၁၁. ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၅. ဧကာဒသမေ ဇတုကဏ္ဏိသုတ္တေ – သုတွာနဟံ ဝီရ အကာမကာမိန္တိ အဟံ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၁၊ ဒီ. နိ. ၁.၁၅၇၊ ၂၅၅၊ ၃၀၁၊ အ. နိ. ၆.၁၀၊ သံ. နိ. ၅.၉၉၇) နယေန ဝီရ ကာမာနံ အကာမနတော အကာမကာမိံ ဗုဒ္ဓံ သုတွာ. အကာမမာဂမန္တိ နိက္ကာမံ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိတုံ အာဂတောမှိ. သဟဇနေတ္တာတိ သဟဇာတသဗ္ဗညုတညာဏစက္ခု. ယထာတစ္ဆန္တိ ယထာတထံ. ဗြူဟိ မေတိ ပုန ယာစန္တော ဘဏတိ. ယာစန္တော ဟိ သဟဿက္ခတ္တုမ္ပိ ဘဏေယျ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ဒွိက္ခတ္တုံ.

ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဣမေသံ ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. ဝိဇ္ဇာဟိ ပန စရဏေန စ သမ္ပန္နတ္တာ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော. တတ္ထ ဝိဇ္ဇာတိ တိဿောပိ ဝိဇ္ဇာ အဋ္ဌပိ ဝိဇ္ဇာ. တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဘယဘေရဝသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၃၄ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အဋ္ဌ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၄ အာဒယော). တတ္ထ ဟိ ဝိပဿနာဉာဏေန မနောမယိဒ္ဓိယာ စ သဟ ဆ အဘိညာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ ဝုတ္တာ. စရဏန္တိ သီလသံဝရော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ စတ္တာရိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနီတိ ဣမေ ပန္နရသ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမေယေဝ ဟိ ပန္နရသ ဓမ္မာ ယသ္မာ ဧတေဟိ စရတိ အရိယသာဝကော ဂစ္ဆတိ အမတံ ဒိသံ၊ တသ္မာ ‘‘စရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော သီလဝါ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၄) သဗ္ဗံ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝါ ဣမာဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ ဣမိနာ စ စရဏေန သမန္နာဂတော၊ တေန ဝုစ္စတိ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နောတိ. တတ္ထ ဝိဇ္ဇာသမ္ပဒါ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတံ ပူရေတွာ ဌိတာ၊ စရဏသမ္ပဒါ မဟာကာရုဏိကတံ. သော သဗ္ဗညုတာယ သဗ္ဗသတ္တာနံ အတ္ထာနတ္ထံ ဉတွာ မဟာကာရုဏိကတာယ အနတ္ထံ ပရိဝဇ္ဇေတွာ အတ္ထေ နိယောဇေတိ၊ ယထာ တံ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော. တေနဿ သာဝကာ သုပ္ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ၊ နော ဒုပ္ပဋိပန္နာ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏဝိပန္နာနဉှိ သာဝကာ အတ္တန္တပါဒယော ဝိယ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁).

သောဘနဂမနတ္တာ သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ သမ္မာ ဂတတ္တာ သမ္မာ စ ဂဒတ္တာ သုဂတော. ဂမနမ္ပိ ဟိ ဂတန္တိ ဝုစ္စတိ. တဉ္စ ဘဂဝတော သောဘနံ ပရိသုဒ္ဓမနဝဇ္ဇံ. ကိံ ပန တန္တိ? အရိယမဂ္ဂေါ. တေန ဟေသ ဂမနေန ခေမံ ဒိသံ အသဇ္ဇမာနော ဂတောတိ သောဘနဂမနတ္တာ သုဂတော. သုန္ဒရဉ္စေသ ဌာနံ ဂတော အမတံ နိဗ္ဗာနန္တိ သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာပိ သုဂတော. သမ္မာ စ ဂတော တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟီနေ ကိလေသေ ပုန အပစ္စာဂစ္ဆန္တော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ၊ တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ သုဂတော။ပေ။ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ၊ တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ သုဂတော’’တိ (မဟာနိ. ၃၈၊ စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၇).

သမ္မာ ဝါ ဂတော ဒီပင်္ကရပါဒမူလတော ပဘုတိ ယာဝ ဗောဓိမဏ္ဍာ တာဝ သမတိံသပါရမီပူရိကာယ သမ္မာ ပဋိပတ္တိယာ သဗ္ဗလောကဿ ဟိတသုခမေဝ ကရောန္တော သဿတံ ဥစ္ဆေဒံ ကာမသုခံ အတ္တကိလမထန္တိ ဣမေ စ အန္တေ အနုပဂစ္ဆန္တော ဂတောတိ သမ္မာ ဂတတ္တာပိ သုဂတော. သမ္မာ စေသ ဂဒတိ ယုတ္တဋ္ဌာနေသု ယုတ္တမေဝ ဝါစံ ဘာသတီတိ သမ္မာ ဂဒတ္တာပိ သုဂတော.

တတြိဒံ သာဓကသုတ္တံ –

‘‘ယံ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ၊ သာ စ ပရေသံ အပ္ပိယာ အမနာပါ၊ န တံ တထာဂတော ဝါစံ ဘာသတိ. ယမ္ပိ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ၊ သာ စ ပရေသံ အပ္ပိယာ အမနာပါ၊ တမ္ပိ တထာဂတော ဝါစံ န ဘာသတိ. ယဉ္စ ခေါ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ၊ သာ စ ပရေသံ အပ္ပိယာ အမနာပါ၊ တတြ ကာလညူ တထာဂတော ဟောတိ တဿာ ဝါစာယ ဝေယျာကရဏာယ. ယံ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ. သာ စ ပရေသံ ပိယာ မနာပါ၊ န တံ တထာဂတော ဝါစံ ဘာသတိ. ယမ္ပိ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အနတ္ထသံဟိတံ၊ သာ စ ပရေသံ ပိယာ မနာပါ၊ တမ္ပိ တထာဂတော ဝါစံ န ဘာသတိ. ယဉ္စ ခေါ တထာဂတော ဝါစံ ဇာနာတိ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ၊ သာ စ ပရေသံ ပိယာ မနာပါ၊ တတြ ကာလညူ တထာဂတော ဟောတိ တဿာ ဝါစာယ ဝေယျာကရဏာယာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၈၆).

ဧဝံ သမ္မာ ဂဒတ္တာပိ သုဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သဗ္ဗထာ ဝိဒိတလောကတ္တာ ပန လောကဝိဒူ. သော ဟိ ဘဂဝါ သဘာဝတော သမုဒယတော နိရောဓတော နိရောဓူပါယတောတိ သဗ္ဗထာ လောကံ အဝေဒိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ယထာဟ –

‘‘ယတ္ထ ခေါ၊ အာဝုသော၊ န ဇာယတိ န ဇီယတိ န မီယတိ န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတိ၊ နာဟံ တံ ဂမနေန လောကဿ အန္တံ ဉာတေယျံ ဒဋ္ဌေယျံ ပတ္တေယျန္တိ ဝဒါမိ. န စာဟံ၊ အာဝုသော၊ အပ္ပတွာဝ လောကဿ အန္တံ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယံ ဝဒါမိ. အပိ စာဟံ၊ အာဝုသော၊ ဣမသ္မိံယေဝ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သသညိမှိ သမနကေ လောကဉ္စ ပညပေမိ လောကသမုဒယဉ္စ လောကနိရောဓဉ္စ လောကနိရောဓဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ (သံ. နိ. ၁.၁၀၇၊ အ. နိ. ၄.၄၅).

‘‘ဂမနေန န ပတ္တဗ္ဗော၊ လောကဿန္တော ကုဒါစနံ၊

န စ အပ္ပတွာ လောကန္တံ၊ ဒုက္ခာ အတ္ထိ ပမောစနံ.

‘‘တသ္မာ ဟဝေ လောကဝိဒူ သုမေဓော၊ လောကန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော၊

လောကဿ အန္တံ သမိတာဝိ ဉတွာ၊ နာသီသတီ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၀၇၊ အ. နိ. ၄.၄၅)၊

အပိ စ – တယော လောကာ သင်္ခါရလောကော သတ္တလောကော ဩကာသလောကောတိ. တတ္ထ ‘‘ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၂) အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခါရလောကော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘သဿတော လောကောတိ ဝါ အသဿတော လောကောတိ ဝါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၂၁၊ မ. နိ. ၁.၂၆၉၊ သံ. နိ. ၄.၄၁၆၊ ဝိဘ. ၉၃၇) အာဂတဋ္ဌာနေ သတ္တလောကော.

‘‘ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တိ၊ ဒိသာ ဘန္တိ ဝိရောစမာနာ၊

တာဝ သဟဿဓာ လောကော၊ ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတီ ဝသော’’တိ. (မ. နိ. ၁.၅၀၃) –

အာဂတဋ္ဌာနေ ဩကာသလောကော. တမ္ပိ ဘဂဝါ သဗ္ဗထာ အဝေဒိ. တထာ ဟိဿ ‘‘ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. ဒွေ လောကာ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ. တယော လောကာ တိဿော ဝေဒနာ. စတ္တာရော လောကာ စတ္တာရော အာဟာရာ. ပဉ္စ လောကာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ဆ လောကာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ. သတ္တ လောကာ သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. အဋ္ဌ လောကာ အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ. နဝ လောကာ နဝ သတ္တာဝါသာ. ဒသ လောကာ ဒသာယတနာနိ. ဒွါဒသ လောကာ ဒွါဒသာယတနာနိ. အဋ္ဌာရသလောကာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၂) အယံ သင်္ခါရလောကောပိ သဗ္ဗထာ ဝိဒိတော.

ယသ္မာ ပနေသ သဗ္ဗေသမ္ပိ သတ္တာနံ အာသယံ ဇာနာတိ၊ အနုသယံ ဇာနာတိ၊ စရိတံ ဇာနာတိ၊ အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ၊ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ၊ သွာကာရေ ဒွါကာရေ၊ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ၊ ဘဗ္ဗေ အဘဗ္ဗေ သတ္တေ ဇာနာတိ. တသ္မာဿ သတ္တလောကောပိ သဗ္ဗထာ ဝိဒိတော. ယထာ စ သတ္တလောကော၊ ဧဝံ ဩကာသလောကောပိ. တထာ ဟေသ ဧကံ စက္ကဝါဠံ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ ယောဇနာနံ ဒွါဒသ သတသဟဿာနိ စတုတိံသ သတာနိ စ ပညာသဉ္စ ယောဇနာနိ. ပရိက္ခေပတော –

သဗ္ဗံ သတသဟဿာနိ၊ ဆတ္တိံသ ပရိမဏ္ဍလံ၊

ဒသ စေဝ သဟဿာနိ၊ အဍ္ဎုဍ္ဎာနိ သတာနိ စ.

တတ္ထ –

ဒုဝေ သတသဟဿာနိ၊ စတ္တာရိ နဟုတာနိ စ၊

ဧတ္တကံ ဗဟလတ္တေန၊ သင်္ခါတာယံ ဝသုန္ဓရာ.

တဿာယေဝ သန္ဓာရကံ –

စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ၊ အဋ္ဌေဝ နဟုတာနိ စ၊

ဧတ္တကံ ဗဟလတ္တေန၊ ဇလံ ဝါတေ ပတိဋ္ဌိတံ.

တဿာပိ သန္ဓာရကော –

နဝ သတသဟဿာနိ၊ မာလုတော နဘမုဂ္ဂတော၊

သဋ္ဌိ စေဝ သဟဿာနိ၊ ဧသာ လောကဿ သဏ္ဌိတိ.

ဧဝံ သဏ္ဌိတေ စေတ္ထ ယောဇနာနံ –

စတုရာသီတိ သဟဿာနိ၊ အဇ္ဈောဂါဠှော မဟဏ္ဏဝေ၊

အစ္စုဂ္ဂတော တာဝဒေဝ၊ သိနေရု ပဗ္ဗတုတ္တမော.

တတော ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎေန၊ ပမာဏေန ယထာက္ကမံ၊

အဇ္ဈောဂါဠှုဂ္ဂတာ ဒိဗ္ဗာ၊ နာနာရတနစိတ္တိတာ.

ယုဂန္ဓရော ဤသဓရော၊ ကရဝီကော သုဒဿနော၊

နေမိန္ဓရော ဝိနတကော၊ အဿကဏ္ဏော ဂိရိ ဗြဟာ.

ဧတေ သတ္တ မဟာသေလာ၊ သိနေရုဿ သမန္တတော၊

မဟာရာဇာနမာဝါသာ၊ ဒေဝယက္ခနိသေဝိတာ.

ယောဇနာနံ သတာနုစ္စော၊ ဟိမဝါ ပဉ္စ ပဗ္ဗတော၊

ယောဇနာနံ သဟဿာနိ၊ တီဏိ အာယတဝိတ္ထတော.

စတုရာသီတိသဟဿေဟိ၊ ကူဋေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော၊

တိပဉ္စယောဇနက္ခန္ဓ-ပရိက္ခေပါ နဂဝှယာ.

ပညာသယောဇနက္ခန္ဓ-သာခါယာမာ သမန္တတော၊

သတယောဇနဝိတ္ထိဏ္ဏာ၊ တာဝဒေဝ စ ဥဂ္ဂတာ၊

ဇမ္ဗူ ယဿာနုဘာဝေန၊ ဇမ္ဗုဒီပေါ ပကာသိတော. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၃၇၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅၈၄)၊

ယဉ္စေတံ ဇမ္ဗုယာ ပမာဏံ၊ ဧတဒေဝ အသုရာနံ စိတ္တပါဋလိယာ၊ ဂရုဠာနံ သိမ္ဗလိရုက္ခဿ၊ အပရဂေါယာနေ ကဒမ္ဗဿ၊ ဥတ္တရကုရူသု ကပ္ပရုက္ခဿ၊ ပုဗ္ဗဝိဒေဟေ သိရီသဿ၊ တာဝတိံသေသု ပါရိစ္ဆတ္တကဿာတိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ပါဋလီ သိမ္ဗလီ ဇမ္ဗူ၊ ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော၊

ကဒမ္ဗော ကပ္ပရုက္ခော စ၊ သိရီသေန ဘဝတိ သတ္တမံ.

‘‘ဒွေ အသီတိ သဟဿာနိ၊ အဇ္ဈောဂါဠှော မဟဏ္ဏဝေ၊

အစ္စုဂ္ဂတော တာဝဒေဝ၊ စက္ကဝါဠသိလုစ္စယော၊

ပရိက္ခိပိတွာ တံ သဗ္ဗံ၊ လောကဓာတုမယံ ဌိတော’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၃၇၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅၈၄)၊

တတ္ထ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဧကူနပညာသယောဇနံ၊ သူရိယမဏ္ဍလံ ပညာသယောဇနံ၊ တာဝတိံသဘဝနံ ဒသသဟဿယောဇနံ၊ တထာ အသုရဘဝနံ အဝီစိမဟာနိရယော ဇမ္ဗုဒီပေါ စ. အပရဂေါယာနံ သတ္တသဟဿယောဇနံ. တထာ ပုဗ္ဗဝိဒေဟော. ဥတ္တရကုရု အဋ္ဌသဟဿယောဇနော. ဧကမေကော စေတ္ထ မဟာဒီပေါ ပဉ္စသတပဉ္စသတပရိတ္တဒီပပရိဝါရော. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဧကံ စက္ကဝါဠံ ဧကာ လောကဓာတု. တဒန္တရေသု လောကန္တရိကနိရယာ. ဧဝံ အနန္တာနိ စက္ကဝါဠာနိ အနန္တာ လောကဓာတုယော ဘဂဝါ အနန္တေန ဗုဒ္ဓဉာဏေန အဝေဒိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဧဝမဿ ဩကာသလောကောပိ သဗ္ဗထာ ဝိဒိတော. ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗထာ ဝိဒိတလောကတ္တာ လောကဝိဒူ.

အတ္တနော ပန ဂုဏေဟိ ဝိသိဋ္ဌတရဿ ကဿစိ အဘာဝတော နတ္ထိ ဧတဿ ဥတ္တရောတိ အနုတ္တရော. တထာ ဟေသ သီလဂုဏေနပိ သဗ္ဗံ လောကံ အဘိဘဝတိ သမာဓိ။ပေ။ ပညာ။ ဝိမုတ္တိ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဂုဏေနပိ. သီလဂုဏေနပိ အသမော အသမသမော အပ္ပဋိမော အပ္ပဋိဘာဂေါ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဂုဏေနပိ. ယထာဟ – ‘‘န ခေါ ပနာဟံ ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ။ပေ။ သဒေဝမနုဿာယ အတ္တနာ သီလသမ္ပန္နတရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၇၃၊ အ. နိ. ၄.၂၁) ဝိတ္ထာရော.

ဧဝံ အဂ္ဂပသာဒသုတ္တာဒီနိ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) ‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထီ’’တိအာဒိကာ (မ. နိ. ၁.၂၈၅၊ မဟာဝ. ၁၁၊ ကထာ. ၄၀၅၊ မိ. ပ. ၄.၅.၁၁) ဂါထာယော စ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ.

ပုရိသဒမ္မေ သာရေတီတိ ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ ဒမေတိ ဝိနေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ပုရိသဒမ္မာတိ အဒန္တာ ဒမေတုံ ယုတ္တာ တိရစ္ဆာနပုရိသာပိ မနုဿပုရိသာပိ အမနုဿပုရိသာပိ. တထာ ဟိ ဘဂဝတာ တိရစ္ဆာနပုရိသာပိ အပလာလော နာဂရာဇာ စူဠောဒရော မဟောဒရော အဂ္ဂိသိခေါ ဓူမသိခေါ အရဝါဠော နာဂရာဇာ ဓနပါလကော ဟတ္ထီတိ ဧဝမာဒယော ဒမိတာ နိဗ္ဗိသာ ကတာ၊ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပိတာ. မနုဿပုရိသာပိ သစ္စကနိဂဏ္ဌပုတ္တအမ္ဗဋ္ဌမာဏဝပေါက္ခရသာတိသောဏဒန္တကူဋဒန္တာဒယော. အမနုဿပုရိသာပိ အာဠဝကသူစိလောမခရလောမယက္ခသက္ကဒေဝရာဇာဒယော ဒမိတာ ဝိနီတာ ဝိစိတြေဟိ ဝိနယနူပါယေဟိ. ‘‘အဟံ ခေါ ကေသိ ပုရိသဒမ္မေ သဏှေနပိ ဝိနေမိ၊ ဖရုသေနပိ ဝိနေမိ၊ သဏှဖရုသေနပိ ဝိနေမီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၁၁) ဣဒဉ္စေတ္ထ သုတ္တံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. အပိ စ ဘဂဝါ ဝိသုဒ္ဓသီလာဒီနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ သောတာပန္နာဒီနဉ္စ ဥတ္တရိမဂ္ဂပဋိပဒံ အာစိက္ခန္တော ဒန္တေပိ ဒမေတိယေဝ.

အထ ဝါ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထီတိ ဧကမေဝိဒံ အတ္ထပဒံ. ဘဂဝါ ဟိ တထာ ပုရိသဒမ္မေ သာရေတိ၊ ယထာ ဧကပလ္လင်္ကေနေဝ နိသိန္နာ အဋ္ဌ ဒိသာ အသဇ္ဇမာနာ ဓာဝန္တိ. တသ္မာ ‘‘အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဟတ္ထိဒမကေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟတ္ထိ ဒမ္မော သာရိတော ဧကံယေဝ ဒိသံ ဓာဝတီ’’တိ ဣဒဉ္စေတ္ထ သုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၃၁၂) ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ဝီရိယဝါတိ အရိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗပါပကေဟိ ဝိရတော. ပဟူတိ ပဘူ. ဝိသဝီတိ ပရသန္တာနေ ဝီရိယုပ္ပါဒကော. အလမတ္တောတိ သမတ္ထစိတ္တော.

ဝိရတောတိ အရိယမဂ္ဂေန ဝိရတတ္တာ အာယတိံ အပ္ပဋိသန္ဓိကော. သဗ္ဗပါပကေဟိ နိရယဒုက္ခံ အတိစ္စာတိ အာယတိံ အပ္ပဋိသန္ဓိတာယ နိရယဒုက္ခံ အတိစ္စ ဌိတော. ဝီရိယဝါသောတိ ဝီရိယနိကေတော. သော ဝီရိယဝါတိ သော ခီဏာသဝေါ ‘‘ဝီရိယဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ. ပဓာနဝါ ဝီရော တာဒီတိ ဣမာနိ ပနဿ ထုတိဝစနာနိ. သော ဟိ ပဓာနဝါ မဂ္ဂဇ္ဈာနပဓာနေန၊ ဝီရော ကိလေသာရိဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထတာယ၊ တာဒိ နိဗ္ဗိကာရတာယ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာတိ တထာရူပေါ ‘‘ဝီရိယဝါ’’တိ ပဝုစ္စတိ.

တေ ကာမကာမိနောတိ ဧတေ ရူပါဒိဝတ္ထုကာမေ ဣစ္ဆန္တာ. ရာဂရာဂိနောတိ ရာဂေန ရဉ္ဇိတာ. သညာသညိနောတိ ရာဂသညာယ သညိနော. န ကာမေ ကာမေတီတိ ရူပါဒိဝတ္ထုကာမေ န ပတ္ထေတိ. အကာမောတိ ကာမေဟိ ဝိရဟိတော. နိက္ကာမောတိ နိက္ကန္တကာမော.

သဗ္ဗညုတညာဏန္တိ တိယဒ္ဓဂတံ သဗ္ဗနေယျပထံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညူ၊ တဿ ဘာဝေါ သဗ္ဗညုတာ၊ သဗ္ဗညုတာ ဧဝ ဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတံ နေတ္တဉ္စ ဝါသနာယ သဟ ကိလေသေ ပရာဇေတွာ ဇိတတ္တာ ဇိနဘာဝေါ စ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အပုရေ အပစ္ဆာ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဥပ္ပန္နော ပုဗ္ဗန္တတော ဥဒ္ဓံ ပန္နောတိ ဥပ္ပန္နော.

၆၆. တေဇီ တေဇသာတိ တေဇေန သမန္နာဂတော တေဇသာ အဘိဘုယျ. ယမဟံ ဝိဇညံ ဇာတိဇရာယ ဣဓ ဝိပ္ပဟာနန္တိ ယံ အဟံ ဇာတိဇရာယ ပဟာနဘူတံ ဓမ္မံ ဣဓေဝ ဇာနေယျံ.

ဇဂတီတိ ပထဝီ. သဗ္ဗံ အာကာသဂတန္တိ သကလံ အာကာသေ ပဝတ္တံ ပတ္ထဋံ. တမဂတန္တိ တမမေဝ တမဂတံ အန္ဓကာရံ ယထာ ဂူထဂတံ မုတ္တဂတန္တိ. အဘိဝိဟစ္စာတိ နာသေတွာ. အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာတိ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရကံ အန္ဓကာရံ ပလာပေတွာ. အာလောကံ ဒဿယိတွာတိ သူရိယာလောကံ ဒဿယိတွာ. အာကာသေတိ အဇဋာကာသေ. အန္တလိက္ခေတိ အန္တရဓာတုသမတ္ထတုစ္ဆောကာသေ. ဂဂနပထေတိ ဒေဝတာနံ ဂမနမဂ္ဂေ ဂစ္ဆတိ. သဗ္ဗံ အဘိသင်္ခါရသမုဒယန္တိ သကလံ ကမ္မံ သမုဒယံ ဥပ္ပါဒံ၊ တဏှန္တိ အတ္ထော. ကိလေသတမံ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာတိ ကိလေသတမသင်္ခါတံ အညာဏံ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ နီဟရိတွာ နာသေတွာ. ဉာဏာလောကံ ပညာလောကံ ဒဿယိတွာ. ဝတ္ထုကာမေ ပရိဇာနိတွာတိ ရူပါဒိဝတ္ထုကာမေ ဉာတတီရဏပရိညာယ ဇာနိတွာ. ကိလေသကာမေ ပဟာယာတိ ဥပတာပနသင်္ခါတေ ကိလေသကာမေ ပဟာနပရိညာယ ပဇဟိတွာ.

၆၇. အထဿ ဘဂဝါ တံ ဓမ္မံ အာစိက္ခန္တော ဥပရူပရိဂါထာယော အဘာသိ. တတ္ထ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတောတိ နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ ‘‘ခေမ’’န္တိ ဒိသွာ. ဥဂ္ဂဟိတန္တိ တဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌိဝသေန ဂဟိတံ. နိရတ္တံ ဝါတိ နိရဿိတဗ္ဗံ ဝါ၊ မုဉ္စိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မာ တေ ဝိဇ္ဇိတ္ထာတိ မာ တေ အဟောသိ. ကိဉ္စနန္တိ ရာဂါဒိကိဉ္စနံ၊ တမ္ပိ တေ မာ ဝိဇ္ဇိတ္ထ.

မုဉ္စိတဗ္ဗန္တိ မုဉ္စိတွာ န ပုန ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝိဇဟိတဗ္ဗန္တိ စဇိတဗ္ဗံ. ဝိနောဒေတဗ္ဗန္တိ ခိပိတဗ္ဗံ. ဗျန္တီကာတဗ္ဗန္တိ ဝိဂတန္တံ ကာတဗ္ဗံ. အနဘာဝံ ဂမေတဗ္ဗန္တိ အနု အနု အဘာဝံ ဂမေတဗ္ဗံ.

၆၈-၉. ပုဗ္ဗေတိ အတီတေ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နကိလေသာ. ဗြာဟ္မဏာတိ ဘဂဝါ ဇတုကဏ္ဏိံ အာလပတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝ.

ဧဝံ ဘဂဝါ ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသေသိ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ စ ပုဗ္ဗသဒိသော ဧဝ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသီတိ.

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ စူဠနိဒ္ဒေသ-အဋ္ဌကထာယ

ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.