၁. သုတမယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ဝိဿဇ္ဇနုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁. ဣဒါနိ ယထာနိက္ခိတ္တေန ဥဒ္ဒေသေန သင်္ဂဟိတေ ဓမ္မေ ပဘေဒတော ဒဿေတုံ ကထံ သောတာဝဓာနေ ပညာ သုတမယေ ဉာဏန္တိအာဒိ နိဒ္ဒေသဝါရော အာရဒ္ဓေါ. တတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘သောတာဝဓာနေ ပညာ သုတမယေ ဉာဏ’’န္တိ၊ တံ ကထံ ဟောတီတိ? အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ပဉ္စဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ – အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ၊ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ၊ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ၊ အနုမတိပုစ္ဆာ၊ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ. တာသံ ဣဒံ နာနတ္တံ –

ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ? (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂) ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ၊ တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ? (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂) ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ၊ သော အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ? (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂) ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒွေဠှကဇာတော ‘‘ဧဝံ နု ခေါ၊ နနု ခေါ၊ ကိံ နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ’’တိ? သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ အနုမတိပုစ္ဆာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ အနုမတိယာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ၊ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’တိ (မဟာဝ. ၂၁)၊ အယံ အနုမတိပုစ္ဆာ.

ကတမာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ကထေတုကမျတာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၉၀)? အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ. တာသု အယံ ထေရဿ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနိ သမာတိကုဒ္ဒေသာယ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာယ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာတိ သောတာဝဓာနံ၊ တံပဇာနနာ ပညာ သုတမယေ ဉာဏ’’န္တိအာဒယော သောဠသ ဝိဿဇ္ဇနုဒ္ဒေသာ. တတ္ထ ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာတိ ‘‘ဒေသယန္တဿာ’’တိ ပါဌသေသော. ဣမေ ဓမ္မာ အဘိဇာနိတဗ္ဗာတိ သတ္ထုနော၊ အညတရဿ ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယဿ သဗြဟ္မစာရိဿ ဓမ္မံ ဒေသယန္တဿ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သောတာဝဓာနံ သုတံ သောတာဝဓာနံ နာမ. တံပဇာနနာ ပညာ တဿ သုတဿ ပဇာနနာ ပရိယာယပရိစ္ဆိန္ဒကပညာ သုတမယေ ဉာဏံ နာမာတိ အတ္ထော. တဿ ပဇာနနာ တံပဇာနနာတိ သာမိဝစနသမာသော. တံ ပဇာနနာတိ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသဝသေန ဥပယောဂဝစနံ ဝါ. အဘိညေယျာတိ စ သဘာဝလက္ခဏာဝဗောဓဝသေန သောဘနေနာကာရေန ဇာနိတဗ္ဗာ. ပရိညေယျာတိ သာမညလက္ခဏာဝဗောဓဝသေန ကိစ္စသမာပနဝသေန စ ဗျာပိတွာ ဇာနိတဗ္ဗာ. ဘာဝေတဗ္ဗာတိ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ. သစ္ဆိကာတဗ္ဗာတိ ပစ္စက္ခံ ကာတဗ္ဗာ. ဒုဝိဓာ ဟိ သစ္ဆိကိရိယာ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ အာရမ္မဏသစ္ဆိကိရိယာ စ. ပစ္စနီကသမုဒါစာရဝသေန ပရိဟာနိယသင်္ခါတံ ဟာနံ ဘဇန္တီတိ ဟာနဘာဂိယာ. တဒနုဓမ္မတာယ သတိယာ သဏ္ဌာနဝသေန ဌာနသင်္ခါတံ ဌိတိံ ဘဇန္တီတိ ဌိတိဘာဂိယာ. ဥပရိဝိသေသာဓိဂမဝသေန ဝိသေသံ ဘဇန္တီတိ ဝိသေသဘာဂိယာ. အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ ဒေါသက္ခန္ဓံ မောဟက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ အရိယမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗေဓော နာမ၊ နိဗ္ဗိဒါသဟဂတာနံ သညာမနသိကာရာနံ သမုဒါစာရဝသေန တံ နိဗ္ဗေဓံ ဘဇန္တီတိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ.

သဗ္ဗေ သင်္ခါရာတိ သဗ္ဗေ သပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ. တေ ဟိ သင်္ခတသင်္ခါရာ နာမ. ပစ္စယေဟိ သင်္ဂမ္မ ကရီယန္တီတိ သင်္ခါရာ၊ တေ ဧဝ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂမ္မ ကတတ္တာ သင်္ခတာတိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ. ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ တေဘူမကရူပါရူပဓမ္မာ အဘိသင်္ခတသင်္ခါရာတိ အဋ္ဌကထာသု (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၈၇၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၆ သင်္ခါရပဒနိဒ္ဒေသ) ဝုတ္တာ. တေပိ ‘‘အနိစ္စာ ဝ သင်္ခါရာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၈၆၊ ၂.၁၄၃၊ ဒီ. နိ. ၂.၂၂၁၊ ၂၇၂) သင်္ခတသင်္ခါရေသု သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာဂတော အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပုညဉ္စေဝ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၅၁) အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာဝ အာဂတာ တေဘူမိကကုသလာကုသလစေတနာ အဘိသင်္ခရဏကသင်္ခါရာ နာမ. ‘‘ယာဝတိကာ အဘိသင်္ခါရဿ ဂတိ၊ တာဝတိကံ ဂန္တွာ အက္ခာဟတံ မညေ အဋ္ဌာသီ’’တိအာဒီသု အာဂတံ ကာယိကံ စေတသိကံ ဝီရိယံ ပယောဂါဘိသင်္ခါရော နာမ. ‘‘သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နဿ ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဘိက္ခုနော ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ ဝစီသင်္ခါရော၊ တတော ကာယသင်္ခါရော၊ တတော စိတ္တသင်္ခါရော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၆၄) အာဂတာ ဝိတက္ကဝိစာရာ. ဝါစံ သင်္ခရောန္တီတိ ဝစီသင်္ခါရာ. အဿာသပဿာသာ ကာယေန သင်္ခရီယန္တီတိ ကာယသင်္ခါရာ. သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တေန သင်္ခရီယန္တီတိ စိတ္တသင်္ခါရာ. ဣဓ ပန သင်္ခတသင်္ခါရာ အဓိပ္ပေတာ.

အနိစ္စာတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန. ဒုက္ခာတိ ပီဠနဋ္ဌေန. သဗ္ဗေ ဓမ္မာတိ နိဗ္ဗာနမ္ပိ အန္တောကတွာ ဝုတ္တာ. အနတ္တာတိ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန. ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိအာဒီသု ‘‘ဒုက္ခသမုဒယော ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယံ ဒုက္ခနိရောဓ’’န္တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော. ယသ္မာ ပန ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ယထာဟ ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ။ပေ။ ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. အရိယာ ဣမာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ. အရိယဿ သစ္စာနီတိပိ အရိယသစ္စာနိ. ယထာဟ ‘‘သဒေဝကေ လောကေ။ပေ။ သဒေဝမနုဿာယ တထာဂတော အရိယော၊ တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၈). ဧတေသံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ အရိယဘာဝသိဒ္ဓိတောပိ အရိယသစ္စာနိ. ယထာဟ ‘‘ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အရိယောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၃). အရိယာနိ သစ္စာနီတိပိ အရိယသစ္စာနိ. အရိယာနီတိ အဝိတထာနိ၊ အဝိသံဝါဒကာနီတိ အတ္ထော. ယထာဟ ‘‘ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ၊ တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၇). သစ္စာနီတိ ကော သစ္စဋ္ဌောတိ စေ? ယော ပညာစက္ခုနာ ဥပပရိက္ခမာနာနံ မာယာဝ ဝိပရီတော၊ မရီစီဝ ဝိသံဝါဒကော၊ တိတ္ထိယာနံ ပရိကပ္ပိတအတ္တာဝ အနုပလဗ္ဘသဘာဝေါ စ န ဟောတိ၊ အထ ခေါ ဗာဓနပဘဝသန္တိနိယျာနပ္ပကာရေန တစ္ဆာဝိပရီတဘူတဘာဝေန အရိယဉာဏဿ ဂေါစရော ဟောတိယေဝ. ဧသ အဂ္ဂိလက္ခဏံ ဝိယ လောကပကတိ ဝိယ စ တစ္ဆာဝိပရီတဘူတဘာဝေါ သစ္စဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာဟ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထမေတံ အဝိတထမေတံ အနညထမေတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၀) ဝိတ္ထာရော. အပိစ –

နာဗာဓကံ ယတော ဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခာ အညံ န ဗာဓကံ၊

ဗာဓကတ္တနိယာမေန၊ တတော သစ္စမိဒံ မတံ.

တံ ဝိနာ နာညတော ဒုက္ခံ၊ န ဟောတိ န စ တံ တတော၊

ဒုက္ခဟေတု နိယာမေန၊ ဣတိ သစ္စံ ဝိသတ္တိကာ.

နာညာ နိဗ္ဗာနတော သန္တိ၊ သန္တံ န စ န တံ ယတော၊

သန္တဘာဝနိယာမေန၊ တတော သစ္စမိဒံ မတံ.

မဂ္ဂါ အညံ န နိယျာနံ၊ အနိယျာနော န စာပိ သော၊

တစ္ဆနိယျာနဘာဝေန၊ ဣတိ သော သစ္စသမ္မတော.

ဣတိ တစ္ဆာဝိပလ္လာသ-ဘူတဘာဝံ စတူသွပိ၊

ဒုက္ခာဒီသွဝိသေသေန၊ သစ္စဋ္ဌံ အာဟု ပဏ္ဍိတာတိ.

သော ပနာယံ သစ္စသဒ္ဒေါ အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. သေယျထိဒံ – ‘‘သစ္စံ ဘဏေ န ကုဇ္ဈေယျာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၂၂၄) ဝါစာသစ္စေ. ‘‘သစ္စေ ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စာ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၁.၄၃၃) ဝိရတိသစ္စေ. ‘‘ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာ၊ ပဝါဒိယာသေ ကုသလာဝဒါနာ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၈၉၁) ဒိဋ္ဌိသစ္စေ. ‘‘ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတီယမတ္ထိ၊ ယသ္မိံ ပဇာ နော ဝိဝဒေ ပဇာန’’န္တိအာဒီသု (သု. နိ. ၈၉၀၊ မဟာနိ. ၁၁၉) ပရမတ္ထသစ္စေ နိဗ္ဗာနေ စေဝ မဂ္ဂေ စ. ‘‘စတုန္နံ သစ္စာနံ ကတိ ကုသလာ ကတိ အကုသလာ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၂၁၆) အရိယသစ္စေ. သွာယမိဓာပိ အရိယသစ္စေ ပဝတ္တတီတိ.

နိဒ္ဒေသဝါရသင်္ဂဟိတဿ ဝိဿဇ္ဇနုဒ္ဒေသဿ

အတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဘိညေယျနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂. ဣဒါနိ ဝိဿဇ္ဇနုဒ္ဒေသသင်္ဂဟိတေ ဓမ္မေ ပဘေဒတော ဒဿေတုံ ကထံ ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာတိအာဒိ နိဒ္ဒေသဝါရော အာရဒ္ဓေါ. တတ္ထ အဘိညေယျနိဒ္ဒေသာဒီသု ပဉ္စသု အာဒိတော ဧကကာဒိဝသေန ဒသ ဒသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဒသုတ္တရပရိယာယေန သံသန္ဒေတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တေသု အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ တာဝ သဗ္ဗေ သတ္တာတိ ကာမဘဝါဒီသု သညာဘဝါဒီသု ဧကဝေါကာရဘဝါဒီသု စ သဗ္ဗဘဝေသု သဗ္ဗေ သတ္တာ. အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ အာဟာရတော ဌိတိ ဧတေသန္တိ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. ဌိတီတိ စေတ္ထ သကက္ခဏေ အတ္ထိတာ အဓိပ္ပေတာ. ဣတိ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဌိတိဟေတု အာဟာရော နာ ဧကော ဓမ္မော အဓိကေန ဉာဏေန ဇာနိတဗ္ဗော. ပစ္စယေ ဟိ အဘိညာတေ ပစ္စယုပ္ပန္နာပိ အဘိညာတာ ဟောန္တိ ဥဘိန္နမ္ပိ အညမညာပေက္ခတ္တာ. ဧတေန ဉာတပရိညာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. နနု စ ဧဝံ သန္တေ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘အသညသတ္တာ ဒေဝါ အဟေတုကာ အနာဟာရာ အဖဿကာ’’တိအာဒိ (ဝိဘ. ၁၀၁၇)၊ တံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. တဉ္စ န ဝိရုဇ္ဈတိ. တေသဉှိ ဈာနံ အာဟာရောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ၊ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော? ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ၊ ဖဿော ဒုတိယော၊ မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ၊ ဝိညာဏံ စတုတ္ထ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၁) ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. ဣဒမ္ပိ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ဧတသ္မိဉှိ သုတ္တေ နိပ္ပရိယာယေန အာဟာရလက္ခဏာဝ ဓမ္မာ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ. ဣဓ ပန ပရိယာယေန ပစ္စယော အာဟာရောတိ ဝုတ္တော. သဗ္ဗသင်္ခတဓမ္မာနဉှိ ပစ္စယော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ သော စ ယံ ယံ ဖလံ ဇနေတိ၊ တံ တံ အာဟရတိ နာမ. တသ္မာ အာဟာရောတိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ –

‘‘အဝိဇ္ဇမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဟာရံ ဝဒါမိ၊ နော အနာဟာရံ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာယ အာဟာရော? ‘ပဉ္စ နီဝရဏာ’တိဿ ဝစနီယံ. ပဉ္စ နီဝရဏေပါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဟာရေ ဝဒါမိ၊ နော အနာဟာရေ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နံ နီဝရဏာနံ အာဟာရော. ‘အယောနိသော မနသိကာရော’တိဿ ဝစနီယ’’န္တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁). အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတော.

ဧတသ္မိဉှိ ပစ္စယာဟာရေ ဂဟိတေ ပရိယာယာဟာရောပိ နိပ္ပရိယာယာဟာရောပိ သဗ္ဗော ဂဟိတောဝ ဟောတိ.

တတ္ထ အသညဘဝေ ပစ္စယာဟာရော လဗ္ဘတိ. အနုပ္ပန္နေ ဟိ ဗုဒ္ဓေ တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါယောကသိဏေ ပရိကမ္မံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဓီ စိတ္တံ၊ ဓီ စိတ္တံ၊ စိတ္တဿ နာမ အဘာဝေါယေဝ သာဓု. စိတ္တဉှိ နိဿာယ ဝဓဗန္ဓနာဒိပစ္စယံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ စိတ္တေ အသတိ နတ္ထေတ’’န္တိ ခန္တိံ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ ကာလံကတွာ အသညဘဝေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ယော ယဿ ဣရိယာပထော မနုဿလောကေ ပဏိဟိတော အဟောသိ၊ သော တေန ဣရိယာပထေန နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ တိဋ္ဌတိ. ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ နိပန္နော ဝိယ နိသိန္နော ဝိယ ဌိတော ဝိယ ဟောတိ. ဧဝရူပါနဉ္စ သတ္တာနံ ပစ္စယာဟာရော လဗ္ဘတိ. တေ ဟိ ယံ ဈာနံ ဘာဝေတွာ နိဗ္ဗတ္တာ၊ တဒေ နေသံ ပစ္စယော ဟောတိ. ယထာ ဇိယာဝေဂေန ခိတ္တသရော ယာဝ ဇိယာဝေဂေါ အတ္ထိ၊ တာဝ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ ယာဝ ဈာနပစ္စယော အတ္ထိ၊ တာဝ တိဋ္ဌန္တိ. တသ္မိံ နိဋ္ဌိတေ ခီဏဝေဂေါ သရော ဝိယ ပတန္တိ.

ယေ ပန တေ နေရယိကာ ‘‘နေဝုဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော န ပုညဖလူပဇီဝိနော’’တိ ဝုတ္တာ၊ တေသံ ကော အာဟာရောတိ? တေသံ ကမ္မမေဝ အာဟာရောတိ. ကိံ ပဉ္စ အာဟာရာ အတ္ထီတိ? ‘‘ပဉ္စ၊ န ပဉ္စာ’’တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ. နနု ‘‘ပစ္စယော အာဟာရော’’တိ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ယေန ကမ္မေန တေ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာ၊ တဒေဝ တေသံ ဌိတိပစ္စယတ္တာ အာဟာရော. ယံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘န တာဝ ကာလံ ကရောတိ၊ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၃၆၊ မ. နိ. ၃.၂၅၀). တသ္မာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကာတိ အတ္ထော. ကဗဠီကာရံ အာဟာရံ အာရဗ္ဘာတိ စေတ္ထ ဝိဝါဒေါ န ကာတဗ္ဗော. မုခေ ဥပ္ပန္နခေဠောပိ ဟိ တေသံ အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတိ. ခေဠော ဟိ နိရယေ ဒုက္ခဝေဒနီယော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သဂ္ဂေ သုခဝေဒနီယော. ဣတိ ကာမဘဝေ နိပ္ပရိယာယေန စတ္တာရော အာဟာရာ၊ ရူပါရူပဘဝေသု ဌပေတွာ အသညဘဝံ သေသာနံ တယော၊ အသညာနဉ္စေဝ အဝသေသာနဉ္စ ပစ္စယာဟာရောတိ ဣမိနာ အာဟာရေန သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ.

သဗ္ဗေ သတ္တာတိ စ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မဒေသနာ၊ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာတိ အဓိပ္ပါယော. ဘဂဝတောပိ ဟိ ဓမ္မပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန စတုဗ္ဗိဓာ ဒေသနာ – ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ပုဂ္ဂလဒေသနာ၊ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ပုဂ္ဂလဒေသနာ၊ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မဒေသနာတိ. ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ယံ ဧဝံ ဘာဝိတံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ၊ ယထယိဒံ စိတ္တံ. စိတ္တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘာဝိတံ ကမ္မနိယံ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၂) ဧဝရူပီ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မဒေသနာ. ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၆၈) ဧဝရူပီ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ပုဂ္ဂလဒေသနာ. ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၁၇၀၊ ၃၀၉)၊ ဧဝရူပီ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ပုဂ္ဂလဒေသနာ. ‘‘ဧကပုဂ္ဂလဿ ဘိက္ခဝေ၊ ပါတုဘာဝါ မဟတော စက္ခုဿ ပါတုဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၇၅-၁၈၆) ဧဝရူပီ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မဒေသနာ. တာသု ဣဓ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မဒေသနာ. ဥပရိ ယာဝ ဒသကာ ဓမ္မာနံယေဝ ဂဟိတတ္တာ သတ္တဂ္ဂဟဏေန ဓမ္မဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ဝိသေသေန ဝါ သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နဓမ္မာနံယေဝ အဓိကေန ဉာဏေန သဘာဝတော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗတ္တာ သတ္တဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ သင်္ခါရေ ဥပါဒါယ သတ္တောတိ ပညတ္တိမတ္တသမ္ဘဝတော ဝါ ဖလောပစာရေန သင်္ခါရာ ‘‘သတ္တာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ ကောစိ သတ္တော ပစ္စယဋ္ဌိတိကော အတ္ထိ အညတြ သင်္ခါရေဟိ၊ ဝေါဟာရဝသေန ပန ဧဝံ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေတေန ဉာတပရိညာ ဝုတ္တာ ဟောတိ.

ဒွေ ဓာတုယောတိ သင်္ခတာ စ ဓာတု အသင်္ခတာ စ ဓာတု. တတ္ထ အနေကေဟိ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂမ္မ ကတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ သင်္ခတာ ဓာတု၊ ကေဟိစိ ပစ္စယေဟိ အကတံ နိဗ္ဗာနံ အသင်္ခတာ ဓာတု.

တိဿော ဓာတုယောတိ ကာမဓာတု ရူပဓာတု အရူပဓာတု (ဝိဘ. ၁၈၁-၁၈၂). တတ္ထ ကတမာ ကာမဓာတု? ဟေဋ္ဌတော အဝီစိနိရယံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ ဥပရိတော ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ဒေဝေ အန္တောကရိတွာ ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဧတ္ထာဝစရာ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နာ ခန္ဓာ ဓာတူ အာယတနာ ရူပါ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏံ. အယံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု (ဝိဘ. ၁၈၂၊ ဓ. သ. ၁၂၈၇). တတ္ထ ကတမာ ရူပဓာတု? ဟေဋ္ဌတော ဗြဟ္မလောကံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ ဥပရိတော အကနိဋ္ဌေ ဒေဝေ အန္တောကရိတွာ ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဧတ္ထာဝစရာ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နာ သမာပန္နဿ ဝါ ဥပပန္နဿ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရိဿ ဝါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ. အယံ ဝုစ္စတိ ရူပဓာတု. တတ္ထ ကတမာ အရူပဓာတု? ဟေဋ္ဌတော အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂေ ဒေဝေ ပရိယန္တံ ကရိတွာ ဥပရိတော နေဝသညာနာသညာယတနူပဂေ ဒေဝေ အန္တောကရိတွာ ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဧတ္ထာဝစရာ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နာ သမာပန္နဿ ဝါ ဥပပန္နဿ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရိဿ ဝါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ. အယံ ဝုစ္စတိ အရူပဓာတု. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ကာမဓာတူတိ ကာမဘဝေါ ပဉ္စက္ခန္ဓာ လဗ္ဘန္တိ၊ ရူပဓာတူတိ ရူပဘဝေါ ပဉ္စက္ခန္ဓာ လဗ္ဘန္တိ. အရူပဓာတူတိ အရူပဘဝေါ စတ္တာရော ခန္ဓာ လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. အယံ ဒသုတ္တရပရိယာယေန ယောဇနာ.

သင်္ဂီတိပရိယာယေန ပန ‘‘တိဿော ကုသလဓာတုယော – နေက္ခမ္မဓာတု အဗျာပါဒဓာတု အဝိဟိံသာဓာတု. အပရာပိ တိဿော ဓာတုယော – ရူပဓာတု အရူပဓာတု နိရောဓဓာတု. အပရာပိ တိဿော ဓာတုယော – ဟီနာ ဓာတု မဇ္ဈိမာ ဓာတု ပဏီတာ ဓာတူ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃.၃၀၅) ဝုတ္တာ ဓာတုယောပိ ဧတ္ထ ယုဇ္ဇန္တိ (ဝိဘ. ၁၈၁-၁၈၂). နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော။ပေ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. အယံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မဓာတု. သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မဓာတု. အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော။ပေ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ အဗျာပါဒဓာတု. ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာယိတတ္တံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု. အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော။ပေ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ အဝိဟိံသာဓာတု. ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ ကရုဏာယနာ ကရုဏာယိတတ္တံ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတု (ဝိဘ. ၁၈၂). ရူပါရူပဓာတုယော ဝုတ္တာယေဝ. နိရောဓဓာတု နိဗ္ဗာနံ. ဟီနာ ဓာတု ဒွါဒသာကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါ၊ မဇ္ဈိမာ ဓာတု အဝသေသာ တေဘူမကဓမ္မာ. ပဏီတာ ဓာတု နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ. သဗ္ဗာပိ စ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန ဓာတု.

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ဣမေသံ ဝဏ္ဏနာ သစ္စဝိဿဇ္ဇနေသုယေဝ ဘဝိဿတိ.

ပဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနာနီတိ အတ္တနော ဟိတတ္ထာယ ပရေဟိ ပဝတ္တိတဓမ္မဒေသနာသဝနံ၊ ပရေသံ ဟိတတ္ထာယ အတ္တနော ယထာသုတဓမ္မဒေသနာ၊ ယထာသုတဿ ဓမ္မဿ သဇ္ဈာယကရဏံ၊ ယထာသုတဿ ဓမ္မဿ စေတသာ အနုဝိတက္ကနံ၊ ကသိဏာသုဘာဒီသု အနုကူလံ အာရမ္မဏန္တိ၊ ဣမာနိ ပဉ္စ ဝိမုစ္စနကာရဏာနိ. ယထာဟ –

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ၊ ယထာ ယထာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ၊ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ၊ တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ၊ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ ဣဒံ ပဌမံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ၊ အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ. ယထာ ယထာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော။ပေ။ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ ဒုတိယံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော နဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ၊ နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ၊ အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ. ယထာ ယထာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော။ပေ။ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ တတိယံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော နဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ၊ နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ၊ နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ၊ နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ၊ အပိ စ ခွဿ အညတရံ သမာဓိနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ၊ ယထာ ယထာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အညတရံ သမာဓိနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ. တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ၊ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣဒံ ပဉ္စမံ ဝိမုတ္တာယတန’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၂၆၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၂၂).

ဆ အနုတ္တရိယာနီတိ ဧတ္ထ နတ္ထိ ဧတေသံ ဥတ္တရန္တိ အနုတ္တရာနိ၊ အနုတ္တရာနိ ဧဝ အနုတ္တရိယာနိ၊ ဇေဋ္ဌကာနီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ဆယိမာနိ (အ. နိ. ၆.၈၊ ၃၀)၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုတ္တရိယာနိ. ကတမာနိ ဆ? ဒဿနာနုတ္တရိယံ၊ သဝနာနုတ္တရိယံ၊ လာဘာနုတ္တရိယံ၊ သိက္ခာနုတ္တရိယံ၊ ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ၊ အနုဿတာနုတ္တရိယန္တိ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဿနာနုတ္တရိယံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ဟတ္ထိရတနမ္ပိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ၊ အဿရတနမ္ပိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ၊ မဏိရတနမ္ပိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ၊ ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ၊ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ မိစ္ဆာပဋိပန္နံ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ. အတ္ထေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဿနံ၊ နေတံ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. တဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဿနံ ဟီနံ ဂမ္မံ ပေါထုဇ္ဇနိကံ အနရိယံ အနတ္ထသံဟိတံ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဧတဒါနုတ္တရိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဿနာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယ ဉာယဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ယဒိဒံ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ.

‘‘သဝနာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ဘေရိသဒ္ဒမ္ပိ သဝနာယ ဂစ္ဆတိ၊ ဝီဏာသဒ္ဒမ္ပိ သဝနာယ ဂစ္ဆတိ၊ ဂီတသဒ္ဒမ္ပိ သဝနာယ ဂစ္ဆတိ၊ ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန သဝနာယ ဂစ္ဆတိ၊ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ မိစ္ဆာပဋိပန္နဿ ဓမ္မဿဝနာယ ဂစ္ဆတိ. အတ္ထေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဝနံ၊ နေတံ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. တဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဝနံ ဟီနံ။ပေ။ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ ဓမ္မဿဝနာယ ဂစ္ဆတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဧတဒါနုတ္တရိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဝနာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ပေ။ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ယဒိဒံ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကဿ ဝါ ဓမ္မဿဝနာယ ဂစ္ဆတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဝနာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ၊ သဝနာနုတ္တရိယံ.

‘‘လာဘာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုတ္တလာဘမ္ပိ လဘတိ၊ ဒါရလာဘမ္ပိ လဘတိ၊ ဓနလာဘမ္ပိ လဘတိ၊ ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန လာဘမ္ပိ လဘတိ. သမဏေ ဝါ ဗြာဟ္မဏေ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ မိစ္ဆာပဋိပန္နေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. အတ္ထေသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာဘော၊ နေသော နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. သော စ ခေါ ဧသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာဘော ဟီနော။ပေ။ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတေ ဝါ တထာဂတသာဝကေ ဝါ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဧတဒါနုတ္တရိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာဘာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ပေ။ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ယဒိဒံ တထာဂတေ ဝါ တထာဂတသာဝကေ ဝါ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာဘာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ၊ သဝနာနုတ္တရိယံ၊ လာဘာနုတ္တရိယံ.

‘‘သိက္ခာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ဟတ္ထိသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဿသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ၊ ရထသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ၊ ဓနုသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ၊ ထရုသ္မိမ္ပိ သိက္ခတိ၊ ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန သိက္ခတိ၊ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ မိစ္ဆာပဋိပန္နဿ သိက္ခတိ. အတ္ထေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခာ၊ နေသာ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. သာ စ ခေါ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခာ ဟီနာ။ပေ။ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဧတဒါနုတ္တရိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ပေ။ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ယဒိဒံ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ၊ သဝနာနုတ္တရိယံ၊ လာဘာနုတ္တရိယံ၊ သိက္ခာနုတ္တရိယံ.

‘‘ပါရိစရိယာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ခတ္တိယမ္ပိ ပရိစရတိ၊ ဗြာဟ္မဏမ္ပိ ပရိစရတိ၊ ဂဟပတိမ္ပိ ပရိစရတိ၊ ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန ပရိစရတိ၊ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ မိစ္ဆာပဋိပန္နံ ပရိစရတိ. အတ္ထေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါရိစရိယာ၊ နေသာ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. သာ စ ခေါ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါရိစရိယာ ဟီနာ။ပေ။ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ ပရိစရတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဧတဒါနုတ္တရိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါရိစရိယာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ပေ။ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ယဒိဒံ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ ပရိစရတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ. ဣတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ၊ သဝနာနုတ္တရိယံ၊ လာဘာနုတ္တရိယံ၊ သိက္ခာနုတ္တရိယံ၊ ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ.

‘‘အနုဿတာနုတ္တရိယဉ္စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုတ္တလာဘမ္ပိ အနုဿရတိ၊ ဒါရလာဘမ္ပိ အနုဿရတိ၊ ဓနလာဘမ္ပိ အနုဿရတိ၊ ဥစ္စာဝစံ ဝါ ပန အနုဿရတိ၊ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ မိစ္ဆာပဋိပန္နံ အနုဿရတိ. အတ္ထေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဿတိ၊ နေသာ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. သာ စ ခေါ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဿတိ ဟီနာ။ပေ။ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. ယော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ အနုဿရတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဧတဒါနုတ္တရိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဿတီနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ပေ။ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ယဒိဒံ တထာဂတံ ဝါ တထာဂတသာဝကံ ဝါ အနုဿရတိ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ နိဝိဋ္ဌပေမော ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဿတာနုတ္တရိယံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆ အနုတ္တရိယာနီ’’တိ (အ. နိ. ၆.၃၀).

သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနီတိ ဧတ္ထ နတ္ထိ ဧတဿ ဒသာတိ နိဒ္ဒသော. နိဒ္ဒသဿ နိဒ္ဒသဘာဝဿ ဝတ္ထူနိ ကာရဏာနိ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ. ခီဏာသဝေါ ဟိ ဒသဝဿကာလေ ပရိနိဗ္ဗုတော ပုန ပဋိသန္ဓိယာ အဘာဝါ ပုန ဒသဝဿော န ဟောတီတိ နိဒ္ဒသောတိ ဝုစ္စတိ. န ကေဝလဉ္စ ဒသဝဿောဝ န ဟောတိ၊ နဝဝဿောပိ။ပေ။ ဧကမုဟုတ္တိကောပိ န ဟောတိယေဝ. န ကေဝလဉ္စ ဒသဝဿကာလေ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ သတ္တဝဿိကကာလေ ပရိနိဗ္ဗုတောပိ နိဿတ္တော နိဒ္ဒသော နိမုဟုတ္တော ဟောတိယေဝ. တိတ္ထိယသမယေ ဥပ္ပန္နဝေါဟာရံ ပန သာသနေ ခီဏာသဝဿ အာရောပေတွာ တတ္ထ တာဒိသဿ အဘာဝံ၊ ဣဓ စ သဗ္ဘာဝံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ တာဒိသသဘာဝဿ ကာရဏာနိ ‘‘သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနီ’’တိ အာဟ. ယထာဟ –

‘‘သတ္တိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ. ကတမာနိ သတ္တ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သိက္ခာသမာဒါနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ၊ အာယတိဉ္စ သိက္ခာသမာဒါနေ အဝိဂတပေမော. ဓမ္မနိသန္တိယာ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ၊ အာယတိဉ္စ ဓမ္မနိသန္တိယာ အဝိဂတပေမော. ဣစ္ဆာဝိနယေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ၊ အာယတိဉ္စ ဣစ္ဆာဝိနယေ အဝိဂတပေမော. ပဋိသလ္လာနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ၊ အာယတိဉ္စ ပဋိသလ္လာနေ အဝိဂတပေမော. ဝီရိယာရမ္ဘေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ၊ အာယတိဉ္စ ဝီရိယာရမ္ဘေ အဝိဂတပေမော. သတိနေပက္ကေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ၊ အာယတိဉ္စ သတိနေပက္ကေ အဝိဂတပေမော. ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ၊ အာယတိဉ္စ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ အဝိဂတပေမော. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၂၀).

ထေရောပိ တထေဝ ဒေသနံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနီ’’တိ အာဟ.

အဋ္ဌ အဘိဘာယတနာနီတိ ဧတ္ထ အဘိဘုယျမာနာနိ အာယတနာနိ ဧတေသံ ဈာနာနန္တိ အဘိဘာယတနာနိ၊ ဈာနာနိ. အာယတနာနီတိ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနသင်္ခါတာနိ ကသိဏာရမ္မဏာနိ. ဉာဏုတ္တရိကော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော ‘‘ကိံ ဧတ္ထ အာရမ္မဏေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. န မယှံ စိတ္တေကဂ္ဂတာကရဏေ ဘာရော အတ္ထီ’’တိ၊ တာနိ အာရမ္မဏာနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ၊ သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဥပ္ပါဒိတာနိ ဈာနာနိ ‘‘အဘိဘာယတနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

‘‘ကတမာနိ (အ. နိ. ၈.၆၅) အဋ္ဌ? အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ၊ ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ပဌမံ အဘိဘာယတနံ.

‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ၊ ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ဒုတိယံ အဘိဘာယတနံ.

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ၊ ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ တတိယံ အဘိဘာယတနံ.

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ၊ ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ စတုတ္ထံ အဘိဘာယတနံ.

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ နီလာနိ နီလဝဏ္ဏာနိ နီလနိဒဿနာနိ နီလနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဥမာပုပ္ဖံ နီလံ နီလဝဏ္ဏံ နီလနိဒဿနံ နီလနိဘာသံ၊ သေယျထာပိ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ နီလံ နီလဝဏ္ဏံ နီလနိဒဿနံ နီလနိဘာသံ၊ ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ နီလာနိ နီလဝဏ္ဏာနိ နီလနိဒဿနာနိ နီလနိဘာသာနိ၊ ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ပဉ္စမံ အဘိဘာယတနံ.

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပီတာနိ ပီတဝဏ္ဏာနိ ပီတနိဒဿနာနိ ပီတနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ကဏိကာရပုပ္ဖံ ပီတံ ပီတဝဏ္ဏံ ပီတနိဒဿနံ ပီတနိဘာသံ၊ သေယျထာပိ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ပီတံ ပီတဝဏ္ဏံ ပီတနိဒဿနံ ပီတနိဘာသံ၊ ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပီတာနိ ပီတဝဏ္ဏာနိ ပီတနိဒဿနာနိ ပီတနိဘာသာနိ၊ ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ ဆဋ္ဌံ အဘိဘာယတနံ.

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ လောဟိတကာနိ လောဟိတကဝဏ္ဏာနိ လောဟိတကနိဒဿနာနိ လောဟိတကနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖံ လောဟိတကံ လောဟိတကဝဏ္ဏံ လောဟိတကနိဒဿနံ လောဟိတကနိဘာသံ၊ သေယျထာပိ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ လောဟိတကံ လောဟိတကဝဏ္ဏံ လောဟိတကနိဒဿနံ လောဟိတကနိဘာသံ၊ ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ လောဟိတကာနိ လောဟိတကဝဏ္ဏာနိ လောဟိတကနိဒဿနာနိ လောဟိတကနိဘာသာနိ၊ ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ သတ္တမံ အဘိဘာယတနံ.

‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ဩဒါတာနိ ဩဒါတဝဏ္ဏာနိ ဩဒါတနိဒဿနာနိ ဩဒါတနိဘာသာနိ. သေယျထာပိ နာမ ဩသဓိတာရကာ ဩဒါတာ ဩဒါတဝဏ္ဏာ ဩဒါတနိဒဿနာ ဩဒါတနိဘာသာ၊ သေယျထာပိ ဝါ ပန တံ ဝတ္ထံ ဗာရာဏသေယျကံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ဩဒါတံ ဩဒါတဝဏ္ဏံ ဩဒါတနိဒဿနံ ဩဒါတနိဘာသံ၊ ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ဩဒါတာနိ ဩဒါတဝဏ္ဏာနိ ဩဒါတနိဒဿနာနိ ဩဒါတနိဘာသာနိ၊ ‘တာနိ အဘိဘုယျ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. ဣဒံ အဋ္ဌမံ အဘိဘာယတနံ. ဣမာနိ အဋ္ဌ အဘိဘာယတနာနိ (အ. နိ. ၈.၆၅၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈).

နဝ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာတိ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ အနု အနုပုဗ္ဗံ၊ အနုပုဗ္ဗံ ဝိဟရိတဗ္ဗတော သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ဝိဟာရာ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာ၊ အနုပဋိပါဋိယာ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဟာရာတိ အတ္ထော.

‘‘ကတမေ နဝ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော၊ သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ၊ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၃၃၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၄၃၊ ၃၅၉) ဝုတ္တာ နဝ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာဝ.

ဒသ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌာဒီနိ နိဇ္ဇရယန္တိ နာသယန္တီတိ နိဇ္ဇရာနိ. ဝတ္ထူနီတိ ကာရဏာနိ. နိဇ္ဇရာနိ စ တာနိ ဝတ္ထူနိ စာတိ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနိ. သမ္မာဒိဋ္ဌာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ.

‘‘ကတမာနိ (အ. နိ. ၁၀.၁၀၆၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၆၀) ဒသ? သမ္မာဒိဋ္ဌိကဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ နိဇ္ဇိဏ္ဏော ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာဝါစဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာဝါစာ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာဝါစာပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာဝါစာပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာကမ္မန္တဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တော နိဇ္ဇိဏ္ဏော ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာကမ္မန္တပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာကမ္မန္တပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာအာဇီဝဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ နိဇ္ဇိဏ္ဏော ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာအာဇီဝပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာအာဇီဝပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာဝါယာမဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာဝါယာမော နိဇ္ဇိဏ္ဏော ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာဝါယာမပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာဝါယာမပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာသတိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာသတိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာသတိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာသတိပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာသမာဓိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ နိဇ္ဇိဏ္ဏော ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာသမာဓိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာသမာဓိပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာဉာဏိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာဉာဏံ နိဇ္ဇိဏ္ဏံ ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာဉာဏပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာဉာဏပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္မာဝိမုတ္တိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတိ. ယေ စ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၁၀၆၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၆၀) ဝုတ္တာနိ ဒသ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနိ.

၃. သဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိညေယျန္တိအာဒိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဣဓ အာဟရိတွာ ဒဿိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိဉ္စ-ဣတိ စ-ကာရော ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. စက္ခာဒီနိ တိံသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဆသု ဒွါရေသု ဧကေကသ္မိံ ပဉ္စ ပဉ္စ ကတွာ ဒွါရာရမ္မဏပဝတ္တိက္ကမေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တတ္ထ ဒုဝိဓံ စက္ခု – မံသစက္ခု ပညာစက္ခု စ. တေသု ဗုဒ္ဓစက္ခု သမန္တစက္ခု ဉာဏစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု ဓမ္မစက္ခူတိ ပဉ္စဝိဓံ ပညာစက္ခု. ‘‘အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၃၊ ၂.၃၃၉၊ မဟာဝ. ၉) ဣဒံ ဗုဒ္ဓစက္ခု နာမ. ‘‘သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိ (စူဠနိ. ဓောတကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၃၂၊ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) ဣဒံ သမန္တစက္ခု နာမ. ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒိ ဉာဏံ ဥဒပါဒီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၅) ဣဒံ ဉာဏစက္ခု နာမ. ‘‘အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေနာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၅) ဣဒံ ဒိဗ္ဗစက္ခု နာမ. ‘‘ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၉၅) ဣဒံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတံ ဉာဏံ ဓမ္မစက္ခု နာမ.

မံသစက္ခုပိ သသမ္ဘာရစက္ခု၊ ပသာဒစက္ခူတိ ဒုဝိဓံ ဟောတိ. ယွာယံ အက္ခိကူပကေ ပတိဋ္ဌိတော ဟေဋ္ဌာ အက္ခိကူပကဋ္ဌိကေန ဥပရိ ဘမုကဋ္ဌိကေန ဥဘတော အက္ခိကူဋေဟိ ဗဟိဒ္ဓါ အက္ခိပခုမေဟိ ပရိစ္ဆိန္နော အက္ခိကူပကမဇ္ဈာ နိက္ခန္တေန နှာရုသုတ္တကေန မတ္ထလုင်္ဂေ အာဗဒ္ဓေါ သေတကဏှာတိကဏှမဏ္ဍလဝိစိတ္တော မံသပိဏ္ဍော၊ ဣဒံ သသမ္ဘာရစက္ခု နာမ. ယော ပန ဧတ္ထ သိတော ဧတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓေါ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါ၊ ဣဒံ ပသာဒစက္ခု နာမ. ဣဒမိဓာဓိပ္ပေတံ. တဒေတံ တဿ သသမ္ဘာရစက္ခုနော သေတမဏ္ဍလပရိက္ခိတ္တဿ ကဏှမဏ္ဍလဿ မဇ္ဈေ အဘိမုခေ ဌိတာနံ သရီရသဏ္ဌာနုပ္ပတ္တိဒေသေ ဒိဋ္ဌိမဏ္ဍလေ သတ္တသု ပိစုပဋလေသု အာသိတ္တတေလံ ပိစုပဋလာနိ ဝိယ သတ္တ အက္ခိပဋလာနိ ဗျာပေတွာ ပမာဏတော မုဂ္ဂဝိဒလမတ္တံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ယထာရဟံ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝံ သာဓယမာနံ တိဋ္ဌတိ. တံ စက္ခတီတိ စက္ခု၊ ရူပံ အဿာဒေတိ ဝိဘာဝေတိ စာတိ အတ္ထော. ရူပယန္တီတိ ရူပါ၊ ဝဏ္ဏဝိကာရံ အာပဇ္ဇမာနာ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေန္တီတိ အတ္ထော. စက္ခုတော ပဝတ္တံ ဝိညာဏံ၊ စက္ခုဿ ဝါ ဝိညာဏံ စက္ခုဝိညာဏံ. ဖုသတီတိ ဖဿော. ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ မဏ္ဍေတွာ သမ္ဖဿောတိ ဝုတ္တံ. စက္ခုတော ပဝတ္တော သမ္ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿော. စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာတိ စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တဖဿပစ္စယာ. ဝေဒယိတန္တိ ဝိန္ဒနံ၊ ဝေဒနာတိ အတ္ထော. တဒေဝ သုခယတီတိ သုခံ၊ ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. သုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ၊ ခနတိ စ ကာယစိတ္တာဗာဓန္တိ သုခံ. ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခံ၊ ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ဒုက္ခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. န ဒုက္ခံ န သုခန္တိ အဒုက္ခမသုခံ. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော. သော ပန စက္ခုသမ္ဖဿော အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တာယ ဝေဒနာယ သဟဇာတ အညမညနိဿယ ဝိပါကအာဟာရသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန အဋ္ဌဓာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သမ္ပဋိစ္ဆနသမ္ပယုတ္တာယ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတဝသေနပဉ္စဓာ၊ သန္တီရဏာဒိသမ္ပယုတ္တာနံ ဥပနိဿယဝသေနေဝ ပစ္စယော ဟောတိ.

သုဏာတီတိ သောတံ. တံ သသမ္ဘာရသောတဗိလဿ အန္တော တနုတမ္ဗလောမာစိတေ အင်္ဂုလိဝေဓကသဏ္ဌာနေ ပဒေသေ သောတဝိညာဏာဒီနံ ယထာရဟံ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝံ သာဓယမာနံ တိဋ္ဌတိ. သပ္ပန္တီတိ သဒ္ဒါ၊ ဥဒါဟရီယန္တီတိ အတ္ထော. ဃာယတီတိ ဃာနံ. တံ သသမ္ဘာရဃာနဗိလဿ အန္တော အဇပဒသဏ္ဌာနေ ပဒေသေ ဃာနဝိညာဏာဒီနံ ယထာရဟံ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝံ သာဓယမာနံ တိဋ္ဌတိ. ဂန္ဓယန္တီတိ ဂန္ဓာ၊ အတ္တနော ဝတ္ထုံ သူစေန္တီတိ အတ္ထော. ဇီဝိတမဝှါယတီတိ ဇိဝှါ၊ သာယနဋ္ဌေန ဝါ ဇိဝှါ. သာ သသမ္ဘာရဇိဝှါယ အတိအဂ္ဂမူလပဿာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဥပရိမတလမဇ္ဈေ ဘိန္နဥပ္ပလဒလဂ္ဂသဏ္ဌာနေ ပဒေသေ ဇိဝှါဝိညာဏာဒီနံ ယထာရဟံ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝံ သာဓယမာနာ တိဋ္ဌတိ. ရသန္တိ တေ သတ္တာတိ ရသာ၊ အဿာဒေန္တီတိ အတ္ထော. ကုစ္ဆိတာနံ သာသဝဓမ္မာနံ အာယောတိ ကာယော. အာယောတိ ဥပ္ပတ္တိဒေသော. သော ယာဝတာ ဣမသ္မိံ ကာယေ ဥပါဒိဏ္ဏပ္ပဝတ္တိ နာမ အတ္ထိ၊ တတ္ထ ယေဘုယျေန ကာယပသာဒေါ ကာယဝိညာဏာဒီနံ ယထာရဟံ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝံ သာဓယမာနော တိဋ္ဌတိ. ဖုသီယန္တီတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ. မုနာတီတိ မနော၊ ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော. အတ္တနော လက္ခဏံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မာ. မနောတိ သဟာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ. ဓမ္မာတိ ဒွါဒသပဘေဒါ ဓမ္မာရမ္မဏာ ဓမ္မာ. မနောဝိညာဏန္တိ ဇဝနမနောဝိညာဏံ. မနောသမ္ဖဿောတိ တံသမ္ပယုတ္တော ဖဿော. သော သမ္ပယုတ္တာယ ဝေဒနာယ ဝိပါကပစ္စယဝဇ္ဇေဟိ သေသေဟိ သတ္တဟိ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အနန္တရာယ တေဟေဝ၊ သေသာနံ ဥပနိဿယဝသေနေဝ ပစ္စယော ဟောတိ.

ရူပါဒီနိ ပဉ္စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ခန္ဓဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. သီတာဒီဟိ ရုပ္ပတိ ပီဠီယတီတိ ရူပံ. ဝေဒယတီတိ ဝေဒနာ. သဉ္ဇာနာတီတိ သညာ. သင်္ခရောန္တီတိ သင်္ခါရာ. ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ. စက္ခာဒီနိ ဓမ္မဝိစာရပရိယန္တာနိ ဒသ ဆက္ကဝသေန၊ သဋ္ဌိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ပိယရူပသာတရူပဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. စက္ခုသမ္ဖဿဇာဒိကာ ဝေဒနာ တံတံသမ္ပယုတ္တာဝ. ရူပေသု သညာ ရူပသညာ. သဉ္စေတယတီတိ သဉ္စေတနာ၊ အဘိသန္ဒဟတီတိ အတ္ထော. တသတီတိ တဏှာ၊ ပိပါသတီတိ အတ္ထော. ဝိတက္ကေတီတိ ဝိတက္ကော၊ ဝိတက္ကနံ ဝါ ဝိတက္ကော၊ ဦဟနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာရမ္မဏေ တေန စိတ္တံ ဝိစရတီတိ ဝိစာရော၊ ဝိစရဏံ ဝါ ဝိစာရော၊ အနုသဉ္စရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၄. ပထဝီဓာတာဒီနိ ဆ ဝိဿဇ္ဇနာနိ သံခိတ္တေန နာမရူပဝဝတ္ထာနဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ပတ္ထဋတ္တာ ပထဝီ. အပ္ပေတိ၊ အာပီယတိ၊ အပ္ပါယတီတိ ဝါ အာပေါ. တေဇယတီတိ တေဇော. ဝါယတီတိ ဝါယော. န ကဿတိ န နိကဿတိ၊ ကသိတုံ ဆိန္ဒိတုံ ဘိန္ဒိတုံ ဝါ န သက္ကာတိ အာကာသော. နိဿတ္တဋ္ဌေန ဓာတု.

ပထဝီကသိဏာဒီနိ ဒသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ကသိဏဘာဝနာဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ကသိဏန္တိ သကလဖရဏဝသေန ကသိဏမဏ္ဍလမ္ပိ တသ္မိံ ဥပဋ္ဌိတနိမိတ္တမ္ပိ တဒါရမ္မဏံ ဈာနမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ. အာဒိမှိ စတ္တာရိ မဟာဘူတကသိဏာရမ္မဏာနိ ဈာနာနိ၊ တတော ပရာနိ စတ္တာရိ ဝဏ္ဏကသိဏာရမ္မဏာနိ. အာကာသကသိဏန္တိ ပရိစ္ဆေဒါကာသော၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ ဈာနံ၊ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသော၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ အာကာသာနဉ္စာယတနံ. ဝိညာဏကသိဏန္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏံ၊ တဒါရမ္မဏဉ္စ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ.

ကေသာဒီနိ ဒွတ္တိံသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တေသု ပန ကေသာဒီသု ပဋိကူလတော ဥပဋ္ဌိတေသု ကာယဂတာသတိဝသေန အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌိတေသု ကသိဏကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ ဓာတုတော ဥပဋ္ဌိတေသု စတုဓာတုဝဝတ္ထာနကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ ကေသာတိအာဒီနိ စ ပဋိကူလတော ဝဏ္ဏတော ဝါ ဥပဋ္ဌိတာနံ တဒါရမ္မဏာနိ ဈာနာနိ၊ ဓာတုတော ဥပဋ္ဌိတဿ တေ စ ကောဋ္ဌာသာ တဒါရမ္မဏာ စ ဓာတုဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကေသာ ဥဘောသု ပဿေသု ကဏ္ဏစူဠိကာဟိ ပုရတော နလာဋန္တေန၊ ပစ္ဆတော စ ဂလဝါဋကေန ပရိစ္ဆိန္နာ သီသကဋာဟဝေဌနစမ္မေ ဝီဟဂ္ဂမတ္တံ ပဝိသိတွာ ဌိတာ အနေကသတသဟဿသင်္ခါ.

လောမာ ဌပေတွာ ကေသာဒီနံ ပတိဋ္ဌိတောကာသံ ဟတ္ထတလပါဒတလာနိ စ ယေဘုယျေန သရီရစမ္မေ နဝနဝုတိယာ လောမကူပသဟဿေသု လိက္ခာမတ္တံ ပဝိသိတွာ ဌိတာ.

နခါ အင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပိဋ္ဌေသု ဌိတာ ဝီသတိ.

ဒန္တာ ဒွီသု ဟဏုကဋ္ဌိကေသု ဌိတာ ယေဘုယျေန ဒွတ္တိံသ.

တစော သကလသရီရံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ပါကဋကိလောမကဿ ဥပရိ ဆဝိယာ ဟေဋ္ဌာ ဌိတံ စမ္မံ.

မံသံ သာဓိကာနိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ အနုလိမ္ပိတွာ ဌိတာနိ နဝမံသပေသိသတာနိ.

နှာရူ သကလသရီရေ အဋ္ဌီနိ အာဗန္ဓိတွာ ဌိတာနိ နဝ နှာရုသတာနိ.

အဋ္ဌီ သကလသရီရေ ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌီနံ ဥပရိ ဌိတာနိ သာဓိကာနိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ.

အဋ္ဌိမိဉ္ဇာ တေသံ တေသံ အဋ္ဌီနံ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတာ မိဉ္ဇာ.

ဝက္ကံ ဂလဝါဋကာ နိက္ခန္တေန ဧကမူလေန ထောကံ ဂန္တွာ ဒွိဓာ ဘိန္နေန ထူလနှာရုနာ ဝိနိဗဒ္ဓါ ဟုတွာ ဟဒယမံသံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတာ ဒွေ မံသပိဏ္ဍိကာ.

ဟဒယံ သရီရဗ္ဘန္တရေ ဒွိန္နံ ထနာနံ မဇ္ဈေ ဌိတံ အန္တော စိတ္တသန္နိဿယံ အဍ္ဎပသတမတ္တလောဟိတပုဏ္ဏံ ပုန္နာဂဋ္ဌိပတိဋ္ဌာနမတ္တာဝါဋကံ ဟဒယမံသံ.

ယကနံ ဒွိန္နံ ထနာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဒက္ခိဏပဿံ နိဿာယ ဌိတံ ယမကမံသပဋလံ.

ကိလောမကံ ဟဒယဝက္ကာနိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတံ ပဋိစ္ဆန္နကိလောမကသင်္ခါတဉ္စ သကလသရီရေ စမ္မဿ ဟေဋ္ဌတော မံသံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နကိလောမကသင်္ခါတဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ ပရိယောနဟနမံသံ.

ပိဟကံ ဟဒယဿ ဝါမပဿေ ဥဒရပဋလဿ မတ္ထကပဿံ နိဿာယ ဌိတံ ဥဒရဇိဝှါမံသံ.

ပပ္ဖါသံ သရီရဗ္ဘန္တရေ ဒွိန္နံ ထနာနံ အန္တရေ ဟဒယယကနာနံ ဥပရိ ဆာဒေတွာ ဩလမ္ဗန္တံ ဌိတံ ဒွတ္တိံသမံသခဏ္ဍပ္ပဘေဒံ ပပ္ဖါသမံသံ.

အန္တံ ဥပရိ ဂလဝါဋကေ ဟေဋ္ဌာ ကရီသမဂ္ဂေ ဝိနိဗန္ဓတ္တာ ဂလဝါဋကကရီသမဂ္ဂပရိယန္တေ သရီရဗ္ဘန္တရေ ဌိတာ ပုရိသဿ ဒွတ္တိံသဟတ္ထာ ဣတ္ထိယာ အဋ္ဌဝီသတိဟတ္ထာ ဧကဝီသတိယာ ဌာနေသု ဩဘဂ္ဂါ အန္တဝဋ္ဋိ.

အန္တဂုဏံ အန္တဘောဂေ ဧကတော အဂလန္တေ အာဗန္ဓိတွာ ဧကဝီသတိယာ အန္တဘောဂါနံ အန္တရာ ဌိတံ ဗန္ဓနံ.

ဥဒရိယံ ဒန္တမုသလသဉ္စုဏ္ဏိတံ ဇိဝှါဟတ္ထပရိဝတ္တိတံ ခေဠလာလာပလိဗုဒ္ဓံ တံခဏဝိဂတဝဏ္ဏဂန္ဓရသာဒိသမ္ပဒံ တန္တဝါယခလိသုဝါနဝမထုသဒိသံ နိပတိတွာ ပိတ္တသေမှဝါတပလိဝေဌိတံ ဟုတွာ ဥဒရဂ္ဂိသန္တာပဝေဂကုထိတံ ကိမိကုလာကုလံ ဥပရူပရိ ဖေဏဗုဗ္ဗုဠကာနိ မုဉ္စန္တံ ပရမကသမ္ဗုကဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ အာမာသယသင်္ခါတေ ဥပရိနာဘိအန္တပဋလေ ဌိတံ နာနပ္ပကာရကံ အသိတပီတခါယိတသာယိတံ.

ကရီသံ ပက္ကာသယသင်္ခါတေ ဟေဋ္ဌာ နာဘိပိဋ္ဌိကဏ္ဋကမူလာနံ အန္တရေ ဥဗ္ဗေဓေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တေ အန္တာဝသာနေ ဌိတံ ဝစ္စံ.

ပိတ္တံ ဟဒယမံသပပ္ဖါသာနံ အန္တရေ ယကနမံသံ နိဿာယ ဌိတံ မဟာကောသာတကီကောသကသဒိသေ ပိတ္တကောသကေ ဌိတံ ဗဒ္ဓပိတ္တသင်္ခါတဉ္စ၊ ကေသလောမနခဒန္တာနံ မံသဝိနိမုတ္တဋ္ဌာနဉ္စေဝ ထဒ္ဓသုက္ခစမ္မဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသံ သရီရံ ဗျာပေတွာ ဌိတံ အဗဒ္ဓပိတ္တသင်္ခါတဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ ပိတ္တံ.

သေမှံ ဥဒရပဋလေ ဌိတံ ဧကပတ္ထပူရပ္ပမာဏံ သေမှံ.

ပုဗ္ဗော ခါဏုကဏ္ဋကပဟရဏဂ္ဂိဇာလာဒီဟိ အဘိဟတေ ဝါ သရီရပ္ပဒေသေ အဗ္ဘန္တရဓာတုက္ခောဘဝသေန ဝါ ဥပ္ပန္နေသု ဂဏ္ဍပီဠကာဒီသု ပရိပက္ကလောဟိတပရိဏာမော. လောဟိတံ ယကနဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂံ ပူရေတွာ ဟဒယဝက္ကပပ္ဖါသာနံ ဥပရိ ထောကံ ထောကံ ပဂ္ဃရန္တံ ဝက္ကဟဒယယကနပပ္ဖါသေ တေမယမာနံ ဌိတံ ဧကပတ္ထပူရမတ္တံ သန္နိစိတလောဟိတသင်္ခါတဉ္စ၊ ကေသလောမနခဒန္တာနံ မံသဝိနိမုတ္တဋ္ဌာနဉ္စေဝ ထဒ္ဓသုက္ခစမ္မဉ္စ ဌပေတွာ ဓမနိဇာလာနုသာရေန သဗ္ဗံ ဥပါဒိဏ္ဏသရီရံ ဖရိတွာ ဌိတံ သံသရဏလောဟိတသင်္ခါတဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ လောဟိတံ.

သေဒေါ အဂ္ဂိသန္တာပသူရိယသန္တာပဥတုဝိကာရာဒီဟိ သန္တတ္တေ သရီရေ သဗ္ဗကေသလောမကူပဝိဝရေဟိ ပဂ္ဃရဏကအာပေါဓာတု.

မေဒေါ ထူလဿ သကလသရီရေ စမ္မမံသန္တရေ ကိသဿ ဇင်္ဃမံသာဒီနိ နိဿာယ ဌိတော ထိနသိနေဟော.

အဿု သောမနဿဒေါမနဿဝိသဘာဂါဟာရဥတူဟိ သမုဋ္ဌဟိတွာ အက္ခိကူပကေ ပူရေတွာ တိဋ္ဌန္တီ ဝါ ပဂ္ဃရန္တီ ဝါ အာပေါဓာတု.

ဝသာ အဂ္ဂိသန္တာပသူရိယသန္တာပဥတုဝိသဘာဂေဟိ ဥသ္မာဇာတေသု ယေဘုယျေန ဟတ္ထတလဟတ္ထပိဋ္ဌိပါဒတလပါဒပိဋ္ဌိနာသာပုဋနလာဋအံသကူဋေသု ဌိတော ဝိလီနသိနေဟော.

ခေဠော တထာရူပံ အာဟာရံ ပဿန္တဿ ဝါ သရန္တဿ ဝါ မုခေ ဝါ ဌပေန္တဿ ဟဒယံ ဝါ အာကိလာယန္တဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝါ ဇိဂုစ္ဆံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ဘိယျော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဥဘောဟိ ကပေါလပဿေဟိ ဩရုယှ ဇိဝှါယ တိဋ္ဌမာနာ ဖေဏမိဿာ အာပေါဓာတု.

သိင်္ဃာဏိကာ ဝိသဘာဂါဟာရဥတုဝသေန သဉ္ဇာတဓာတုက္ခောဘဿ ဝါ ရောဒန္တဿ ဝါ အန္တောသီသေ မတ္ထလုင်္ဂတော ဂလိတွာ တာလုမတ္ထကဝိဝရေန ဩတရိတွာ နာသာပုဋေ ပူရေတွာ တိဋ္ဌန္တံ ဝါ ပဂ္ဃရန္တံ ဝါ ပူတိ အသုစိ ပိစ္ဆိလံ.

လသိကာ အဋ္ဌိသန္ဓီနံ အဗ္ဘဉ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနံ အသီတိသတသန္ဓီနံ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတံ ပိစ္ဆိလကုဏပံ.

မုတ္တံ အာဟာရဥတုဝသေန ဝတ္ထိပုဋဗ္ဘန္တရေ ဌိတာ အာပေါဓာတု.

မတ္ထလုင်္ဂံ သီသကဋာဟဗ္ဘန္တရေ စတ္တာရော သိဗ္ဗိနိမဂ္ဂေ နိဿာယ ဌိတော စတုပိဏ္ဍသမောဓာနော မိဉ္ဇရာသိ.

စက္ခာယတနာဒီနိ ဒွါဒသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဒွါဒသာယတနဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. အာယတနတော၊ အာယာနံ တနနတော၊ အာယတဿ စ နယနတော အာယတနံ. စက္ခုရူပါဒီသု ဟိ တံတံဒွါရာရမ္မဏာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သေန သေန အနုဘဝနာဒိနာ ကိစ္စေန အာယတန္တိ ဥဋ္ဌဟန္တိ ဃဋန္တိ၊ ဝါယမန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ စ ပန အာယဘူတေ ဓမ္မေ ဧတာနိ တနောန္တိ၊ ဝိတ္ထာရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒဉ္စ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ပဝတ္တံ အတီဝ အာယတံ သံသာရဒုက္ခံ ယာဝ န နိဝတ္တတိ၊ တာဝ နယန္တိ၊ ပဝတ္တယန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အပိစ နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာကရဋ္ဌေန သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန ကာရဏဋ္ဌေန စ အာယတနံ. တထာ ဟိ လောကေ ‘‘ဣဿရာယတနံ ဝါသုဒေဝါယတန’’န္တိအာဒီသု နိဝါသဋ္ဌာနံ ‘‘အာယတန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သုဝဏ္ဏာယတနံ ရဇတာယတန’’န္တိအာဒီသု အာကရော. သာသနေ ပန ‘‘မနောရမေ အာယတနေ၊ သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၃၈) သမောသရဏဋ္ဌာနံ. ‘‘ဒက္ခိဏာပထော ဂုန္နံ အာယတန’’န္တိအာဒီသု သဉ္ဇာတိဒေသော. ‘‘တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၁၀၂၊ ၅.၂၃) ကာရဏံ. စက္ခုအာဒီသု စာပိ တေ တေ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ နိဝသန္တိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ စက္ခာဒယော နေသံ နိဝါသဋ္ဌာနံ၊ စက္ခာဒီသု စ တေ အာကိဏ္ဏာ တန္နိဿယတ္တာ တဒါရမ္မဏတ္တာ စာတိ စက္ခာဒယော စ နေသံ အာကရော၊ တတ္ထ တတ္ထ ဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏဝသေန သမောသရဏတော စက္ခာဒယော စ နေသံ သမောသရဏဋ္ဌာနံ၊ တံနိဿယာရမ္မဏဘာဝေန တတ္ထေဝ ဥပ္ပတ္တိတော စက္ခာဒယော စ နေသံ သဉ္ဇာတိဒေသော၊ စက္ခာဒီနံ အဘာဝေ အဘာဝတော စက္ခာဒယော စ နေသံ ကာရဏန္တိ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန စက္ခု စ တံ အာယတနဉ္စာတိ စက္ခာယတနံ. ဧဝံ သေသာနိပိ.

စက္ခုဓာတာဒီနိ အဋ္ဌာရသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ အဋ္ဌာရသဓာတုဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. စက္ခာဒီသု ဧကေကော ဓမ္မော ယထာသမ္ဘဝံ ဝိဒဟတိ၊ ဓီယတေ၊ ဝိဓာနံ ဝိဓီယတေ၊ ဧတာယ၊ ဧတ္ထ ဝါ ဓီယတီတိ ဓာတု. လောကိယာ ဟိ ဓာတုယော ကာရဏဘာဝေန ဝဝတ္ထိတာ ဟုတွာ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဓာတုယော ဝိယ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိံ၊ အနေကပ္ပကာရံ သံသာရဒုက္ခံ ဝိဒဟန္တိ. ဘာရဟာရေဟိ စ ဘာရော ဝိယ သတ္တေဟိ ဓီယန္တေ၊ ဓာရီယန္တီတိ အတ္ထော. ဒုက္ခဝိဓာနမတ္တမေဝ စေတာ အဝသဝတ္တနတော. ဧတာဟိ စ ကရဏဘူတာဟိ သံသာရဒုက္ခံ သတ္တေဟိ အနုဝိဓီယတိ. တထာဝိဟိတဉ္စေတံ ဧတာသွေဝ ဓီယတိ၊ ဌပီယတီတိ အတ္ထော. အပိစ ယထာ တိတ္ထိယာနံ အတ္တာ နာမ သဘာဝတော နတ္ထိ၊ န ဧဝမေတာ. ဧတာ ပန အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေန္တီတိ ဓာတုယော. ယထာ စ လောကေ ဝိစိတ္တာ ဟရိတာလမနောသိလာဒယော သေလာဝယဝါ ဓာတုယောတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝမေတာပိ ဓာတုယော ဝိယာတိ ဓာတုယော. ဝိစိတ္တာ ဟေတာ ဉာဏနေယျာဝယဝါတိ. ယထာ ဝါ သရီရသင်္ခါတဿ သမုဒါယဿ အဝယဝဘူတေသု ရသသောဏိတာဒီသု အညမညဝိသဘာဂလက္ခဏပရိစ္ဆိန္နေသု ဓာတုသမညာ၊ ဧဝမေဝေတေသုပိ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတဿ အတ္တဘာဝဿ အဝယဝေသု ဓာတုသမညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အညမညဝိသဘာဂလက္ခဏပရိစ္ဆိန္နာ ဟေတေ စက္ခာဒယောတိ. အပိစ ဓာတူတိ နိဇ္ဇီဝမတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘ဆဓာတုရော အယံ ဘိက္ခု ပုရိသော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၃၄၃-၃၄၄) ဇီဝသညာသမူဟနနတ္ထံ ဓာတုဒေသနံ အကာသီတိ. ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန စက္ခု စ တံ ဓာတု စာတိ စက္ခုဓာတု. ဧဝံ သေသာပိ. မနောဓာတူတိ စ တိဿော မနောဓာတုယော. ဓမ္မဓာတူတိ ဝေဒနာသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓာ သောဠသ သုခုမရူပါနိ နိဗ္ဗာနဉ္စ. မနောဝိညာဏဓာတူတိ ဆသတ္တတိ မနောဝိညာဏဓာတုယော.

စက္ခုန္ဒြိယာဒီနိ ဗာဝီသတိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဗာဝီသတိန္ဒြိယဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. စက္ခုမေဝ ဒဿနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ စက္ခုန္ဒြိယံ. သောတမေဝ သဝနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ သောတိန္ဒြိယံ. ဃာနမေဝ ဃာယနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဃာနိန္ဒြိယံ. ဇိဝှါ ဧဝ သာယနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဇိဝှိန္ဒြိယံ. ကာယော ဧဝ ဖုသနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ကာယိန္ဒြိယံ. မနတေ ဣတိ မနော၊ ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပနာဟု – နာလိယာ မိနမာနော ဝိယ မဟာတုလာယ ဓာရယမာနော ဝိယ စ အာရမ္မဏံ မနတိ ဇာနာတီတိ မနော၊ တဒေဝ မနနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ မနိန္ဒြိယံ.

ဇီဝန္တိ တေန တံသဟဇာတာ ဓမ္မာတိ ဇီဝိတံ၊ တဒေဝ အနုပါလနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. တံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ ဒုဝိဓံ. သဗ္ဗကမ္မဇရူပသဟဇံ သဟဇရူပါနုပါလနံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ သဗ္ဗစိတ္တသဟဇံ သဟဇအရူပါနုပါလနံ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ.

ထီယတိ သင်္ဃာတံ ဂစ္ဆတိ ဧတိဿာ ဂဗ္ဘောတိ ဣတ္ထီ၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီသု ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ နိယမတော ဣတ္ထိယာ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ.

ပုံ-ဝုစ္စတိ နိရယော၊ ပုံ သင်္ခါတေ နိရယေ ရိသီယတိ ဟိံသီယတီတိ ပုရိသော၊ ပုရိသလိင်္ဂါဒီသု ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ နိယမတော ပုရိသဿေဝ ဣန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယံ. ဒွီသုပေတေသု ဧကေကံ သဘာဝကဿ ဧကေကဿ ကမ္မဇရူပသဟဇံ ဟောတိ.

ကုသလဝိပါကကာယဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ သုခံ၊ ကာယိကသာတလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ သုခမေဝ ဣန္ဒြိယံ သုခိန္ဒြိယံ.

အကုသလဝိပါကကာယဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ ဒုက္ခံ၊ ကာယိကအသာတလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ ဒုက္ခမေဝ ဣန္ဒြိယံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ.

ပီတိသောမနဿယောဂတော သောဘနံ မနော အဿာတိ သုမနော၊ သုမနဿ ဘာဝေါ သောမနဿံ၊ စေတသိကသာတလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ သောမနဿမေဝ ဣန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ.

ဒေါမနဿယောဂတော ဒုဋ္ဌု မနော အဿာတိ၊ ဟီနဝေဒနတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ မနော အဿာတိ ဒုမ္မနော၊ ဒုမ္မနဿ ဘာဝေါ ဒေါမနဿံ၊ စေတသိကအသာတလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ ဒေါမနဿမေဝ ဣန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ. သုခဒုက္ခာကာရပဝတ္တိံ ဥပေက္ခတိ မဇ္ဈတ္တာကာရသဏ္ဌိတတ္တာ တေနာကာရေန ပဝတ္တတီတိ ဥပေက္ခာ၊ မဇ္ဈတ္တလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ ဥပေက္ခာ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ.

သဒ္ဒဟန္တိ ဧတာယ၊ သယံ ဝါ သဒ္ဒဟတိ၊ သဒ္ဒဟနမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ သဒ္ဓါ၊ အဿဒ္ဓိယဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိအတ္ထေန ဣန္ဒြိယံ၊ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ သဒ္ဓါယေဝ ဣန္ဒြိယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ.

ဝီရဘာဝေါ ဝီရိယံ၊ ဝီရာနံ ဝါ ကမ္မံ၊ ဝိဓိနာ ဝါ နယေန ဤရယိတဗ္ဗံ ပဝတ္တယိတဗ္ဗန္တိ ဝီရိယံ၊ ကောသဇ္ဇဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိအတ္ထေန ဣန္ဒြိယံ၊ ပဂ္ဂဟဏလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယမေဝ ဣန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ.

သရန္တိ တာယ၊ သယံ ဝါ သရတိ၊ သရဏမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ သတိ၊ မုဋ္ဌသစ္စဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိအတ္ထေန ဣန္ဒြိယံ၊ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ သတိ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ.

အာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမ္မာ အာဓိယတိ ဌပေတီတိ သမာဓိ၊ ဝိက္ခေပဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိအတ္ထေန ဣန္ဒြိယံ၊ အဝိက္ခေပလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ သမာဓိ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ.

‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အရိယသစ္စာနိ ပဇာနာတီတိ ပညာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ ပညာပနဝသေန ပညာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာယ အဘိဘဝနတော အဓိပတိအတ္ထေန ဣန္ဒြိယံ၊ ဒဿနလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ ပညာ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ.

အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ အနညာတံ အမတံ ပဒံ စတုသစ္စဓမ္မမေဝ ဝါ ဇာနိဿာမီတိ ပဋိပန္နဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဣန္ဒြိယဋ္ဌသမ္ဘဝတော စ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဿေတံ နာမံ.

ပဌမမဂ္ဂေန ဉာတံ မရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာ တေသံယေဝ တေန မဂ္ဂေန ဉာတာနံ စတုသစ္စဓမ္မာနမေဝ ဇာနနတော ဣန္ဒြိယဋ္ဌသမ္ဘဝတော စ အာဇာနနကံ ဣန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ. သောတာပတ္တိဖလာဒီသု ဆသု ဌာနေသု ဉာဏဿေတံ နာမံ.

အညာတာဝိနော စတုသစ္စေသု နိဋ္ဌိတဉာဏကိစ္စဿ ခီဏာသဝဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဣန္ဒြိယဋ္ဌသမ္ဘဝတော စ အညာတာဝိန္ဒြိယံ၊ အညာတာဝီနံ ဝါ စတူသု သစ္စေသု နိဋ္ဌိတကိစ္စာနံ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတာနံ ဓမ္မာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဣန္ဒဋ္ဌသာဓနေန အညာတာဝိန္ဒြိယံ. အရဟတ္တဖလဉာဏဿေတံ နာမံ. သဗ္ဗာနိပေတာနိ ယထာယောဂံ ဣန္ဒလိင်္ဂဋ္ဌေန ဣန္ဒဒေသိတဋ္ဌေန ဣန္ဒဒိဋ္ဌဋ္ဌေန ဣန္ဒသိဋ္ဌဋ္ဌေန ဣန္ဒဇုဋ္ဌဋ္ဌေန စ ဣန္ဒြိယာနိ. ဘဂဝါ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရမိဿရိယဘာဝတော ဣန္ဒော၊ ကုသလာကုသလဉ္စ ကမ္မံ ကမ္မေသု ကဿစိ ဣဿရိယာဘာဝတော. တေနေဝေတ္ထ ကမ္မဇနိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ကုသလာကုသလကမ္မံ ဥလ္လိင်္ဂေန္တိ၊ တေန စ သိဋ္ဌာနီတိ ဣန္ဒလိင်္ဂဋ္ဌေန ဣန္ဒသိဋ္ဌဋ္ဌေန စ ဣန္ဒြိယာနိ. သဗ္ဗာနေဝ ပနေတာနိ ဘဂဝတာ မုနိန္ဒေန ယထာဘူတတော ပကာသိတာနိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါနိ စာတိ ဣန္ဒဒေသိတဋ္ဌေန ဣန္ဒဒိဋ္ဌဋ္ဌေန စ ဣန္ဒြိယာနိ. တေနေဝ စ ဘဂဝတာ မုနိန္ဒေန ကာနိစိ ဂေါစရာသေဝနာယ၊ ကာနိစိ ဘာဝနာသေဝနာယ သေဝိတာနီတိ ဣန္ဒဇုဋ္ဌဋ္ဌေနပိ ဣန္ဒြိယာနိ. အပိ စ အာဓိပစ္စသင်္ခါတေန ဣဿရိယဋ္ဌေနပိ ဧတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ. စက္ခုဝိညာဏာဒိပဝတ္တိယဉှိ စက္ခာဒီနံ သိဒ္ဓမာဓိပစ္စံ တသ္မိံ တိက္ခေ တိက္ခတ္တာ မန္ဒေ စ မန္ဒတ္တာတိ.

၅. ကာမဓာတုအာဒီနိ ဒွါဒသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဘဝပ္ပဘေဒဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ကာမရာဂသင်္ခါတေန ကာမေန ယုတ္တာ ဓာတု ကာမဓာတု၊ ကာမသင်္ခါတာ ဝါ ဓာတု ကာမဓာတု.

ကာမံ ပဟာယ ရူပေန ယုတ္တာ ဓာတု ရူပဓာတု၊ ရူပသင်္ခါတာ ဝါ ဓာတု ရူပဓာတု.

ကာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဟာယ အရူပေန ယုတ္တာ ဓာတု အရူပဓာတု၊ အရူပသင်္ခါတာ ဝါ ဓာတု အရူပဓာတု.

တာ ဧဝ ဓာတုယော ပုန ဘဝပရိယာယေန ဝုတ္တာ. ဘဝတီတိ ဟိ ဘဝေါတိ ဝုစ္စတိ. သညာယ ယုတ္တော ဘဝေါ သညာဘဝေါ၊ သညာသဟဂတော ဝါ ဘဝေါ သညာဘဝေါ၊ သညာ ဝါ ဧတ္ထ ဘဝေ အတ္ထီတိ သညာဘဝေါ. သော ကာမဘဝေါ စ အသညာဘဝမုတ္တော ရူပဘဝေါ စ နေဝသညာနာသညာဘဝမုတ္တော အရူပဘဝေါ စ ဟောတိ.

န သညာဘဝေါ အသညာဘဝေါ၊ သော ရူပဘဝေကဒေသော.

ဩဠာရိကတ္တာဘာဝတော နေဝသညာ၊ သုခုမတ္တေန သမ္ဘဝတော နာသညာတိ နေဝသညာနာသညာ၊ တာယ ယုတ္တော ဘဝေါ နေဝသညာနာသညာဘဝေါ. အထ ဝါ ဩဠာရိကာယ သညာယ အဘာဝါ၊ သုခုမာယ စ ဘာဝါ နေဝသညာနာသညာ အသ္မိံ ဘဝေတိ နေဝသညာနာသညာဘဝေါ၊ သော အရူပဘဝေကဒေသော.

ဧကေန ရူပက္ခန္ဓေန ဝေါကိဏ္ဏော ဘဝေါ ဧကေန ဝေါကာရော အဿ ဘဝဿာတိ ဧကဝေါကာရဘဝေါ၊ သော အသညဘဝေါဝ.

စတူဟိ အရူပက္ခန္ဓေဟိ ဝေါကိဏ္ဏော ဘဝေါ စတူဟိ ဝေါကာရော အဿ ဘဝဿာတိ စတုဝေါကာရဘဝေါ၊ သော အရူပဘဝေါ ဧဝ.

ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝေါကိဏ္ဏော ဘဝေါ ပဉ္စဟိ ဝေါကာရော အဿ ဘဝဿာတိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ၊ သော ကာမဘဝေါ စ ရူပဘဝေကဒေသော စ ဟောတိ.

၆. ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ဒွါဒသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဈာနသမာပတ္တိဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ဈာနန္တိ ဣဓ ဗြဟ္မဝိဟာရမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. ဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခစိတ္တေကဂ္ဂတာသမ္ပယုတ္တံ ပဌမံ ဈာနံ. ပီတိသုခစိတ္တေကဂ္ဂတာသမ္ပယုတ္တံ ဒုတိယံ ဈာနံ. သုခစိတ္တေကဂ္ဂတာသမ္ပယုတ္တံ တတိယံ ဈာနံ. ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာသမ္ပယုတ္တံ စတုတ္ထံ ဈာနံ.

မေဒတိ မေဇ္ဇတီတိ မေတ္တာ၊ သိနိယှတီတိ အတ္ထော. မိတ္တေ ဝါ ဘဝါ၊ မိတ္တဿ ဝါ ဧသာ ပဝတ္တီတိ မေတ္တာ၊ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ မုတ္တတ္တာ အာရမ္မဏေ စာဓိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တိ၊ စေတသော ဝိမုတ္တိ စေတောဝိမုတ္တိ၊ မေတ္တာ ဧဝ စေတောဝိမုတ္တိ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ.

ကရုဏာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ.

မောဒန္တိ တာယ တံသမင်္ဂိနော၊ သယံ ဝါ မောဒတိ၊ မောဒနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ မုဒိတာ. ‘‘အဝေရာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိဗျာပါရပ္ပဟာနေန မဇ္ဈတ္တဘာဝူပဂမနေန စ ဥပေက္ခတီတိ ဥပေက္ခာ. မေတ္တာဒယော တယော ဗြဟ္မဝိဟာရာ ပဌမာဒီဟိ တီဟိ ဈာနေဟိ ယုတ္တာ. ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရော စတုတ္ထဇ္ဈာနေန ယုတ္တော.

ဖရဏဝသေန နတ္ထိ ဧတဿ အန္တောတိ အနန္တော. အာကာသော အနန္တော အာကာသာနန္တော၊ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသော. အာကာသာနန္တောယေဝ အာကာသာနဉ္စံ၊ တံ အာကာသာနဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ ဈာနဿ ‘‘ဒေဝါနံ ဒေဝါယတနမိဝါ’’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ. အာကာသာနဉ္စာယတနမေဝ သမာပတ္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိ. ဖရဏဝသေန စ နတ္ထိ ဧတဿ အန္တောတိ အနန္တံ၊ တံ အာကာသာရမ္မဏံ ဝိညာဏံ. အနန္တမေဝ အာနဉ္စံ၊ ဝိညာဏံ အာနဉ္စံ ‘‘ဝိညာဏာနဉ္စ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဝိညာဏဉ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ ရုဠှိသဒ္ဒေါ. တံ ဝိညာဏဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ ဈာနဿ ‘‘ဒေဝါနံ ဒေဝါယတနမိဝါ’’တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ. နတ္ထိ ဧတဿ ကိဉ္စနန္တိ အကိဉ္စနံ၊ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဿ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကိဉ္စနဿ ဘာဝေါ အာကိဉ္စညံ. အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏာဘာဝဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ အာကိဉ္စညံ. အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ ဈာနဿ ‘‘ဒေဝါနံ ဒေဝါယတနမိဝါ’’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ. ဩဠာရိကာယ သညာယ အဘာဝတော၊ သုခုမာယ စ ဘာဝတော နေဝဿ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ ဈာနဿ သညာ နာသညာတိ နေဝသညာနာသညံ. နေဝသညာနာသညဉ္စ တံ မနာယတနဓမ္မာယတနပရိယာပန္နတ္တာ အာယတနဉ္စာတိ နေဝသညာနာသညာယတနံ. အထ ဝါ ယာယမေတ္ထ သညာ သာ ပဋုသညာကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထတာယ နေဝသညာ၊ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ နာသညာတိ နေဝသညာနာသညာ၊ နေဝသညာနာသညာ စ သာ သေသဓမ္မာနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနဉ္စာတိ နေဝသညာနာသညာယတနံ. အာကိဉ္စညာယတနာရမ္မဏာယ သမာပတ္တိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. န ကေဝလံ ဧတ္ထ သညာ ဧဒိသီ၊ အထ ခေါ ဝေဒနာပိ နေဝဝေဒနာ နာဝေဒနာ. စိတ္တမ္ပိ နေဝစိတ္တံ နာစိတ္တံ. ဖဿောပိ နေဝဖဿော နာဖဿော. ဧသ နယော သေသသမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု. သညာသီသေန ပနာယံ ဒေသနာ ကတာတိ.

အဝိဇ္ဇာဒီနိ ဒွါဒသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ပူရေတုံ အယုတ္တဋ္ဌေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိ အဝိန္ဒိယံ နာမ၊ အလဒ္ဓဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တံ အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. တဗ္ဗိပရီတတော ကာယသုစရိတာဒိ ဝိန္ဒိယံ နာမ၊ တံ ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ခန္ဓာနံ ရာသဋ္ဌံ၊ အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ၊ ဓာတူနံ သုညဋ္ဌံ၊ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိပတိယဋ္ဌံ၊ သစ္စာနံ တထဋ္ဌံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိပိ အဝိဇ္ဇာ၊ အန္တဝိရဟိတေ သံသာရေ သဗ္ဗယောနိဂတိဘဝဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေသု သတ္တေ ဇဝါပေတီတိ အဝိဇ္ဇာ၊ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေသု ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ၊ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတီတိ အဝိဇ္ဇာ၊ အပိ စ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဆာဒနတောပိ အဝိဇ္ဇာ. သင်္ခတမဘိသင်္ခရောန္တီတိ သင်္ခါရာ. ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ. နမတီတိ နာမံ၊ နာမယတီတိ ဝါ နာမံ. ရုပ္ပတီတိ ရူပံ. အာယေ တနောတိ၊ အာယတဉ္စ နယတီတိ အာယတနံ. ဖုသတီတိ ဖဿော. ဝေဒယတီတိ ဝေဒနာ. ပရိတဿတီတိ တဏှာ. ဥပါဒိယတိ ဘုသံ ဂဏှာတီတိ ဥပါဒါနံ. ဘဝတိ၊ ဘာဝယတီတိ ဝါ ဘဝေါ. ဇနနံ ဇာတိ. ဇီရဏံ ဇရာ. မရန္တိ ဧတေနာတိ မရဏံ.

၇. ဒုက္ခာဒီနိ အဋ္ဌသတာနိ အဋ္ဌ စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ စတုသစ္စယောဇနာဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ‘‘ဒုက္ခံ အဘိညေယျ’’န္တိအာဒီသု ဟိ ဆန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန စတုဝီသတိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ‘‘စက္ခု ဇရာမရဏ’’န္တိ ပေယျာလေ ‘‘စက္ခု အဘိညေယျံ သောတံ အဘိညေယျ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘ဇာတိ အဘိညေယျာ’’တိ ပရိယောသာနေန ပဉ္စနဝုတာဓိကေန ဝိဿဇ္ဇနသတေန ယောဇေတွာ ဝုတ္တာနိ. ပဉ္စနဝုတာဓိကံ စတုက္ကသတံ ဟောတိ၊ တေသံ စတုက္ကာနံ ဝသေန အသီတိအဓိကာနိ သတ္တ ဝိဿဇ္ဇနသတာနိ. ‘‘ဇရာမရဏံ အဘိညေယျ’’န္တိအာဒိကေ စတုက္ကေ ‘‘စတ္တာရိ ဝိဿဇ္ဇနာနီ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗာနိ အဋ္ဌ စ သတာနိ အဋ္ဌ စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဟောန္တိ. ဧတ္ထ စ တဿ တဿ ဓမ္မဿ ပဓာနဘူတော ပစ္စယော သမုဒယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သဗ္ဗသင်္ခါရေဟိ သုညံ နိဗ္ဗာနံ နိရောဓောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယာဒီနံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဟိ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနံ ဧတ္ထ အဘာဝံ သန္ဓာယ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယနိရောဓောတိအာဒိ ယုဇ္ဇတိ. နိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါတိ စ သဗ္ဗတ္ထ အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ. ဧဝဉှိ ဝုစ္စမာနေ ဖလေပိ မဂ္ဂဝေါဟာရသမ္ဘဝတော အညိန္ဒြိယအညာတာဝိန္ဒြိယာနမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ. ပုန ဒုက္ခာဒီနံ ပရိညဋ္ဌာဒိဝသေန အဋ္ဌသတာနိ အဋ္ဌ စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ၊ ပုန ဒုက္ခာဒီနံ ပရိညာပဋိဝေဓဋ္ဌာဒိဝသေန အဋ္ဌသတာနိ အဋ္ဌ စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ပရိညာ စ သာ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗဋ္ဌေန ပဋိဝေဓော စာတိ ပရိညာပဋိဝေဓော. ပရိညာပဋိဝေဓောဝ အတ္ထော ပရိညာပဋိဝေဓဋ္ဌော.

၈. ပုန တာနေဝ ဒုက္ခာဒီနိ ဇရာမရဏပရိယန္တာနိ ဒွိအဓိကာနိ ဒွေ ပဒသတာနိ သမုဒယာဒီဟိ သတ္တဟိ သတ္တဟိ ပဒေဟိ ယောဇေတွာ ဒွိအဓိကာနံ ဒွိန္နံ အဋ္ဌကသတာနံ ဝသေန သဟဿဉ္စ ဆ စ သတာနိ သောဠသ စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တတ္ထ ပဓာနဘူတော ပစ္စယော သမုဒယော၊ တဿ နိရောဓော သမုဒယနိရောဓော. ဆန္ဒော ဧဝ ရာဂေါ ဆန္ဒရာဂေါ၊ ဒုက္ခေ သုခသညာယ ဒုက္ခဿ ဆန္ဒရာဂေါ၊ တဿ နိရောဓော ဆန္ဒရာဂနိရောဓော. ဒုက္ခံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ သုခံ သောမနဿံ ဒုက္ခဿ အဿာဒေါ. ဒုက္ခဿ အနိစ္စတာ ဒုက္ခဿ ဝိပရိဏာမဓမ္မတာ ဒုက္ခဿ အာဒီနဝေါ. ဒုက္ခေ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ. ‘‘ယံ ခေါ ပန ကိဉ္စိ ဘူတံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ နိရောဓော တဿ နိဿရဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၄) ဝစနတော နိဗ္ဗာနမေဝ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ. ‘‘ဒုက္ခနိရောဓော သမုဒယနိရောဓော ဆန္ဒရာဂနိရောဓော ဒုက္ခဿ နိဿရဏ’’န္တိ နာနာသင်္ခတပဋိပက္ခဝသေန နာနာပရိယာယဝစနေဟိ စတူသု ဌာနေသု နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘အာဟာရသမုဒယာ ဒုက္ခသမုဒယော အာဟာရနိရောဓာ ဒုက္ခနိရောဓော သရသဝသေန သမုဒယနိရောဓော၊ အထ ဝါ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန သမုဒယနိရောဓော သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ဆန္ဒရာဂနိရောဓော’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝဉ္စ ဝုစ္စမာနေ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနံ အဝိပဿနူပဂတ္တာ န သဗ္ဗသာဓာရဏံ ဟောတီတိ ပဌမံ ဝုတ္တနယောဝ ဂဟေတဗ္ဗော. လောကုတ္တရိန္ဒြိယေသု ဟိ ဆန္ဒရာဂါဘာဝတောယေဝ ဆန္ဒရာဂနိရောဓောတိ ယုဇ္ဇတိ. သရီရေ ဆန္ဒရာဂေနေဝ သရီရေကဒေသေသု ကေသာဒီသုပိ ဆန္ဒရာဂေါ ကတောဝ ဟောတိ၊ ဇရာမရဏဝန္တေသု ဆန္ဒရာဂေနေဝ ဇရာမရဏေသုပိ ဆန္ဒရာဂေါ ကတောဝ ဟောတိ. ဧဝံ အဿာဒါဒီနဝါပိ ယောဇေတဗ္ဗာ. ပုန ဒုက္ခာဒီနိ ဇရာမရဏပရိယန္တာနိ ဒွိအဓိကာနိ ဒွေ ပဒသတာနိ သမုဒယာဒီဟိ ဆဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ ယောဇေတွာ ဒွိအဓိကာနံ ဒွိန္နံ သတ္တကသတာနံ ဝသေန နယသဟဿဉ္စ စတ္တာရိ စ သတာနိ စုဒ္ဒသ စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ.

၉. ဣဒါနိ ရူပါဒီနိ ဇရာမရဏပရိယန္တာနိ ဧကာဓိကာနိ ဒွေ ပဒသတာနိ သတ္တဟိ အနုပဿနာဟိ ယောဇေတွာ နိဒ္ဒိသိတုံ ပဌမံ တာဝ အနိစ္စာနုပဿနာဒယော သတ္တ အနုပဿနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. တာနိ သဗ္ဗာနိ သတ္တဟိ သုဒ္ဓိကအနုပဿနာဝိဿဇ္ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ သဟဿဉ္စ စတ္တာရိ စ သတာနိ စုဒ္ဒသ စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဟောန္တိ. အနိစ္စန္တိ အနုပဿနာ အနိစ္စာနုပဿနာ. သာ နိစ္စသညာပဋိပက္ခာ. ဒုက္ခန္တိ အနုပဿနာ ဒုက္ခာနုပဿနာ. သာ သုခသညာပဋိပက္ခာ. အနတ္တာတိ အနုပဿနာ အနတ္တာနုပဿနာ. သာ အတ္တသညာပဋိပက္ခာ. တိဿန္နံ အနုပဿနာနံ ပရိပူရတ္တာ နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ နိဗ္ဗိဒါ၊ နိဗ္ဗိဒါ စ သာ အနုပဿနာ စာတိ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ. သာ နန္ဒိပဋိပက္ခာ. စတဿန္နံ အနုပဿနာနံ ပရိပူရတ္တာ ဝိရဇ္ဇတီတိ ဝိရာဂေါ၊ ဝိရာဂေါ စ သော အနုပဿနာ စာတိ ဝိရာဂါနုပဿနာ. သာ ရာဂပဋိပက္ခာ. ပဉ္စန္နံ အနုပဿနာနံ ပရိပူရတ္တာ ရာဂံ နိရောဓေတီတိ နိရောဓော၊ နိရောဓော စ သော အနုပဿနာ စာတိ နိရောဓာနုပဿနာ. သာ သမုဒယပဋိပက္ခာ. ဆန္နံ အနုပဿနာနံ ပရိပူရတ္တာ ပဋိနိဿဇ္ဇတီတိ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ စ သော အနုပဿနာ စာတိ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ. သာ အာဒါနပဋိပက္ခာ. လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနံ အသတိပိ ဝိပဿနူပဂတ္တေ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ၊ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ၊ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၇-၂၇၉၊ ပဋိ. မ. ၁.၃၁) ဝစနတော တေသမ္ပိ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တတ္တာ တတ္ထ နိစ္စသုခတ္တသညာနံ နန္ဒိယာ ရာဂဿ စ အဘာဝါ နိရောဓဝန္တာနီတိ အနုပဿနတော ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂသမ္ဘဝတော စ တေဟိပိ သတ္တ အနုပဿနာ ယောဇိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဇရာမရဏဝန္တေသု အနိစ္စာဒိတော ဒိဋ္ဌေသု ဇရာမရဏမ္ပိ အနိစ္စာဒိတော ဒိဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ၊ ဇရာမရဏဝန္တေသု နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇန္တော ဇရာမရဏေ နိဗ္ဗိန္နော စ ဝိရတ္တော စ ဟောတိ၊ ဇရာမရဏဝန္တေသု နိရောဓတော ဒိဋ္ဌေသု ဇရာမရဏမ္ပိ နိရောဓတော ဒိဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ၊ ဇရာမရဏဝန္တေသု ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော ဇရာမရဏံ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တောဝ ဟောတီတိ ဇရာမရဏေဟိ သတ္တ အနုပဿနာ ယောဇိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၀. ဣဒါနိ အာဒီနဝဉာဏဿ ဝတ္ထုဘူတာနံ ဥပ္ပါဒါဒီနံ ပဉ္စန္နံ အာရမ္မဏာနံ ဝသေန ဥပ္ပါဒါဒီနိ တေသံ ဝေဝစနာနိ ပဉ္စဒသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ၊ သန္တိပဒဉာဏဿ တပ္ပဋိပက္ခာရမ္မဏဝသေန အနုပ္ပါဒါဒီနိ ပဉ္စဒသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ၊ ပုန တာနေဝ ဥပ္ပါဒါနုပ္ပါဒါဒီနိ ပဒါနိ ယုဂဠကဝသေန ယောဇေတွာ တိံသ ဝိဿဇ္ဇနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ဧဝံ ဣမသ္မိံ နယေဝ သဋ္ဌိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဥပ္ပါဒေါတိ ပုရိမကမ္မပစ္စယာ ဣဓ ဥပ္ပတ္တိ. ပဝတ္တန္တိ တထာဥပ္ပန္နဿ ပဝတ္တိ. နိမိတ္တန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ. ယောဂါဝစရဿ ဟိ သင်္ခါရာ သသဏ္ဌာနာ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ တသ္မာ နိမိတ္တန္တိ ဝုစ္စန္တိ. အာယူဟနာတိ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဟေတုဘူတံ ကမ္မံ. တဉှိ အဘိသင်္ခရဏဋ္ဌေန အာယူဟနာတိ ဝုစ္စတိ.