခမတိ. ယော ပန သမာဓိပရိပန္ထေ ဓမ္မေ သုဋ္ဌု ဝိသောဓေတွာ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ၊ သော သုဝိသောဓိတံ အာသယံ ပဝိဋ္ဌဘမရော ဝိယ၊ သုပရိသုဒ္ဓံ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌရာဇာ ဝိယ စ သကလမ္ပိ ဒိဝသဘာဂံ အန္တောသမာပတ္တိယံယေဝ ဟောတိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ကာမေသု ဆန္ဒံ ပဋိဃံ ဝိနောဒယေ၊ ဥဒ္ဓစ္စထီနံ ဝိစိကိစ္ဆပဉ္စမံ၊

ဝိဝေကပါမောဇ္ဇကရေန စေတသာ၊ ရာဇာဝ သုဒ္ဓန္တဂတော တဟိံ ရမေ’’တိ .

တသ္မာ ‘‘စိရဋ္ဌိတိကာမေန ပါရိပန္ထိကဓမ္မေ သောဓေတွာ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ တံ ဝိဓိံ သမ္ပာဒေတွာ သမာဓိဿ စိရဋ္ဌိတိကရဏေ ဆေကဘာဝေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနကုသလတာတိ သန္တတိဝသေန ယထာရုစိ ပဝတ္တဿ သမာဓိဿ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလေယေဝ ဝုဋ္ဌာနေန သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနေ ဆေကဘာဝေါ. ‘‘ယဿ ဟိ ဓမ္မံ ပုရိသော ဝိဇညာ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၀.၁၅၂) ဝိယ နိဿက္ကတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. ဧတေန ဝုဋ္ဌာနဝသိတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ.

သမာဓိဿ ကလ္လတာကုသလတာတိ အဂိလာနဘာဝေါ အရောဂဘာဝေါ ကလ္လတာ. ဂိလာနော ဟိ အကလ္လကောတိ ဝုစ္စတိ. ဝိနယေပိ ဝုတ္တံ ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ အကလ္လကော’’တိ (ပါရာ. ၁၅၁). အနင်္ဂဏသုတ္တဝတ္ထသုတ္တေသု (မ. နိ. ၁.၅၇ အာဒယော၊ ၇၀ အာဒယော) ဝုတ္တာနံ ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာနံ ပါပကာနံ ဣစ္ဆာဝစရာနံ အဘာဝေန စ အဘိဇ္ဈာဒီနံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာနံ ဝိဂမေန စ သမာဓိဿ အဂိလာနဘာဝကရဏေ ဆေကဘာဝေါ သမာဓိဿ ကလ္လတာကုသလတာ၊ ကိလေသဂေလညရဟိတဘာဝေ ကုသလတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ကလ္လတာတိ ကမ္မညတာ ကမ္မညတာပရိယာယတ္တာ ကလ္လဝစနဿ. ‘‘ယာ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မညတာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၁၆၂) ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ကလ္လစိတ္တံ မုဒုစိတ္တံ ဝိနီဝရဏစိတ္တ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၈၊ မ. နိ. ၂.၃၉၅၊ မဟာဝ. ၂၆) စ. ဧတ္ထ ကလ္လသဒ္ဒေါ ကမ္မညတ္ထော. တသ္မာ ကသိဏာနုလောမတော ကသိဏပဋိလောမတော ကသိဏာနုလောမပဋိလောမတော ဈာနာနုလောမတော ဈာနပဋိလောမတော ဈာနာနုလောမပဋိလောမတော ဈာနုက္ကန္တိကတော ကသိဏုက္ကန္တိကတော ဈာနကသိဏုက္ကန္တိကတော အင်္ဂသင်္ကန္တိတော အာရမ္မဏသင်္ကန္တိတော အင်္ဂါရမ္မဏသင်္ကန္တိတော အင်္ဂဝဝတ္ထာနတော အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနတောတိ ဣမေဟိ စုဒ္ဒသဟိ အာကာရေဟိ၊ အင်္ဂါရမ္မဏဝဝတ္ထာနတောတိ ဣမိနာ သဟ ပဉ္စဒသဟိ ဝါ အာကာရေဟိ စိတ္တပရိဒမနေန သမာဓိဿ ကမ္မညဘာဝကရဏေ ကုသလဘာဝေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

သမာဓိဿ ဂေါစရကုသလတာတိ သမာဓိဿ ဂေါစရေသု ကသိဏာဒီသု အာရမ္မဏေသု တံ တံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတုကာမတာယ ယထာရုစိ အာဝဇ္ဇနကရဏဝသေန တေသု အာရမ္မဏေသု ဆေကဘာဝေါ. ဧတေန ကသိဏာဝဇ္ဇနဝသေန အာဝဇ္ဇနဝသိတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. အထ ဝါ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ကသိဏဖရဏဝသေန ဧဝံ ဖုဋ္ဌဿ ကသိဏဿ စိရဋ္ဌာနဝသေန စ သမာဓိဿ ဂေါစရေသု ဆေကဘာဝေါ.

သမာဓိဿ အဘိနီဟာရကုသလတာတိ ဧကတ္တနယေန ဟေဋ္ဌာဟေဋ္ဌာသမာဓိံ ဥပရူပရိသမာဓိဘာဝူပနယနေန အဘိနီဟရဏေ အဘိနိန္နာမနေ ဆေကဘာဝေါ. ဥပစာရဇ္ဈာနဉှိ ဝသိပ္ပတ္တံ ပဌမဇ္ဈာနတ္ထာယ ဝိပဿနတ္ထာယ ဝါ အဘိနီဟရတိ၊ ဧဝံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိအတ္ထာယ ဝိပဿနတ္ထာယ ဝါ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အရူပသမာပတ္တတ္ထာယ အဘိညတ္ထာယ ဝိပဿနတ္ထာယ ဝါ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနာဒယော ဝိညာဏဉ္စာယတနာဒိအတ္ထာယ ဝိပဿနတ္ထာယ ဝါ အဘိနီဟရတီတိ ဧဝံ သမာဓိဿ တတ္ထ တတ္ထ အဘိနီဟာရကုသလတာ. ယသ္မာ ပန ကုသလတာ နာမ ပညာ၊ သာ သမာဓိ န ဟောတိ၊ တသ္မာ သမာဓိပရိဏာယကပညာဝသေန သတ္တဝိဓော သမာဓိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကေစိ ပန အာစရိယာ ‘‘သမာဓိကုသလတာတိ ယေန မနသိကာရေန စိတ္တံ န ဝိက္ခိပတိ၊ တတ္ထ ကုသလတာ. သမာပတ္တိကုသလတာတိ ယေန မနသိကာရေန သမာပဇ္ဇန္တဿ ဈာနင်္ဂါနိ ပါတုဘဝန္တိ၊ တတ္ထ ကုသလတာ. ဌိတိကုသလတာတိ ယေန မနသိကာရေန အပ္ပိတော သမာဓိ န ဝိက္ခိပတိ၊ တတ္ထ ကုသလတာ. ဝုဋ္ဌာနကုသလတာတိ နီဝရဏဝုဋ္ဌာနံ ဇာနာတိ ပဌမဇ္ဈာနေ၊ အင်္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဇာနာတိ တီသု ဈာနေသု၊ အာရမ္မဏဝုဋ္ဌာနံ ဇာနာတိ အရူပသမာပတ္တီသု၊ ဝိက္ခေပဝုဋ္ဌာနံ ဇာနာတိ ဝိသယာဓိမတ္တေသု၊ သစ္ဆန္ဒဝုဋ္ဌာနံ ဇာနာတိ ပရိယန္တကာလေ စ အဝသာနကရဏီယကာလေ စ. ကလ္လတာကုသလတာတိ စိတ္တဖာသုတာယ သရီရဖာသုတာယ အာဟာရဖာသုတာယ သေနာသနဖာသုတာယ ပုဂ္ဂလဖာသုတာယ စ သမာဓိဿ ကလ္လတာ ဟောတီတိ ဇာနာတိ. ဂေါစရကုသလတာတိ အာရမ္မဏဿ ပရိစ္ဆေဒံ ကာတုံ ဇာနာတိ၊ ဒိသာဖရဏံ ကာတုံ ဇာနာတိ၊ ဝဍ္ဎေတုံ ဇာနာတိ. အဘိနီဟာရကုသလတာတိ တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာ မနသိကာရေန စိတ္တံ အဘိနီဟရတိ အဘိနိန္နာမေတိ၊ ဥပစာရေ ဝသိပ္ပတ္တေ ပဌမဇ္ဈာနေ အဘိနီဟရတိ၊ ဧဝံ ဥပရူပရိဈာနေသု အဘိညာသု အရူပသမာပတ္တီသု ဝိပဿနာသု စ အဘိနီဟရတိ. ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ အဘိနီဟာရကုသလတာ’’တိ ဧဝမေတေသံ ပဒါနံ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ.

အဋ္ဌကံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. နဝကေ ရူပါဝစရောတိ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ရူပါဝစရာ? ဟေဋ္ဌတော ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ ဥပရိတော အကနိဋ္ဌေ ဒေဝေ အန္တောကရိတွာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၂၈၉) နယေန ဝုတ္တေသု ရူပါဝစရဓမ္မေသု ပရိယာပန္နော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ရူပက္ခန္ဓသင်္ခါတံ ရူပံ ဧတ္ထ အဝစရတိ၊ န ကာမောတိ ရူပါဝစရော. ရူပက္ခန္ဓောပိ ဟိ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ရူပက္ခန္ဓော ရူပ’’န္တိအာဒီသု (ယမ. ၁.ခန္ဓယမက.၂) ဝိယ. သော ပန ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဗြဟ္မပုရောဟိတမဟာဗြဟ္မာနံ ပရိတ္တာဘအပ္ပမာဏာဘအာဘဿရာနံ ပရိတ္တသုဘအပ္ပမာဏသုဘသုဘကိဏှာနံ အသညသတ္တဝေဟပ္ဖလာနံ အဝိဟာတပ္ပသုဒဿသုဒဿီအကနိဋ္ဌာနဉ္စ ဝသေန သောဠသဝိဓော ပဒေသော. သော ရူပါဝစရသင်္ခါတော ပဒေသော ဥတ္တရပဒလောပံ ကတွာ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ ရူပေ အဝစရတီတိ ရူပါဝစရော. ရူပဘဝေါ ဝါ ရူပံ၊ တသ္မိံ အဝစရတီတိ ရူပါဝစရံ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ဧသော သမာဓိ ကာမဘဝေပိ အဝစရတိ၊ ယထာ ပန သင်္ဂါမေ အဝစရဏတော သင်္ဂါမာဝစရောတိ လဒ္ဓနာမော နာဂေါ နဂရေ စရန္တောပိ သင်္ဂါမာဝစရောတိ ဝုစ္စတိ၊ ထလစရာ ဇလစရာ စ ပါဏိနော အထလေ အဇလေ စ ဌိတာပိ ထလစရာ ဇလစရာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝမယံ အညတ္ထ အဝစရန္တောပိ ရူပါဝစရောတိ ဝုတ္တော. အပိစ ရူပဘဝသင်္ခါတေ ရူပေ ပဋိသန္ဓိံ အဝစာရေတီတိပိ ရူပါဝစရော. ဟီနောတိ လာမကော. ဟီနုတ္တမာနံ မဇ္ဈေ ဘဝေါ မဇ္ဈော. မဇ္ဈိမောတိပိ ပါဌော၊ သောယေဝတ္ထော. ပဓာနဘာဝံ နီတော ပဏီတော၊ ဥတ္တမောတိ အတ္ထော. ဧတေ ပန အာယူဟနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယဿ ဟိ အာယူဟနက္ခဏေ ဆန္ဒော ဝါ ဟီနော ဟောတိ ဝီရိယံ ဝါ စိတ္တံ ဝါ ဝီမံသာ ဝါ၊ သော ဟီနော နာမ. ယဿ တေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ၊ သော မဇ္ဈိမော. ယဿ ပဏီတာ၊ သော ပဏီတော. ဥပ္ပါဒိတမတ္တော ဝါ ဟီနော၊ နာတိသုဘာဝိတော မဇ္ဈိမော၊ အတိသုဘာဝိတော ဝသိပ္ပတ္တော ပဏီတော. အရူပါဝစရော ရူပါဝစရေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

သုညတော သမာဓီတိအာဒီသု ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ’’တိ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ဝိပဿန္တဿ အနတ္တာနုပဿနာယ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနေ ဇာတေ ယသ္မာ သာ ဝိပဿနာ အတ္တဝိရဟိတေသု သင်္ခါရေသု သုညတော ပဝတ္တာ၊ တသ္မာ သုညတာ နာမ ဟောတိ. တာယ သိဒ္ဓေါ အရိယမဂ္ဂသမာဓိ သုညတော သမာဓိ နာမ ဟောတိ၊ သုညတဝသေန ပဝတ္တသမာဓီတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာယ ပဝတ္တာကာရေန ဟိ သော ပဝတ္တတိ. အနိစ္စာနုပဿနာယ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနေ ဇာတေ ယသ္မာ သာ ဝိပဿနာ နိစ္စနိမိတ္တပဋိပက္ခဝသေန ပဝတ္တာ၊ တသ္မာ အနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ. တာယ သိဒ္ဓေါ အရိယမဂ္ဂသမာဓိ အနိမိတ္တော သမာဓိ နာမ ဟောတိ၊ နိစ္စနိမိတ္တဝိရဟိတော သမာဓီတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာယ ပဝတ္တာကာရေန ဟိ သော ပဝတ္တတိ. ဒုက္ခာနုပဿနာယ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနေ ဇာတေ ယသ္မာ သာ ဝိပဿနာ ပဏိဓိပဋိပက္ခဝသေန ပဝတ္တာ၊ တသ္မာ အပ္ပဏိဟိတာ နာမ ဟောတိ. တာယ သိဒ္ဓေါ အရိယမဂ္ဂသမာဓိ အပ္ပဏိဟိတော သမာဓိ နာမ ဟောတိ၊ ပဏိဓိဝိရဟိတော သမာဓီတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာယ ပဝတ္တာကာရေန ဟိ သော ပဝတ္တတိ. တာဒိသာ ဧဝ တယော ဖလသမာဓယောပိ ဧတေဟိယေဝ တီဟိ သမာဓီဟိ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောကုတ္တရသမာဓီနံ ပန ပဏီတတ္တာ ဟီနာဒိဘေဒေါ န ဥဒ္ဓဋော.

ဒသကေ ဥဒ္ဓုမာတကသညာဝသေနာတိအာဒီသု ဘသ္တာ ဝိယ ဝါယုနာ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ယထာနုက္ကမံ သမုဂ္ဂတေန သူနဘာဝေန ဥဒ္ဓုမာတတ္တာ ဥဒ္ဓုမာတံ၊ ဥဒ္ဓုမာတမေဝ ဥဒ္ဓုမာတကံ၊ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဥဒ္ဓုမာတန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကံ. တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိနီလံ ဝုစ္စတိ ဝိပရိဘိန္နဝဏ္ဏံ၊ ဝိနီလမေဝ ဝိနီလကံ၊ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိနီလန္တိ ဝိနီလကံ. မံသုဿဒဋ္ဌာနေသု ရတ္တဝဏ္ဏဿ၊ ပုဗ္ဗသန္နိစယဋ္ဌာနေသု သေတဝဏ္ဏဿ၊ ယေဘုယျေန စ နီလဝဏ္ဏဿ နီလဋ္ဌာနေ နီလသာဋကပါရုတဿေဝ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ပရိဘိန္နဋ္ဌာနေသု ဝိဿန္ဒမာနပုဗ္ဗံ ဝိပုဗ္ဗံ၊ ဝိပုဗ္ဗမေဝ ဝိပုဗ္ဗကံ၊ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိပုဗ္ဗန္တိ ဝိပုဗ္ဗကံ. တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိစ္ဆိဒ္ဒံ ဝုစ္စတိ ဒွိဓာ ဆိန္ဒနေန အပဓာရိတံ၊ ဝိစ္ဆိဒ္ဒမေဝ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ၊ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိစ္ဆိဒ္ဒန္တိ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ. ဝေမဇ္ဈေ ဆိန္နဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတော စ ဧတ္တော စ ဝိဝိဓာကာရေန သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ ခါယိတန္တိ ဝိက္ခာယိတံ၊ ဝိခါယိတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိက္ခာယိတန္တိ ဝုတ္တံ. ဝိက္ခာယိတမေဝ ဝိက္ခာယိတကံ၊ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိက္ခာယိတန္တိ ဝိက္ခာယိတကံ. တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိဝိဓံ ခိတ္တံ ဝိက္ခိတ္တံ၊ ဝိက္ခိတ္တမေဝ ဝိက္ခိတ္တကံ၊ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိက္ခိတ္တန္တိ ဝိက္ခိတ္တကံ. အညေန ဟတ္ထံ အညေန ပါဒံ အညေန သီသန္တိ ဧဝံ တတော တတော ခိတ္တဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဟတဉ္စ တံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိက္ခိတ္တကဉ္စာတိ ဟတဝိက္ခိတ္တကံ. ကာကပဒါကာရေန အင်္ဂပစ္စင်္ဂေသု သတ္ထေန ဟနိတွာ ဝုတ္တနယေန ဝိက္ခိတ္တဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. လောဟိတံ ကိရတိ ဝိက္ခိပတိ ဣတော စိတော စ ပဂ္ဃရတီတိ လောဟိတကံ. ပဂ္ဃရိတလောဟိတမက္ခိတဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ပုဠဝါ ဝုစ္စန္တိ ကိမယော၊ ပုဠဝေ ကိရတီတိ ပုဠဝကံ. ကိမိပရိပုဏ္ဏဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. အဋ္ဌိယေဝ အဋ္ဌိကံ၊ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ အဋ္ဌီတိ အဋ္ဌိကံ. အဋ္ဌိသင်္ခလိကာယပိ ဧကဋ္ဌိကဿပိ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဣမာနိ စ ပန ဥဒ္ဓုမာတကာဒီနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နနိမိတ္တာနမ္ပိ နိမိတ္တေသု ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနာနမ္ပိ ဧတာနေဝ နာမာနိ. ဣဓ ပန ဥဒ္ဓုမာတကနိမိတ္တေ ပဋိကူလာကာရဂါဟိကာ အပ္ပနာဝသေန ဥပ္ပန္နာ သညာ ဥဒ္ဓုမာတကသညာ၊ တဿာ ဥဒ္ဓုမာတကသညာယ ဝသေန ဥဒ္ဓုမာတကသညာဝသေန. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဉ္စပညာသ သမာဓီတိ ဧကကာဒိဝသေန ဝုတ္တာ.

၄၄. ဧဝံ ဧကကာဒိဝသေန သမာဓိပ္ပဘေဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညေနပိ ပရိယာယေန သမာဓိံ ဒဿေတုကာမော အပိစာတိ အညံ ပရိယာယာရမ္ဘံ ဒဿေတွာ ပဉ္စဝီသတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမာဓိဿ သမာဓိဋ္ဌာတိ သမာဓိဿ သမာဓိဘာဝေ သဘာဝါ၊ ယေဟိ သဘာဝေဟိ သော သမာဓိ ဟောတိ၊ တေ တသ္မိံ အတ္ထာ နာမ. ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌေန သမာဓီတိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ တသ္မာ ပရိဂ္ဂဟိတသဘာဝေန သမာဓိ. တာနေဝ စ ဣန္ဒြိယာနိ အညမညပရိဝါရာနိ ဟောန္တိ၊ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပရိပုဏ္ဏာနိ စ ဟောန္တိ. တသ္မာ ပရိဝါရဋ္ဌေန ပရိပူရဋ္ဌေန သမာဓိ. တေသံယေဝ သမာဓိဝသေန ဧကာရမ္မဏမပေက္ခိတွာ ဧကဂ္ဂဋ္ဌေန၊ နာနာရမ္မဏဝိက္ခေပါဘာဝမပေက္ခိတွာ အဝိက္ခေပဋ္ဌေန၊ လောကုတ္တရဿေဝ မဟတာ ဝီရိယဗလပဂ္ဂဟေန ပတ္တဗ္ဗတ္တာ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿေဝ စ ပရိဟာနိဝသေန ဝိသာရာဘာဝတော ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတပဂ္ဂဟဋ္ဌအဝိသာရဋ္ဌာ ဣဓ န ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကိလေသကာလုဿိယဿာဘာဝေန အနာဝိလဋ္ဌေန သမာဓိ. အဝိကမ္ပတ္တာ အနိဉ္ဇနဋ္ဌေန သမာဓိ. ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝါ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ အာရမ္မဏေ စ အဓိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တဋ္ဌေန သမာဓိ.

ဧကတ္တုပဋ္ဌာနဝသေန စိတ္တဿ ဌိတတ္တာတိ သမာဓိယောဂေနေဝ ဧကာရမ္မဏေ ဘုသံ ပတိဋ္ဌာနဝသေန စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ နိစ္စလဘာဝေန ပတိဋ္ဌိတတ္တာ. အဋ္ဌသု ယုဂလေသု ဧသတိ နေသတိ၊ အာဒိယတိ နာဒိယတိ၊ ပဋိပဇ္ဇတိ န ပဋိပဇ္ဇတီတိ ဣမာနိ တီဏိ ယုဂလာနိ အပ္ပနာဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဥပစာရဿ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ ဈာယတိ ဈာပေတီတိ ဣဒံ အပ္ပနာဝီထိယံ ဥပစာရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧသိတတ္တာ နေသိတတ္တာ၊ အာဒိန္နတ္တာ အနာဒိန္နတ္တာ၊ ပဋိပန္နတ္တာ နပ္ပဋိပန္နတ္တာ၊ ဈာတတ္တာ န ဈာပိတတ္တာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ယုဂလာနိ အပ္ပနာဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

တတ္ထ သမံ ဧသတီတိ သမာဓီတိအာဒီသု သမန္တိ အပ္ပနံ. သာ ဟိ ပစ္စနီကဓမ္မေ သမေတိ နာသေတီတိ သမာ၊ ပစ္စနီကဝိသမာဘာဝတော ဝါ သမဘူတာတိ သမာ. တံ သမံ ဧသတိ အဇ္ဈာသယဝသေန ဂဝေသတိ. ဣတိသဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထော၊ ယသ္မာ သမံ ဧသတိ၊ တသ္မာ သမာဓီတိ အတ္ထော. ဝိသမံ နေသတီတိ တံ တံ ဈာနပစ္စနီကသင်္ခါတံ ဝိသမံ န ဧသတိ. မုဒုဘူတော ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂသမာဓိ အာဒိဘူတတ္တာ သမံ ဧသတိ၊ ဝိသမံ နေသတိ နာမ. မဇ္ဈိမဘူတော ထိရဘူတတ္တာ သမံ အာဒိယတိ၊ ဝိသမံ နာဒိယတိ နာမ. အဓိမတ္တဘူတော အပ္ပနာဝီထိယာ အာသန္နဘူတတ္တာ သမံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ဝိသမံ နပ္ပဋိပဇ္ဇတိ နာမ. သမံ ဈာယတီတိ ဘာဝနပုံသကဝစနံ၊ သမံ ဟုတွာ ဈာယတိ၊ သမေန ဝါ အာကာရေန ဈာယတီတိ အတ္ထော. အပ္ပနာဝီထိယဉှိ သမာဓိ ပစ္စနီကဓမ္မဝိဂမေန သန္တတ္တာ၊ သန္တာယ အပ္ပနာယ အနုကူလဘာဝေန စ ဌိတတ္တာ သမေနာကာရေန ပဝတ္တတိ. ဈာယတီတိ စ ပဇ္ဇလတီတိ အတ္ထော ‘‘ဧတေ မဏ္ဍလမာဠေ ဒီပါ ဈာယန္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၅၉) သဗ္ဗရတ္တိံ၊ သဗ္ဗရတ္တိယော စ တေလပ္ပဒီပေါ ဈာယတိ၊ တေလပ္ပဒီပေါ စေတ္ထ ဈာယေယျာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၅၅-၂၅၆) ဝိယ. သမံ ဇာယတီတိပိ ပါဌော၊ သမေနာကာရေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဈာယတိ ဈာပေတီတိ ယုဂလတ္တာ ပန ပုရိမပါဌောဝ သုန္ဒရတရော. ဈာပေတီတိ စ ဒဟတီတိ အတ္ထော. သော ဟိ သမာဓိပစ္စနီကဓမ္မေ ဒူရတရကရဏေန ဒဟတိ နာမ. ဧသနာနေသနာဒီနံ ပန အပ္ပနာယ သိဒ္ဓတ္တာ ‘‘ဧသိတတ္တာ နေသိတတ္တာ’’တိအာဒီဟိ အပ္ပနာသမာဓိ ဝုတ္တော. သမံ ဈာတတ္တာတိ သမံ ဇလိတတ္တာ. သမံ ဇာတတ္တာတိပိ ပါဌော. ဣတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ယုဂလာနံ ဝသေန သောဠသ၊ ပုရိမာ စ နဝါတိ ဣမေ ပဉ္စဝီသတိ သမာဓိဿ သမာဓိဋ္ဌာ.

သမော စ ဟိတော စ သုခေါ စာတိ သမာဓီတိ ဣဒံ ပန ပဉ္စဝီသတိယာ အာကာရေဟိ သာဓိတဿ သမာဓိဿ အတ္ထသာဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမောတိ သမသဒ္ဒဿ၊ သံသဒ္ဒဿ ဝါ အတ္ထော. သော ဟိ ပစ္စနီကက္ခောဘဝိသမဝိရဟိတတ္တာ သမော. ဟိတောတိ အာဓိသဒ္ဒဿ အတ္ထော၊ အာရမ္မဏေ အာဟိတော နိစ္စလဘာဝကရဏေန ပတိဋ္ဌာပိတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဥဘယေန သမော စ အာဟိတော စာတိ သမာဓီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုခေါတိ သန္တဋ္ဌေန သုခေါ. ‘‘ယာယံ၊ ဘန္တေ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ၊ သန္တသ္မိံ ဧသာ ပဏီတေ သုခေ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၈၈) စ ‘‘ဥပေက္ခာ ပန သန္တတ္တာ၊ သုခမိစ္စေဝ ဘာသိတာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ တေန သန္တတ္ထေန သုခသဒ္ဒေန ဥပေက္ခာသဟဂတသမာဓိပိ ဂဟိတော ဟောတိ. အနိယာမေန ဟိ သဗ္ဗသမာဓယော ဣဓ ဝုစ္စန္တိ. တေန စ သုခသဒ္ဒေန အာဟိတဘာဝဿ ကာရဏံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယသ္မာ သန္တော၊ တသ္မာ ဧကာရမ္မဏေ အာဟိတောတိ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.