၂. ဂုဟဋ္ဌကသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇. ဒုတိယေ – သတ္တောတိ လဂ္ဂေါ. ဂုဟာယန္တိ ကာယေ. ကာယော ဟိ ရာဂါဒီနံ ဝါဠာနံ ဝသနောကာသတော ‘‘ဂုဟာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗဟုနာဘိဆန္နောတိ ဗဟုနာ ရာဂါဒိကိလေသဇာတေန အဘိစ္ဆန္နော. ဧတေန အဇ္ဈတ္တဗန္ဓနံ ဝုတ္တံ. တိဋ္ဌန္တိ ရာဂါဒိဝသေန တိဋ္ဌန္တော. မောဟနသ္မိံ ပဂါဠှောတိ မောဟနံ ဝုစ္စတိ ကာမဂုဏော. ဧတ္ထ ဟိ ဒေဝမနုဿာ မုယှန္တိ တေသု အဇ္ဈောဂါဠှာ ဟုတွာ၊ ဧတေန ဗာဟိရဗန္ဓနံ ဝုတ္တံ. ဒူရေ ဝိဝေကာ ဟိ တထာဝိဓော သောတိ သော တထာရူပေါ နရော တိဝိဓာပိ ကာယဝိဝေကာဒိဝိဝေကာ ဒူရေ၊ အနာသန္နေ. ကိံကာရဏာ? ကာမာ ဟိ လောကေ န ဟိ သုပ္ပဟာယာတိ ယသ္မာ လောကေ ကာမာ သုပ္ပဟာယာ န ဟောန္တိ၊ တသ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

သတ္တောတိ ဟိ ခေါ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သတ္တော၊ နရော၊ မာနဝေါ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကထိတောယေဝ. ဂုဟာ တာဝ ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဂုဟာ တာဝ ကထေတဗ္ဗာ. ကာယောတိ ဝါတိအာဒီသု အယံ တာဝ ပဒယောဇနာ – ကာယော ဣတိ ဝါ ဂုဟာ ဣတိ ဝါ။ပေ။ ကုမ္ဘော ဣတိ ဝါတိ. တတ္ထ ကာယောတိ ‘‘ကုစ္ဆိတာနံ အာယောတိ ကာယော’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ သတိပဋ္ဌာနကထာယံ ဝုတ္တောယေဝ. ရာဂါဒိဝါဠာနံ ဝသနောကာသဋ္ဌေန ဂုဟာ၊ ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနဋ္ဌေနာ’’တိပိ ဧကေ. ‘‘ဒူရင်္ဂမံ ဧကစရံ၊ အသရီရံ ဂုဟာသယ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၃၇) ဝိယ. ရာဂါဒီဟိ ဈာပနဋ္ဌေန ဒေဟော ‘‘တေ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂ ထောကံ ဝိသဒိသံ) ဝိယ. ပမတ္တကရဏဋ္ဌေန သန္ဒေဟော ‘‘ဘိဇ္ဇတိ ပူတိသန္ဒေဟော၊ မရဏန္တဉှိ ဇီဝိတ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၄၈) ဝိယ. သံသာရေ သဉ္စရဏဋ္ဌေန နာဝါ ‘‘သိဉ္စ ဘိက္ခု ဣမံ နာဝံ၊ သိတ္တာ တေ လဟုမေဿတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၃၆၉) ဝိယ. ဣရိယာပထဿ အတ္ထိဘာဝဋ္ဌေန ရထော ‘‘ရထော သီလပရိက္ခာရော၊ ဈာနက္ခော စက္ကဝီရိယော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၄) ဝိယ. အစ္စုဂ္ဂတဋ္ဌေန ဓဇော ‘‘ဓဇော ရထဿ ပညာဏ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၁၈၄၁) ဝိယ.

ကိမိကုလာနံ အာဝါသဘာဝေန ဝမ္မိကော ‘‘ဝမ္မိကောတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဣမဿေတံ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အဓိဝစန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၅၁) ဝိယ. ယထေဝ ဟိ ဗာဟိရကော ဝမ္မိကော၊ ဝမတိ ဝန္တကော ဝန္တုဿယော ဝန္တသိနေဟသမ္ဗဒ္ဓေါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ‘‘ဝမ္မိကော’’တိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ အဟိနကုလဥန္ဒူရဃရဂေါဠိကာဒယော နာနပ္ပကာရေ ပါဏကေ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝန္တကောတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝမိတွာ မုခတုဏ္ဍကေဟိ ဥက္ခိတ္တပံသုစုဏ္ဏေန ကဋိပ္ပမာဏေနပိ ပေါရိသပ္ပမာဏေနပိ ဥဿိတောတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝန္တခေဠသိနေဟေန အာဗဒ္ဓတာယ သတ္တသတ္တာဟံ ဒေဝေ ဝဿန္တေပိ န ဝိပ္ပကိရီယတိ၊ နိဒါဃေပိ တတော ပံသုမုဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ တသ္မိံ မုဋ္ဌိနာ ပီဠိယမာနေ သိနေဟော နိက္ခမတိ၊ ဧဝံ ဝန္တသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါတိ ဝမ္မိကော. ဧဝမယံ ကာယောပိ ‘‘အက္ခိမှာ အဂ္ဂိဂူထကော’’တိအာဒိနာ နယေန နာနပ္ပကာရံ အသုစိကလိမလံ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ နိကန္တိပရိယာဒါနေန အတ္တဘာဝံ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတာတိ အရိယေဟိ ဝန္တကောတိပိ ဝမ္မိကော. ယေဟိ စာယံ တီဟိ အဋ္ဌိသတေဟိ ဥဿိတော နဟာရုသမ္ဗဒ္ဓေါ မံသာဝလေပနော အလ္လစမ္မပရိယောနဒ္ဓေါ ဆဝိရဉ္ဇိတော သတ္တေ ဝဉ္စေတိ၊ တံ သဗ္ဗံ အရိယေဟိ ဝန္တမေဝါတိ ဝန္တုဿယောတိပိ ဝမ္မိကော. ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသံ၊ စိတ္တမဿ ဝိဓာဝတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၅၅-၅၇) ဧဝံ တဏှာယ ဇနိတတ္တာ အရိယေဟိ ဝန္တေနေဝ တဏှာသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါ အယန္တိ ဝန္တသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါတိပိ ဝမ္မိကော. ယထာ စ ဝမ္မိကဿ အန္တော နာနပ္ပကာရာ ပါဏကာ တတ္ထေဝ ဇာယန္တိ၊ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တိ၊ ဂိလာနာ သယန္တိ၊ မတာ နိပတန္တိ. ဣတိ သော တေသံ သူတိဃရံ ဝစ္စကုဋိ ဂိလာနသာလာ သုသာနဉ္စ ဟောတိ. ဧဝံ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီနမ္ပိ ကာယော ‘‘အယံ ဂေါပိတရက္ခိတော မဏ္ဍိတပသာဒိတော မဟာနုဘာဝါနံ ကာယော’’တိ အစိန္တေတွာ ဆဝိနိဿိတာ ပါဏာ စမ္မနိဿိတာ ပါဏာ မံသနိဿိတာ ပါဏာ နဟာရုနိဿိတာ ပါဏာ အဋ္ဌိနိဿိတာ ပါဏာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇနိဿိတာ ပါဏာတိ ဧဝံ ကုလဂဏနာယ အသီတိမတ္တာနိ ကိမိကုလသဟဿာနိ အန္တောကာယသ္မိံယေဝ ဇာယန္တိ၊ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တိ၊ ဂေလညေန အာတုရိတာနိ သယန္တိ၊ မတာမတာ နိပတန္တိ. ဣတိ အယမ္ပိ တေသံ ပါဏာနံ သူတိဃရံ ဝစ္စကုဋိ ဂိလာနသာလာ သုသာနဉ္စ ဟောတီတိ ‘‘ဝမ္မိကော’’တိ သင်္ခံ ဂတော.

မနာပါမနာပပတနဋ္ဌေန နဂရံ ‘‘သက္ကာယနဂရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. ရောဂါဒီနံ နီဠဘာဝေန ကုလာဝကဘာဝေန နီဠံ ‘‘ရောဂနီဠံ ပဘင်္ဂုရ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၄၈) ဝိယ. ပဋိသန္ဓိယာ နိဝါသဂေဟဋ္ဌေန ကုဋိ ‘‘ပဉ္စဒွါရာယံ ကုဋိကာယံ ပသက္ကိယာ’’တိအာဒီသု (ထေရဂါ. ၁၂၅) ဝိယ. ပူတိဘာဝေန ဂဏ္ဍော ‘‘ရောဂေါတိ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဏ္ဍောတိ ဘိက္ခဝေ၊ သလ္လောတိ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၉.၁၅) ဝိယ. ဘိဇ္ဇနဋ္ဌေန ကုမ္ဘော ‘‘ကုမ္ဘူပမံ ကာယမိမံ ဝိဒိတွာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၄၀) ဝိယ. ကာယဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဧတံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ စတုမဟာဘူတမယဿ ကုစ္ဆိတဓမ္မာနံ အာယဿ အဓိဝစနံ၊ ကထနန္တိ အတ္ထော. ဂုဟာယန္တိ သရီရသ္မိံ. သတ္တောတိ အလ္လီနော. ဝိသတ္တောတိ ဝဏ္ဏရာဂါဒိဝသေန ဝိဝိဓော အလ္လီနော. သဏ္ဌာနရာဂဝသေန အာသတ္တော. တတ္ထေဝ ‘‘သုဘံ သုခ’’န္တိ ဂဟဏဝသေန လဂ္ဂေါ. အတ္တဂ္ဂဟဏဝသေန လဂ္ဂိတော. ပလိဗုဒ္ဓေါတိ ဖဿရာဂဝသေန အမုဉ္စိတွာ ဌိတော. ဘိတ္တိခိလေတိ ဘိတ္တိယံ အာကောဋိတခါဏုကေ. နာဂဒန္တေတိ တထေဝ ဟတ္ထိဒန္တသဒိသေ ဝင်္ကဒဏ္ဍကေ. သတ္တန္တိ ဘိတ္တိခိလေ လဂ္ဂံ. ဝိသတ္တန္တိ နာဂဒန္တေ လဂ္ဂံ. အာသတ္တန္တိ စီဝရဝံသေ လဂ္ဂံ. လဂ္ဂန္တိ စီဝရရဇ္ဇုယာ လဂ္ဂံ. လဂ္ဂိတန္တိ ပီဌပါဒေ လဂ္ဂံ. ပလိဗုဒ္ဓန္တိ မဉ္စပါဒေ လဂ္ဂန္တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

လဂ္ဂနာဓိဝစနန္တိ ဝိသေသေန အလ္လီယနကထနံ. ဆန္နောတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ ကိလေသေဟိ ဆာဒိတော. ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ဥပရူပရိ ဆန္နောတိ ဥစ္ဆန္နော. အာဝုတောတိ အာဝရိတော. နိဝုတောတိ ဝါရိတော. ဩဖုတောတိ အဝတ္ထရိတွာ ဆာဒိတော. ပိဟိတောတိ ဘာဇနေန ဥက္ခလိမုခံ ဝိယ ပလိဂုဏ္ဌိတော. ပဋိစ္ဆန္နောတိ အာဝဋော. ပဋိကုဇ္ဇိတောတိ အဓောမုခံ ဌပိတော. တတ္ထ တိဏပဏ္ဏာဒီဟိ ဆာဒိတံ ဝိယ ဆန္နော. ဥစ္ဆန္နော နဒိံ အာဝရဏသေတု ဝိယ. အာဝုတော ဇနသဉ္စရဏမဂ္ဂါဝရဏံ ဝိယ.

ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနဝသေနာတိ နာနာဝိဓေန မာနာတိမာနဝသေန နာနာဝိဓေ အာရမ္မဏေ ဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌီနံ ဝသေန ပရာမဋ္ဌော အာမသိတွာ ဂဟိတော. ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စဝသေနာတိ အာရမ္မဏေ အသန္တိဋ္ဌနဝသေန စိတ္တဝိက္ခေပံ ပတ္တော ဥပဂတော. အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆာဝသေနာတိ ရတနတ္တယာဒီသု ကင်္ခါသင်္ခါတာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဝသေန သန္နိဋ္ဌာနံ အပ္ပတ္တော. ထာမဂတော အနုသယဝသေနာတိ ဒုန္နီဟရဏအပ္ပဟီနာနုသယဝသေန ထိရဘာဝံ ပတ္တော ဥပဂတော ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ.

ရူပူပယန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌူပယဝသေန ရူပံ ဥပဂန္တွာ အာရမ္မဏံ ကတွာ. ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌတီတိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ရူပါရမ္မဏံ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌန္တံ တိဋ္ဌတိ. ရူပါရမ္မဏံ ရူပပတိဋ္ဌန္တိ ရူပမေဝ အာရမ္မဏံ အာလမ္ဗိတွာ ရူပမေဝ ပတိဋ္ဌံ ကတွာ. နန္ဒူပသေစနန္တိ သပ္ပီတိကတဏှောဒကေန အာသိတ္တံ ဝိညာဏံ. ဝုဒ္ဓိန္တိ ဝုဒ္ဓိဘာဝံ. ဝိရူဠှိန္တိ ဇဝနဝသေန ဥပရိတော ဝိရူဠှိဘာဝံ. ဝေပုလ္လန္တိ တဒါရမ္မဏဝသေန ဝေပုလ္လံ.

အတ္ထိ ရာဂေါတိအာဒီနိ လောဘဿေဝ နာမာနိ. သော ဟိ ရဉ္ဇနဝသေန ရာဂေါ၊ နန္ဒနဝသေန နန္ဒီ၊ တဏှာယနဝသေန တဏှာတိ ဝုစ္စတိ. ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှန္တိ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာယ ပတိဋ္ဌိတဉ္စေဝ ဝိရူဠှဉ္စ. ယတ္ထာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋေ ဘုမ္မံ. သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ပုရိမပဒေ ဧတံ ဘုမ္မံ. အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓီတိ ဣဒံ ဣမသ္မိံ ဝိပါကဝဋ္ဋေ ဌိတဿ အာယတိံ ဝဋ္ဋဟေတုကေ သင်္ခါရေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ အတ္ထိ. တတ္ထ ပုရိမသုတ္တံ ရူပါဒိအာရမ္မဏလဂ္ဂနဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဒုတိယသုတ္တံ တဒေဝါရမ္မဏံ အဘိနန္ဒနဝသေန ဝုတ္တံ၊ တတိယံ ဝိညာဏပတိဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ၊ စတုတ္ထံ စတုဗ္ဗိဓအာဟာရဝသေန၊ ကုသလာကုသလဝိညာဏပတိဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဉာတဗ္ဗံ.

ယေဘုယျေနာတိ ပါယေန. မုယှန္တီတိ မောဟံ အာပဇ္ဇန္တိ. သမ္မုယှန္တီတိ ဝိသေသေန မုယှန္တိ. သမ္ပမုယှန္တီတိ သဗ္ဗာကာရေန မုယှန္တိ. အထ ဝါ ရူပါရမ္မဏံ ပဋိစ္စ မုယှန္တိ၊ သဒ္ဒါရမ္မဏံ ပဋိစ္စ သမ္မုယှန္တိ၊ မုတာရမ္မဏံ ပဋိစ္စ သမ္ပမုယှန္တိ. အဝိဇ္ဇာယ အန္ဓီကတာတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု အညာဏာယ အဝိဇ္ဇာယ အန္ဓီကတာ. ‘‘ဂတာ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ အန္ဓဘာဝံ ဥပဂတာတိ အတ္ထော. ပဂါဠှောတိ ပဝိဋ္ဌော. ဩဂါဠှောတိ ဟေဋ္ဌာဘာဂံ ပဝိဋ္ဌော. အဇ္ဈောဂါဠှောတိ အဓိဩဂါဟိတွာ အဝတ္ထရိတွာ ဝိသေသေန ပဝိဋ္ဌော နိမုဂ္ဂေါတိ အဓောမုခံ ဟုတွာ ပဝိဋ္ဌော. အထ ဝါ ဒဿနသံသဂ္ဂေန ဩဂါဠှော. သဝနသံသဂ္ဂေန အဇ္ဈောဂါဠှော. ဝစနသံသဂ္ဂေန နိမုဂ္ဂေါ. သပ္ပုရိသသံသဂ္ဂဝိရဟိတော ဝါ ဩဂါဠှော. သဒ္ဓမ္မသေဝနဝိရဟိတော ဝါ အဇ္ဈောဂါဠှော. ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိဝိရဟိတော ဝါ နိမုဂ္ဂေါ.

ဝိဝေကာတိ ဝိဝိတ္တိ၊ ဝိဝိစ္စနံ ဝါ ဝိဝေကော. တယောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ကာယဝိဝေကောတိ ကာယေန ဝိဝိတ္တိ၊ ဝိနာ အပသက္ကနံ. စိတ္တဝိဝေကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခနတော ဘိက္ခု. ဝိဝိတ္တန္တိ သုညံ၊ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသန္တိ အတ္ထော. ဧတဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဝိဝိတ္တန္တိ သန္တိကေ စေပိ သေနာသနံ ဟောတိ၊ တဉ္စ အနာကိဏ္ဏံ ဂဟဋ္ဌေဟိ ပဗ္ဗဇိတေဟိ၊ တေန တံ ဝိဝိတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၆) ဝုတ္တံ. သေတိ စေဝ အာသတိ စ ဧတ္ထာတိ သေနာသနံ၊ မဉ္စပီဌာဒီနမေတမဓိဝစနံ. တေနာဟ –

‘‘သေနာသနန္တိ မဉ္စောပိ သေနာသနံ၊ ပီဌမ္ပိ။ ဘိသိပိ။ ဗိဗ္ဗောဟနမ္ပိ။ ဝိဟာရောပိ။ အဍ္ဎယောဂေါပိ။ ပါသာဒေါပိ။ အဋ္ဋောပိ။ မာဠောပိ။ လေဏမ္ပိ။ ဂုဟာပိ။ ရုက္ခမူလမ္ပိ။ ဝေဠုဂုမ္ဗောပိ။ ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တိ၊ သဗ္ဗမေတံ သေနာသန’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၇).

အပိ စ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာတိ ဣဒံ ဝိဟာရသေနာသနံ နာမ. မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ ဗိဗ္ဗောဟနန္တိ ဣဒံ မဉ္စပီဌသေနာသနံ နာမ. စိမိလိကာ စမ္မခဏ္ဍော တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရောတိ ဣဒံ သန္ထတသေနာသနံ နာမ. ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တိ၊ ဣဒံ ဩကာသသေနာသနံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓံ သေနာသနံ ဟောတိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ သေနာသနဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝ.

ဣဓ ပနဿ သကုဏသဒိသဿ စာတုဒ္ဒိသဿ ဘိက္ခုနော အနုစ္ဆဝိကသေနာသနံ ဒဿေန္တော ‘‘အရညံ ရုက္ခမူလ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အရညန္တိ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၉) ဣဒံ ဘိက္ခုနီနံ ဝသေန အာဂတံ. ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၅၄) ဣဒံ ပန ဣမဿ ဘိက္ခုနော အနုရူပံ. တဿ လက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဓုတင်္ဂနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၁) ဝုတ္တံ. ရုက္ခမူလန္တိ ယံကိဉ္စိ သန္တစ္ဆာယံ ဝိဝိတ္တံ ရုက္ခမူလံ. ပဗ္ဗတန္တိ သေလံ. တတ္ထ ဟိ ဥဒကသောဏ္ဍီသု ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ သီတာယ ရုက္ခစ္ဆာယာယ နိသိန္နဿ နာနာဒိသာသု ခါယမာနာသု သီတေန ဝါတေန ဗီဇိယမာနဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ကန္ဒရန္တိ ကံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ၊ တေန ဒါရိတံ၊ ဥဒကေန ဘိန္နံ ပဗ္ဗတပဒေသံ. ယံ ‘‘နဒီတုမ္ဗ’’န္တိပိ ‘‘နဒီကုဉ္ဇ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဟိ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာ ဝါလုကာ ဟောတိ၊ မတ္ထကေ မဏိဝိတာနံ ဝိယ ဝနဂဟနံ၊ မဏိခန္ဓသဒိသံ ဥဒကံ သန္ဒတိ. ဧဝရူပံ ကန္ဒရံ ဩရုယှ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂတ္တာနိ သီတာနိ ကတွာ ဝါလုကံ ဥဿာပေတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ပညပေတွာ နိသိန္နဿ သမဏဓမ္မံ ကရောတော စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ဂိရိဂုဟန္တိ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရံ၊ ဧကသ္မိံယေဝ ဝါ ဥမင်္ဂသဒိသံ မဟာဝိဝရံ. သုသာနလက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၄) ဝုတ္တံ.

ဝနပတ္ထန္တိ ဂါမန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရဋ္ဌာနံ ယတ္ထ န ကသန္တိ န ဝပန္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒိ (ဝိဘ. ၅၃၁). အဗ္ဘောကာသန္တိ အစ္ဆန္နံ. အာကင်္ခမာနော ပနေတ္ထ စီဝရကုဋိံ ကတွာ ဝသတိ. ပလာလပုဉ္ဇန္တိ ပလာလရာသိံ. မဟာပလာလပုဉ္ဇတော ဟိ ပလာလံ နိက္ကဍ္ဎိတွာ ပဗ္ဘာရလေဏသဒိသေ အာလယေ ကရောန္တိ၊ ဂစ္ဆဂုမ္ဗာဒီနမ္ပိ ဥပရိ ပလာလံ ပက္ခိပိတွာ ဟေဋ္ဌာ နိသိန္နာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တိ. သဗ္ဗမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယေန ဝိဝိတ္တော ဝိဟရတီ’’တိအာဒိ. ဧကော စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ ပဝတ္တယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣရိယတီတိ ဣရိယာပထံ ဝတ္တယတိ. ဝတ္တတီတိ ဣရိယာပထဝုတ္တိံ ဥပ္ပါဒေတိ. ပါလေတီတိ ဣရိယာပထံ ရက္ခတိ. ယပေတီတိ ယပယတိ. ယာပေတီတိ ယာပယတိ.

ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿာတိ ကုသလဇ္ဈာနသမင်္ဂိဿ. နီဝရဏေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တန္တိ ဥပစာရေန နီဝရဏေဟိ ဝိဝိတ္တမ္ပိ သမာနံ အန္တောအပ္ပနာယံ သုဋ္ဌု ဝိဝိတ္တံ နာမ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ နီဝရဏေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသေဝ နယော ဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခဒုက္ခေဟိ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနာနိ သမာပန္နာနန္တိ. ရူပသညာယာတိ ကုသလဝိပါကကိရိယဝသေန ပဉ္စဒသန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ သညာယ. ပဋိဃသညာယာတိ စက္ခုရူပါဒိသင်္ဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပန္နာယ ကုသလာကုသလဝိပါကဝသေန ဒွိပဉ္စဝိညာဏသင်္ခါတာယ ပဋိဃသညာယ စ. နာနတ္တသညာယာတိ နာနာရမ္မဏေ ပဝတ္တာယ စတုစတ္တာလီသကာမာဝစရသညာယ စ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ သုညံ ဟောတိ.

အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿာတိ ဧတ္ထ နာဿ အန္တောတိ အနန္တံ၊ အာကာသံ အနန္တံ အာကာသာနန္တံ၊ အာကာသာနန္တမေဝ အာကာသာနဉ္စံ၊ တံ အာကာသာနဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ ဈာနဿ ဒေဝါနံ ဒေဝါယတနမိဝါတိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ၊ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသာရမ္မဏဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ ကုသလကိရိယဈာနံ သမာပန္နဿ. ရူပသညာယာတိ သညာသီသေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနတော စေဝ တဒါရမ္မဏတော စ. ရူပါဝစရဇ္ဈာနမ္ပိ ဟိ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၂၀၉)၊ တဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိအာဒီသုပိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၀၉). တသ္မာ ဣဓ ရူပေ သညာ ရူပသညာတိ ဧဝံ သညာသီသေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ရူပေ သညာ အဿာတိ ရူပသညံ၊ ရူပမဿ နာမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ပထဝီကသိဏာဒိဘေဒဿ တဒါရမ္မဏဿ စေတံ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတာယ ကုသလဝိပါကကိရိယာဝသေန ပဉ္စဒသဝိဓာယ ဈာနသင်္ခါတာယ ရူပသညာယ. ဧတာယ စ ပထဝီကသိဏာဒိဝသေန အဋ္ဌဝိဓာယ အာရမ္မဏသင်္ခါတာယ ရူပသညာယ.

ပဋိဃသညာယာတိ စက္ခာဒီနံ ဝတ္ထူနံ ရူပါဒီနံ အာရမ္မဏာနဉ္စ ပဋိဃာတေန သမုပ္ပန္နာ သညာ ပဋိဃသညာ၊ ရူပသညာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ပဋိဃသညာ? ရူပသညာ သဒ္ဒသညာ ဂန္ဓသညာ ရသသညာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ၊ ဣမာ ဝုစ္စန္တိ ပဋိဃသညာယော’’တိ (ဝိဘ. ၆၀၃). တာ ကုသလဝိပါကာ ပဉ္စ အကုသလဝိပါကာ ပဉ္စာတိ ဧတာယ ပဋိဃသညာယ.

နာနတ္တသညာယာတိ နာနတ္တေ ဂေါစရေ ပဝတ္တာယ သညာယ၊ နာနတ္တာယ ဝါ သညာယ. ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ နာနတ္တသညာ? အသမာပန္နဿ မနောဓာတုသမင်္ဂိဿ ဝါ မနောဝိညာဏဓာတုသမင်္ဂိဿ ဝါ သညာ သဉ္ဇာနနာ သဉ္ဇာနိတတ္တံ၊ ဣမာ ဝုစ္စန္တိ နာနတ္တသညာယော’’တိ (ဝိဘ. ၆၀၄) ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တာ. တာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. အသမာပန္နဿ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတုသင်္ဂဟိတာ သညာ ရူပသဒ္ဒါဒိဘေဒေ နာနတ္တေ နာနာသဘာဝေ ဂေါစရေ ပဝတ္တန္တိ. ယသ္မာ စေသာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလသညာ၊ ဒွါဒသ အကုသလသညာ၊ ဧကာဒသ ကာမာဝစရကုသလဝိပါကသညာ၊ ဒွေ အကုသလဝိပါကသညာ၊ ဧကာဒသ ကာမာဝစရကိရိယသညာတိ ဧဝံ စတုစတ္တာလီသမ္ပိ သညာ နာနတ္တာ နာနာသဘာဝါ အညမညံ အသဒိသာ၊ တသ္မာ ‘‘နာနတ္တသညာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တာယ နာနတ္တသညာယ.

စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတီတိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ ရူပသညာပဋိဃသညာနာနတ္တသညာသင်္ခါတာဟိ သညာဟိ ဈာနစိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ ဝိနာ ဟောတိ အပသက္ကနံ ဟောတိ. ဝိညာဏဉ္စာယတနန္တိ ဧတဒေဝ ဝိညာဏံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿာတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ၊ အာကာသေ ပဝတ္တဝိညာဏာရမ္မဏဿ ဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ.

အာကိဉ္စညာယတနန္တိ ဧတ္ထ ပန နာဿ ကိဉ္စနန္တိ အကိဉ္စနံ၊ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဿ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကိဉ္စနဿ ဘာဝေါ အာကိဉ္စညံ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏာပဂမဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ အာကိဉ္စညံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿာတိ အာကိဉ္စညာယတနံ၊ အာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏာပဂမာရမ္မဏဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပန္နဿ တာယ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ.

နေဝသညာနာသညာယတနန္တိ ဧတ္ထ ပန ယာယ သညာယ ဘာဝတော တံ ‘‘နေဝသညာနာသညာယတန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ယထာပဋိပန္နဿ သာ သညာ ဟောတိ၊ တံ တာဝ ဒဿေတုံ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၆၂၀) ‘‘နေဝသညီနာသညီ’’တိ ဥဒ္ဓရိတွာ တညေဝ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနံ သန္တတော မနသိ ကရောတိ၊ သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိံ ဘာဝေတိ၊ တေန ဝုစ္စတိ နေဝသညီနာသညီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သန္တတော မနသိ ကရောတီတိ ‘‘သန္တောဝတာယံ သမာပတ္တိ၊ ယတြ ဟိ နာမ နတ္ထိဘာဝမ္ပိ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဝသတီ’’တိ ဧဝံ သန္တာရမ္မဏတာယ နံ ‘‘သန္တာ’’တိ မနသိ ကရောတိ. တံ နေဝသညာနာသညာယတနံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ တာယ အာကိဉ္စညာယတနသညာယ ဈာနစိတ္တံ သုညံ ဟောတိ.

သောတာပန္နဿာတိ သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တဿ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာတိ ဝီသတိဝတ္ထုကာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ. ဝိစိကိစ္ဆာယာတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ကင်္ခါယ. သီလဗ္ဗတပရာမာသာတိ ‘‘သီလေန သုဒ္ဓိ၊ ဝတေန သုဒ္ဓီ’’တိ ပရာမသိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒိဋ္ဌိ. ဒိဋ္ဌာနုသယာတိ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန သန္တာနေ အနုသယကာ ဒိဋ္ဌာနုသယာ. တထာ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယာ. တဒေကဋ္ဌေဟိ စာတိ တေဟိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ ဧကတော ဌိတေဟိ စ. ဥပတာပေန္တိ ဝိဗာဓေန္တိ စာတိ ကိလေသာ၊ တေဟိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာဒိကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ သုညံ ဟောတိ. ဧတ္ထ ‘‘တဒေကဋ္ဌ’’န္တိ ဒုဝိဓံ ဧကဋ္ဌံ ပဟာနေကဋ္ဌံ သဟဇေကဋ္ဌဉ္စ. အပါယဂမနီယာ ဟိ ကိလေသာ ယာဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန န ပဟီယန္တိ၊ တာဝ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဟိ သဟ ဧကသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဌိတာတိ ပဟာနေကဋ္ဌာ. ဒသသု ဟိ ကိလေသေသု ဣဓ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာ ဧဝ အာဂတာ. အနုသယေသု ဒိဋ္ဌာနုသယဝိစိကိစ္ဆာနုသယာ အာဂတာ. သေသာ ပန အပါယဂမနီယော လောဘော ဒေါသော မောဟော မာနော ထိနံ ဥဒ္ဓစ္စံ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ အဋ္ဌ ကိလေသာ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဟိ သဟ ပဟာနေကဋ္ဌာ ဟုတွာ ဒွီဟိ အနုသယေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ. ရာဂဒေါသမောဟပမုခေသု ဝါ ဒိယဍ္ဎေသု ကိလေသသဟဿေသု သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌိယာ ပဟီယမာနာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဟ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီနာ၊ ဒိဋ္ဌာနုသယဝိစိကိစ္ဆာနုသယေဟိ သဟ အပါယဂမနီယာ သဗ္ဗကိလေသာ ပဟာနေကဋ္ဌဝသေန ပဟီယန္တိ. သဟဇေကဋ္ဌာ ပန ဒိဋ္ဌိယာ သဟ ဝိစိကိစ္ဆာယ စ သဟ ဧကေကသ္မိံ စိတ္တေ ဌိတာ အဝသေသကိလေသာ.

သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ဟိ စတ္တာရိ ဒိဋ္ဌိသဟဂတာနိ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတဉ္စာတိ ပဉ္စ စိတ္တာနိ ပဟီယန္တိ. တတ္ထ ဒွီသု ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တအသင်္ခါရိကစိတ္တေသု ပဟီယမာနေသု တေဟိ သဟဇာတော လောဘော မောဟော ဥဒ္ဓစ္စံ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ ဣမေ ကိလေသာ သဟဇေကဋ္ဌဝသေန ပဟီယန္တိ၊ ဒွီသု ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တသသင်္ခါရိကစိတ္တေသု ပဟီယမာနေသု တေဟိ သဟဇာတော လောဘော မောဟော ထိနံ ဥဒ္ဓစ္စံ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ ဣမေ ကိလေသာ သဟဇေကဋ္ဌဝသေန ပဟီယန္တိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတစိတ္တေ ပဟီယမာနေ တေန သဟဇာတော မောဟော ဥဒ္ဓစ္စံ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ ဣမေ ကိလေသာ သဟဇေကဋ္ဌဝသေန ပဟီယန္တိ. တေဟိ ဒုဝိဓေကဋ္ဌေဟိ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတီတိ မဂ္ဂစိတ္တံ ဝိဝိစ္စတိ၊ ဖလစိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဝိယုတ္တံ အပသက္ကိတံ သုညံ ဟောတီတိ အတ္ထော.

သကဒါဂါမိဿ ဩဠာရိကာ ကာမရာဂသညောဇနာတိ ဩဠာရိကဘူတာ ကာယဒွါရေ ဝီတိက္ကမဿ ပစ္စယဘာဝေန ထူလဘူတာ မေထုနရာဂသင်္ခါတာ သညောဇနာ. သော ဟိ ကာမဘဝေ သညောဇေတီတိ ‘‘သညောဇန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိဃသညောဇနာတိ ဗျာပါဒသညောဇနာ. သော ဟိ အာရမ္မဏေ ပဋိဟညတီတိ ‘‘ပဋိဃ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေ ဧဝ ထာမဂတဋ္ဌေန သန္တာနေ အနုသေန္တီတိ အနုသယာ. အဏုသဟဂတာတိ သုခုမဘူတာ ကာမရာဂသညောဇနာ ပဋိဃသညောဇနာ အဏုသဟဂတာ ကာမရာဂါနုသယာ ပဋိဃာနုသယာတိ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန သန္တာနေ အနုသယနဝသေန သုခုမဘူတာ ကာမရာဂပဋိဃာနုသယာ. တဒေကဋ္ဌေဟိ စာတိ ဝုတ္တတ္ထေဟိ ဒုဝိဓေကဋ္ဌေဟိ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ သုညံ ဟောတိ.

အရဟတောတိ ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ ‘‘အရဟာ’’တိ လဒ္ဓနာမဿ. ရူပရာဂါတိ ရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂါ. အရူပရာဂါတိ အရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂါ. မာနာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ မာနာ ဧဝ. တထာ ဥဒ္ဓစ္စအဝိဇ္ဇာမာနာနုသယာဒယော အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ. ဧတေသု ဥဏ္ဏတိလက္ခဏော မာနော. အဝူပသမလက္ခဏံ ဥဒ္ဓစ္စံ. အန္ဓဘာဝလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ. ရူပရာဂအရူပရာဂဝသေန ပဝတ္တာ ဘဝရာဂါနုသယာ. တဒေကဋ္ဌေဟိ စာတိ တေဟိ ဧကတော ဌိတေဟိ စ ကိလေသေဟိ. ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေဟီတိ အဇ္ဈတ္တစိတ္တသန္တာနေ အကုသလက္ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ သင်္ခံ ဂတေဟိ အဇ္ဈတ္တံ မုဉ္စိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ပဝတ္တေဟိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တေဟိ မဂ္ဂစိတ္တံ ဝိဝိစ္စတိ ဝိနာ ဟောတိ အပသက္ကတိ၊ ဖလစိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဝိယုတ္တံ အပသက္ကိတံ ဟောတိ.

တတ္ထ ကိလေသပဋိပါဋိယာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ စာတိ ဒွိဓာ အနုသယာနံ အဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိလေသပဋိပါဋိယာ ဟိ ကာမရာဂါနုသယပဋိဃာနုသယာနံ တတိယမဂ္ဂေန အဘာဝေါ ဟောတိ၊ မာနာနုသယဿ စတုတ္ထမဂ္ဂေန၊ ဒိဋ္ဌာနုသယဝိစိကိစ္ဆာနုသယာနံ ပဌမမဂ္ဂေန၊ ဘဝရာဂါနုသယာဝိဇ္ဇာနုသယာနံ စတုတ္ထမဂ္ဂေနေဝ. မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ပန ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌာနုသယဝိစိကိစ္ဆာနုသယာနံ အဘာဝေါ ဟောတိ၊ ဒုတိယမဂ္ဂေန ကာမရာဂါနုသယပဋိဃာနုသယာနံ တနုဘာဝေါ၊ တတိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော အဘာဝေါ၊ စတုတ္ထမဂ္ဂေန မာနာနုသယဘဝရာဂါနုသယာဝိဇ္ဇာနုသယာနံ အဘာဝေါ ဟောတိ. စိတ္တဝိဝေကောတိ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရစိတ္တာနံ ကိလေသေဟိ သုညဘာဝေါ၊ တုစ္ဆဘာဝေါတိ အတ္ထော.

ဥပဓိဝိဝေကောတိ ကိလေသက္ခန္ဓအဘိသင်္ခါရသင်္ခါတာနံ ဥပဓီနံ သုညဘာဝေါ. ဥပဓိံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပဓိ ဝုစ္စန္တိ ကိလေသာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ရာဂါဒယော ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တံ ဥပတာပေန္တိ ဝိဗာဓေန္တီတိ ကိလေသာ စ. ဥပါဒါနဂေါစရာ ရူပါဒယော ပဉ္စက္ခန္ဓာ စ. ဥပါဒါနသမ္ဘူတာ ပုညာပုညအာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရာ စ. အမတန္တိ နတ္ထိ ဧတဿ မရဏသင်္ခါတံ မတန္တိ အမတံ၊ ကိလေသဝိသပဋိပက္ခတ္တာ အဂဒန္တိပိ အမတံ. သံသာရယောနိဂတိဥပပတ္တိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေသု သံသိဗ္ဗတိ ဝိနတီတိ တဏှာ ‘‘ဝါန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ တတ္ထ နတ္ထီတိ နိဗ္ဗာနံ. ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနန္တိ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ အပဂတသရီရာနံ. နေက္ခမ္မာဘိရတာနန္တိ နေက္ခမ္မေ ကာမာဒိတော နိက္ခန္တေ ပဌမဇ္ဈာနာဒိကေ အဘိရတာနံ တန္နိန္နာနံ. ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနန္တိ ဥတ္တမပရိသုဒ္ဓဘာဝဖလံ ပါပုဏိတွာ ဌိတာနံ. ‘‘ဥပက္ကိလေသာဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ၊ ကိလေသေဟိ မုတ္တဘာဝေန ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ. ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ၊ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာန’’န္တိ ဧဝမေကေ ဝဏ္ဏယန္တိ. နိရူပဓီနန္တိ ဝိဂတူပဓီနံ. ဝိသင်္ခါရဂတာနန္တိ သင်္ခါရာရမ္မဏံ စဇိတွာ ဝိဂတသင်္ခါရံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏဝသေန ဥပဂတာနံ. ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တန္တိ ဧတ္ထပိ ဟိ နိဗ္ဗာနမေဝ ‘‘ဝိသင်္ခါရ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဝိဒူရေတိ ဝိဝိဓေ ဒူရေ. သုဝိဒူရေတိ သုဋ္ဌု ဝိဒူရေ. န သန္တိကေတိ န သမီပေ. န သာမန္တာတိ န ဧကပဿေ. အနာသန္နေတိ အနစ္စန္တသမီပေ. ဝိဝေကဋ္ဌေတိ အတိဒူရေ၊ ဝိဂတေတိ အတ္ထော. တာဒိသောတိ တံသဒိသော. တဿဏ္ဌိတောတိ တေန အာကာရေန ဌိတော. တပ္ပကာရောတိ တေန ပကာရေန ဌိတော. တပ္ပဋိဘာဂေါတိ တံကောဋ္ဌာသိကော. အထ ဝါ ‘‘အတ္တဘာဝဂုဟာယ လဂ္ဂဘာဝေန တာဒိသော. ကိလေသေဟိ ဆန္နဘာဝေန တဿဏ္ဌိတော. မောဟနသ္မိံ ပဂါဠှဘာဝေန တပ္ပကာရော. တီဟိ ဝိဝေကေဟိ ဒူရဘာဝေန တပ္ပဋိဘာဂေါတိ ဧဝမေကေ ဝဏ္ဏယန္တိ.

ဒုပ္ပဟာယာတိ သုခေန ပဟာတဗ္ဗာ န ဟောန္တိ. ဒုစ္စဇ္ဇာတိ သုခေန ဇဟိတုံ န သက္ကာ. ဒုပ္ပရိစ္စဇ္ဇာတိ သဗ္ဗာကာရေန ဇဟိတုံ န သက္ကာ. ဒုန္နိမ္မဒယာတိ နိမ္မဒံ အမဒံ ကာတုံ န သက္ကာ. ဒုဗ္ဗိနိဝေဌယာတိ ဝိနိဝေဌနံ မောစနံ ကာတုံ န သက္ကာ. ဒုတ္တရာတိ ဥတ္တရိတွာ အတိက္ကန္တုံ န သက္ကာ. ဒုပ္ပတရာတိ ဝိသေသေတွာ တရိတုံ န သက္ကာ. ဒုဿမတိက္ကမာတိ ဒုက္ခေန အတိက္ကမိတဗ္ဗာ. ဒုဗ္ဗိနိဝတ္တာတိ နိဝတ္တေတုံ ဒုက္ခာ. အထ ဝါ ‘‘ပကတိဝသေန ဒုပ္ပရိစ္စဇ္ဇာ. ဂေါဏပတာသံ ဝိယ ဒုန္နိမ္မဒယာ. နာဂပါသံ ဝိယ ဒုဗ္ဗိနိဝေဌယာ. ဂိမှသမယေ မရုကန္တာရံ ဝိယ ဒုတ္တရာ ဒုပ္ပတရာ. ဗျဂ္ဃပရိဂ္ဂဟိတာ အဋဝီ ဝိယ ဒုဿမတိက္ကမာ. သမုဒ္ဒဝီစိ ဝိယ ဒုဗ္ဗိနိဝတ္တာတိ ဧဝမေကေ ဝဏ္ဏယန္တိ.

၈. ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ‘‘ဒူရေ ဝိဝေကာ ဟိ တထာဝိဓော’’တိ သာဓေတွာ ပုန တထာဝိဓာနံ သတ္တာနံ ဓမ္မတံ အာဝိ ကရောန္တော ‘‘ဣစ္ဆာနိဒါနာ’’တိအာဒိဂါထမာဟ. တတ္ထ ဣစ္ဆာနိဒါနာတိ တဏှာဟေတုကာ. ဘဝသာတဗဒ္ဓါတိ သုခဝေဒနာဒိမှိ ဘဝသာတေန ဗဒ္ဓါ. တေ ဒုပ္ပမုဉ္စာတိ တေ ဘဝသာတဝတ္ထုဘူတာ ဓမ္မာ. တေ ဝါ တတ္ထ ဗဒ္ဓါ ဣစ္ဆာနိဒါနာ သတ္တာ ဒုပ္ပမောစယာ. န ဟိ အညမောက္ခာတိ အညေ စ မောစေတုံ န သက္ကောန္တိ. ကာရဏဝစနံ ဝါ ဧတံ. တေ သတ္တာ ဒုပ္ပမုဉ္စာ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အညေန မောစေတဗ္ဗာ န ဟောန္တိ. ယဒိ သတ္တာ မုဉ္စေယျုံ၊ သကေန ထာမေန မုဉ္စေယျုန္တိ အယမဿ အတ္ထော. ပစ္ဆာ ပုရေ ဝါပိ အပေက္ခမာနာတိ အနာဂတေ အတီတေ ဝါ ကာမေ အပေက္ခမာနာ. ဣမေ ဝ ကာမေ ပုရိမေ ဝ ဇပ္ပန္တိ ဣမေ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကာမေ ပုရိမေ ဝါ ဒုဝိဓေပိ အတီတာနာဂတေ ဗလဝတဏှာယ ပတ္ထယမာနာ. ဣမေသဉ္စ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ‘‘တေ ဒုပ္ပမုဉ္စာ န ဟိ အညမောက္ခာ’’တိ ဣမိနာဝ သဟ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတရထာ အပေက္ခမာနာ ဇပ္ပံ ကိံ ကရောန္တိ၊ ကိံ ဝါ ကတာတိ န ပညာယေယျုံ.

ဘဝသာတဗဒ္ဓါတိ ဘဝေ သာတံ ဘဝသာတံ၊ တေန ဘဝသာတေန သုခဿာဒေန ဗဒ္ဓါ ဟုတွာ ဌိတာ. တံ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကံ ဘဝသာတံ – သုခါ ဝေဒနာ’’တိအာဒိမာဟ. ယောဗ္ဗနဘာဝေါ ယောဗ္ဗညံ. အရောဂဘာဝေါ အာရောဂျံ. ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ပဝတ္တဘာဝေါ ဇီဝိတံ. လာဘောတိ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ လာဘော. ယသောတိ ပရိဝါရော. ပသံသာတိ ကိတ္တိ. သုခန္တိ ကာယိကစေတသိကံ သုခံ. မနာပိကာ ရူပါတိ မနဝဍ္ဎနကာ ရူပါ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

စက္ခုသမ္ပဒါတိ စက္ခုဿ သမ္ပဒါ. ‘‘မယှံ စက္ခု သမ္ပန္နံ မဏိဝိမာနေ ဥဂ္ဃါဋိတသီဟပဉ္ဇရံ ဝိယ ခါယတီ’’တိ ဥပ္ပန္နံ သုခဿာဒံ သန္ဓာယ ‘‘စက္ခုသမ္ပဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. သောတသမ္ပဒါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သုခါယ ဝေဒနာယ သာတဗဒ္ဓါ။ပေ။ ဝိဗဒ္ဓါတိ ဝိဝိဓာကာရေန ဗဒ္ဓါ. အာဗဒ္ဓါတိ ဝိသေသေန အာဒိတော ဗဒ္ဓါ. လဂ္ဂါတိ အာရမ္မဏေန သဒ္ဓိံ အပ္ပိတာ. လဂ္ဂိတာတိ နာဂဒန္တေ ဖာဏိတဝါရကော ဝိယ လဂ္ဂိတာ. ယမေတ္ထ စ အဝုတ္တံ၊ တံ သတ္တော ဝိသတ္တောတိအာဒိမှိ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗံ.

န ဟိ အညမောက္ခာတိ န ပရေဟိ မောက္ခာ. တေ ဝါ ဘဝသာတဝတ္ထူ ဒုပ္ပမုဉ္စာတိ ဘဝေ သုခဿာဒဝတ္ထုဘူတာ ဓမ္မာ တေ မုဉ္စိတုံ ဒုက္ခာ. သတ္တာ ဝါ ဧတ္တော ဒုမ္မောစယာတိ သတ္တာ ဧဝ ဝါ ဧတသ္မာ ဘဝသာတဝတ္ထုတော မောစေတုံ ဒုက္ခာ.

ဒုရုဒ္ဓရာတိ ဥဒ္ဓရိတုံ ဒုက္ခာ. ဒုဿမုဒ္ဓရာတိ သမန္တတော ဆိန္နတဋေ နရကာဝါဋေ ပတိတော ဝိယ ဥဒ္ဓံ ကတွာ ဥဒ္ဓရိတုံ ဒုက္ခာ. ဒုဗ္ဗုဋ္ဌာပယာတိ ဥဋ္ဌာပေတုံ ဒုက္ခာ. ဒုဿမုဋ္ဌာပယာတိ သုခုမအတ္တဘာဝံ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာပနံ ဝိယ ဥဿာပေတုံ အတိဝိယ ဒုက္ခာ.

တေ အတ္တနာ ပလိပပလိပန္နာတိ ဂမ္ဘီရကဒ္ဒမေ ယာဝ သီသတော နိမုဂ္ဂါ န သက္ကောန္တိ. ပရံ ပလိပပလိပန္နံ ဥဒ္ဓရိတုန္တိ အပရံ တထေဝ နိမုဂ္ဂံ ဟတ္ထေ ဝါ သီသေ ဝါ ဂဟေတွာ ဥဒ္ဓရိတွာ ထလေ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န သက္ကောန္တိ. သော ဝတ စုန္ဒာတိ သောတိ ဝတ္တဗ္ဗာကာရပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော. တဿ ‘‘ယော’’တိ ဣမံ ဥဒ္ဒေသဝစနံ အာဟရိတွာ ယော အတ္တနာ ပလိပပလိပန္နော၊ သော ဝတ၊ စုန္ဒ၊ ပရံ ပလိပပလိပန္နံ ဥဒ္ဓရိဿတီတိ. ဧဝံ သေသပဒေသု သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပလိပပလိပန္နောတိ ဂမ္ဘီရကဒ္ဒမေ နိမုဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ. ယထာ၊ စုန္ဒ၊ ကောစိ ပုရိသော ယာဝ သီသတော ဂမ္ဘီရကဒ္ဒမေ နိမုဂ္ဂေါ၊ ပရမ္ပိ တထေဝ နိမုဂ္ဂံ ဟတ္ထေ ဝါ သီသေ ဝါ ဂဟေတွာ ဥဒ္ဓရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. န ဟိ တံ ကာရဏမတ္ထိ၊ ယေန သော တံ ဥဒ္ဓရိတွာ ထလေ ပတိဋ္ဌာပေယျာတိ. အဒန္တော အဝိနီတော အပရိနိဗ္ဗုတောတိ ဧတ္ထ ပန အနိဗ္ဗိသေဝနတာယ အဒန္တော. အသိက္ခိတဝိနယတာယ အဝိနီတော. အနိဗ္ဗုတကိလေသတာယ အပရိနိဗ္ဗုတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော တာဒိသော ပရံ ဒမေဿတိ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကရိဿတိ၊ ဝိနေဿတိ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခာပေဿတိ. ပရိနိဗ္ဗာပေဿတိ တဿ ကိလေသေ နိဗ္ဗာပေဿတိ.

နတ္ထညော ကောစီတိ အညော ကောစိ ပုဂ္ဂလော မောစေတုံ သမတ္ထော နတ္ထိ. သကေန ထာမေနာတိ အတ္တနော ဉာဏထာမေန. ဗလေနာတိ ဉာဏဗလေန. ဝီရိယေနာတိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစေတသိကဝီရိယေန. ပုရိသပရက္ကမေနာတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနေန မဟန္တဝီရိယေန.

နာဟံ သဟိဿာမီတိ အဟံ န သဟိဿာမိ န သက္ကောမိ၊ န ဝါယမိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပမောစနာယာတိ ပမောစေတုံ. ကထံကထိန္တိ သကင်္ခံ. ဓောတကာတိ အာလပနံ. တရေသီတိ တရေယျာသိ.

‘‘အတ္တနာ ဟိ ကတံ ပါပံ၊ အတ္တနာ သံကိလိဿတိ၊

အတ္တနာ အကတံ ပါပံ၊ အတ္တနာဝ ဝိသုဇ္ဈတိ၊

သုဒ္ဓီ အသုဒ္ဓိ ပစ္စတ္တံ၊ နာညော အညံ ဝိသောဓယေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၆၅၊ ကထာ. ၇၄၃) –

ဧတ္ထာယမတ္ထော – ယေန အတ္တနာ အကုသလံ ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ၊ သော စတူသု အပါယေသု ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တော အတ္တနာဝ သံကိလိဿတိ. ယေန ပန အတ္တနာ အကတံ ပါပံ၊ သော သုဂတိဉ္စေဝ အဂတိဉ္စ ဂစ္ဆန္တော အတ္တနာဝ ဝိသုဇ္ဈတိ. ကုသလကမ္မသင်္ခါတာ သုဒ္ဓိ အကုသလကမ္မသင်္ခါတာ စ အသုဒ္ဓိ ပစ္စတ္တံ ကာရကသတ္တာနံ အတ္တနိယေဝ ဝိပစ္စတိ. အညော ပုဂ္ဂလော အညံ ပုဂ္ဂလံ န ဝိသောဓယေ နေဝ ဝိသောဓေတိ၊ န ကိလေသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တိဋ္ဌတေဝ နိဗ္ဗာနန္တိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနံ တိဋ္ဌတိယေဝ. နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂေါတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာတော ပဋ္ဌာယ အရိယမဂ္ဂေါ. တိဋ္ဌာမဟံ သမာဒပေတာတိ အဟံ ဂဏှာပေတာ ပတိဋ္ဌာပေတာ တိဋ္ဌာမိ. ဧဝံ ဩဝဒိယမာနာ ဧဝံ အနုသာသိယမာနာတိ မယာ ဧဝံ ဩဝဒိယမာနာ ဧဝံ အနုသာသိယမာနာ. ဧတ္ထ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝဒန္တော ဩဝဒတိ နာမ၊ အနုပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ အနုသာသန္တော ‘‘အယသောပိ တေ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိဝသေန အနာဂတံ ဒဿေန္တော အနုသာသတိ နာမ. သမ္မုခါ ဝဒန္တောပိ ဩဝဒတိ နာမ၊ ပရမ္မုခါ ဒူတသာသနံ ဝါ ပေသေန္တော အနုသာသတိ နာမ. သကိံ ဝဒန္တောပိ ဩဝဒတိ နာမ၊ ပုနပ္ပုနံ ဝဒန္တော အနုသာသတိ နာမ. ဩဝဒန္တော ဧဝ ဝါ အနုသာသတိ နာမ. အပ္ပေကစ္စေတိ အပိ ဧကစ္စေ၊ ဧကေတိ အတ္ထော. အစ္စန္တနိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေန္တီတိ ခယဝယသင်္ခါတံ အန္တံ အတီတန္တိ အစ္စန္တံ၊ အစ္စန္တဉ္စ တံ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ အပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနတ္တာ နိဋ္ဌဉ္စာတိ အစ္စန္တနိဋ္ဌံ၊ ဧကန္တနိဋ္ဌံ၊ သတတနိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. တံ အစ္စန္တနိဗ္ဗာနံ အာရာဓေန္တိ သမ္ပာဒေန္တိ. နာရာဓေန္တီတိ န သမ္ပာဒေန္တိ၊ န ပဋိလဘန္တီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ကျာဟန္တိ ဧတေသု ကိံ အဟံ၊ ကိံ ကရောမီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂက္ခာယီတိ ပဋိပဒါမဂ္ဂက္ခာယီ. အာစိက္ခတိ ကထေတိ. အတ္တနာ ပဋိပဇ္ဇမာနာ မုဉ္စေယျုန္တိ ပဋိပဇ္ဇန္တာ မယံ မုဉ္စေယျုံ.

အတီတံ ဥပါဒါယာတိ အတီတံ ပဋိစ္စ. ကထံ ပုရေ အပေက္ခံ ကရောတီတိ ကေန ပကာရေန ဣက္ခံ ဩလောကနံ ကရောတိ. ဧဝံရူပေါ အဟောသိန္တိ ဒီဃရဿအဏုကထူလာဒိဝသေန ဧဝံဇာတိကော ဧဝရူပေါ အဘဝိံ. တတ္ထ နန္ဒိံ သမန္နာနေတီတိ တသ္မိံ ရူပါရမ္မဏေ တဏှံ သမ္မာ အာနယတိ ဥပနေတိ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

‘‘ဣတိ မေ စက္ခူ’’တိအာဒယော ဝတ္ထုအာရမ္မဏဝသေန တဏှုပ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ. ဣတိ ရူပါတီတိ ဧဝံ ရူပါ ဣတိ. တတ္ထ ဆန္ဒရာဂပဋိဗဒ္ဓန္တိ တေသု စက္ခုရူပေသု ဒုဗ္ဗလသင်္ခါတော ဆန္ဒော စ ဗလဝသင်္ခါတော ရာဂေါ စ၊ တေန ဆန္ဒရာဂေန ပဋိဗဒ္ဓံ အလ္လီနံ. ဝိညာဏန္တိ ဇဝနစိတ္တံ. ဆန္ဒရာဂပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဝိညာဏဿာတိ တဿ ဇဝနဝိညာဏဿ ဆန္ဒရာဂေန ဗဒ္ဓဘာဝါ. တဒဘိနန္ဒတီတိ တံ အာရမ္မဏံ တဏှာဝသေန အဘိနန္ဒတိ.

ယာနိဿ တာနီတိ ယာနိ အဿ တာနိ. ပုဗ္ဗေတိ အတီတေ. သဒ္ဓိန္တိ ဧကတော. ဟသိတလပိတကီဠိတာနီတိ ဒန္တဝိဒံသာဒိဟသိတာနိ စ၊ ဝစီဘေဒံ ကတွာ လပိတာနိ စ၊ ကာယခိဍ္ဍာဒိကီဠိတာနိ စ. တဒဿာဒေတီတိ တံ အဿာဒယတိ အဿာဒံ ဝိန္ဒတိ သာဒိယတိ. တံ နိကာမေတီတိ တံ နိကာမယတိ ပစ္စာသီသတိ. ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ တုဋ္ဌိံ ပါပုဏာတိ.

သိယန္တိ ဘဝေယျံ. အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ပဋိလာဘာယာတိ အပ္ပတ္တဿ ပါပုဏနတ္ထာယ. စိတ္တံ ပဏိဒဟတီတိ စိတ္တံ ဌပေတိ. စေတသော ပဏိဓာနပစ္စယာတိ စိတ္တဿ ဌပနကာရဏာ.

သီလေန ဝါတိ ပဉ္စသီလာဒိသီလေန ဝါ. ဝတေန ဝါတိ ဓုတင်္ဂသမာဒါနေန ဝါ. တပေန ဝါတိ ဝီရိယသမာဒါနေန ဝါ. ဗြဟ္မစရိယေန ဝါတိ မေထုနဝိရတိယာ ဝါ. ဒေဝေါ ဝါတိ မဟာနုဘာဝေါ ဒေဝရာဇာ ဝါ. ဒေဝညတရော ဝါတိ တေသံ အညတရော ဝါ.

ဇပ္ပန္တာတိ ဂုဏဝသေန ကထေန္တာ. ပဇပ္ပန္တာတိ ပကာရေန ကထေန္တာ. အဘိဇပ္ပန္တာတိ ဝိသေသေန ကထေန္တာ၊ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ဝဍ္ဎိတံ.

၉. ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ‘‘ဒူရေ ဝိဝေကာ ဟိ တထာဝိဓော’’တိ သာဓေတွာ ဒုတိယဂါထာယ စ တထာဝိဓာနံ ဓမ္မတံ အာဝိ ကတွာ ဣဒါနိ တေသံ ပါပကရဏံ အာဝိ ကရောန္တော ‘‘ကာမေသု ဂိဒ္ဓါ’’တိ ဂါထမာဟ.

တဿတ္ထော – တေ သတ္တာ ကာမေသု ပရိဘောဂတဏှာယ ဂိဒ္ဓါ၊ ပရိယေသနာဒိမနုယုတ္တတ္တာ ပသုတာ၊ သမ္မောဟမာပန္နတ္တာ ပမူဠှာ၊ အဝဂမနတာယ မစ္ဆရိယတာယ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဝစနံ အနာဒိယတာယ စ အဝဒါနိယာ၊ ကာယဝိသမာဒိမှိ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌာ၊ အန္တကာလေ မရဏဒုက္ခူပနီတာ၊ ‘‘ကိံသု ဘဝိဿာမ ဣတော စုတာသေ’’တိ ပရိဒေဝယန္တီတိ.

ဂိဒ္ဓါတိ ကာမရာဂေန ဂိဒ္ဓါ. ဂဓိတာတိ သင်္ကပ္ပရာဂေန ပစ္စာသီသမာနာ ဟုတွာ ဂဓိတာ. မုစ္ဆိတာတိ ကာမတဏှာယ မုစ္ဆာပရေတာ. အဇ္ဈောသန္နာတိ ကာမနန္ဒိယာ အဓိဩသန္နာ အဇ္ဈောတ္ထဋာ. လဂ္ဂါတိ ကာမသိနေဟေန အလ္လီနာ. လဂ္ဂိတာတိ ကာမပရိဠာဟေန ဧကီဘူတာ. ပလိဗုဒ္ဓါတိ ကာမသညာယ အာဝဋ္ဋိတာ. အထ ဝါ ‘‘ဒိဋ္ဌိဒဿနေ ဂိဒ္ဓါ. အဘိဏှဒဿနေ ဂဓိတာ. သံသဂ္ဂကိရိယသ္မိံ မုစ္ဆိတာ. ဝိဿာသကိရိယသ္မိံ အဇ္ဈောသန္နာ. သိနေဟဝဠဉ္ဇသ္မိံ လဂ္ဂါ. ဒွယံဒွယသမာပတ္တိမှိ လဂ္ဂိတာ. အပရာပရံ အမုဉ္စမာနာ ဟုတွာ ပလိဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝမေကေ ဝဏ္ဏယန္တိ.

ဧသန္တီတိ ပစ္စာသီသန္တိ. ဂဝေသန္တီတိ မဂ္ဂယန္တိ. ပရိယေသန္တီတိ သဗ္ဗာကာရေန ဣစ္ဆန္တိ ပတ္ထေန္တိ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏေ သုဘာသုဘံ အတ္ထိ၊ နတ္ထီတိ ဧသန္တိ. သုဘာသုဘာရမ္မဏေ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ပိယံ ကရောန္တာ ဂဝေသန္တိ. စိတ္တဝသေန ဧသန္တိ. ပယောဂဝသေန ဂဝေသန္တိ. ကရဏဝသေန ပရိယေသန္တိ. တေ ဒုဝိဓေ ကာမေ ပဋိစ္စ ဩတရိတွာ စရန္တီတိ တစ္စရိတာ. တေ စ ကာမေ ဗဟုလံ ယေဘုယျေန ဝဍ္ဎေန္တိ ပဝတ္တယန္တီတိ တဗ္ဗဟုလာ. တေ စ ကာမေ ဂရုံ ကတွာ ရဟန္တီတိ တဂ္ဂရုကာ. တေသု ကာမေသု နိန္နာ နမိတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတိ တန္နိန္နာ. တေသု ကာမေသု သန္နိန္နာ ဟုတွာ ဝသန္တီတိ တပ္ပေါဏာ. တေသု ကာမေသု အဝလမ္ဗိတာ ဟုတွာ တေသုယေဝ နမိတာ ဝသန္တီတိ တပ္ပဗ္ဘာရာ. တေသု ကာမေသု အဝတ္ထရိတွာ မုစ္ဆာပရေတပ္ပသင်္ဂါ ဟုတွာ ဝဒန္တီတိ တဒဓိမုတ္တာ. တေ စ ကာမေ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဝသန္တီတိ တဒဓိပတေယျာ. အထ ဝါ ‘‘အာရမ္မဏဿ ဣဋ္ဌဘာဝေန တစ္စရိတာ. အာရမ္မဏဿ ကန္တဘာဝေန တဗ္ဗဟုလာ. အာရမ္မဏဿ မနာပဘာဝေန တဂ္ဂရုကာ. အာရမ္မဏဿ ပိယဘာဝေန တန္နိန္နာ. အာရမ္မဏဿ ကာမုပသံဟိတဘာဝေန တပ္ပေါဏာ. အာရမ္မဏဿ ရဇနီယဘာဝေန တပ္ပဗ္ဘာရာ. အာရမ္မဏဿ မုစ္ဆနီယဘာဝေန တဒဓိမုတ္တာ. အာရမ္မဏဿ ဗန္ဓနီယဘာဝေန တဒဓိပတေယျာ’’တိ ဧဝမေကေ ဝဏ္ဏယန္တိ.

ရူပေ ပရိယေသန္တီတိအာဒီသု ပရိယေသန္တီတိ အလဒ္ဓဿ လာဘာယ ဧသနဝသေန. ပဋိလဘန္တီတိ ဟတ္ထဂတဝသေန. ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ ဝဠဉ္ဇနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဉာတဗ္ဗံ. ကလဟံ ဝိဝါဒံ ကရောတီတိ ကလဟကာရကော. တသ္မိံ နိယုတ္တောတိ ကလဟပသုတော. ကမ္မကာရကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဂေါစရေ စရန္တောတိ ဝေသိယာဒိဂေါစရေ၊ သတိပဋ္ဌာနာဒိဂေါစရေ ဝါ စရမာနော. တေသု နိယုတ္တော ဂေါစရပသုတော. အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန ဈာနံ အဿ အတ္ထီတိ ဈာယီ. တသ္မိံ နိယုတ္တော ဈာနပသုတော.

အဝဂစ္ဆန္တီတိ အပါယံ ဂစ္ဆန္တိ. မစ္ဆရိနောတိ သကသမ္ပတ္တိံ နိဂုဟန္တာ. ဝစနန္တိ ကထနံ. ဗျပထန္တိ ဝါကျပထံ. ဒေသနန္တိ ဝိဿဇ္ဇနဩဝါဒံ. အနုသိဋ္ဌိန္တိ အနုသာသနိံ. နာဒိယန္တီတိ န ဂဏှန္တိ န ဂရုံ ကရောန္တိ. ‘‘န ပဋိဿန္တီ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ သောယေဝ အတ္ထော. ဝတ္ထုတော မစ္ဆရိယဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ အာဝါသမစ္ဆရိယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာဝါသေ မစ္ဆရိယံ အာဝါသမစ္ဆရိယံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

အာဝါသော နာမ သကလာရာမောပိ ပရိဝေဏမ္ပိ ဧကောဝရကောပိ ရတ္တိဋ္ဌာနာဒီနိပိ. တေသု ဝသန္တာ သုခံ ဝသန္တိ၊ ပစ္စယေ လဘန္တိ. ဧကော ဘိက္ခု ဝတ္တသမ္ပန္နဿေဝ ပေသလဿ ဘိက္ခုနော တတ္ထ အာဂမနံ န ဣစ္ဆတိ၊ အာဂတောပိ ‘‘ခိပ္ပံ ဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ၊ ဣဒံ အာဝါသမစ္ဆရိယံ နာမ. ဘဏ္ဍနကာရကာဒီနံ ပန တတ္ထ ဝါသံ အနိစ္ဆတော အာဝါသမစ္ဆရိယံ နာမ န ဟောတိ.

ကုလန္တိ ဥပဋ္ဌာကကုလမ္ပိ ဉာတိကုလမ္ပိ. တတ္ထ အညဿ ဥပသင်္ကမနံ အနိစ္ဆတော ကုလမစ္ဆရိယံ ဟောတိ. ပါပပုဂ္ဂလဿ ပန ဥပသင်္ကမနံ အနိစ္ဆတောပိ မစ္ဆရိယံ နာမ န ဟောတိ. သော ဟိ တေသံ ပသာဒဘေဒါယ ပဋိပဇ္ဇတိ. ပသာဒံ ရက္ခိတုံ သမတ္ထဿေဝ ပန ဘိက္ခုနော တတ္ထ ဥပသင်္ကမနံ အနိစ္ဆတော မစ္ဆရိယံ နာမ ဟောတိ.

လာဘောတိ စတုပစ္စယလာဘောဝ. တံ အညသ္မိံ သီလဝန္တေယေဝ လဘန္တေ ‘‘မာ လဘတူ’’တိ စိန္တေန္တဿ လာဘမစ္ဆရိယံ ဟောတိ. ယော ပန သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတေတိ၊ အပရိဘောဂဒုပ္ပရိဘောဂါဒိဝသေန ဝိနာသေတိ၊ ပူတိဘာဝံ ဂစ္ဆန္တမ္ပိ အညဿ န ဒေတိ၊ တံ ဒိသွာ ‘‘သစေ ဣမံ ဧသ န လဘေယျ၊ အညော သီလဝါ လဘေယျ၊ ပရိဘောဂံ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ စိန္တေန္တဿ မစ္ဆရိယံ နာမ နတ္ထိ.

ဝဏ္ဏော နာမ သရီရဝဏ္ဏောပိ ဂုဏဝဏ္ဏောပိ. တတ္ထ သရီရဝဏ္ဏေ မစ္ဆရီ ‘‘ပရော ပါသာဒိကော ရူပဝါ’’တိ ဝုတ္တေ တံ န ကထေတုကာမော ဟောတိ. ဂုဏဝဏ္ဏမစ္ဆရီ ပရဿ သီလေန ဓုတင်္ဂေန ပဋိပဒါယ အာစာရေန ဝဏ္ဏံ န ကထေတုကာမော ဟောတိ.

ဓမ္မောတိ ပရိယတ္တိဓမ္မော စ ပဋိဝေဓဓမ္မော စ. တတ္ထ အရိယသာဝကာ ပဋိဝေဓဓမ္မံ န မစ္ဆရာယန္တိ၊ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မေ သဒေဝကဿ လောကဿ ပဋိဝေဓံ ဣစ္ဆန္တိ. တံ ပန ပဋိဝေဓံ ‘‘ပရေ ဇာနန္တူ’’တိ ဣစ္ဆန္တိ၊ တန္တိဓမ္မေယေဝ ပန ဓမ္မမစ္ဆရိယံ နာမ ဟောတိ. တေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ယံ ဂုဠှံ ဂန္ထံ ဝါ ကထာမဂ္ဂံ ဝါ ဇာနာတိ၊ တံ အညေ န ဇာနာပေတုကာမော ဟောတိ. ယော ပန ပုဂ္ဂလံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဓမ္မံ ဝါ ဥပပရိက္ခိတွာ ပုဂ္ဂလာနုဂ္ဂဟေန န ဒေတိ၊ အယံ ဓမ္မမစ္ဆရီ နာမ န ဟောတိ. တတ္ထ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော လောလော ဟောတိ၊ ကာလေန သမဏော ဟောတိ၊ ကာလေန ဗြာဟ္မဏော၊ ကာလေန နိဂဏ္ဌော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ပဝေဏိအာဂတံ တန္တိံ သဏှံ သုခုမံ ဓမ္မန္တရံ ဘိန္ဒိတွာ အာလုဠေဿတီ’’တိ န ဒေတိ၊ အယံ ပုဂ္ဂလံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန န ဒေတိ နာမ. ယော ပန ‘‘အယံ ဓမ္မော သဏှော သုခုမော၊ သစာယံ ပုဂ္ဂလော ဂဏှိဿတိ၊ အညံ ဗျာကရိတွာ အတ္တာနံ အာဝိ ကတွာ နဿိဿတီ’’တိ န ဒေတိ၊ အယံ ဓမ္မံ ဥပပရိက္ခိတွာ ပုဂ္ဂလာနုဂ္ဂဟေန န ဒေတိ နာမ. ယော ပန ‘‘သစာယံ ဣမံ ဓမ္မံ ဂဏှိဿတိ၊ အမှာကံ သမယံ ဘိန္ဒိတုံ သမတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ န ဒေတိ၊ အယံ ဓမ္မမစ္ဆရီ နာမ ဟောတိ.

ဣမေသု ပဉ္စသု မစ္ဆရိယေသု အာဝါသမစ္ဆရိယေန တာဝ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ ဟုတွာ တဿေဝ အာဝါသဿ သင်္ကာရံ သီသေန ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရတိ. ကုလမစ္ဆရိယေန တသ္မိံ ကုလေ အညေသံ ဒါနမာနနာဒီနိ ကရောန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဘိန္နံ ဝတိဒံ ကုလံ မမာ’’တိ စိန္တယတော လောဟိတမ္ပိ မုခတော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ကုစ္ဆိဝိရေစနမ္ပိ ဟောတိ၊ အန္တာနိပိ ခဏ္ဍာခဏ္ဍာနိ ဟုတွာ နိက္ခမန္တိ. လာဘမစ္ဆရိယေန သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ သန္တကေ လာဘေ မစ္ဆရာယိတွာ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂံ ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ မဟာအဇဂရော ဝါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တတိ. သရီရဝဏ္ဏဂုဏဝဏ္ဏမစ္ဆရေန ပန ပရိယတ္တိဓမ္မမစ္ဆရိယေန စ အတ္တနောဝ ဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏေတိ၊ ပရေသံ ဝဏ္ဏေ ‘‘ကိံ ဝဏ္ဏော ဧသော’’တိ တံ တံ ဒေါသံ ဝဒန္တော ပရိယတ္တိဓမ္မဉ္စ ကဿစိ ကိဉ္စိ အဒေန္တော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော စေဝ ဧဠမူဂေါ စ ဟောတိ.

အပိ စ အာဝါသမစ္ဆရိယေန လောဟဂေဟေ ပစ္စတိ၊ ကုလမစ္ဆရိယေန အပ္ပလာဘော ဟောတိ၊ လာဘမစ္ဆရိယေန ဂူထနိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဝဏ္ဏမစ္ဆရိယေန ဘဝေ ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တဿ ဝဏ္ဏော နာမ န ဟောတိ၊ ဓမ္မမစ္ဆရိယေန ကုက္ကုဠနိရယေ နိဗ္ဗတ္တတီတိ.

မစ္ဆရာယနဝသေန မစ္ဆရိယံ. မစ္ဆရာယနာကာရော မစ္ဆရာယနာ. မစ္ဆရေန အယိတဿ မစ္ဆေရသမင်္ဂိနော ဘာဝေါ မစ္ဆရာယိတတ္တံ. ‘‘မယှမေဝ ဟောန္တု၊ မာ အညဿာ’’တိ သဗ္ဗာပိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိယော ဗျာပေတုံ န ဣစ္ဆတီတိ ဝိဝိစ္ဆော၊ ဝိဝိစ္ဆဿ ဘာဝေါ ဝေဝိစ္ဆံ၊ မုဒုမစ္ဆရိယဿေတံ နာမံ. ကဒရိယော ဝုစ္စတိ အနာဒရော၊ တဿ ဘာဝေါ ကဒရိယံ၊ ထဒ္ဓမစ္ဆရိယဿေတံ နာမံ. တေန ဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ပရမ္ပိ ပရေသံ ဒဒမာနံ နိဝါရေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ကဒရိယော ပါပသင်္ကပ္ပေါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအနာဒရော၊

ဒဒမာနံ နိဝါရေတိ၊ ယာစမာနာန ဘောဇန’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၃၂)၊

ယာစကေ ဒိသွာ ကဋုကဘာဝေန စိတ္တံ အဉ္စတိ သင်္ကောစေတီတိ ကဋုကဉ္စုကော၊ တဿ ဘာဝေါ ကဋုကဉ္စုကတာ. အပရော နယော – ကဋုကဉ္စုကတာ ဝုစ္စတိ ကဋစ္ဆုဂ္ဂါဟော. သမတိတ္တိကပုဏ္ဏာယ ဟိ ဥက္ခလိယာ ဘတ္တံ ဂဏှန္တော သဗ္ဗတောဘာဂေန သင်္ကုဋိတေန အဂ္ဂကဋစ္ဆုနာ ဂဏှာတိ ပူရေတွာ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ မစ္ဆရိပုဂ္ဂလဿ စိတ္တံ သင်္ကုစတိ၊ တသ္မိံ သင်္ကုစိတေ ကာယောပိ တထေဝ သင်္ကုစတိ ပဋိကုဋတိ ပဋိနိဝဋ္ဋတိ န သမ္ပသာရီယတီတိ မစ္ဆေရံ ‘‘ကဋုကဉ္စုကတာ’’တိ ဝုတ္တံ.

အဂ္ဂဟိတတ္တံ စိတ္တဿာတိ ပရေသံ ဥပကာရကရဏေ ဒါနာဒိနာ အာကာရေန ယထာ န သမ္ပသာရီယတိ၊ ဧဝံ အာဝရိတွာ ဂဟိတဘာဝေါ စိတ္တဿ. ယသ္မာ ပန မစ္ဆရိပုဂ္ဂလော အတ္တနော သန္တကံ ပရေသံ အဒါတုကာမော ဟောတိ၊ ပရသန္တကံ ဂဏှိတုကာမော. တသ္မာ ‘‘ဣဒံ အစ္ဆရိယံ မယှမေဝ ဟောတု၊ မာ အညဿာ’’တိ ပဝတ္တိဝသေနဿ အတ္တသမ္ပတ္တိနိဂူဟနလက္ခဏတာ ပရသမ္ပတ္တိဂ္ဂဟဏလက္ခဏတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ခန္ဓမစ္ဆရိယမ္ပိ မစ္ဆရိယန္တိ အတ္တနော ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတံ ဥပပတ္တိဘဝံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ ‘‘အစ္ဆရိယံ မယှမေဝ ဟောတု၊ မာ အညဿာ’’တိ ပဝတ္တံ မစ္ဆရိယံ ခန္ဓမစ္ဆရိယံ နာမ. ဓာတုအာယတနမစ္ဆရိယေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဂါဟောတိ ဂါဟနိစ္ဆယဝသေန ဂဟဏံ. အဝဒညုတာယာတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ကထိတံ အဇာနနဘာဝေန. ယာစကာနံ အဒဒမာနော ဟိ တေဟိ ကထိတံ န ဇာနာတိ နာမ. ဇနာ ပမတ္တာတိ သတိဝိပ္ပဝါသာ ဇနာ. ဝစနန္တိ သင်္ခေပဝစနံ. ဗျပ္ပထန္တိ ဝိတ္ထာရဝစနံ. ဒေသနန္တိ ဥပမံ ဒဿေတွာ အတ္ထသန္ဒဿနဝစနံ. အနုသိဋ္ဌိန္တိ ပုနပ္ပုနံ သံလက္ခာပနဝစနံ. အထ ဝါ ဒဿေတွာ ကထနံ ဝစနံ နာမ. ဂဏှာပေတွာ ကထနံ ဗျပ္ပထံ နာမ. တောသေတွာ ကထနံ ဒေသနံ နာမ. ပဒဿေတွာ ကထနံ အနုသိဋ္ဌိ နာမ. အထ ဝါ ပရိတာပဒုက္ခံ နာသေတွာ ကထနံ ဝစနံ နာမ. ပရိဠာဟဒုက္ခံ နာသေတွာ ကထနံ ဗျပ္ပထံ နာမ. အပါယဒုက္ခံ နာသေတွာ ကထနံ ဒေသနံ နာမ. ဘဝဒုက္ခံ နာသေတွာ ကထနံ အနုသိဋ္ဌိ နာမ. အထ ဝါ ဒုက္ခသစ္စပရိညာပဋိဝေဓယုတ္တံ ဝစနံ. သမုဒယသစ္စပဟာနပဋိဝေဓယုတ္တံ ဗျပ္ပထံ. နိရောဓသစ္စသစ္ဆိကိရိယပဋိဝေဓယုတ္တံ ဒေသနံ. မဂ္ဂသစ္စဘာဝနာပဋိဝေဓယုတ္တံ အနုသိဋ္ဌီတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တိ.

န သုဿုသန္တီတိ န သုဏန္တိ. န သောတံ ဩဒဟန္တီတိ သဝနတ္ထံ ကဏ္ဏသောတံ န ဌပေန္တိ. န အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေန္တီတိ ဇာနနတ္ထံ စိတ္တံ န ပတိဋ္ဌပေန္တိ. အနဿဝါတိ ဩဝါဒံ အသုဏမာနာ. အဝစနကရာတိ သုဏမာနာပိ ဝစနံ န ကရောန္တီတိ အဝစနကရာ. ပဋိလောမဝုတ္တိနောတိ ပဋာဏီ ဟုတွာ ပဝတ္တနကာ. အညေနေဝ မုခံ ကရောန္တီတိ ကရောန္တာပိ မုခံ န ဒေန္တီတိ အတ္ထော.

ဝိသမေတိ ကာယသုစရိတာဒိသမ္မတဿ သမဿ ပဋိပက္ခတ္တာ ဝိသမံ၊ တသ္မိံ ဝိသမေ. နိဝိဋ္ဌာတိ ပဝိဋ္ဌာ ဒုန္နီဟရာ. ကာယကမ္မေတိ ကာယတော ပဝတ္တေ၊ ကာယေန ဝါ ပဝတ္တေ ကာယကမ္မေ. ဝစီကမ္မာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

တတ္ထ ကာယကမ္မဝစီကမ္မမနောကမ္မာနိ ဒုစ္စရိတဝသေန ဝိဘတ္တာနိ၊ ပါဏာတိပါတာဒယော ဒသအကုသလကမ္မပထဝသေန ဝိဘတ္တာတိ ဉာတဗ္ဗံ. အယံ တာဝေတ္ထ သာဓာရဏပဒဝဏ္ဏနာ၊ အသာဓာရဏေသု ပန ပါဏဿ အတိပါတော ပါဏာတိပါတော၊ ပါဏဝဓော ပါဏဃာတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါဏောတိ စေတ္ထ ဝေါဟာရတော သတ္တော၊ ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. တသ္မိံ ပန ပါဏေ ပါဏသညိနော ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိတာ ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပဝတ္တာ ဝဓကစေတနာ ပါဏာတိပါတော. သော ဂုဏဝိရဟိတေသု တိရစ္ဆာနဂတာဒီသု ပါဏေသု ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟာသရီရေ မဟာသာဝဇ္ဇော. ကသ္မာ? ပယောဂမဟန္တတာယ၊ ပယောဂသမတ္တေပိ ဝတ္ထုမဟန္တတာယ. ဂုဏဝန္တေသု မနုဿာဒီသု အပ္ပဂုဏေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟာဂုဏေ မဟာသာဝဇ္ဇော. သရီရဂုဏာနံ ပန သမဘာဝေ သတိ ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနဉ္စ မုဒုတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ တိဗ္ဗတာယ မဟာသာဝဇ္ဇောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တဿ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ပါဏော ပါဏသညိတာ ဝဓကစိတ္တံ ဥပက္ကမော တေန မရဏန္တိ. ဆပ္ပယောဂါ – သာဟတ္ထိကော အာဏတ္တိကော နိဿဂ္ဂိယော ထာဝရော ဝိဇ္ဇာမယော ဣဒ္ဓိမယောတိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဝိတ္ထာရိယမာနေ အတိပပဉ္စော ဟောတိ၊ တသ္မာ နံ န ဝိတ္ထာရယိဿာမ. အညဉ္စ ဧဝရူပံ၊ အတ္ထိကေဟိ ပန သမန္တပါသာဒိကံ ဝိနယဋ္ဌကထံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၁၇၂) ဩလောကေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

အဒိန္နဿ အာဒါနံ အဒိန္နာဒါနံ၊ ပရဿ ဟရဏံ ထေယျံ စောရိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အဒိန္နန္တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ယတ္ထ ပရော ယထာကာမကာရိတံ အာပဇ္ဇန္တော အဒဏ္ဍာရဟော အနုပဝဇ္ဇော စ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပန ပရပရိဂ္ဂဟိတေ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော တဒါဒါယကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ အဒိန္နာဒါနံ. တံ ဟီနေ ပရသန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ၊ ပဏီတေ မဟာသာဝဇ္ဇံ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုပဏီတတာယ၊ ဝတ္ထုသမတ္တေ သတိ ဂုဏာဓိကာနံ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ မဟာသာဝဇ္ဇံ. တံ တံ ဂုဏာဓိကံ ဥပါဒါယ တတော တတော ဟီနဂုဏဿ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ.

တဿ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ပရပရိဂ္ဂဟိတံ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိတာ ထေယျစိတ္တံ ဥပက္ကမော တေန ဟရဏန္တိ. ဆပ္ပယောဂါ သာဟတ္ထိကာဒယောဝ. တေ စ ခေါ ယထာနုရူပံ ထေယျာဝဟာရော ပသယှာဝဟာရော ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော ပရိကပ္ပါဝဟာရော ကုသာဝဟာရောတိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ အဝဟာရာနံ ဝသေန ပဝတ္တန္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တော.

ကာမေသုမိစ္ဆာစာရောတိ ဧတ္ထ ပန ကာမေသူတိ မေထုနသမာစာရေသု. မိစ္ဆာစာရောတိ ဧကန္တနိန္ဒိတော လာမကာစာရော. လက္ခဏတော ပန အသဒ္ဓမ္မသေဝနာဓိပ္ပါယေန ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ အဂမနီယဋ္ဌာနဝီတိက္ကမစေတနာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော.

တတ္ထ အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ ပုရိသာနံ တာဝ မာတုရက္ခိတာ ပိတုရက္ခိတာ မာတာပိတုရက္ခိတာ ဘာတုရက္ခိတာ ဘဂိနိရက္ခိတာ ဉာတိရက္ခိတာ ဂေါတ္တရက္ခိတာ ဓမ္မရက္ခိတာ သာရက္ခာ သပရိဒဏ္ဍာတိ မာတုရက္ခိတာဒယော ဒသ၊ ဓနက္ကီတာ ဆန္ဒဝါသိနီ ဘောဂဝါသိနီ ပဋဝါသိနီ ဩဒပတ္တကိနီ ဩဘတစုမ္ဗဋကာ ဒါသီ စ ဘရိယာ ကမ္မကာရီ စ ဘရိယာ ဓဇာဟဋာ မုဟုတ္တိကာတိ ဧတာ ဓနက္ကီတာဒယော ဒသာတိ ဝီသတိ ဣတ္ထိယော. ဣတ္ထီသု ပန ဒွီန္နံ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ ဒသန္နဉ္စ ဓနက္ကီတာဒီနန္တိ ဒွါဒသန္နံ ဣတ္ထီနံ အညေ ပုရိသာ၊ ဣဒံ အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ.

သော ပနေသ မိစ္ဆာစာရော သီလာဒိဂုဏရဟိတေ အဂမနီယဋ္ဌာနေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေ မဟာသာဝဇ္ဇော. တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – အဂမနီယဝတ္ထု တသ္မိံ သေဝနစိတ္တံ သေဝနပယောဂေါ မဂ္ဂေန မဂ္ဂပဋိပတ္တိအဓိဝါသနန္တိ. ဧကော ပယောဂေါ သာဟတ္ထိကော ဧဝ.

မုသာတိ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇနကော ဝစီပယောဂေါ ကာယပယောဂေါ ဝါ. ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ပနဿ ပရဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ. အပရော နယော – မုသာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ ဝတ္ထု. ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပနံ. လက္ခဏတော ပန အတထံ ဝတ္ထုံ တထတော ပရံ ဝိညာပေတုကာမဿ တထာဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ. သော ယမတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ၊ တဿ အပ္ပတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. အပိ စ ဂဟဋ္ဌာနံ အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယ ‘‘နတ္ထီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ သက္ခိနာ ဟုတွာ အတ္ထဘဉ္ဇနတ္ထံ ဝုတ္တော မဟာသာဝဇ္ဇော. ပဗ္ဗဇိတာနံ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ သပ္ပိံ ဝါ လဘိတွာ ဟသာဓိပ္ပါယေန ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ တေလံ နဒီ မညေ သန္ဒတီ’’တိ ပူရဏကထာနယေန ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ အဒိဋ္ဌံယေဝ ပန ဒိဋ္ဌန္တိအာဒိနာ နယေန ဝဒန္တာနံ မဟာသာဝဇ္ဇော.

တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – အတထံ ဝတ္ထု ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ တဇ္ဇော ဝါယာမော ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ. ဧကော ပယောဂေါ သာဟတ္ထိကောဝ. သော စ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပရဝိသံဝါဒကကိရိယာကရဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တာယ စေ ကိရိယာယ ပရော တမတ္ထံ ဇာနာတိ၊ အယံ ကိရိယသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာက္ခဏေယေဝ မုသာဝါဒကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတိ.

ပိသုဏဝါစာတိအာဒီသု ယာယ ဝါစာယ ယဿ တံ ဝါစံ ဘာသတိ၊ တဿ ဟဒယေ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပရဿ စ သုညဘာဝံ ကရောတိ၊ သာ ပိသုဏဝါစာ. ယာယ ပန အတ္တာနမ္ပိ ပရမ္ပိ ဖရုသံ ကရောတိ၊ ယာ ဝါစာ သယမ္ပိ ဖရုသာ နေဝ ကဏ္ဏသုခါ န ဟဒယင်္ဂမာ၊ အယံ ဖရုသဝါစာ. ယေန သမ္ဖံ ပလပတိ နိရတ္ထကံ၊ သော သမ္ဖပ္ပလာပေါ. တေသံ မူလဘူတာပိ စေတနာ ပိသုဏဝါစာဒိနာမမေဝ လဘတိ၊ သာ ဧဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတာတိ.

တတ္ထ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ပရေသံ ဝါ ဘေဒါယ အတ္တနော ပိယကမျတာယ ဝါ ကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ပိသုဏဝါစာ. သာ ယဿ ဘေဒံ ကရောတိ၊ တဿ အပ္ပဂုဏာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ၊ မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇာ.

တဿာ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ဘိန္ဒိတဗ္ဗော ပရော ‘‘ဣတိ ဣမေ နာနာ ဘဝိဿန္တိ ဝိနာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဘေဒပုရေက္ခာရတာ ဝါ၊ ‘‘ဣတိ အဟံ ပိယော ဘဝိဿာမိ ဝိဿာသိကော’’တိ ဝိယကမျတာ ဝါ၊ တဇ္ဇော ဝါယာမော၊ တဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ.

ပရဿ မမ္မစ္ဆေဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဧကန္တဖရုသစေတနာ ဖရုသဝါစာ. မမ္မစ္ဆေဒကောပိ ပယောဂေါ စိတ္တသဏှတာယ ဖရုသဝါစာ န ဟောတိ. မာတာပိတရော ဟိ ကဒါစိ ပုတ္တကေ ဧဝမ္ပိ ဝဒန္တိ ‘‘စောရာ ဝေါ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ကရောန္တူ’’တိ၊ ဥပ္ပလပတ္တမ္ပိ စ နေသံ ဥပရိ ပတန္တံ န ဣစ္ဆန္တိ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ စ ကဒါစိ နိဿိတကေ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ကိံ ဣမေ အဟိရိကာ အနောတ္တပ္ပိနော စရန္တိ၊ နိဒ္ဓမထ နေ’’တိ. အထ စ နေသံ အာဂမာဓိဂမသမ္ပတ္တိံ ဣစ္ဆန္တိ. ယထာ စ စိတ္တသဏှတာယ ဖရုသဝါစာ န ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝစနသဏှတာယ အဖရုသဝါစာပိ န ဟောတိ. န ဟိ မာရာပေတုကာမဿ ‘‘ဣမံ သုခံ သယာပေထာ’’တိ ဝစနံ အဖရုသဝါစာ ဟောတိ၊ စိတ္တဖရုသတာယ ပနေသာ ဖရုသဝါစာဝ၊ သာ ယံ သန္ဓာယ ပဝတ္တိတာ. တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ၊ မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇာ. တဿာ တယော သမ္ဘာရာ – အက္ကောသိတဗ္ဗော ပရော ကုပိတစိတ္တံ အက္ကောသနန္တိ.

အနတ္ထဝိညာပိကာ ကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ အကုသလစေတနာ သမ္ဖပ္ပလာပေါ. သော အာသေဝနမန္ဒတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ အာသေဝနမဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. တဿ ဒွေ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ဘာရတယုဒ္ဓသီတာဟရဏာဒိနိရတ္ထကကထာပုရေက္ခာရတာ တထာရူပီကထာကထနဉ္စာတိ.

အဘိဇ္ဈာယတီတိ အဘိဇ္ဈာ၊ ပရဘဏ္ဍာဘိမုခီ ဟုတွာ တန္နိန္နတာယ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သာ ‘‘အဟော ဝတ ဣဒံ မမာဿာ’’တိ ဧဝံ ပရဘဏ္ဍာဘိဇ္ဈာယနလက္ခဏာ. အဒိန္နာဒါနံ ဝိယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ မဟာသာဝဇ္ဇာ စ. တဿာ ဒွေ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ပရဘဏ္ဍံ အတ္တနော ပရိဏာမနဉ္စာတိ. ပရဘဏ္ဍဝတ္ထုကေ ဟိ လောဘေ ဥပ္ပန္နေပိ န တာဝ ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတိ၊ ယာဝ ‘‘အဟော ဝတိဒံ မမာဿာ’’တိ အတ္တနော န ပရိဏာမေတိ.

ဟိတသုခံ ဗျာပါဒယတီတိ ဗျာပါဒေါ၊ သော ပရဝိနာသာယ မနောပဒေါသလက္ခဏော. ဖရုသဝါစာ ဝိယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော မဟာသာဝဇ္ဇော စ. တဿ ဒွေ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ပရသတ္တော စ တဿ စ ဝိနာသစိန္တာတိ. ပရသတ္တဝတ္ထုကေ ဟိ ကောဓေ ဥပ္ပန္နေပိ န တာဝ ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတိ၊ ယာဝ ‘‘အဟော ဝတာယံ ဥစ္ဆိဇ္ဇေယျ ဝိနဿေယျာ’’တိ တဿ ဝိနာသံ န စိန္တေသိ.

ယထာဘုစ္စဂဟဏာဘာဝေန မိစ္ဆာ ပဿတီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. သာ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝိပရီတဒဿနလက္ခဏာ. သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဝိယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ မဟာသာဝဇ္ဇာ စ.

သညီ၊ အသညီ၊ နေဝသညီနာသညီ ဘဝိဿာမာတိ ရူပါဒိဝသေန ကင်္ခန္တိ. ဘဝိဿာမ နု ခေါ မယန္တိအာဒိနာ အတ္တာနံ ကင်္ခန္တိ. တတ္ထ ဘဝိဿာမ နု ခေါ. န နု ခေါ ဘဝိဿာမာတိ တဿ သဿတာကာရဉ္စ ဥစ္ဆေဒါကာရဉ္စ နိဿာယ အနာဂတေ အတ္တာနံ ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခန္တိ. ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမာတိ ဇာတိလိင်္ဂုပပတ္တိယော နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယာ နု ခေါ ဘဝိဿာမ၊ ဗြာဟ္မဏဝေဿသုဒ္ဒဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဒေဝမနုဿာနံ အညတရာ’’တိ ကင်္ခန္တိ. ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿာမာတိ သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယ ‘‘ဒီဃာ နု ခေါ ဘဝိဿာမ၊ ရဿဩဒါတကဏှပမာဏိကအပ္ပမာဏိကာဒီနံ အညတရာ’’တိ ကင်္ခန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘ဣဿရနိမ္မာနာဒီနိ နိဿာယ ‘ကေန နု ခေါ ကာရဏေန ဘဝိဿာမာ’တိ ဟေတုတော ကင်္ခန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမ နု ခေါ မယန္တိ ဇာတိအာဒီနိ နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယာ ဟုတွာ နု ခေါ ဗြာဟ္မဏာ ဘဝိဿာမ။ပေ။ ဒေဝါ ဟုတွာ မနုဿာ’’တိ အတ္တနော ပရမ္ပရံ ကင်္ခန္တိ. သဗ္ဗတ္ထေဝ ပန အဒ္ဓါနန္တိ ကာလာဓိဝစနမေတံ.

၁၀. ယသ္မာ ဧတဒေဝ တသ္မာ ဟိ သိက္ခေထ။ပေ။ အာဟု ဓီရာတိ. တတ္ထ သိက္ခေထာတိ တိဿော သိက္ခာ အာဝဇ္ဇေယျ. ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ. တတ္ထ သိက္ခိတဗ္ဗာတိ သိက္ခာ. တိဿောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. အဓိသီလသိက္ခာတိ အဓိကံ ဥတ္တမံ သီလန္တိ အဓိသီလံ၊ အဓိသီလဉ္စ တံ သိက္ခိတဗ္ဗဋ္ဌေန သိက္ခာ စာတိ အဓိသီလသိက္ခာ. ဧသ နယော အဓိစိတ္တအဓိပညာသိက္ခာသု.

ကတမံ ပနေတ္ထ သီလံ၊ ကတမံ အဓိသီလံ၊ ကတမံ စိတ္တံ၊ ကတမံ အဓိစိတ္တံ၊ ကတမာ ပညာ၊ ကတမာ အဓိပညာတိ? ဝုစ္စတေ – ပဉ္စင်္ဂဒသင်္ဂသီလံ တာဝ သီလမေဝ. တဉှိ ဗုဒ္ဓေ ဥပ္ပန္နေပိ အနုပ္ပန္နေပိ လောကေ ပဝတ္တတိ. ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တသ္မိံ သီလေ ဗုဒ္ဓါပိ သာဝကာပိ မဟာဇနံ သမာဒပေန္တိ၊ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ကမ္မဝါဒိနော စ ဓမ္မိကာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ စက္ကဝတ္တီ စ မဟာရာဇာနော မဟာဗောဓိသတ္တာ စ သမာဒပေန္တိ၊ သာမမ္ပိ ပဏ္ဍိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမာဒိယန္တိ. တေ တံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘောန္တိ.

ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ပန ‘‘အဓိသီလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဉှိ သူရိယော ဝိယ ပဇ္ဇောတာနံ သိနေရု ဝိယ ပဗ္ဗတာနံ သဗ္ဗလောကိယသီလာနံ အဓိကဉ္စေဝ ဥတ္တမဉ္စ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ စ ပဝတ္တတိ၊ န ဝိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ. န ဟိ တံ ပညတ္တိံ ဥဒ္ဓရိတွာ အညော သတ္တော ဌပေတုံ သက္ကောတိ. ဗုဒ္ဓါယေဝ ပန သဗ္ဗသော ကာယဝစီဒွါရအဇ္ဈာစာရသောတံ ဆိန္ဒိတွာ တဿ တဿ ဝီတိက္ကမဿ အနုစ္ဆဝိကံ တံ သီလသံဝရံ ပညပေန္တိ. ပါတိမောက္ခသံဝရတောပိ စ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တမေဝ သီလံ အဓိသီလံ.

ကာမာဝစရာနိ ပန အဋ္ဌ ကုသလစိတ္တာနိ လောကိယအဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တာနိ စ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ စိတ္တမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါနုပ္ပါဒေ စဿ ပဝတ္တိ၊ သမာဒပနံ သမာဒါနဉ္စ သီလေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိပဿနာပါဒကံ အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တံ ပန ‘‘အဓိစိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဉှိ အဓိသီလံ ဝိယ သီလာနံ၊ သဗ္ဗလောကိယစိတ္တာနံ အဓိကဉ္စေဝ ဥတ္တမဉ္စ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ စ ဟောတိ၊ န ဝိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ. တတောပိ စ မဂ္ဂဖလစိတ္တမေဝ အဓိစိတ္တံ.

‘‘အတ္ထိ ဒိန္နံ အတ္ထိ ယိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (မ. နိ. ၂.၉၄) ပန ကမ္မဿကတာဉာဏံ ပညာ. သာ ဟိ ဗုဒ္ဓေ ဥပ္ပန္နေပိ အနုပ္ပန္နေပိ လောကေ ပဝတ္တတိ. ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တဿာ ပညာယ ဗုဒ္ဓါပိ သာဝကာပိ မဟာဇနံ သမာဒပေန္တိ၊ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ကမ္မဝါဒိနော စ ဓမ္မိကာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ စက္ကဝတ္တီ စ မဟာရာဇာနော မဟာဗောဓိသတ္တာ စ သမာဒပေန္တိ၊ သာမမ္ပိ ပဏ္ဍိတာ သတ္တာ သမာဒိယန္တိ. တထာ ဟိ အင်္ကုရော ဒသဝဿသဟဿာနိ မဟာဒါနံ အဒါသိ. ဝေလာမော ဝေဿန္တရော အညေ စ ဗဟူ ပဏ္ဍိတမနုဿာ မဟာဒါနာနိ အဒံသု. တေ တံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိံသု.

တိလက္ခဏာကာရပရိစ္ဆေဒကံ ပန ဝိပဿနာဉာဏံ ‘‘အဓိပညာ’’တိ ဝုစ္စတိ. သာ ဟိ အဓိသီလအဓိစိတ္တာနိ ဝိယ သီလစိတ္တာနံ၊ သဗ္ဗလောကိယပညာနံ အဓိကာ စေဝ ဥတ္တမာ စ၊ န စ ဝိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ လောကေ ပဝတ္တတိ. တတောပိ စ မဂ္ဂဖလပညာဝ အဓိပညာ.

ဣဒါနိ ဧကေကံ ဒဿေန္တော ‘‘ကတမာ အဓိသီလသိက္ခာ – ဣဓ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဣဓာတိ ဝစနံ ပုဗ္ဗဘာဂကရဏီယသမ္ပဒါယ သမ္ပန္နဿ သဗ္ဗပကာရသီလပရိပူရကဿ ပုဂ္ဂလဿ သန္နိဿယဘူတသာသနပရိဒီပနံ၊ အညသာသနဿ စ တထာဘာဝပဋိသေဓနံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏော။ပေ။ သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၃၉-၁၄၀). ဘိက္ခူတိ တဿ သီလဿ ပရိပူရကဿ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဒီပနံ. ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဣဒမဿ ပါတိမောက္ခသံဝရေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝပရိဒီပနံ. ဝိဟရတီတိ ဣဒမဿ တဒနုရူပဝိဟာရသမင်္ဂီဘာဝပရိဒီပနံ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဣဒမဿ ပါတိမောက္ခသံဝရဿ ဥပကာရကဓမ္မပရိဒီပနံ. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ ဣဒမဿ ပါတိမောက္ခတော အစဝနဓမ္မတာပရိဒီပနံ. သမာဒါယာတိ ဣဒမဿ သိက္ခာပဒါနံ အနဝသေသတော အာဒါနပရိဒီပနံ. သိက္ခတီတိ ဣဒမဿ သိက္ခာယ သမင်္ဂီဘာဝပရိဒီပနံ. သိက္ခာပဒေသူတိ ဣဒမဿ သိက္ခိတဗ္ဗဓမ္မပရိဒီပနံ.

တတ္ထ ဘိက္ခူတိ သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု. သီလမဿ အတ္ထီတိ သီလဝါတိ ဧတ္ထ သီလန္တိ သီလနဋ္ဌေန သီလံ. ကိမိဒံ သီလနံ နာမ? သမာဓာနံ ဝါ၊ ကာယကမ္မာဒီနံ သုသီလျဝသေန အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော. ဥပဓာရဏံ ဝါ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာဝသေန အာဓာရဘာဝေါတိ အတ္ထော. ဧတဒေဝ ဟိ ဧတ္ထ အတ္ထဒွယံ သဒ္ဒလက္ခဏဝိဒူ အနုဇာနန္တိ. အညေ ပန ‘‘အဓိသေဝနဋ္ဌေန အာစာရဋ္ဌေန သီလနဋ္ဌေန သိရဋ္ဌေန သီတလဋ္ဌေန သိဝဋ္ဌေန သီလ’’န္တိ ဝဏ္ဏယန္တိ.

သီလနံ လက္ခဏံ တဿ၊ ဘိန္နဿာပိ အနေကဓာ၊

သနိဒဿနတ္တံ ရူပဿ၊ ယထာ ဘိန္နဿနေကဓာ.

ယထာ ဟိ နီလပီတာဒိဘေဒေနနေကဓာ ဘိန္နဿာပိ ရူပါယတနဿ သနိဒဿနတ္တံ လက္ခဏံ နီလာဒိဘေဒေန ဘိန္နဿာပိ သနိဒဿနဘာဝါနတိက္ကမနတော. တထာ သီလဿ စေတနာဒိဘေဒေန အနေကဓာ ဘိန္နဿာပိ ယဒေတံ ကာယကမ္မာဒီနံ သမာဓာနဝသေန၊ ကုသလာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာဝသေန ဝုတ္တံ သီလနံ၊ တဒေဝ လက္ခဏံ စေတနာဒိဘေဒေန ဘိန္နဿာပိ သမာဓာနပတိဋ္ဌာဘာဝါနတိက္ကမနတော. ဧဝံ လက္ခဏဿ ပနဿ –

ဒုဿီလျဝိဒ္ဓံသနတာ၊ အနဝဇ္ဇဂုဏော တထာ၊

ကိစ္စသမ္ပတ္တိအတ္ထေန၊ ရသော နာမ ပဝုစ္စတိ.

တသ္မာ ဣဒံ သီလံ နာမ ကိစ္စဋ္ဌေန ရသေန ဒုဿီလျဝိဒ္ဓံသနရသံ၊ သမ္ပတ္တိအတ္ထေန ရသေန အနဝဇ္ဇရသန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သောစေယျပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ တယိဒံ တဿ ဝိညုဘိ၊

ဩတ္တပ္ပဉ္စ ဟိရီ စေဝ၊ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝဏ္ဏိတံ.

တဉှိဒံ သီလံ ‘‘ကာယသောစေယျံ ဝစီသောစေယျံ မနောသောစေယျ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တသောစေယျပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ သောစေယျဘာဝေန ပစ္စုပဋ္ဌာတိ ဂဟဏဘာဝံ ဂစ္ဆတိ. ဟိရောတ္တပ္ပဉ္စ ပန တဿ ဝိညူဟိ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝဏ္ဏိတံ၊ အာသန္နကာရဏန္တိ အတ္ထော. ဟိရောတ္တပ္ပေ ဟိ သတိ သီလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ တိဋ္ဌတိ စ၊ အသတိ နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ န တိဋ္ဌတိ စာတိ ဧဝံဝိဓေန သီလေန သီလဝါ ဟောတိ. ဧတံ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝါ ဝိရမန္တဿ၊ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ဝါ ပူရေန္တဿ စေတနာဒယော ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ‘‘ကိံ သီလန္တိ? စေတနာ သီလံ၊ စေတသိကံ သီလံ၊ သံဝရော သီလံ၊ အဝီတိက္ကမော သီလ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၃၉).

တတ္ထ စေတနာ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝါ ဝိရမန္တဿ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ဝါ ပူရေန္တဿ စေတနာ. စေတသိကံ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမန္တဿ ဝိရတိ. အပိ စ စေတနာ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပဇဟန္တဿ သတ္တကမ္မပထစေတနာ. စေတသိကံ သီလံ နာမ ‘‘အဘိဇ္ဈံ ပဟာယ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန စေတသာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၇) နယေန သံယုတ္တမဟာဝဂ္ဂေ ဝုတ္တာ အနဘိဇ္ဈာဗျာပါဒသမ္မာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ. သံဝရော သီလန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စဝိဓေန သံဝရော ဝေဒိတဗ္ဗော – ပါတိမောက္ခသံဝရော သတိသံဝရော ဉာဏသံဝရော ခန္တိသံဝရော ဝီရိယသံဝရော. တဿ နာနာကရဏံ ဥပရိ အာဝိ ဘဝိဿတိ. အဝီတိက္ကမော သီလန္တိ သမာဒိန္နသီလဿ ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော. ဧတ္ထ စ သံဝရသီလံ၊ အဝီတိက္ကမသီလန္တိ ဣဒမေဝ နိပ္ပရိယာယတော သီလံ. စေတနာသီလံ၊ စေတသိကံ သီလန္တိ ပရိယာယတော သီလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပါတိမောက္ခန္တိ သိက္ခာပဒသီလံ. တဉှိ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ၊ တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟိ၊ တသ္မာ ‘‘ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေန သမန္နာဂတော. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အာစာရေန စေဝ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နော. အဏုမတ္တေသူတိ အပ္ပမတ္တကေသု. ဝဇ္ဇေသူတိ အကုသလဓမ္မေသု. ဘယဒဿာဝီတိ ဘယဒဿီ. သမာဒါယာတိ သမ္မာ အာဒိယိတွာ. သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ တံ တံ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခတိ. အပိ စ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ယံကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခာကောဋ္ဌာသေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ၊ တံ သဗ္ဗံ သမာဒါယ သိက္ခတိ.

ခုဒ္ဒကော သီလက္ခန္ဓောတိ သံဃာဒိသေသာဒိသာဝသေသော သီလက္ခန္ဓော. မဟန္တောတိ ပါရာဇိကာဒိနိရဝသေသော. ယသ္မာ ပန ပါတိမောက္ခသီလေန ဘိက္ခု သာသနေ ပတိဋ္ဌာတိ နာမ၊ တသ္မာ တံ ‘‘ပတိဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပတိဋ္ဌဟတိ ဝါ ဧတ္ထ ဘိက္ခု၊ ကုသလာ ဓမ္မာ ဧဝ ဝါ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ ပတိဋ္ဌာ. အယမတ္ထော ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂) စ၊ ‘‘ပတိဋ္ဌာနလက္ခဏံ၊ မဟာရာဇ၊ သီလံ သဗ္ဗေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၉) စ၊ ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌိတော ခေါ၊ မဟာရာဇ။ပေ။ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၉) စ အာဒိသုတ္တဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

တဒေတံ ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိအတ္ထေန အာဒိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ ဥတ္တိယ အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ၊ သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၈၂). ယထာ ဟိ နဂရဝဍ္ဎကီ နဂရံ မာပေတုကာမော ပဌမံ နဂရဋ္ဌာနံ သောဓေတိ၊ တတော အပရဘာဂေ ဝီထိစတုက္ကသိင်္ဃာဋကာဒိပရိစ္ဆေဒေန ဝိဘဇိတွာဝ နဂရံ မာပေတိ. ဧဝမေဝ ယောဂါဝစရော အာဒိတော သီလံ ဝိသောဓေတိ၊ တတော အပရဘာဂေ သမာဓိဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆိကရောတိ. ယထာ ဝါ ပန ရဇကော ပဌမံ တီဟိ ခါရေဟိ ဝတ္ထံ ဓောဝိတွာ ပရိသုဒ္ဓေ ဝတ္ထေ ယဒိစ္ဆကံ ရင်္ဂဇာတံ ဥပနေတိ၊ ယထာ ဝါ ပန ဆေကော စိတ္တကာရော ရူပံ လိခိတုကာမော အာဒိတောဝ ဘိတ္တိပရိကမ္မံ ကရောတိ၊ တတော အပရဘာဂေ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ဧဝမေဝ ယောဂါဝစရော အာဒိတောဝ သီလံ ဝိသောဓေတွာ အပရဘာဂေ သမထဝိပဿနာဒယော ဓမ္မေ သစ္ဆိကရောတိ. တသ္မာ သီလံ ‘‘အာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ.

တဒေတံ စရဏသရိက္ခတာယ စရဏံ. စရဏာတိ ဟိ ပါဒါ ဝုစ္စန္တိ. ယထာ ဟိ ဆိန္နစရဏဿ ပုရိသဿ ဒိသံ ဂမနာဘိသင်္ခါရော န ဇာယတိ၊ ပရိပုဏ္ဏပါဒဿေဝ ဇာယတိ၊ ဧဝမေဝ ယဿ သီလံ ဘိန္နံ ဟောတိ ခဏ္ဍံ အပရိပုဏ္ဏံ၊ တဿ နိဗ္ဗာနဂမနာယ ဉာဏဂမနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. ယဿ ပန တံ အဘိန္နံ ဟောတိ အခဏ္ဍံ ပရိပုဏ္ဏံ၊ တဿ နိဗ္ဗာနဂမနာယ ဉာဏဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ သီလံ ‘‘စရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

တဒေတံ သံယမနဝသေန သံယမော. သံဝရဏဝသေန သံဝရောတိ ဥဘယေနာပိ သီလသံယမော စေဝ သီလသံဝရော စ ကထိတော. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ သံယမေတိ ဝီတိက္ကမဝိပ္ဖန္ဒနံ၊ ပုဂ္ဂလံ ဝါ သံယမေတိ ဝီတိက္ကမဝသေန တဿ ဝိပ္ဖန္ဒိတုံ န ဒေတီတိ သံယမော. ဝီတိက္ကမဿ ပဝေသနဒွါရံ သံဝရတိ ပိဒဟတီတိ သံဝရော.

မောက္ခန္တိ ဥတ္တမံ မုခဘူတံ ဝါ. ယထာ ဟိ သတ္တာနံ စတုဗ္ဗိဓော အာဟာရော မုခေန ပဝိသိတွာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဖရတိ၊ ဧဝံ ယောဂိနောပိ စတုဘူမကကုသလံ သီလမုခေန ပဝိသိတွာ အတ္ထသိဒ္ဓိံ သမ္ပာဒေတိ. တေန ‘‘မောက္ခ’’န္တိ. ပမုခေ သာဓူတိ ပါမောက္ခံ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ သေဋ္ဌံ ပဓာနန္တိ အတ္ထော. ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာတိ စတုဘူမကကုသလာနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပါမောက္ခံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ သေဋ္ဌံ ပဓာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ ဝိနာ ဟုတွာ အပက္ကမိတွာ. ယော ပနာယမေတ္ထ ဧဝကာရော၊ သော နိယမတ္ထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ စ နိယမတ္ထော၊ တသ္မာ တသ္မိံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရဏသမယေ အဝိဇ္ဇမာနာနမ္ပိ ကာမာနံ တဿ ပဌမဇ္ဈာနဿ ပဋိပက္ခဘာဝံ ကာမပရိစ္စာဂေနေဝ စဿ အဓိဂမံ ဒီပေတိ. ကထံ? ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိ ဧဝဉှိ နိယမေ ကရိယမာနေ ဣဒံ ပညာယတိ၊ နူနိမဿ ဈာနဿ ကာမာ ပဋိပက္ခဘူတာ၊ ယေသု သတိ ဣဒံ န ပဝတ္တတိ အန္ဓကာရေ သတိ ပဒီပေါဘာသော ဝိယ၊ တေသံ ပရိစ္စာဂေနေဝ စဿ အဓိဂမော ဟောတိ ဩရိမတီရပရိစ္စာဂေန ပါရိမတီရဿေဝ. တသ္မာ နိယမံ ကရောတီတိ.

တတ္ထ သိယာ ‘‘ကသ္မာ ပနေသ ပုဗ္ဗပဒေယေဝ ဝုတ္တော န ဥတ္တရပဒေ၊ ကိံ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ အဝိဝိစ္စာပိ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာ’’တိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တံနိဿရဏတော ဟိ ပုဗ္ဗပဒေ ဧဝ ဧသ ဝုတ္တော. ကာမဓာတုသမတိက္ကမနတော ဟိ ကာမရာဂပဋိပက္ခတော စ ဣဒံ ဈာနံ ကာမာနမေဝ နိဿရဏံ. ယထာဟ – ‘‘ကာမာနမေတံ နိဿရဏံ ယဒိဒံ နေက္ခမ္မ’’န္တိ (ဣတိဝု. ၇၂). ဥတ္တရပဒေပိ ပန ယထာ ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏော၊ ဣဓ ဒုတိယော သမဏော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၃၉) ဧတ္ထ ဧဝကာရော အာနေတွာ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော. န ဟိ သက္ကာ ဣတော အညေဟိပိ နီဝရဏသင်္ခါတေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ အဝိဝိစ္စ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ. တသ္မာ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စေဝ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ဧဝံ ပဒဒွယေပိ ဧသ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဒဒွယေပိ စ ကိဉ္စာပိ ဝိဝိစ္စာတိ ဣမိနာ သာဓာရဏဝစနေန တဒင်္ဂဝိဝေကာဒယော ကာယဝိဝေကာဒယော စ သဗ္ဗေပိ ဝိဝေကာ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တထာပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာယဝိဝေကစိတ္တဝိဝေကဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ကာယဝိဝေကစိတ္တဝိဝေကသမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿရဏဝိဝေကာ.

ကာမေဟီတိ ဣမိနာ ပန ပဒေန ယေ စ ဣဓ ‘‘ကတမေ ဝတ္ထုကာမာ မနာပိကာ ရူပါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝတ္ထုကာမာ ဝုတ္တာ၊ ယေ စ ဣဓေဝ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဆန္ဒော ကာမော ရာဂေါ ကာမော ဆန္ဒရာဂေါ ကာမော သင်္ကပ္ပေါ ကာမော ရာဂေါ ကာမော သင်္ကပ္ပရာဂေါ ကာမော’’တိ ဧဝံ ကိလေသကာမာ ဝုတ္တာ၊ တေ သဗ္ဗေပိ သင်္ဂဟိတာ ဣစ္စေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ သတိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ဝတ္ထုကာမေဟိပိ ဝိဝိစ္စေဝါတိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. တေန ကာယဝိဝေကော ဝုတ္တော ဟောတိ.

ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ကိလေသကာမေဟိ သဗ္ဗာကုသလေဟိ ဝါ ဝိဝိစ္စာတိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. တေန စိတ္တဝိဝေကော ဝုတ္တော ဟောတိ. ပုရိမေန စေတ္ထ ဝတ္ထုကာမေဟိ ဝိဝေကဝစနတော ဧဝ ကာမသုခပရိစ္စာဂေါ၊ ဒုတိယေန ကိလေသကာမေဟိ ဝိဝေကဝစနတော နေက္ခမ္မသုခပရိဂ္ဂဟော ဝိဘာဝိတော ဟောတိ. ဧဝံ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမဝိဝေကဝစနတောယေဝ စ ဧတေသံ ပဌမေန သံကိလေသဝတ္ထုပ္ပဟာနံ၊ ဒုတိယေန သံကိလေသပ္ပဟာနံ. ပဌမေန လောလဘာဝဿ ဟေတုပရိစ္စာဂေါ၊ ဒုတိယေန ဗာလဘာဝဿ. ပဌမေန စ ပယောဂသုဒ္ဓိ၊ ဒုတိယေန အာသယပေါသနံ ဝိဘာဝိတံ ဟောတီတိ ဉာတဗ္ဗံ. ဧသ တာဝ နယော ‘‘ကာမေဟီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တကာမေသု ဝတ္ထုကာမပက္ခေ.

ကိလေသကာမပက္ခေ ပန ဆန္ဒောတိ စ ရာဂေါတိ စ ဧဝမာဒီဟိ အနေကဘေဒေါ ကာမစ္ဆန္ဒောဝ ‘‘ကာမော’’တိ အဓိပ္ပေတော. သော စ အကုသလပရိယာပန္နောပိ သမာနော ‘‘တတ္ထ ကတမော ကာမစ္ဆန္ဒော၊ ကာမော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိဘင်္ဂေ ဈာနပဋိပက္ခတော ဝိသုံ ဝုတ္တော. ကိလေသကာမတ္တာ ဝါ ပုရိမပဒေ ဝုတ္တော၊ အကုသလပရိယာပန္နတ္တာ ဒုတိယပဒေ. အနေကဘေဒတော စဿ ကာမတောတိ အဝတွာ ကာမေဟီတိ ဝုတ္တံ. အညေသမ္ပိ စ ဓမ္မာနံ အကုသလဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ ‘‘တတ္ထ ကတမေ အကုသလာ ဓမ္မာ၊ ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၆၄) ဥပရိဈာနင်္ဂါနံ ပစ္စနီကပဋိပက္ခဘာဝဒဿနတော နီဝရဏာနေဝ ဝုတ္တာနိ. နီဝရဏာနိ ဟိ ဈာနင်္ဂပစ္စနီကာနိ တေသံ ဈာနင်္ဂါနေဝ ပဋိပက္ခာနိ၊ ဝိဒ္ဓံသကာနိ ဝိဃာတကာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ‘‘သမာဓိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဋိပက္ခော၊ ပီတိ ဗျာပါဒဿ၊ ဝိတက္ကော ထိနမိဒ္ဓဿ၊ သုခံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ၊ ဝိစာရော ဝိစိကိစ္ဆာယာ’’တိ ပေဋကေ ဝုတ္တံ.

ဧဝမေတ္ထ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ဣမိနာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော ဝုတ္တော ဟောတိ၊ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ဣမိနာ ပဉ္စန္နမ္ပိ နီဝရဏာနံ. အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ပန ပဌမေန ကာမစ္ဆန္ဒဿ၊ ဒုတိယေန သေသနီဝရဏာနံ. တထာ ပဌမေန တီသု အကုသလမူလေသု ပဉ္စကာမဂုဏဘေဒဝိသယဿ လောဘဿ၊ ဒုတိယေန အာဃာတဝတ္ထုဘေဒါဒိဝိသယာနံ ဒေါသမောဟာနံ. ဩဃာဒီသု ဝါ ဓမ္မေသု ပဌမေန ကာမောဃကာမယောဂကာမာသဝကာမုပါဒါနအဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထကာမရာဂသံယောဇနာနံ၊ ဒုတိယေန အဝသေသဩဃယောဂါသဝဥပါဒါနဂန္ထသံယောဇနာနံ. ပဌမေန စ တဏှာယ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ၊ ဒုတိယေန အဝိဇ္ဇာယ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ. အပိ စ ပဌမေန လောဘသမ္ပယုတ္တအဋ္ဌစိတ္တုပ္ပါဒါနံ၊ ဒုတိယေန သေသာနံ စတုန္နံ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော ဝုတ္တော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧတ္တာဝတာ စ ပဌမဿ ဈာနဿ ပဟာနင်္ဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သမ္ပယောဂင်္ဂံ ဒဿေတုံ ‘‘သဝိတက္ကံ သဝိစာရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနလက္ခဏော ဝိတက္ကော၊ အာရမ္မဏာနုမဇ္ဇနလက္ခဏော ဝိစာရော. သန္တေပိ စ နေသံ ကတ္ထစိ အဝိယောဂေ ဩဠာရိကဋ္ဌေန ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန စ ဃဏ္ဍာဘိဃာတော ဝိယ စေတသော ပဌမာဘိနိပါတော ဝိတက္ကော၊ သုခုမဋ္ဌေန အနုမဇ္ဇနသဘာဝေန စ ဃဏ္ဍာနုရဝေါ ဝိယ အနုပဗန္ဓော ဝိစာရော. ဝိပ္ဖါရဝါ စေတ္ထ ဝိတက္ကော ပဌမုပ္ပတ္တိကာလေ ပရိပ္ဖန္ဒနဘူတော စိတ္တဿ၊ အာကာသေ ဥပ္ပတိတုကာမဿ ပက္ခိနော ပက္ခဝိက္ခေပေါ ဝိယ၊ ပဒုမာဘိမုခပါတော ဝိယ စ ဂန္ဓာနုဗန္ဓစေတသော ဘမရဿ. သန္တဝုတ္တိ ဝိစာရော နာတိပရိပ္ဖန္ဒနဘာဝေါ စိတ္တဿ၊ အာကာသေ ဥပ္ပတိတဿ ပက္ခိနော ပက္ခပ္ပသာရဏံ ဝိယ၊ ပရိဗ္ဘမနံ ဝိယ စ ပဒုမာဘိမုခပတိတဿ ဘမရဿ ပဒုမဿ ဥပရိဘာဂေ.

ဒုကနိပါတဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အာကာသေ ဂစ္ဆတော မဟာသကုဏဿ ဥဘောဟိ ပက္ခေဟိ ဝါတံ ဂဟေတွာ ပက္ခေ သန္နိသီဒါပေတွာ ဂမနံ ဝိယ အာရမ္မဏေ စေတသော အဘိနိရောပနဘာဝေန ပဝတ္တော ဝိတက္ကော၊ ဝါတဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပက္ခေ ဖန္ဒာပယမာနဿ ဂမနံ ဝိယ အနုမဇ္ဇနဘာဝေန ပဝတ္တော ဝိစာရော’’တိ ဝုတ္တံ. တံ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိယံ ယုဇ္ဇတိ. သော ပန နေသံ ဝိသေသော ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနေသု ပါကဋော ဟောတိ. အပိ စ မလဂ္ဂဟိတံ ကံသဘာဇနံ ဧကေန ဟတ္ထေန ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဣတရေန ဟတ္ထေန စုဏ္ဏတေလဝါလဏ္ဍုပကေန ပရိမဇ္ဇန္တဿ ဒဠှဂ္ဂဟဏဟတ္ထော ဝိယ ဝိတက္ကော. ပရိမဇ္ဇနဟတ္ထော ဝိယ ဝိစာရော. တထာ ကုမ္ဘကာရဿ ဒဏ္ဍပ္ပဟာရေန စက္ကံ ဘမယိတွာ ဘာဇနံ ကရောန္တဿ ဥပ္ပီဠနဟတ္ထော ဝိယ ဝိတက္ကော. ဣတော စိတော စ သဉ္စရဏဟတ္ထော ဝိယ ဝိစာရော. တထာ မဏ္ဍလံ ကရောန္တဿ မဇ္ဈေ သန္နိရုမ္ဘိတွာ ဌိတကဏ္ဋကော ဝိယ အဘိနိရောပနော ဝိတက္ကော. ဗဟိ ပရိဗ္ဘမနကဏ္ဋကော ဝိယ အနုမဇ္ဇမာနော ဝိစာရော. ဣတိ ဣမိနာ စ ဝိတက္ကေန ဣမိနာ စ ဝိစာရေန သဟ ဝတ္တတိ ရုက္ခော ဝိယ ပုပ္ဖေန စ ဖလေန စာတိ ဣဒံ ဈာနံ ‘‘သဝိတက္ကံ သဝိစာရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

ဝိဝေကဇန္တိ ဧတ္ထ ဝိဝိတ္တိ ဝိဝေကော၊ နီဝရဏဝိဂမောတိ အတ္ထော. ဝိဝိတ္တောတိ ဝါ ဝိဝေကော၊ နီဝရဏဝိဝိတ္တော ဈာနသမ္ပယုတ္တဓမ္မရာသီတိ အတ္ထော. တသ္မာ ဝိဝေကာ၊ တသ္မိံ ဝါ ဝိဝေကေ ဇာတန္တိ ဝိဝေကဇံ. ပီတိသုခန္တိ ဧတ္ထ ပိဏယတီတိ ပီတိ၊ သာ သမ္ပိယာယနလက္ခဏာ. သာ ပနေသာ ခုဒ္ဒိကာပီတိ၊ ခဏိကာပီတိ၊ ဩက္ကန္တိကာပီတိ၊ ဥဗ္ဗေဂါပီတိ၊ ဖရဏာပီတီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ.

တတ္ထ ခုဒ္ဒိကာပီတိ သရီရေ လောမဟံသမတ္တမေဝ ကာတုံ သက္ကောတိ. ခဏိကာပီတိ ခဏေ ခဏေ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒသဒိသာ ဟောတိ. ဩက္ကန္တိကာပီတိ သမုဒ္ဒတီရံ ဝီစိ ဝိယ၊ ကာယံ ဩက္ကမိတွာ ဩက္ကမိတွာ ဘိဇ္ဇတိ. ဥဗ္ဗေဂါပီတိ ဗလဝတီ ဟောတိ၊ ကာယံ ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ကတွာ အာကာသေ လင်္ဃာပနပ္ပမာဏပတ္တာ.

ဖရဏာပီတိ အတိဗလဝတီ ဟောတိ. တာယ ဟိ ဥပ္ပန္နာယ သကလသရီရံ ဓမိတွာ ပူရိတဝတ္ထိ ဝိယ မဟတာ ဥဒကောဃေန ပက္ခန္ဒပဗ္ဗတကုစ္ဆိ ဝိယ စ အနုပရိပ္ဖုဋံ ဟောတိ. သာ ပနေသာ ပဉ္စဝိဓာ ပီတိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ ဒုဝိဓံ ပဿဒ္ဓိံ ပရိပူရေတိ ကာယပဿဒ္ဓိဉ္စ စိတ္တပဿဒ္ဓိဉ္စ၊ ပဿဒ္ဓိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ ဒုဝိဓမ္ပိ သုခံ ပရိပူရေတိ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ၊ သုခံ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တံ တိဝိဓံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ ခဏိကသမာဓိံ ဥပစာရသမာဓိံ အပ္ပနာသမာဓိဉ္စာတိ. တာသု ယာ အပ္ပနာသမာဓိဿ မူလံ ဟုတွာ ဝဍ္ဎမာနာ သမာဓိသမ္ပယောဂင်္ဂတာ ဖရဏာပီတိ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ ပီတီတိ.

ဣတရံ ပန သုခယတီတိ သုခံ၊ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. သုခနံ ဝါ သုခံ၊ သုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ ခဏတိ စ ကာယစိတ္တာဗာဓန္တိ သုခံ၊ သောမနဿဝေဒနာယေတံ နာမံ. တံ သာတလက္ခဏံ. သန္တေပိ စ နေသံ ကတ္ထစိ အဝိပ္ပယောဂေ ဣဋ္ဌာရမ္မဏပဋိလာဘတုဋ္ဌိ ပီတိ၊ ပဋိလဒ္ဓရသာနုဘဝနံ သုခံ. ယတ္ထ ပီတိ၊ တတ္ထ သုခံ၊ ယတ္ထ သုခံ၊ တတ္ထ န နိယမတော ပီတိ. သင်္ခါရက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတာ ပီတိ၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတံ သုခံ. ကန္တာရခိန္နဿ ဝနန္တောဒကဒဿနသဝနေသု ဝိယ ပီတိ၊ ဝနစ္ဆာယပ္ပဝေသနဥဒကပရိဘောဂေသု ဝိယ သုခံ. တသ္မိံ တသ္မိံ သမယေ ပါကဋဘာဝတော စေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ အယဉ္စ ပီတိ ဣဒဉ္စ သုခံ အဿ ဈာနဿ၊ အသ္မိံ ဝါ ဈာနေ အတ္ထီတိ ဣဒံ ဈာနံ ‘‘ပီတိသုခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

အထ ဝါ ပီတိ စ သုခဉ္စ ပီတိသုခံ ဓမ္မဝိနယာဒယော ဝိယ. ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ အဿ ဈာနဿ၊ အသ္မိံ ဝါ ဈာနေ အတ္ထီတိ ဧဝမ္ပိ ဝိဝေကဇံပီတိသုခံ. ယထေဝ ဟိ ဈာနံ၊ ဧဝံ ပီတိသုခမ္ပေတ္ထ ဝိဝေကဇမေဝ ဟောတိ၊ တဉ္စဿ အတ္ထိ၊ တသ္မာ အလောပသမာသံ ကတွာ ဧကပဒေနေဝ ‘‘ဝိဝေကဇံပီတိသုခ’’န္တိပိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ.

ပဌမန္တိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာ ပဌမံ၊ ဣဒံ ပဌမံ ဥပ္ပန္နန္တိပိ ပဌမံ. ဈာနန္တိ ဒုဝိဓံ ဈာနံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဉ္စာတိ. တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပထဝီကသိဏာဒိအာရမ္မဏံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တီတိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ သင်္ချံ ဂတာ. ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ ပန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ နာမ. တတ္ထ ဝိပဿနာ အနိစ္စာဒိလက္ခဏဿ ဥပနိဇ္ဈာနတော လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ. ဝိပဿနာယ ကတကိစ္စဿ မဂ္ဂေန ဣဇ္ဈနတော မဂ္ဂေါ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ၊ ဖလံ ပန နိရောဓသစ္စံ တထလက္ခဏံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ. တေသု ဣဓ ပုဗ္ဗဘာဂေ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ၊ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ. တသ္မာ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနတော စ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနတော စ ပစ္စနီကဈာပနတော စ ဈာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ဥပဂန္တွာ၊ ပါပုဏိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပသမ္ပာဒယိတွာ ဝါ၊ နိပ္ဖါဒေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိဟရတီတိ တဒနုရူပေန ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဣရိယတိ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရဈာနသမင်္ဂီ ဟုတွာ အတ္တဘာဝဿ ဣရိယနံ ဝုတ္တိံ အဘိနိပ္ဖါဒေတိ.

တံ ပနေတံ ပဌမဇ္ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ တိဝိဓကလျာဏံ၊ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ. တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ ထိနမိဒ္ဓံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ နီဝရဏာနံ ပဟာနဝသေန ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟိ ဧတေသု အပ္ပဟီနေသု ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနဿေတာနိ ပဟာနင်္ဂါနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ဈာနက္ခဏေ အညေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဟီယန္တိ၊ တထာပိ ဧတာနေဝ ဝိသေသေန ဈာနန္တရာယကရာနိ. ကာမစ္ဆန္ဒေန ဟိ နာနာဝိသယပ္ပလောဘိတံ စိတ္တံ န ဧကတ္တာရမ္မဏေ သမာဓိယတိ၊ ကာမစ္ဆန္ဒာဘိဘူတံ ဝါ၊ တံ န ကာမဓာတုပ္ပဟာနာယ ပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇတိ. ဗျာပါဒေန ဝါ အာရမ္မဏေ ပဋိဟညမာနံ န နိရန္တရံ ပဝတ္တတိ. ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတံ အကမ္မညံ ဟောတိ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပရေတံ အဝူပသန္တမေဝ ဟုတွာ ပရိဗ္ဘမတိ. ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပဟတံ ဈာနာဓိဂမသာဓိကံ ပဋိပဒံ နာရောဟတိ. ဣတိ ဝိသေသေန ဈာနန္တရာယကရတ္တာ ဧတာနေဝ ပဟာနင်္ဂါနီတိ ဝုတ္တာနိ.

ယသ္မာ ပန ဝိတက္ကော အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပေတိ၊ ဝိစာရော အနုပဗန္ဓတိ၊ တေဟိ အဝိက္ခေပါယ သမ္ပာဒိတပယောဂဿ စေတသော ပယောဂသမ္ပတ္တိသမ္ဘဝါ ပီတိ ပီဏနံ သုခဉ္စ ဥပဗြူဟနံ ကရောတိ. အထဿ သေသသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဧတေဟိ အဘိနိရောပနာနုဗန္ဓနပီဏနုပဗြူဟနေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာ ဧကဂ္ဂတာ ဧကတ္တာရမ္မဏေ သမံ သမ္မာ စ အာဓိယတိ. တသ္မာ ဝိတက္ကော ဝိစာရော ပီတိ သုခံ စိတ္တေကဂ္ဂတာတိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပ္ပန္နေသု ဟိ ဧတေသု ပဉ္စသု ဈာနံ ဥပ္ပန္နံ နာမ ဟောတိ. တေနဿ ဧတာနိ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. တသ္မာ န ဧတေဟိ သမန္နာဂတံ အညဒေဝ ဈာနံ နာမ အတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယထာ ပန အင်္ဂမတ္တဝသေနေဝ စတုရင်္ဂိနီ သေနာ၊ ပဉ္စင်္ဂိကံ တူရိယံ၊ အဋ္ဌင်္ဂိကော စ မဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမိဒမ္ပိ အင်္ဂမတ္တဝသေနေဝ ပဉ္စင်္ဂိကန္တိ ဝါ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ ဝါ ဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧတာနိ စ ပဉ္စင်္ဂါနိ ကိဉ္စာပိ ဥပစာရက္ခဏေပိ အတ္ထိ၊ အထ ခေါ ဥပစာရေ ပကတိစိတ္တတော ဗလဝတရာနိ. ဣဓ ပန ဥပစာရတောပိ ဗလဝတရာနိ ရူပါဝစရလက္ခဏပ္ပတ္တာနိ နိပ္ဖန္နာနိ. ဧတ္ထ ဟိ ဝိတက္ကော သုဝိသဒေန အာကာရေန အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပယမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိစာရော အတိဝိယ အာရမ္မဏံ အနုမဇ္ဇမာနော. ပီတိသုခံ သဗ္ဗာဝန္တမ္ပိ ကာယံ ဖရမာနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ ဝိဝေကဇေန ပီတိသုခေန အပ္ဖုဋံ ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၂၆). စိတ္တေကဂ္ဂတာပိ ဟေဋ္ဌိမမှိ သမုဂ္ဂပဋလေ ဥပရိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဝိယ အာရမ္မဏေသု ဖုသိတာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယမေတေသံ ဣတရေဟိ ဝိသေသော. တတ္ထ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ကိဉ္စာပိ ‘‘သဝိတက္ကံ သဝိစာရ’’န္တိ ဣမသ္မိံ ပါဌေ န နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ တထာပိ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၆၅) ‘‘ဈာနန္တိ ဝိတက္ကော ဝိစာရော ပီတိ သုခံ စိတ္တေကဂ္ဂတာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တတ္တာ အင်္ဂမေဝ. ယေန ဟိ အဓိပ္ပါယေန ဘဂဝတာ ဥဒ္ဒေသော ကတော၊ သောယေဝ တေန ဝိဘင်္ဂေ ပကာသိတောတိ.

တိဝိဓကလျာဏံ

တိဝိဓကလျာဏံ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နန္တိ ဧတ္ထ ပန အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနဝသေနတိဝိဓကလျာဏတာ. တေသံယေဝ စ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနံ လက္ခဏဝသေန ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြာယံ ပါဠိ –

‘‘ပဌမဿ ဈာနဿ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ အာဒိ၊ ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ မဇ္ဈေ၊ သမ္ပဟံသနာ ပရိယောသာနံ၊ ပဌမဿ ဈာနဿ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ အာဒိ. အာဒိဿ ကတိ လက္ခဏာနိ? အာဒိဿ တီဏိ လက္ခဏာနိ – ယော တဿ ပရိပန္ထော၊ တတော စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတိ၊ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ စိတ္တံ မဇ္ဈိမံ သမထနိမိတ္တံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ပဋိပန္နတ္တာ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ယဉ္စ ပရိပန္ထတော စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတိ၊ ယဉ္စ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ စိတ္တံ မဇ္ဈိမံ သမထနိမိတ္တံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ယဉ္စ ပဋိပန္နတ္တာ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ပဌမဿ ဈာနဿ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ အာဒိ၊ အာဒိဿ ဣမာနိ တီဏိ လက္ခဏာနိ. တေန ဝုစ္စတိ – ‘ပဌမံ ဈာနံ အာဒိကလျာဏဉ္စေဝ ဟောတိ တိလက္ခဏသမ္ပန္နဉ္စာ’တိ.

‘‘ပဌမဿ ဈာနဿ ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ မဇ္ဈေ. မဇ္ဈဿ ကတိ လက္ခဏာနိ? မဇ္ဈဿ တီဏိ လက္ခဏာနိ – ဝိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ သမထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ ဧကတ္တုပဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ. ယဉ္စ ဝိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ ယဉ္စ သမထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ ယဉ္စ ဧကတ္တုပဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ. ပဌမဿ ဈာနဿ ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ မဇ္ဈေ၊ မဇ္ဈဿ ဣမာနိ တီဏိ လက္ခဏာနိ. တေန ဝုစ္စတိ – ‘ပဌမံ ဈာနံ မဇ္ဈေကလျာဏဉ္စေဝ ဟောတိ တိလက္ခဏသမ္ပန္နဉ္စာ’တိ.

‘‘ပဌမဿ ဈာနဿ သမ္ပဟံသနာ ပရိယောသာနံ. ပရိယောသာနဿ ကတိ လက္ခဏာနိ? ပရိယောသာနဿ စတ္တာရိ လက္ခဏာနိ – တတ္ထ ဇာတာနံ ဓမ္မာနံ အနတိဝတ္တနဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဧကရာသဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ၊ တဒုပဂဝီရိယဝါဟနဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ၊ အာသေဝနဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ. ပဌမဿ ဈာနဿ သမ္ပဟံသနာ ပရိယောသာနံ၊ ပရိယောသာနဿ ဣမာနိ စတ္တာရိ လက္ခဏာနိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘ပဌမံ ဈာနံ ပရိယောသာနကလျာဏဉ္စေဝ ဟောတိ စတုလက္ခဏသမ္ပန္နဉ္စာ’’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၅၈).

‘‘တတြ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ နာမ သသမ္ဘာရိကော ဥပစာရော. ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ နာမ အပ္ပနာ. သမ္ပဟံသနာ နာမ ပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ ဧဝမေကေ ဝဏ္ဏယန္တိ. ယသ္မာ ပန ‘‘ဧကတ္တဂတံ စိတ္တံ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိပက္ခန္ဒဉ္စေဝ ဟောတိ ဥပေက္ခာနုဗြူဟိတဉ္စ ဉာဏေန စ သမ္ပဟံသိတ’’န္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အန္တောအပ္ပနာယမေဝ အာဂမနဝသေန ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ၊ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာယ ကိစ္စဝသေန ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ၊ ဓမ္မာနံ အနတိဝတ္တနာဒိဘာဝသာဓနေန ပရိယောဒါပကဿ ဉာဏဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိဝသေန သမ္ပဟံသနာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကထံ? ယသ္မိဉှိ ဝါရေ အပ္ပနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံ ယော နီဝရဏသင်္ခါတော ကိလေသဂဏော တဿ ဈာနဿ ပရိပန္ထော၊ တတော စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဝိသုဒ္ဓတ္တာ အာဝရဏဝိရဟိတံ ဟုတွာ မဇ္ဈိမံ သမထနိမိတ္တံ ပဋိပဇ္ဇတိ. မဇ္ဈိမသမထနိမိတ္တံ နာမ သမပ္ပဝတ္တော အပ္ပနာသမာဓိယေဝ. တဒနန္တရံ ပန ပုရိမစိတ္တံ ဧကသန္တတိပရိဏာမနယေန တထတ္တံ ဥပဂစ္ဆမာနံ မဇ္ဈိမံ သမထနိမိတ္တံ ပဋိပဇ္ဇတိ နာမ၊ ဧဝံ ပဋိပန္နတ္တာ တထတ္တုပဂမနေန တတ္ထ ပက္ခန္ဒတိ နာမ. ဧဝံ တာဝ ပုရိမစိတ္တေ ဝိဇ္ဇမာနာကာရနိပ္ဖါဒိကာ ပဌမဿ ဈာနဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ အာဂမနဝသေန ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓဿ ပန တဿ ပုန ဝိသောဓေတဗ္ဗာဘာဝတော ဝိသောဓနေ ဗျာပါရံ အကရောန္တော ဝိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ. သမထဘာဝူပဂမနေန သမထပဋိပန္နဿ ပုန သမာဓာနေ ဗျာပါရံ အကရောန္တော သမထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ. သမထပဋိပန္နဘာဝတော ဧဝ စဿ ကိလေသသံသဂ္ဂံ ပဟာယ ဧကတ္တေန ဥပဋ္ဌိတဿ ပုန ဧကတ္တုပဋ္ဌာနေ ဗျာပါရံ အကရောန္တော ဧကတ္တုပဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ. ဧဝံ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာယ ကိစ္စဝသေန ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယေ ပနေတေ ဧဝံ ဥပေက္ခာနုဗြူဟိတေ တတ္ထ ဇာတာ သမာဓိပညာသင်္ခါတာ ယုဂနဒ္ဓဓမ္မာ အညမညံ အနတိဝတ္တမာနာ ဟုတွာ ပဝတ္တာ၊ ယာနိ စ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ နာနာကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တိရသေန ဧကရသာနိ ဟုတွာ ပဝတ္တာနိ၊ ယဉ္စေသ တဒုပဂံ တေသံ အနတိဝတ္တနဧကရသဘာဝါနံ အနုစ္ဆဝိကံ ဝီရိယံ ဝါဟယတိ၊ ယာ စဿ တသ္မိံ ခဏေ ပဝတ္တာ အာသေဝနာ၊ သဗ္ဗေပိ တေ အာကာရာ ယသ္မာ ဉာဏေန သံကိလေသဝေါဒါနေသု တံ တံ အာဒီနဝဉ္စ အာနိသံသဉ္စ ဒိသွာ တထာ တထာ သမ္ပဟံသိတတ္တာ ဝိသောဓိတတ္တာ ပရိယောဒါပိတတ္တာ နိပ္ဖန္နာဝ၊ တသ္မာ ‘‘ဓမ္မာနံ အနတိဝတ္တနာဒိဘာဝသာဓနေန ပရိယောဒါပကဿ ဉာဏဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိဝသေန သမ္ပဟံသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာတိ ဝိတက္ကဿ စ ဝိစာရဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဝူပသမာ သမတိက္ကမာ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနက္ခဏေ အပါတုဘာဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဒုတိယဇ္ဈာနေ သဗ္ဗေပိ ပဌမဇ္ဈာနဓမ္မာ န သန္တိ၊ အညေယေဝ ဟိ ပဌမဇ္ဈာနေ ဖဿာဒယော၊ အညေ ဣဓ. ဩဠာရိကဿ ပန ဩဠာရိကဿ အင်္ဂဿ သမတိက္ကမာ ပဌမဇ္ဈာနတော ပရေသံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ အဓိဂမော ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဇ္ဈတ္တန္တိ ဣဓ နိယကဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ၊ ဝိဘင်္ဂေ ပန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၇၃) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ နိယကဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ အတ္တနိ ဇာတံ၊ အတ္တနော သန္တာနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

သမ္ပသာဒနန္တိ သမ္ပသာဒနံ ဝုစ္စတိ သဒ္ဓါ. သမ္ပသာဒနယောဂတော ဈာနမ္ပိ သမ္ပသာဒနံ၊ နီလဝဏ္ဏယောဂတော နီလဝတ္ထံ ဝိယ. ယသ္မာ ဝါ တံ ဈာနံ သမ္ပသာဒနသမန္နာဂတတ္တာ ဝိတက္ကဝိစာရက္ခောဘဝူပသမနေန စ စေတော သမ္ပသာဒယတိ၊ တသ္မာပိ ‘‘သမ္ပသာဒန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထဝိကပ္ပေ သမ္ပသာဒနံ စေတသောတိ ဧဝံ ပဒသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုရိမသ္မိံ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ စေတသောတိ ဧတံ ဧကောဒိဘာဝေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

တတြာယံ အတ္ထယောဇနာ – ဧကော ဥဒေတီတိ ဧကောဒိ၊ ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ အနဇ္ဈာရူဠှတ္တာ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဟုတွာ ဥဒေတီတိ အတ္ထော. သေဋ္ဌောပိ ဟိ လောကေ ဧကောတိ ဝုစ္စတိ. ဝိတက္ကဝိစာရဝိရဟိတော ဝါ ဧကော အသဟာယော ဟုတွာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အထ ဝါ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဥဒါယတီတိ ဥဒိ၊ ဥဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော. သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဧကော စ သော ဥဒိ စာတိ ဧကောဒိ၊ သမာဓိဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတိ ဣမံ ဧကောဒိံ ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ဣဒံ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဧကောဒိဘာဝံ. သော ပနာယံ ဧကောဒိ ယသ္မာ စေတသော၊ န သတ္တဿ၊ န ဇီဝဿ. တသ္မာ ဧတံ ‘‘စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

နနု စာယံ သဒ္ဓါ ပဌမဇ္ဈာနေပိ အတ္ထိ၊ အယဉ္စ ဧကောဒိနာမကော သမာဓိ၊ အထ ကသ္မာ ဣဒမေဝ ‘‘သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတေ – အဒုဉှိ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိတက္ကဝိစာရက္ခောဘေန ဝီစိတရင်္ဂသမာကုလမိဝ ဇလံ န သုပ္ပသန္နံ ဟောတိ၊ တသ္မာ သတိယာပိ သဒ္ဓါယ သမ္ပသာဒနန္တိ န ဝုတ္တံ. န သုပ္ပသန္နတ္တာယေဝ စေတ္ထ သမာဓိပိ န သုဋ္ဌု ပါကဋော၊ တသ္မာ ဧကောဒိဘာဝန္တိပိ န ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ ပန ဈာနေ ဝိတက္ကဝိစာရပလိဗောဓာဘာဝေန လဒ္ဓေါကာသာ ဗလဝတီ သဒ္ဓါ၊ ဗလဝသဒ္ဓါသဟာယပဋိလာဘေနေဝ စ သမာဓိပိ ပါကဋော. တသ္မာ ဣဒမေဝ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အဝိတက္ကံ အဝိစာရန္တိ ဘာဝနာယ ပဟီနတ္တာ ဧတသ္မိံ၊ ဧတဿ ဝါ ဝိတက္ကော နတ္ထီတိ အဝိတက္ကံ. ဣမိနာဝ နယေန အဝိစာရံ. ဧတ္ထာဟ ‘‘နနု စ ‘ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ’တိ ဣမိနာပိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ. အထ ကသ္မာ ပုန ဝုတ္တံ ‘အဝိတက္ကံ အဝိစာရ’’’န္တိ? ဝုစ္စတေ – ဧဝမေတံ၊ သိဒ္ဓေါဝါယမတ္ထော. န ပနေတံ တဒတ္ထဒီပကံ၊ နနု အဝေါစုမှ ‘‘ဩဠာရိကဿ ပန ဩဠာရိကဿ အင်္ဂဿ သမတိက္ကမာ ပဌမဇ္ဈာနတော ပရေသံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ သမဓိဂမော ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ’တိ ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ.

အပိ စ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ ဣဒံ သမ္ပသာဒနံ၊ န ကိလေသကာလုဿိယဿ. ဝိတက္ကဝိစာရာနဉ္စ ဝူပသမာ ဧကောဒိဘာဝံ၊ န ဥပစာရဇ္ဈာနမိဝ နီဝရဏပ္ပဟာနာ၊ န ပဌမဇ္ဈာနမိဝ စ အင်္ဂပါတုဘာဝါတိ ဧဝံ သမ္ပသာဒနဧကောဒိဘာဝါနံ ဟေတုပရိဒီပကမိဒံ ဝစနံ. တထာ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ ဣဒံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ၊ န တတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနာနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဝိယ စ အဘာဝါတိ၊ ဧဝံ အဝိတက္ကအဝိစာရဘာဝဿ ဟေတုပရိဒီပကဉ္စ၊ န ဝိတက္ကဝိစာရာဘာဝမတ္တပရိဒီပကံ. ဝိတက္ကဝိစာရာဘာဝမတ္တပရိဒီပကမေဝ ပန ‘‘အဝိတက္ကံ အဝိစာရ’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ. တသ္မာ ပုရိမံ ဝတွာပိ ပုန ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ.

သမာဓိဇန္တိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိတော သမ္ပယုတ္တသမာဓိတော ဝါ ဇာတန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပဌမမ္ပိ သမ္ပယုတ္တသမာဓိတော ဇာတံ၊ အထ ခေါ အယမေဝ သမာဓိ ‘‘သမာဓီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ ဝိတက္ကဝိစာရက္ခောဘဝိရဟေန အတိဝိယ အစလတ္တာ သုပ္ပသန္နတ္တာ စ. တသ္မာ ဣမဿ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ဣဒမေဝ ‘‘သမာဓိဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပီတိသုခန္တိ ဣဒံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဒုတိယန္တိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာ ဒုတိယံ. ဣဒံ ဒုတိယံ ဥပ္ပန္နန္တိပိ ဒုတိယံ.

ပီတိယာ စ ဝိရာဂါတိ ဝိရာဂေါ နာမ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ပီတိယာ ဇိဂုစ္ဆနံ ဝါ သမတိက္ကမော ဝါ. ဥဘိန္နံ ပန အန္တရာ စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ သော ဝူပသမံ ဝါ သမ္ပိဏ္ဍေတိ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမံ ဝါ. တတ္ထ ယဒါ ဝူပသမမေဝ သမ္ပိဏ္ဍေတိ၊ တဒါ ပီတိယာ ဝိရာဂါ စ၊ ကိဉ္စ ဘိယျော ဝူပသမာ စာတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမိဿာ စ ယောဇနာယ ဝိရာဂေါ ဇိဂုစ္ဆနတ္ထော ဟောတိ၊ တသ္မာ ပီတိယာ ဇိဂုစ္ဆနာ စ သမတိက္ကမာ စာတိ အယမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယဒါ ပန ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ၊ တဒါ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ၊ ကိဉ္စ ဘိယျော ဝိတက္ကဝိစာရာနဉ္စ ဝူပသမာတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမိဿာ စ ယောဇနာယ ဝိရာဂေါ သမတိက္ကမနတ္ထော ဟောတိ၊ တသ္မာ ပီတိယာ စ သမတိက္ကမာ ဝိတက္ကဝိစာရာနဉ္စ ဝူပသမာတိ အယမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ကာမဉ္စေတေ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဒုတိယဇ္ဈာနေယေဝ ဝူပသန္တာ၊ ဣမဿ ပန ဈာနဿ မဂ္ဂပရိဒီပနတ္ထံ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထဉ္စေတံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဣဒံ ပညာယတိ ‘‘နူန ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမော မဂ္ဂေါ ဣမဿ ဈာနဿာ’’တိ. ယထာ စ တတိယေ အရိယမဂ္ဂေ အပ္ပဟီနာနမ္ပိ သက္ကာယဒိဋ္ဌာဒီနံ ‘‘ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၃၂-၁၃၃) ဧဝံ ပဟာနံ ဝုစ္စမာနံ ဝဏ္ဏဘဏနံ ဟောတိ၊ တဒဓိဂမာယ ဥဿုက္ကာနံ ဥဿာဟဇနကံ၊ ဧဝမေဝ ဣဓ အဝူပသန္တာနမ္ပိ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမော ဝုစ္စမာနော ဝဏ္ဏဘဏနံ ဟောတိ၊ တေနာယမတ္ထော ဝုတ္တော ‘‘ပီတိယာ စ သမတိက္ကမာ ဝိတက္ကဝိစာရာနဉ္စ ဝူပသမာ’’တိ.