၄. အဗ္ဘန္တရဝဂ္ဂေါ

[၂၈၁] ၁. အဗ္ဘန္တရဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဗ္ဘန္တရော နာမ ဒုမောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဗိမ္ဗာဒေဝီထေရိယာ အမ္ဗရသဒါနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဟိ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ ဝေသာလိယံ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တေ မဟာပဇာပတီ ဂေါတမီ ပဉ္စ သာကိယသတာနိ အာဒါယ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စေဝ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိ. အပရဘာဂေ တာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခုနိယော နန္ဒကောဝါဒံ (မ. နိ. ၃.၃၉၈ အာဒယော) သုတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထရိ ပန သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေ ရာဟုလမာတာ ဗိမ္ဗာဒေဝီ ‘‘သာမိကော မေ ပဗ္ဗဇိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ ပုတ္တောပိ မေ ပဗ္ဗဇိတွာ တဿေဝ သန္တိကေ ဝသတိ၊ အဟံ အဂါရမဇ္ဈေ ကိံကရိဿာမိ၊ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတွာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စ ပုတ္တဉ္စ နိဗဒ္ဓံ ပဿမာနာ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဟိ သဒ္ဓိံ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ သတ္ထာရဉ္စ ပိယပုတ္တဉ္စ ပဿမာနာ ဧကသ္မိံ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ရာဟုလသာမဏေရော အာဂန္တွာ မာတရံ ပဿတိ.

အထေကဒိဝသံ ထေရိယာ ဥဒရဝါတော ကုပ္ပိ. သာ ပုတ္တေ ဒဋ္ဌုံ အာဂတေ တဿ ဒဿနတ္ထာယ နိက္ခမိတုံ နာသက္ခိ၊ အညာဝ အာဂန္တွာ အဖာသုကဘာဝံ ကထယိံသု. သော မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ တေ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘တာတ၊ အဂါရမဇ္ဈေ မေ သက္ခရယောဇိတေ အမ္ဗရသေ ပီတေ ဥဒရဝါတော ဝူပသမ္မတိ၊ ဣဒါနိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေမ၊ ကုတော တံ လဘိဿာမာ’’တိ. သာမဏေရော ‘‘လဘန္တော အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ နိက္ခမိ. တဿ ပနာယသ္မတော ဥပဇ္ဈာယော ဓမ္မသေနာပတိ၊ အာစရိယော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော၊ စူဠပိတာ အာနန္ဒတ္ထေရော၊ ပိတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ မဟာသမ္ပတ္တိ. ဧဝံ သန္တေပိ အညဿ သန္တိကံ အဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဒုမ္မုခါကာရော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ထေရော ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ရာဟုလ၊ ဒုမ္မုခေါ ဝိယာသီ’’တိ အာဟ. ‘‘မာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ ထေရိယာ ဥဒရဝါတော ကုပိတော’’တိ. ‘‘ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘သက္ခရယောဇိတေန ကိရ အမ္ဗရသေန ဖာသု ဟောတီ’’တိ. ‘‘ဟောတု လဘိဿာမိ၊ မာ စိန္တယီ’’တိ.

သော ပုနဒိဝသေ တံ အာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပဝိသိတွာ သာမဏေရံ အာသနသာလာယံ နိသီဒါပေတွာ ရာဇဒွါရံ အဂမာသိ. ကောသလရာဇာ ထေရံ ဒိသွာ နိသီဒါပေသိ၊ တင်္ခဏညေဝ ဥယျာနပါလော ပိဏ္ဍိပက္ကာနံ မဓုရအမ္ဗာနံ ဧကံ ပုဋံ အာဟရိ. ရာဇာ အမ္ဗာနံ တစံ အပနေတွာ သက္ခရံ ပက္ခိပိတွာ သယမေဝ မဒ္ဒိတွာ ထေရဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ အဒါသိ. ထေရော ရာဇနိဝေသနာ နိက္ခမိတွာ အာသနသာလံ ဂန္တွာ သာမဏေရဿ အဒါသိ ‘‘ဟရိတွာ မာတု တေ ဒေဟီ’’တိ. သော ဟရိတွာ အဒါသိ၊ ထေရိယာ ပရိဘုတ္တမတ္တေဝ ဥဒရဝါတော ဝူပသမိ. ရာဇာပိ မနုဿံ ပေသေသိ – ‘‘ထေရော ဣဓ နိသီဒိတွာ အမ္ဗရသံ န ပရိဘုဉ္ဇိ၊ ဂစ္ဆ ကဿစိ ဒိန္နဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ. သော ထေရေန သဒ္ဓိံယေဝ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ အာဂန္တွာ ရညော ကထေသိ. ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘သစေ သတ္ထာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿ၊ စက္ကဝတ္တိရာဇာ အဘဝိဿ၊ ရာဟုလသာမဏေရော ပရိဏာယကရတနံ၊ ထေရီ ဣတ္ထိရတနံ၊ သကလစက္ကဝါဠရဇ္ဇံ ဧတေသညေဝ အဘဝိဿ. အမှေဟိ ဧတေ ဥပဋ္ဌဟန္တေဟိ စရိတဗ္ဗံ အဿ၊ ဣဒါနိ ပဗ္ဗဇိတွာ အမှေ ဥပနိဿာယ ဝသန္တေသု ဧတေသု န ယုတ္တံ အမှာကံ ပမဇ္ဇိတု’’န္တိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ထေရိယာ နိဗဒ္ဓံ အမ္ဗရသံ ဒါပေသိ. ထေရေန ဗိမ္ဗာဒေဝီထေရိယာ အမ္ဗရသဿ ဒိန္နဘာဝေါ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋော ဇာတော. အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကိရ ဗိမ္ဗာဒေဝီထေရိံ အမ္ဗရသေန သန္တပ္ပေသီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ရာဟုလမာတာ သာရိပုတ္တေန အမ္ဗရသေန သန္တပ္ပိတာ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဧတံ သန္တပ္ပေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိဂါမကေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သဏ္ဌပိတဃရာဝါသော မာတာပိတူနံ အစ္စယေန ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဣသိဂဏပရိဝုတော ဂဏသတ္ထာ ဟုတွာ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ပဗ္ဗတပါဒါ ဩတရိတွာ စာရိကံ စရမာနော ဗာရာဏသိံ ပတွာ ဥယျာနေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. အထဿ ဣသိဂဏဿ သီလတေဇေန သက္ကဿ ဘဝနံ ကမ္ပိ. သက္ကော အာဝဇ္ဇမာနော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ဣမေသံ တာပသာနံ အဝါသာယ ပရိသက္ကိဿာမိ၊ အထ တေ ဘိန္နာဝါသာ ဥပဒ္ဒုတာ စရမာနာ စိတ္တေကဂ္ဂတံ န လဘိဿန္တိ၊ ဧဝံ မေ ဖာသုကံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကော နု ခေါ ဥပါယော’’တိ ဝီမံသန္တော ဣမံ ဥပါယံ အဒ္ဒသ – မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ သစေ တွံ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗပက္ကံ ခါဒေယျာသိ၊ ပုတ္တံ လဘိဿသိ၊ သော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ အာစိက္ခိဿာမိ. ရာဇာ ဒေဝိယာ ကထံ သုတွာ အမ္ဗပက္ကတ္ထာယ ဥယျာနံ ပေသေဿတိ၊ အထာဟံ အမ္ဗာနိ အန္တရဓာပေဿာမိ၊ ရညော ဥယျာနေ အမ္ဗာနံ အဘာဝံ အာရောစေဿန္တိ၊ ‘‘ကေ တေ ခါဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တာပသာ ခါဒန္တီ’’တိ ဝက္ခန္တိ၊ တံ သုတွာ ရာဇာ တာပသေ ပေါထေတွာ နီဟရာပေဿတိ၊ ဧဝံ တေ ဥပဒ္ဒုတာ ဘဝိဿန္တီတိ.

သော မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ အာကာသေ ဌိတော အတ္တနော ဒေဝရာဇဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တာယ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပုရိမာ ဒွေ ဂါထာ အဝေါစ –

၉၁. ‘‘အဗ္ဘန္တရော နာမ ဒုမော၊ ယဿ ဒိဗျမိဒံ ဖလံ၊

ဘုတွာ ဒေါဟဠိနီ နာရီ၊ စက္ကဝတ္တိံ ဝိဇာယတိ.

၉၂. ‘‘တွမ္ပိ ဘဒ္ဒေ မဟေသီသိ၊ သာ စာပိ ပတိနော ပိယာ၊

အာဟရိဿတိ တေ ရာဇာ၊ ဣဒံ အဗ္ဘန္တရံ ဖလ’’န္တိ.

တတ္ထ အဗ္ဘန္တရော နာမ ဒုမောတိ ဣမိနာ တာဝ ဂါမနိဂမဇနပဒပဗ္ဗတာဒီနံ အသုကဿ အဗ္ဘန္တရောတိ အဝတွာ ကေဝလံ ဧကံ အဗ္ဘန္တရံ အမ္ဗရုက္ခံ ကထေသိ. ယဿ ဒိဗျမိဒံ ဖလန္တိ ယဿ အမ္ဗရုက္ခဿ ဒေဝတာနံ ပရိဘောဂါရဟံ ဒိဗျံ ဖလံ. ဣဒန္တိ ပန နိပါတမတ္တမေဝ. ဒေါဟဠိနီတိ သဉ္ဇာတဒေါဟဠာ. တွမ္ပိ၊ ဘဒ္ဒေ၊ မဟေသီသီတိ တွံ၊ သောဘနေ မဟေသီ၊ အသိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘မဟေသီ စာ’’တိပိ ပါဌော. သာ စာပိ ပတိနော ပိယာတိ သောဠသန္နံ ဒေဝီသဟဿာနံ အဗ္ဘန္တရေ အဂ္ဂမဟေသီ စာပိ ပတိနော စာပိ ပိယာတိ အတ္ထော. အာဟရိဿတိ တေ ရာဇာ၊ ဣဒံ အဗ္ဘန္တရံ ဖလန္တိ တဿာ တေ ပိယာယ အဂ္ဂမဟေသိယာ ဣဒံ မယာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဖလံ ရာဇာ အာဟရာပေဿတိ၊ သာ တွံ တံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ စက္ကဝတ္တိဂဗ္ဘံ လဘိဿသီတိ.

ဧဝံ သက္ကော ဒေဝိယာ ဣမာ ဒွေ ဂါထာ ဝတွာ ‘‘တွံ အပ္ပမတ္တာ ဟောဟိ၊ မာ ပပဉ္စံ အကာသိ၊ သွေ ရညော အာရောစေယျာသီ’’တိ တံ အနုသာသိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတော. သာ ပုနဒိဝသေ ဂိလာနာလယံ ဒဿေတွာ ပရိစာရိကာနံ သညံ ဒတွာ နိပဇ္ဇိ. ရာဇာ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တေ သီဟာသနေ နိသိန္နော နာဋကာနိ ပဿန္တော ဒေဝိံ အဒိသွာ ‘‘ကဟံ၊ ဒေဝီ’’တိ ပရိစာရိကေ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဂိလာနာ၊ ဒေဝါ’’တိ. သော တဿာ သန္တိကံ ဂန္တွာ သယနပဿေ နိသီဒိတွာ ပိဋ္ဌိံ ပရိမဇ္ဇန္တော ‘‘ကိံ တေ၊ ဘဒ္ဒေ၊ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မဟာရာဇ အညံ အဖာသုကံ နာမ နတ္ထိ၊ ဒေါဟဠော မေ ဥပ္ပန္နော’’တိ. ‘‘ကိံ ဣစ္ဆသိ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ? ‘‘အဗ္ဘန္တရအမ္ဗဖလံ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘အဗ္ဘန္တရအမ္ဗော နာမ ကဟံ အတ္ထီ’’တိ? ‘‘နာဟံ၊ ဒေဝ၊ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗံ ဇာနာမိ၊ တဿ ပန မေ ဖလံ လဘမာနာယ ဇီဝိတံ အတ္ထိ၊ အလဘမာနာယ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ အာဟရာပေဿာမိ၊ မာ စိန္တယီ’’တိ ရာဇာ ဒေဝိံ အဿာသေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ ရာဇပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော အမစ္စေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဒေဝိယာ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗေ နာမ ဒေါဟဠော ဥပ္ပန္နော၊ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ ဒွိန္နံ အမ္ဗာနံ အန္တရေ ဌိတော အမ္ဗော အဗ္ဘန္တရအမ္ဗော နာမ၊ ဥယျာနံ ပေသေတွာ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတအမ္ဗတော ဖလံ အာဟရာပေတွာ ဒေဝိယာ ဒါပေထာ’’တိ.

ရာဇာ ‘‘သာဓု၊ ဧဝရူပံ အမ္ဗံ အာဟရထာ’’တိ ဥယျာနံ ပေသေသိ. သက္ကော အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဥယျာနေ အမ္ဗာနိ ခါဒိတသဒိသာနိ ကတွာ အန္တရဓာပေသိ. အမ္ဗတ္ထာယ ဂတာ မနုဿာ သကလဥယျာနံ ဝိစရန္တာ ဧကံ အမ္ဗမ္ပိ အလဘိတွာ ဂန္တွာ ဥယျာနေ အမ္ဗာနံ အဘာဝံ ရညော ကထယိံသု. ‘‘ကေ အမ္ဗာနိ ခါဒန္တီ’’တိ? ‘‘တာပသာ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တာပသေ ဥယျာနတော ပေါထေတွာ နီဟရထာ’’တိ. မနုဿာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ နီဟရိံသု. သက္ကဿ မနောရထော မတ္ထကံ ပါပုဏိ. ဒေဝီ အမ္ဗဖလတ္ထာယ နိဗဒ္ဓံ ကတွာ နိပဇ္ဇိယေဝ. ရာဇာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ အပဿန္တော အမစ္စေ စ ဗြာဟ္မဏေ စ သန္နိပါတာပေတွာ ‘‘အဗ္ဘန္တရအမ္ဗဿ အတ္ထိဘာဝံ ဇာနာထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗြာဟ္မဏာ အာဟံသု – ‘‘ဒေဝ၊ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗော နာမ ဒေဝတာနံ ပရိဘောဂေါ၊ ‘ဟိမဝန္တေ ကဉ္စနဂုဟာယ အန္တော အတ္ထီ’တိ အယံ နော ပရမ္ပရာဂတော အနုဿဝေါ’’တိ. ‘‘ကော ပန တတော အမ္ဗံ အာဟရိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ? ‘‘န သက္ကာ တတ္ထ မနုဿဘူတေန ဂန္တုံ၊ ဧကံ သုဝပေါတကံ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

တေန စ သမယေန ရာဇကုလေ ဧကော သုဝပေါတကော မဟာသရီရော ကုမာရကာနံ ယာနကစက္ကနာဘိမတ္တော ထာမသမ္ပန္နော ပညဝါ ဥပါယကုသလော. ရာဇာ တံ အာဟရာပေတွာ ‘‘တာတ သုဝပေါတက၊ အဟံ တဝ ဗဟူပကာရော၊ ကဉ္စနပဉ္ဇရေ ဝသသိ၊ သုဝဏ္ဏတဋ္ဋကေ မဓုလာဇေ ခါဒသိ၊ သက္ခရပါနကံ ပိဝသိ၊ တယာပိ အမှာကံ ဧကံ ကိစ္စံ နိတ္ထရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တာတ ဒေဝိယာ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗေ ဒေါဟဠော ဥပ္ပန္နော၊ သော စ အမ္ဗော ဟိမဝန္တေ ကဉ္စနပဗ္ဗတန္တရေ အတ္ထိ ဒေဝတာနံ ပရိဘောဂေါ၊ န သက္ကာ မနုဿဘူတေန တတ္ထ ဂန္တုံ၊ တယာ တတော အမ္ဗဖလံ အာဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝ၊ အာဟရိဿာမီ’’တိ. အထ နံ ရာဇာ သုဝဏ္ဏတဋ္ဋကေ မဓုလာဇေ ခါဒါပေတွာ သက္ခရပါနကံ ပါယေတွာ သတပါကတေလေန တဿ ပက္ခန္တရာနိ မက္ခေတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ သီဟပဉ္ဇရေ ဌတွာ အာကာသေ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သောပိ ရညော နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ အာကာသေ ပက္ခန္ဒန္တော မနုဿပထံ အတိက္ကမ္မ ဟိမဝန္တေ ပဌမေ ပဗ္ဗတန္တရေ ဝသန္တာနံ သုကာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗော နာမ ကတ္ထ အတ္ထိ၊ ကထေထ မေ တံ ဌာန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မယံ န ဇာနာမ၊ ဒုတိယေ ပဗ္ဗတန္တရေ သုကာ ဇာနိဿန္တီ’’တိ.

သော တေသံ ဝစနံ သုတွာ တတော ဥပ္ပတိတွာ ဒုတိယံ ပဗ္ဗတန္တရံ အဂမာသိ၊ တထာ တတိယံ၊ စတုတ္ထံ၊ ပဉ္စမံ၊ ဆဋ္ဌံ အဂမာသိ. တတ္ထပိ နံ သုကာ ‘‘န မယံ ဇာနာမ၊ သတ္တမပဗ္ဗတန္တရေ သုကာ ဇာနိဿန္တီ’’တိ အာဟံသု. သော တတ္ထပိ ဂန္တွာ ‘‘အဗ္ဘန္တရအမ္ဗော နာမ ကတ္ထ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ နာမ ကဉ္စနပဗ္ဗတန္တရေ’’တိ အာဟံသု. ‘‘အဟံ တဿ ဖလတ္ထာယ အာဂတော၊ မံ တတ္ထ နေတွာ တတော မေ ဖလံ ဒါပေထာ’’တိ. သုကဂဏာ အာဟံသု – ‘‘သမ္မ၊ သော ဝေဿဝဏမဟာရာဇဿ ပရိဘောဂေါ၊ န သက္ကာ ဥပသင်္ကမိတုံ၊ သကလရုက္ခော မူလတော ပဋ္ဌာယ သတ္တဟိ လောဟဇာလေဟိ ပရိက္ခိတ္တော၊ သဟဿကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသာ ရက္ခန္တိ၊ တေဟိ ဒိဋ္ဌဿ ဇီဝိတံ နာမ နတ္ထိ၊ ကပ္ပုဋ္ဌာနဂ္ဂိအဝီစိမဟာနိရယသဒိသဋ္ဌာနံ၊ မာ တတ္ထ ပတ္ထနံ ကရီ’’တိ. ‘‘သစေ တုမှေ န ဂစ္ဆထ၊ မယှံ ဌာနံ အာစိက္ခထာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ အသုကေန စ အသုကေန စ ဌာနေန ယာဟီ’’တိ. သော တေဟိ အာစိက္ခိတဝသေနေဝ သုဋ္ဌု မဂ္ဂံ ဥပဓာရေတွာ တံ ဌာနံ ဂန္တွာ ဒိဝါ အတ္တာနံ အဒဿေတွာ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ ရက္ခသာနံ နိဒ္ဒေါက္ကမနသမယေ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧကေန မူလန္တရေန သဏိကံ အဘိရုဟိတုံ အာရဘိ. လောဟဇာလံ ‘‘ကိရီ’’တိ သဒ္ဒမကာသိ.

ရက္ခသာ ပဗုဇ္ဈိတွာ သုကပေါတကံ ဒိသွာ ‘‘အမ္ဗစောရောယ’’န္တိ ဂဟေတွာ ကမ္မကရဏံ သံဝိဒဟိံသု. ဧကော ‘‘မုခေ ပက္ခိပိတွာ ဂိလိဿာမိ န’’န္တိ အာဟ၊ အပရော ‘‘ဟတ္ထေဟိ မဒ္ဒိတွာ ပုဉ္ဇိတွာ ဝိပ္ပကိရိဿာမိ န’’န္တိ၊ အပရော ‘‘ဒွေဓာ ဖာလေတွာ အင်္ဂါရေသု ပစိတွာ ခါဒိဿာမီ’’တိ. သော တေသံ ကမ္မကရဏသံဝိဓာနံ သုတွာပိ အသန္တသိတွာဝ တေ ရက္ခသေ အာမန္တေတွာ ‘‘အမ္ဘော ရက္ခသာ၊ တုမှေ ကဿ မနုဿာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဝေဿဝဏမဟာရာဇဿာ’’တိ. ‘‘အမ္ဘော၊ တုမှေပိ ဧကဿ ရညောဝ မနုဿာ၊ အဟမ္ပိ ရညောဝ မနုဿော၊ ဗာရာဏသိရာဇာ မံ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗဖလတ္ထာယ ပေသေသိ၊ သွာဟံ တတ္ထေဝ အတ္တနော ရညော ဇီဝိတံ ဒတွာ အာဂတော. ယော ဟိ အတ္တနော မာတာပိတူနဉ္စေဝ သာမိကဿ စ အတ္ထာယ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇတိ၊ သော ဒေဝလောကေယေဝ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တသ္မာ အဟမ္ပိ ဣမမှာ တိရစ္ဆာနယောနိယာ စဝိတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’တိ ဝတွာ တတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၃. ‘‘ဘတ္တုရတ္ထေ ပရက္ကန္တော၊ ယံ ဌာနမဓိဂစ္ဆတိ၊

သူရော အတ္တပရိစ္စာဂီ၊ လဘမာနော ဘဝါမဟ’’န္တိ.

တတ္ထ ဘတ္တုရတ္ထေတိ ဘတ္တာ ဝုစ္စန္တိ ဘတ္တာဒီဟိ ဘရဏပေါသကာ ပိတာ မာတာ သာမိကော စ၊ ဣတိ တိဝိဓဿပေတဿ ဘတ္တု အတ္ထာယ. ပရက္ကန္တောတိ ပရက္ကမံ ကရောန္တော ဝါယမန္တော. ယံ ဌာနမဓိဂစ္ဆတီတိ ယံ သုခကာရဏံ ယသံ ဝါ လာဘံ ဝါ သဂ္ဂံ ဝါ အဓိဂစ္ဆတိ. သူရောတိ အဘီရု ဝိက္ကမသမ္ပန္နော. အတ္တပရိစ္စာဂီတိ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ နိရပေက္ခော ဟုတွာ တဿ တိဝိဓဿပိ ဘတ္တု အတ္ထာယ အတ္တာနံ ပရိစ္စဇန္တော. လဘမာနော ဘဝါမဟန္တိ ယံ သော ဧဝရူပေါ သူရော ဒေဝသမ္ပတ္တိံ ဝါ မနုဿသမ္ပတ္တိံ ဝါ လဘတိ၊ အဟမ္ပိ တံ လဘမာနော ဘဝါမိ၊ တသ္မာ ဟာသောဝ မေ ဧတ္ထ၊ န တာသော၊ ကိံ မံ တုမှေ တာသေထာတိ.

ဧဝံ သော ဣမာယ ဂါထာယ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တေ တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပသန္နစိတ္တာ ‘‘ဓမ္မိကော ဧသ၊ န သက္ကာ မာရေတုံ၊ ဝိဿဇ္ဇေမ န’’န္တိ ဝတွာ သုကပေါတကံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘အမ္ဘော သုကပေါတက၊ မုတ္တောသိ၊ အမှာကံ ဟတ္ထတော သောတ္ထိနာ ဂစ္ဆာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘မယှံ အာဂမနံ မာ တုစ္ဆံ ကရောထ၊ ဒေထ မေ ဧကံ အမ္ဗဖလ’’န္တိ. ‘‘သုကပေါတက၊ တုယှံ ဧကံ အမ္ဗဖလံ ဒါတုံ နာမ န ဘာရော၊ ဣမသ္မိံ ပန ရုက္ခေ အမ္ဗာနိ အင်္ကေတွာ ဂဟိတာနိ၊ ဧကသ္မိံ ဖလေ အသမေန္တေ အမှာကံ ဇီဝိတံ နတ္ထိ. ဝေဿဝဏေန ဟိ ကုဇ္ဈိတွာ သကိံ ဩလောကိတေ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလာ ဝိယ ကုမ္ဘဏ္ဍသဟဿံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိပ္ပကိရီယတိ၊ တေန တေ ဒါတုံ န သက္ကောမ၊ လဘနဋ္ဌာနံ ပန အာစိက္ခိဿာမာ’’တိ. ‘‘ယော ကောစိ ဒေတု၊ ဖလေနေဝ မေ အတ္ထော၊ လဘနဋ္ဌာနံ အာစိက္ခထာ’’တိ. ‘‘ဧတဿ ကဉ္စနပဗ္ဗတဿ အန္တရေ ဇောတိရသော နာမ တာပသော အဂ္ဂိံ ဇုဟမာနော ကဉ္စနပတ္တိယာ နာမ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝသတိ ဝေဿဝဏဿ ကုလူပကော၊ ဝေဿဝဏော တဿ နိဗဒ္ဓံ စတ္တာရိ အမ္ဗဖလာနိ ပေသေတိ၊ တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာ’’တိ.

သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တာပသဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အထ နံ တာပသော ‘‘ကုတော အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဗာရာဏသိရညော သန္တိကာ’’တိ. ‘‘ကိမတ္ထာယ အာဂတောသီ’’တိ? ‘‘သာမိ၊ အမှာကံ ရညော ဒေဝိယာ အဗ္ဘန္တရအမ္ဗပက္ကေ ဒေါဟဠော ဥပ္ပန္နော၊ တဒတ္ထံ အာဂတောမှိ၊ ရက္ခသာ ပန မေ သယံ အမ္ဗပက္ကံ အဒတွာ တုမှာကံ သန္တိကံ ပေသေသု’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ နိသီဒ၊ လဘိဿသီ’’တိ. အထဿ ဝေဿဝဏော စတ္တာရိ ဖလာနိ ပေသေသိ. တာပသော တတော ဒွေ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ ဧကံ သုဝပေါတကဿ ခါဒနတ္ထာယ အဒါသိ. တေန တသ္မိံ ခါဒိတေ ဧကံ ဖလံ သိက္ကာယ ပက္ခိပိတွာ သုဝပေါတကဿ ဂီဝါယ ပဋိမုဉ္စိတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဂစ္ဆာ’’တိ သုကပေါတကံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သော တံ အာဟရိတွာ ဒေဝိယာ အဒါသိ. သာ တံ ခါဒိတွာ ဒေါဟဠံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေသိ၊ တတောနိဒါနံ ပနဿာ ပုတ္တော နာဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒေဝီ ရာဟုလမာတာ အဟောသိ၊ သုကော အာနန္ဒော၊ အမ္ဗပက္ကဒါယကော တာပသော သာရိပုတ္တော၊ ဥယျာနေ နိဝုတ္ထတာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အဗ္ဘန္တရဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၂၈၂] ၂. သေယျဇာတကဝဏ္ဏနာ

သေယျံသော သေယျသော ဟောတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကောသလရညော အမစ္စံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ ရညော ဗဟူပကာရော သဗ္ဗကိစ္စနိပ္ဖါဒကော အဟောသိ. ရာဇာ ‘‘ဗဟူပကာရော မေ အယ’’န္တိ တဿ မဟန္တံ ယသံ အဒါသိ. တံ အသဟမာနာ အညေ ရညော ပေသုညံ ဥပသံဟရိတွာ တံ ပရိဘိန္ဒိံသု. ရာဇာ တေသံ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒေါသံ အနုပပရိက္ခိတွာဝ တံ သီလဝန္တံ နိဒ္ဒေါသံ သင်္ခလိကဗန္ဓနေန ဗန္ဓာပေတွာ ဗန္ဓနာဂါရေ ပက္ခိပါပေသိ. သော တတ္ထ ဧကကော ဝသန္တော သီလသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘိတွာ ဧကဂ္ဂစိတ္တော သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏိ. အထဿ ရာဇာ အပရဘာဂေ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ဉတွာ သင်္ခလိကဗန္ဓနံ ဘိန္ဒာပေတွာ ပုရိမယသတော မဟန္တတရံ ယသံ အဒါသိ. သော ‘‘သတ္ထာရံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဗဟူနိ မာလာဂန္ဓာဒီနိ အာဒါယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တထာဂတံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော ‘‘အနတ္ထော ကိရ တေ ဥပ္ပန္နောတိ အဿုမှာ’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဥပ္ပန္နော၊ အဟံ ပန တေန အနတ္ထေန အတ္ထံ အကာသိံ၊ ဗန္ဓနာဂါရေ နိသီဒိတွာ သောတာပတ္တိဖလံ နိဗ္ဗတ္တေသိ’’န္တိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဥပါသက၊ တွညေဝ အနတ္ထေန အတ္ထံ အာဟရိ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိ အတ္တနော အနတ္ထေန အတ္ထံ အာဟရိံ သုယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေတွာ ဒါနံ ဒေတိ၊ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ. အထဿေကော အမစ္စော အန္တေပုရေ ပဒုဿိ. ပါဒမူလိကာဒယော ဉတွာ ‘‘အသုကအမစ္စော အန္တေပုရေ ပဒုဋ္ဌော’’တိ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ယထာသဘာဝတော ဉတွာ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မာ မံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဥပဋ္ဌာဟီ’’တိ နိဗ္ဗိသယံ အကာသိ. သော ဂန္တွာ အညတရံ သာမန္တရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟီတိ သဗ္ဗံ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ မဟာသီလဝဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၅၁) ကထိတသဒိသမေဝ. ဣဓာပိ သော ရာဇာ တိက္ခတ္တုံ ဝီမံသိတွာ တဿ အမစ္စဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ရဇ္ဇသီမံ ပါပုဏိ. ဗာရာဏသိရညော သတ္တသတမတ္တာ မဟာယောဓာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘ဒေဝ၊ အသုကော နာမ ကိရ ရာဇာ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’တိ ဇနပဒံ ဘိန္ဒန္တော အာဂစ္ဆတိ၊ ဧတ္ထေဝ နံ ဂန္တွာ ဂဏှိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘မယှံ ပရဝိဟိံသာယ လဒ္ဓေန ရဇ္ဇေန ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ မာ ကိဉ္စိ ကရိတ္ထာ’’တိ?

စောရရာဇာ အာဂန္တွာ နဂရံ ပရိက္ခိပိ၊ ပုန အမစ္စာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ မာ ဧဝံ ကရိတ္ထ၊ ဂဏှိဿာမ န’’န္တိ အာဟံသု. ရာဇာ ‘‘န လဗ္ဘာ ကိဉ္စိ ကာတုံ၊ နဂရဒွါရာနိ ဝိဝရထာ’’တိ ဝတွာ သယံ အမစ္စဂဏပရိဝုတော မဟာတလေ ရာဇပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ. စောရရာဇာ စတူသု ဒွါရေသု မနုဿေ ပေါထေန္တော နဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒံ အဘိရုယှ အမစ္စပရိဝုတံ ရာဇာနံ ဂါဟာပေတွာ သင်္ခလိကာဟိ ဗန္ဓာပေတွာ ဗန္ဓနာဂါရေ ပက္ခိပါပေသိ. ရာဇာ ဗန္ဓနာဂါရေ နိသိန္နောဝ စောရရာဇာနံ မေတ္တာယန္တော မေတ္တဇ္ဈာနံ ဥပ္ပါဒေသိ. တဿ မေတ္တာနုဘာဝေန စောရရညော ကာယေ ဍာဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သကလသရီရံ ယမကဥက္ကာဟိ ဈာပိယမာနံ ဝိယ ဇာတံ. သော မဟာဒုက္ခာဘိတုန္နော ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘တုမှေ သီလဝန္တံ ရာဇာနံ ဗန္ဓနာဂါရေ ပက္ခိပေထ၊ တေန ဝေါ ဣဒံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပန္နံ ဘဝိဿတီ’’တိ. သော ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ခမာပေတွာ ‘‘တုမှာကံ ရဇ္ဇံ တုမှာကမေဝ ဟောတူ’’တိ ရဇ္ဇံ တဿေဝ နိယျာဒေတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှာကံ ပစ္စတ္ထိကော မေ ဘာရော ဟောတူ’’တိ ဝတွာ ပဒုဋ္ဌာမစ္စဿ ရာဇာဏံ ကာရေတွာ အတ္တနော နဂရမေဝ ဂတော.

ဗောဓိသတ္တော အလင်္ကတမဟာတလေ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တေ ရာဇပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပုရိမာ ဒွေဂါထာ အဝေါစ –

၉၄. ‘‘သေယျံသော သေယျသော ဟောတိ၊ ယော သေယျမုပသေဝတိ၊

ဧကေန သန္ဓိံ ကတွာန၊ သတံ ဝဇ္ဈေ အမောစယိံ.

၉၅. ‘‘တသ္မာ သဗ္ဗေန လောကေန၊ သန္ဓိံ ကတွာန ဧကတော၊

ပေစ္စ သဂ္ဂံ နိဂစ္ဆေယျ၊ ဣဒံ သုဏာထ ကာသိယာ’’တိ.

တတ္ထ သေယျံသော သေယျသော ဟောတိ၊ ယော သေယျမုပသေဝတီတိ အနဝဇ္ဇဥတ္တမဓမ္မသင်္ခါတော သေယျော အံသော ကောဋ္ဌာသော အဿာတိ သေယျံသော၊ ကုသလဓမ္မနိဿိတပုဂ္ဂလော. ယော ပုနပ္ပုနံ တံ သေယျံ ကုသလဓမ္မဘာဝနံ ကုသလာဘိရတံ ဝါ ဥတ္တမပုဂ္ဂလမုပသေဝတိ၊ သော သေယျသော ဟောတိ ပါသံသတရော စေဝ ဥတ္တရိတရော စ ဟောတိ. ဧကေန သန္ဓိံ ကတွာန၊ သတံ ဝဇ္ဈေ အမောစယိန္တိ တဒမိနာပိ စေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – အဟဉှိ သေယျံ မေတ္တာဘာဝနံ ဥပသေဝန္တော တာယ မေတ္တာဘာဝနာယ ဧကေန စောရရညာ သန္ဓိံ သန္ထဝံ ကတွာ မေတ္တာဘာဝနံ ဘာဝေတွာ တုမှေ သတဇနေ ဝဇ္ဈေ အမောစယိံ.

ဒုတိယဂါထာယ အတ္ထော – ယသ္မာ အဟံ ဧကေန သဒ္ဓိံ ဧကတော မေတ္တာဘာဝနာယ သန္ဓိံ ကတွာ တုမှေ ဝဇ္ဈပ္ပတ္တေ သတဇနေ မောစယိံ၊ တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေဝေတံ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေန လောကေန သဒ္ဓိံ မေတ္တာဘာဝနာယ သန္ဓိံ ကတွာ ဧကတော ပုဂ္ဂလော ပေစ္စ ပရလောကေ သဂ္ဂံ နိဂစ္ဆေယျ. မေတ္တာယ ဟိ ဥပစာရံ ကာမာဝစရေ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ၊ အပ္ပနာ ဗြဟ္မလောကေ. ဣဒံ မမ ဝစနံ သဗ္ဗေပိ တုမှေ ကာသိရဋ္ဌဝါသိနော သုဏာထာတိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော မဟာဇနဿ မေတ္တာဘာဝနာယ ဂုဏံ ဝဏ္ဏေတွာ ဒွါဒသယောဇနိကေ ဗာရာဏသိနဂရေ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ တတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၆. ‘‘ဣဒံ ဝတွာ မဟာရာဇာ၊ ကံသော ဗာရာဏသိဂ္ဂဟော၊

ဓနုံ ကဏ္ဍဉ္စ နိက္ခိပ္ပ၊ သံယမံ အဇ္ဈုပါဂမီ’’တိ.

တတ္ထ မဟန္တော ရာဇာတိ မဟာရာဇာ. ကံသောတိ တဿ နာမံ. ဗာရာဏသိံ ဂဟေတွာ အဇ္ဈာဝသနတော ဗာရာဏသိဂ္ဂဟော. သော ရာဇာ ဣဒံ ဝစနံ ဝတွာ ဓနုဉ္စ သရသင်္ခါတံ ကဏ္ဍဉ္စ နိက္ခိပ္ပ ဩဟာယ ဆဍ္ဍေတွာ သီလသံယမံ ဥပဂတော ပဗ္ဗဇိတော၊ ပဗ္ဗဇိတွာ စ ပန ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပန္နောတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ စောရရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သေယျဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၂၈၃] ၃. ဝဍ္ဎကီသူကရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝရံ ဝရံ တွန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဓနုဂ္ဂဟတိဿတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ပသေနဒိရညော ပိတာ မဟာကောသလော ဗိမ္ဗိသာရရညော ဓီတရံ ဝေဒေဟိံ နာမ ကောသလဒေဝိံ ဒဒမာနော တဿာ နှာနစုဏ္ဏမူလံ သတသဟဿုဋ္ဌာနံ ကာသိဂါမံ အဒါသိ. အဇာတသတ္တုနာ ပန ပိတရိ မာရိတေ ကောသလဒေဝီပိ သောကာဘိဘူတာ ကာလမကာသိ. တတော ပသေနဒိ ကောသလရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အဇာတသတ္တုနာ ပိတာ မာရိတော၊ ဘဂိနီပိ မေ သာမိကေ ကာလကတေ တေန သောကေန ကာလကတာ၊ ပိတုဃာတကဿ စောရဿ ကာသိဂါမံ န ဒဿာမီ’’တိ. သော တံ အဇာတသတ္တုဿ န အဒါသိ. တံ ဂါမံ နိဿာယ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ကာလေန ကာလံ ယုဒ္ဓံ ဟောတိ၊ အဇာတသတ္တု တရုဏော သမတ္ထော၊ ပသေနဒိ မဟလ္လကောယေဝ. သော အဘိက္ခဏံ ပရဇ္ဇတိ၊ မဟာကောသလဿာပိ မနုဿာ ယေဘုယျေန ပရာဇိတာ. အထ ရာဇာ ‘‘မယံ အဘိဏှံ ပရဇ္ဇာမ၊ ကိံ နု ခေါ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ အမစ္စေ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ အယျာ နာမ မန္တစ္ဆေကာ ဟောန္တိ၊ ဇေတဝနဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ ကထံ သောတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘တေန ဟိ တာယံ ဝေလာယံ ဘိက္ခူနံ ကထာသလ္လာပံ သုဏာထာ’’တိ စရပုရိသေ အာဏာပေသိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ တထာ အကံသု.

တသ္မိံ ပန ကာလေ ဒွေ မဟလ္လကတ္ထေရာ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝသန္တိ ဒတ္တတ္ထေရော စ ဓနုဂ္ဂဟတိဿတ္ထေရော စ. တေသု ဓနုဂ္ဂဟတိဿတ္ထေရော ပဌမယာမေပိ မဇ္ဈိမယာမေပိ နိဒ္ဒါယိတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဗုဇ္ဈိတွာ ဥမ္မုက္ကာနိ သောဓေတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ နိသိန္နကော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဒတ္တတ္ထေရာ’’တိ. ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ တိဿတ္ထေရာ’’တိ? ‘‘ကိံ နိဒ္ဒါယသိ နော တွ’’န္တိ. ‘‘အနိဒ္ဒါယန္တာ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ? ‘‘ဥဋ္ဌာယ တာဝ နိသီဒထာ’’တိ. သော ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နော တံ ဒတ္တတ္ထေရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ ဒတ္တတ္ထေရ၊ အယံ တေ လောလော မဟောဒရကောသလော စာဋိမတ္တံ ဘတ္တမေဝ ပူတိံ ကရောတိ၊ ယုဒ္ဓဝိစာရဏံ ပန ကိဉ္စိ န ဇာနာတိ၊ ပရာဇိတော ပရာဇိတောတွေဝ ဝဒါပေတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? တသ္မိံ ခဏေ တေ စရပုရိသာ တေသံ ကထံ သုဏန္တာ အဋ္ဌံသု.

ဓနုဂ္ဂဟတိဿတ္ထေရော ယုဒ္ဓံ ဝိစာရေသိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ယုဒ္ဓေါ နာမ တိဝိဓော – ပဒုမဗျူဟော၊ စက္ကဗျူဟော၊ သကဋဗျူဟောတိ. အဇာတသတ္တုံ ဂဏှိတုကာမေန အသုကေ နာမ ပဗ္ဗတကုစ္ဆိသ္မိံ ဒွီသု ပဗ္ဗတဘိတ္တီသု မနုဿေ ဌပေတွာ ပုရတော ဒုဗ္ဗလဗလံ ဒဿေတွာ ပဗ္ဗတန္တရံ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ ဇာနိတွာ ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂံ ဩစ္ဆိန္ဒိတွာ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ဥဘောသု ပဗ္ဗတဘိတ္တီသု ဝဂ္ဂိတွာ ဥန္နဒိတွာ ခိပေ ပတိတမစ္ဆံ ဝိယ အန္တောမုဋ္ဌိယံ ဝဋ္ဋပေါတကံ ဝိယ စ ကတွာ သက္ကာ အဿ တံ ဂဟေတု’’န္တိ. စရပုရိသာ တံ သာသနံ ရညော အာရောစေသုံ. တံ သုတွာ ရာဇာ သင်္ဂါမဘေရိံ စရာပေတွာ ဂန္တွာ သကဋဗျူဟံ ကတွာ အဇာတသတ္တုံ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂါဟာပေတွာ အတ္တနော ဓီတရံ ဝဇိရကုမာရိံ ဘာဂိနေယျဿ ဒတွာ ကာသိဂါမံ တဿာ နှာနမူလံ ကတွာ ဒတွာ ဥယျောဇေသိ. သာ ပဝတ္တိ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋာ ဇာတာ. အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ ကောသလရာဇာ ကိရ ဓနုဂ္ဂဟတိဿတ္ထေရဿ ဝိစာရဏာယ အဇာတသတ္တုံ ဇိနီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဓနုဂ္ဂဟတိဿော ယုဒ္ဓဝိစာရဏာယ ဆေကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ ဗာရာဏသိံ နိဿာယ နိဝုတ္ထဝဍ္ဎကိဂါမကာ ဧကော ဝဍ္ဎကီ ထမ္ဘတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ အာဝါဋေ ပတိတံ သူကရပေါတကံ ဒိသွာ တံ ဃရံ နေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိ. သော ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော မဟာသရီရော ဝင်္ကဒါဌော အာစာရသမ္ပန္နော အဟောသိ၊ ဝဍ္ဎကိနာ ပေါသိတတ္တာ ပန ‘‘ဝဍ္ဎကီသူကရော’’တွေဝ ပညာယိ. ဝဍ္ဎကိဿ ရုက္ခတစ္ဆနကာလေ တုဏ္ဍေန ရုက္ခံ ပရိဝတ္တေတိ၊ မုခေန ဍံသိတွာ ဝါသိဖရသုနိခါဒနမုဂ္ဂရေ အာဟရတိ၊ ကာလသုတ္တကောဋိယံ ဂဏှာတိ. အထ သော ဝဍ္ဎကီ ‘‘ကောစိဒေဝ၊ နံ ခါဒေယျာ’’တိ ဘယေန နေတွာ အရညေ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သောပိ အရညံ ပဝိသိတွာ ခေမံ ဖာသုကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တော ဧကံ ပဗ္ဗတန္တရေ မဟန္တံ ဂိရိကန္ဒရံ အဒ္ဒသ သမ္ပန္နကန္ဒမူလဖလံ ဖာသုကံ ဝသနဋ္ဌာနံ အနေကသတသူကရသမာကိဏ္ဏံ. တေ သူကရာ တံ ဒိသွာ တဿ သန္တိကံ အာဂမံသု. သောပိ တေ အာဟ – ‘‘အဟံ တုမှေဝ ဩလောကေန္တော ဝိစရာမိ၊ အပိစ ဝေါ မယာ ဒိဋ္ဌာ၊ ဣဒဉ္စ ဌာနံ ရမဏီယံ၊ အဟမ္ပိ ဣဒါနိ ဣဓေဝ ဝသိဿာမီ’’တိ. ‘‘သစ္စံ ဣဒံ ဌာနံ ရမဏီယံ၊ ပရိဿယော ပနေတ္ထ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘အဟမ္ပိ တုမှေ ဒိသွာ ဧတံ အညာသိံ၊ ဧဝံ ဂေါစရသမ္ပန္နေ ဌာနေ ဝသန္တာနံ ဝေါ သရီရေသု မံသလောဟိတံ နတ္ထိ၊ ကိံ ပန ဝေါ ဧတ္ထ ဘယ’’န္တိ? ‘‘ဧကော ဗျဂ္ဃေါ ပါတောဝ အာဂန္တွာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌံယေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန သော နိဗဒ္ဓံ ဂဏှာတိ၊ ဥဒါဟု အန္တရန္တရာ’’တိ? ‘‘နိဗဒ္ဓံ ဂဏှာတီ’’တိ. ‘‘ကတိ ပန တေ ဗျဂ္ဃါ’’တိ? ‘‘ဧကောယေဝါ’’တိ. ‘‘ဧတ္တကာ တုမှေ ဧကဿ ယုဇ္ဈိတုံ န သက္ကောထာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ န သက္ကောမာ’’တိ. ‘‘အဟံ တံ ဂဏှိဿာမိ၊ ကေဝလံ တုမှေ မမ ဝစနံ ကရောထ၊ သော ဗျဂ္ဃေါ ကဟံ ဝသတီ’’တိ? ‘‘ဧတသ္မိံ ပဗ္ဗတေ’’တိ.

သော ရတ္တိညေဝ သူကရေ စရာပေတွာ ယုဒ္ဓံ ဝိစာရေန္တော ‘‘ယုဒ္ဓံ နာမ ပဒုမဗျူဟစက္ကဗျူဟသကဋဗျူဟဝသေန တိဝိဓံ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ပဒုမဗျူဟဝသေန ဝိစာရေသိ. သော ဟိ ဘူမိသီသံ ဇာနာတိ. တသ္မာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ယုဒ္ဓံ ဝိစာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သူကရပိလ္လကေ မာတရော စ တေသံ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သော တာ အာဝိဇ္ဈိတွာ မဇ္ဈိမသူကရိယော၊ တာ အာဝိဇ္ဈိတွာ ပေါတကသူကရေ၊ တေ အာဝိဇ္ဈိတွာ ဇရသူကရေ၊ တေ အာဝိဇ္ဈိတွာ ဒီဃဒါဌသူကရေ၊ တေ အာဝိဇ္ဈိတွာ ယုဒ္ဓသမတ္ထေ ဗလဝတရသူကရေ ဒသ ဝီသ တိံသ ဇနေ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဗလဂုမ္ဗံ ကတွာ ဌပေသိ. အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနဿ ပုရတော ဧကံ ပရိမဏ္ဍလံ အာဝါဋံ ခဏာပေသိ၊ ပစ္ဆတော ဧကံ သုပ္ပသဏ္ဌာနံ အနုပုဗ္ဗနိန္နံ ပဗ္ဘာရသဒိသံ. တဿ သဋ္ဌိသတ္တတိမတ္တေ ယောဓသူကရေ အာဒါယ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ‘‘မာ ဘာယိတ္ထာ’’တိ ကမ္မံ ဝိစာရတော အရုဏံ ဥဋ္ဌဟိ.

ဗျဂ္ဃေါ ဥဋ္ဌာယ ‘‘ကာလော’’တိ ဉတွာ ဂန္တွာ တေသံ သမ္မုခါ ဌိတေ ပဗ္ဗတတလေ ဌတွာ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ သူကရေ ဩလောကေသိ. ဝဍ္ဎကီသူကရော ‘‘ပဋိဩလောကေထ န’’န္တိ သူကရာနံ သညံ အဒါသိ၊ တေ ပဋိဩလောကေသုံ. ဗျဂ္ဃေါ မုခံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ အဿောသိ၊ သူကရာပိ တထာ ကရိံသု. ဗျဂ္ဃေါ မုတ္တံ ဆဍ္ဍေသိ၊ သူကရာပိ ဆဍ္ဍယိံသု. ဣတိ ယံ ယံ သော ကရောတိ၊ တံ တံ တေ ပဋိကရိံသု. သော စိန္တေသိ – ‘‘ပုဗ္ဗေ သူကရာ မယာ ဩလောကိတကာလေ ပလာယန္တာ ပလာယိတုမ္ပိ န သက္ကောန္တိ၊ အဇ္ဇ အပလာယိတွာ မမ ပဋိသတ္တု ဟုတွာ မယာ ကတမေဝ ပဋိကရောန္တိ. ဧတသ္မိံ ဘူမိသီသေ ဌိတော ဧကော တေသံ သံဝိဓာယကောပိ အတ္ထိ၊ အဇ္ဇ မယှံ ဂတဿ ဇယော န ပညာယတီ’’တိ. သော နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ. တေန ပန ဂဟိတမံသခါဒကော ဧကော ကူဋဇဋိလော အတ္ထိ၊ သော တံ တုစ္ဆဟတ္ထမေဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၉၇. ‘‘ဝရံ ဝရံ တွံ နိဟနံ ပုရေ စရိ၊

အသ္မိံ ပဒေသေ အဘိဘုယျ သူကရေ၊

သောဒါနိ ဧကော ဗျပဂမ္မ ဈာယသိ၊

ဗလံ နု တေ ဗျဂ္ဃ န စဇ္ဇ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

တတ္ထ ဝရံ ဝရံ တွံ နိဟနံ ပုရေ စရိ၊ အသ္မိံ ပဒေသေ အဘိဘုယျ သူကရေတိ အမ္ဘော ဗျဂ္ဃ၊ တွံ ပုဗ္ဗေ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ သဗ္ဗသူကရေ အဘိဘဝိတွာ ဣမေသု သူကရေသု ဝရံ ဝရံ တွံ ဥတ္တမုတ္တမံ သူကရံ နိဟနန္တော ဝိစရိ. သောဒါနိ ဧကော ဗျပဂမ္မ ဈာယသီတိ သော တွံ ဣဒါနိ အညတရံ သူကရံ အဂ္ဂဟေတွာ ဧကကောဝ အပဂန္တွာ ဈာယသိ ပဇ္ဈာယသိ. ဗလံ နု တေ ဗျဂ္ဃ န စဇ္ဇ ဝိဇ္ဇတီတိ ကိံ နု တေ၊ အမ္ဘော ဗျဂ္ဃ၊ အဇ္ဇ ကာယဗလံ နတ္ထီတိ.

တံ သုတွာ ဗျဂ္ဃေါ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၈. ‘‘ဣမေ သုဒံ ယန္တိ ဒိသောဒိသံ ပုရေ၊ ဘယဋ္ဋိတာ လေဏဂဝေသိနော ပုထူ၊

တေ ဒါနိ သင်္ဂမ္မ ဝသန္တိ ဧကတော၊ ယတ္ထဋ္ဌိတာ ဒုပ္ပသဟဇ္ဇမေ မယာ’’တိ.

တတ္ထ သုဒန္တိ နိပါတော. အယံ ပန သင်္ခေပတ္ထော – ဣမေ သူကရာ ပုဗ္ဗေ မံ ဒိသွာ ဘယေန အဋ္ဋိတာ ပီဠိတာ အတ္တနော လေဏဂဝေသိနော ပုထူ ဝိသုံ ဝိသုံ ဟုတွာ ဒိသောဒိသံ ယန္တိ၊ တံ တံ ဒိသံ အဘိမုခါ ပလာယန္တိ၊ တေ ဒါနိ သဗ္ဗေပိ သမာဂန္တွာ ဧကတော ဝသန္တိ တိဋ္ဌန္တိ၊ တဉ္စ ဘူမိသီသံ ဥပဂတာ၊ ယတ္ထ ဌိတာ ဒုပ္ပသဟာ ဒုမ္မဒ္ဒယာ အဇ္ဇ ဣမေ မယာတိ.

အထဿ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော ကူဋဇဋိလော ‘‘မာ ဘာယိ၊ ဂစ္ဆ တယိ နဒိတွာ ပက္ခန္ဒန္တေ သဗ္ဗေပိ ဘီတာ ဘိဇ္ဇိတွာ ပလာယိဿန္တီ’’တိ အာဟ. ဗျဂ္ဃေါ တသ္မိံ ဥဿာဟံ ဇနေန္တေ သူရော ဟုတွာ ပုန ဂန္တွာ ပဗ္ဗတတလေ အဋ္ဌာသိ. ဝဍ္ဎကီသူကရော ဒွိန္နံ အာဝါဋာနံ အန္တရေ အဋ္ဌာသိ. သူကရာ ‘‘သာမိ၊ မဟာစောရော ပုနာဂတော’’တိ အာဟံသု. ‘‘မာ ဘာယိတ္ထ၊ ဣဒါနိ တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. ဗျဂ္ဃေါ နဒိတွာ ဝဍ္ဎကီသူကရဿ ဥပရိ ပတတိ၊ သူကရော တဿ အတ္တနော ဥပရိ ပတနကာလေ ပရိဝတ္တိတွာ ဝေဂေန ဥဇုကံ ခတအာဝါဋေ ပတိ. ဗျဂ္ဃေါ ဝေဂံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဥပရိဘာဂေန ဂန္တွာ သုပ္ပမုခဿ တိရိယံ ခတအာဝါဋဿ အတိသမ္ဗာဓေ မုခဋ္ဌာနေ ပတိတွာ ပုဉ္ဇကတော ဝိယ အဟောသိ. သူကရော အာဝါဋာ ဥတ္တရိတွာ အသနိဝေဂေန ဂန္တွာ ဗျဂ္ဃံ အန္တရသတ္ထိမှိ ဒါဌာယ ပဟရိတွာ ယာဝ ဝက္ကပဒေသာ ဖာလေတွာ ပဉ္စမဓုရမံသံ ဒါဌာယ ပလိဝေဌေတွာ ဗျဂ္ဃဿ မတ္ထကေ အာဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘ဂဏှထ တုမှာကံ ပစ္စာမိတ္တ’’န္တိ ဥက္ခိပိတွာ ဗဟိအာဝါဋေ ဆဍ္ဍေသိ. ပဌမံ အာဂတာ ဗျဂ္ဃမံသံ လဘိံသု၊ ပစ္ဆာ အာဂတာ ‘‘ဗျဂ္ဃမံသံ ကီဒိသံ ဟောတီ’’တိ တေသံ မုခံ ဥပသိင်္ဃန္တာ ဝိစရိံသု.

သူကရာ န တာဝ တုဿန္တိ. ဝဍ္ဎကီသူကရော တေသံ ဣင်္ဃိတံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ တုမှေ န တုဿထာ’’တိ အာဟ. ‘‘သာမိ၊ ကိံ ဧတေန ဗျဂ္ဃေန ဃာတိတေန၊ အညော ပန ဗျဂ္ဃအာဏာပနသမတ္ထော ကူဋဇဋိလော အတ္ထိယေဝါ’’တိ. ‘‘ကော နာမေသော’’တိ? ‘‘ဧကော ဒုဿီလတာပသော’’တိ. ‘‘ဗျဂ္ဃေါပိ မယာ ဃာတိတော၊ သော မေ ကိံ ပဟောတိ၊ ဧထ ဂဏှိဿာမ န’’န္တိ သူကရဃဋာယ သဒ္ဓိံ ပါယာသိ. ကူဋတာပသောပိ ဗျဂ္ဃေ စိရာယန္တေ ‘‘ကိံ နု ခေါ သူကရာ ဗျဂ္ဃံ ဂဏှိံသူ’’တိ ပဋိပထံ ဂစ္ဆန္တော တေ သူကရေ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ အတ္တနော ပရိက္ခာရံ အာဒါယ ပလာယန္တော တေဟိ အနုဗန္ဓိတော ပရိက္ခာရံ ဆဍ္ဍေတွာ ဝေဂေန ဥဒုမ္ဗရရုက္ခံ အဘိရုဟိ. သူကရာ ‘‘ဣဒါနိမှ၊ သာမိ၊ နဋ္ဌာ၊ တာပသော ပလာယိတွာ ရုက္ခံ အဘိရုဟီ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ကိံ ရုက္ခံ နာမာ’’တိ? ‘‘ဥဒုမ္ဗရရုက္ခ’’န္တိ. သော ‘‘သူကရိယော ဥဒကံ အာဟရန္တု၊ သူကရပေါတကာ ပထဝိံ ခဏန္တု၊ ဒီဃဒါဌာ သူကရာ မူလာနိ ဆိန္ဒန္တု၊ သေသာ ပရိဝါရေတွာ အာရက္ခန္တူ’’တိ သံဝိဒဟိတွာ တေသု တထာ ကရောန္တေသု သယံ ဥဒုမ္ဗရဿ ဥဇုကံ ထူလမူလံ ဖရသုနာ ပဟရန္တော ဝိယ ဧကပ္ပဟာရမေဝ ကတွာ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခံ ပါတေသိ. ပရိဝါရေတွာ ဌိတသူကရာ ကူဋဇဋိလံ ဘူမိယံ ပါတေတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ကတွာ ယာဝ အဋ္ဌိတော ခါဒိတွာ ဝဍ္ဎကီသူကရံ ဥဒုမ္ဗရခန္ဓေယေဝ နိသီဒါပေတွာ ကူဋဇဋိလဿ ပရိဘောဂသင်္ခေန ဥဒကံ အာဟရိတွာ အဘိသိဉ္စိတွာ ရာဇာနံ ကရိံသု၊ ဧကဉ္စ တရုဏသူကရိံ တဿ အဂ္ဂမဟေသိံ အကံသု. တတော ပဋ္ဌာယ ကိရ ယာဝဇ္ဇတနာ ရာဇာနော ဥဒုမ္ဗရဘဒ္ဒပီဌေ နိသီဒါပေတွာ တီဟိ သင်္ခေဟိ အဘိသိဉ္စန္တိ.

တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ဧကသ္မိံ ဝိဋပန္တရေ သူကရာနံ အဘိမုခါ ဟုတွာ တတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၉. ‘‘နမတ္ထု သံဃာန သမာဂတာနံ၊ ဒိသွာ သယံ သချ ဝဒါမိ အဗ္ဘုတံ၊

ဗျဂ္ဃံ မိဂါ ယတ္ထ ဇိနိံသု ဒါဌိနော၊ သာမဂ္ဂိယာ ဒါဌဗလေသု မုစ္စရေ’’တိ.

တတ္ထ နမတ္ထု သံဃာနန္တိ အယံ မမ နမက္ကာရော သမာဂတာနံ သူကရသံဃာနံ အတ္ထု. ဒိသွာ သယံ သချ ဝဒါမိ အဗ္ဘုတန္တိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ အဘူတပုဗ္ဗံ အဗ္ဘုတံ သချံ မိတ္တဘာဝံ သယံ ဒိသွာ ဝဒါမိ. ဗျဂ္ဃံ မိဂါ ယတ္ထ ဇိနိံသု ဒါဌိနောတိ ယတြ ဟိ နာမ ဒါဌိနော သူကရမိဂါ ဗျဂ္ဃံ ဇိနိံသု၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. သာမဂ္ဂိယာ ဒါဌဗလေသု မုစ္စရေတိ ယာ သာ ဒါဌဗလေသု သူကရေသု သာမဂ္ဂီ ဧကဇ္ဈာသယတာ၊ တာယ တေသု သာမဂ္ဂိယာ တေ ဒါဌဗလာ ပစ္စာမိတ္တံ ဂဟေတွာ အဇ္ဇ မရဏဘယာ မုတ္တာတိ အတ္ထော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဓနုဂ္ဂဟတိဿော ဝဍ္ဎကီသူကရော အဟောသိ၊ ရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝဍ္ဎကီသူကရဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၂၈၄] ၄. သိရိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယံ ဥဿုကာ သင်္ဃရန္တီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ သိရိစောရဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဣမသ္မိံ ဇာတကေ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ခဒိရင်္ဂါရဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၄၀) ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ဣဓာပိ ပန သာ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဃရေ စတုတ္ထေ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ဝသနကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဒေဝတာ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တီ စတုပညာသဟိရညကောဋိယော အာဟရိတွာ ကောဋ္ဌေ ပူရေတွာ သေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ သဟာယိကာ အဟောသိ. အထ နံ သော အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ နေသိ. သတ္ထာ တဿာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သာ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပန္နာ အဟောသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သေဋ္ဌိနော ယသော ယထာပေါရာဏောဝ ဇာတော. အထေကော သာဝတ္ထိဝါသီ သိရိလက္ခဏညူ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကော ဒုဂ္ဂတော ဟုတွာ ပုန ဣဿရော ဇာတော၊ ယံနူနာဟံ တံ ဒဋ္ဌုကာမော ဝိယ ဂတွာ တဿ ဃရတော သိရိံ ထေနေတွာ အာဂစ္ဆေယျ’’န္တိ. သော တဿ ဃရံ ဂန္တွာ တေန ကတသက္ကာရသမ္မာနော သာရဏီယကထာယ ဝတ္တမာနာယ ‘‘ကိမတ္ထံ အာဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ သိရီ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ ဩလောကေသိ. သေဋ္ဌိနော စ သဗ္ဗသေတော ဓောတသင်္ခပဋိဘာဂေါ ကုက္ကုဋော သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရေ ပက္ခိပိတွာ ဌပိတော အတ္ထိ၊ တဿ စူဠာယ သိရီ ပတိဋ္ဌာသိ. ဗြာဟ္မဏော ဩလောကယမာနော သိရိယာ တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ အာဟ – ‘‘အဟံ၊ မဟာသေဋ္ဌိ၊ ပဉ္စသတေ မာဏဝေ မန္တေ ဝါစေမိ၊ အကာလရဝိံ ဧကံ ကုက္ကုဋံ နိဿာယ တေ စ မယဉ္စ ကိလမာမ၊ အယဉ္စ ကိရ ကုက္ကုဋော ကာလရဝီ၊ ဣမဿတ္ထာယ အာဂတောမှိ၊ ဒေဟိ မေ ဧတံ ကုက္ကုဋ’’န္တိ. ‘‘ဂဏှ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဒေမိ တေ ကုက္ကုဋ’’န္တိ. ‘‘ဒေမီ’’တိ စ ဝုတ္တက္ခဏေယေဝ သိရီ တဿ စူဠတော အပဂန္တွာ ဥဿီသကေ ဌပိတေ မဏိက္ခန္ဓေ ပတိဋ္ဌာသိ.

ဗြာဟ္မဏော သိရိယာ မဏိမှိ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ မဏိမ္ပိ ယာစိ. ‘‘မဏိမ္ပိ ဒေမီ’’တိ ဝုတ္တက္ခဏေယေဝ သိရီ မဏိတော အပဂန္တွာ ဥဿီသကေ ဌပိတအာရက္ခယဋ္ဌိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. ဗြာဟ္မဏော သိရိယာ တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ တမ္ပိ ယာစိ. ‘‘ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ဝုတ္တက္ခဏေယေဝ သိရီ ယဋ္ဌိတော အပဂန္တွာ ပုညလက္ခဏဒေဝိယာ နာမ သေဋ္ဌိနော အဂ္ဂမဟေသိယာ သီသေ ပတိဋ္ဌာသိ. သိရိစောရဗြာဟ္မဏော တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဝိဿဇ္ဇိယဘဏ္ဍံ ဧတံ၊ ယာစိတုမ္ပိ န သက္ကာ’’တိ စိန္တေတွာ သေဋ္ဌိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ၊ အဟံ တုမှာကံ ဂေဟေ ‘သိရိံ ထေနေတွာ ဂမိဿာမီ’တိ အာဂစ္ဆိံ၊ သိရီ ပန တေ ကုက္ကုဋဿ စူဠာယံ ပတိဋ္ဌိတာ အဟောသိ၊ တသ္မိံ မမ ဒိန္နေ တတော အပဂန္တွာ မဏိမှိ ပတိဋ္ဌဟိ၊ မဏိမှိ ဒိန္နေ အာရက္ခယဋ္ဌိယံ ပတိဋ္ဌဟိ၊ အာရက္ခယဋ္ဌိယာ ဒိန္နာယ တတော အပဂန္တွာ ပုညလက္ခဏဒေဝိယာ သီသေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ ‘ဣဒံ ခေါ ပန အဝိဿဇ္ဇိယဘဏ္ဍ’န္တိ ဣမမ္ပိ မေ န ဂဟိတံ၊ န သက္ကာ တဝ သိရိံ ထေနေတုံ၊ တဝ သန္တကံ တဝေဝ ဟောတူ’’တိ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. အနာထပိဏ္ဍိကော ‘‘ဣမံ ကာရဏံ သတ္ထု ကထေဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော သဗ္ဗံ တထာဂတဿ အာရောစေသိ. သတ္ထာ တံ သုတွာ ‘‘န ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဣဒါနေဝ အညေသံ သိရီ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အပ္ပပုညေဟိ ဥပ္ပါဒိတသိရီ ပန ပုညဝန္တာနံယေဝ ပါဒမူလံ ဂတာ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တော မာတာပိတူနံ ကာလကိရိယာယ သံဝိဂ္ဂေါ နိက္ခမိတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ ဥပ္ပါဒေတွာ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ဗာရာဏသိရညော ဥယျာနေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခံ စရမာနော ဟတ္ထာစရိယဿ ဃရဒွါရံ အဂမာသိ. သော တဿ အာစာရဝိဟာရေ ပသန္နော ဘိက္ခံ ဒတွာ ဥယျာနေ ဝသာပေတွာ နိစ္စံ ပဋိဇဂ္ဂိ. တသ္မိံ ကာလေ ဧကော ကဋ္ဌဟာရကော အရညတော ဒါရူနိ အာဟရန္တော ဝေလာယ နဂရဒွါရံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိ. သာယံ ဧကသ္မိံ ဒေဝကုလေ ဒါရုကလာပံ ဥဿီသကေ ကတွာ နိပဇ္ဇိ၊ ဒေဝကုလေ ဝိဿဋ္ဌာ ဗဟူ ကုက္ကုဋာ တဿ အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ရုက္ခေ သယိံသု. တေသု ဥပရိသယိတကုက္ကုဋော ပစ္စူသကာလေ ဝစ္စံ ပါတေန္တော ဟေဋ္ဌာသယိတကုက္ကုဋဿ သရီရေ ပါတေသိ. ‘‘ကေန မေ သရီရေ ဝစ္စံ ပါတိတ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘မယာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘အနုပဓာရေတွာ’’တိ ဝတွာ ပုနပိ ပါတေသိ. တတော ဥဘောပိ အညမညံ ကုဒ္ဓါ ‘‘ကိံ တေ ဗလံ၊ ကိံ တေ ဗလ’’န္တိ ကလဟံ ကရိံသု. အထ ဟေဋ္ဌာသယိတကုက္ကုဋော အာဟ – ‘‘မံ မာရေတွာ အင်္ဂါရေ ပက္ကမံသံ ခါဒန္တော ပါတောဝ ကဟာပဏသဟဿံ လဘတီ’’တိ. ဥပရိသယိတကုက္ကုဋော အာဟ – ‘‘အမ္ဘော၊ မာ တွံ ဧတ္တကေန ဂဇ္ဇိ၊ မမ ထူလမံသံ ခါဒန္တော ရာဇာ ဟောတိ၊ ဗဟိမံသံ ခါဒန္တော ပုရိသော စေ၊ သေနာပတိဋ္ဌာနံ၊ ဣတ္ထီ စေ၊ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနံ လဘတိ. အဋ္ဌိမံသံ ပန မေ ခါဒန္တော ဂိဟီ စေ၊ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနံ၊ ပဗ္ဗဇိတော စေ၊ ရာဇကုလူပကဘာဝံ လဘတီ’’တိ.

ကဋ္ဌဟာရကော တေသံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ရဇ္ဇေ ပတ္တေ သဟဿေန ကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ သဏိကံ အဘိရုဟိတွာ ဥပရိသယိတကုက္ကုဋံ ဂဟေတွာ မာရေတွာ ဥစ္ဆင်္ဂေ ကတွာ ‘‘ရာဇာ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ဝိဝဋဒွါရေနေဝ နဂရံ ပဝိသိတွာ ကုက္ကုဋံ နိတ္တစံ ကတွာ ဥဒရံ သောဓေတွာ ‘‘ဣဒံ ကုက္ကုဋမံသံ သာဓုကံ သမ္ပာဒေဟီ’’တိ ပဇာပတိယာ အဒါသိ. သာ ကုက္ကုဋမံသဉ္စ ဘတ္တဉ္စ သမ္ပာဒေတွာ ‘‘ဘုဉ္ဇ၊ သာမီ’’တိ တဿ ဥပနာမေသိ. ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဧတံ မံသံ မဟာနုဘာဝံ၊ ဧတံ ခါဒိတွာ အဟံ ရာဇာ ဘဝိဿာမိ၊ တွံ အဂ္ဂမဟေသီ ဘဝိဿသိ၊ တံ ဘတ္တဉ္စ မံသဉ္စ အာဒါယ ဂင်္ဂါတီရံ ဂန္တွာ နှာယိတွာ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ ဘတ္တဘာဇနံ တီရေ ဌပေတွာ နှာနတ္ထာယ ဩတရိံသု. တသ္မိံ ခဏေ ဝါတေန ခုဘိတံ ဥဒကံ အာဂန္တွာ ဘတ္တဘာဇနံ အာဒါယ အဂမာသိ. တံ နဒီသောတေန ဝုယှမာနံ ဟေဋ္ဌာနဒိယံ ဟတ္ထိံ နှာပေန္တော ဧကော ဟတ္ထာစရိယော မဟာမတ္တော ဒိသွာ ဥက္ခိပါပေတွာ ဝိဝရာပေတွာ ‘‘ကိမေတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘတ္တဉ္စေဝ ကုက္ကုဋမံသဉ္စ သာမီ’’တိ. သော တံ ပိဒဟာပေတွာ လဉ္ဆာပေတွာ ‘‘ယာဝ မယံ အာဂစ္ဆာမ၊ တာဝိမံ ဘတ္တံ မာ ဝိဝရာ’’တိ ဘရိယာယ ပေသေသိ. သောပိ ခေါ ကဋ္ဌဟာရကော မုခတော ပဝိဋ္ဌေန ဝါလုကောဒကေန ဥဒ္ဓုမာတဥဒရော ပလာယိ.

အထေကော တဿ ဟတ္ထာစရိယဿ ကုလူပကော ဒိဗ္ဗစက္ခုကတာပသော ‘‘မယှံ ဥပဋ္ဌာကော ဟတ္ထိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ၊ ကဒါ နု ခေါ သမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဥပဓာရေန္တော တံ ပုရိသံ ဒိသွာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ပုရေတရံ ဂန္တွာ ဟတ္ထာစရိယဿ နိဝေသနေ နိသီဒိ. ဟတ္ထာစရိယော အာဂန္တွာ တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော တံ ဘတ္တဘာဇနံ အာဟရာပေတွာ ‘‘တာပသံ မံသောဒနေန ပရိဝိသထာ’’တိ အာဟ. တာပသော ဘတ္တံ ဂဟေတွာ မံသေ ဒီယမာနေ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ မံသံ အဟံ ဝိစာရေမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဝိစာရေထ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ထူလမံသာဒီနိ ဧကေကံ ကောဋ္ဌာသံ ကာရေတွာ ထူလမံသံ ဟတ္ထာစရိယဿ ဒါပေသိ၊ ဗဟိမံသံ တဿ ဘရိယာယ၊ အဋ္ဌိမံသံ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိ. သော ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဂစ္ဆန္တော ‘‘တွံ ဣတော တတိယဒိဝသေ ရာဇာ ဘဝိဿသိ၊ အပ္ပမတ္တော ဟောဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တတိယဒိဝသေ ဧကော သာမန္တရာဇာ အာဂန္တွာ ဗာရာဏသိံ ပရိဝါရေသိ. ဗာရာဏသိရာဇာ ဟတ္ထာစရိယံ ရာဇဝေသံ ဂါဟာပေတွာ ‘‘ဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ ယုဇ္ဈာ’’တိ အာဏာပေတွာ သယံ အညာတကဝေသေန သေနာယ ဝိစာရေန္တော ဧကေန မဟာဝေဂေန သရေန ဝိဒ္ဓေါ တင်္ခဏညေဝ မရိ. တဿ မတဘာဝံ ဉတွာ ဟတ္ထာစရိယော ဗဟူ ကဟာပဏေ နီဟရာပေတွာ ‘‘ဓနတ္ထိကာ ပုရတော ဟုတွာ ယုဇ္ဈန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ. ဗလကာယော မုဟုတ္တေနေဝ သာမန္တရာဇာနံ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. အမစ္စာ ရညော သရီရကိစ္စံ ကတွာ ‘‘ကံ ရာဇာနံ ကရောမာ’’တိ မန္တယမာနာ ‘‘အမှာကံ ရာဇာ ဇီဝမာနော အတ္တနော ဝေသံ ဟတ္ထာစရိယဿ အဒါသိ၊ အယမေဝ ယုဒ္ဓံ ကတွာ ရဇ္ဇံ ဂဏှိ၊ ဧတဿေဝ ရဇ္ဇံ ဒဿာမာ’’တိ တံ ရဇ္ဇေန အဘိသိဉ္စိံသု၊ ဘရိယမ္ပိဿ အဂ္ဂမဟေသိံ အကံသု. ဗောဓိသတ္တော ရာဇကုလူပကော အဟောသိ.

သတ္ထာ အတီတံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၀၀. ‘‘ယံ ဥဿုကာ သင်္ဃရန္တိ၊ အလက္ခိကာ ဗဟုံ ဓနံ၊

သိပ္ပဝန္တော အသိပ္ပါ စ၊ လက္ခိဝါ တာနိ ဘုဉ္ဇတိ.

၁၀၁. ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ကတပုညဿ၊ အတိစ္စညေဝ ပါဏိနော၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဗဟူ ဘောဂါ၊ အပ္ပနာယတနေသုပီ’’တိ.

တတ္ထ ယံ ဥဿုကာတိ ယံ ဓနသင်္ဃရဏေ ဥဿုက္ကမာပန္နာ ဆန္ဒဇာတာ ကိစ္ဆေန ဗဟုံ ဓနံ သင်္ဃရန္တိ.‘‘ယေ ဥဿုကာ’’တိပိ ပါဌော၊ ယေ ပုရိသာ ဓနသံဟရဏေ ဥဿုကာ ဟတ္ထိသိပ္ပါဒိဝသေန သိပ္ပဝန္တော အသိပ္ပါ စ အန္တမသော ဝေတနေန ကမ္မံ ကတွာ ဗဟုံ ဓနံ သင်္ဃရန္တီတိ အတ္ထော. လက္ခိဝါ တာနိ ဘုဉ္ဇတီတိ တာနိ ‘‘ဗဟုံ ဓန’’န္တိ ဝုတ္တာနိ ဓနာနိ ပုညဝါ ပုရိသော အတ္တနော ပုညဖလံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ကိဉ္စိ ကမ္မံ အကတွာပိ ပရိဘုဉ္ဇတိ.

အတိစ္စညေဝ ပါဏိနောတိ အတိစ္စ အညေ ဧဝ ပါဏိနော. ဧဝ-ကာရော ပုရိမပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော၊ သဗ္ဗတ္ထေဝ ကတပုညဿ အညေ အကတပုညေ သတ္တေ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော. အပ္ပနာယတနေသုပီတိ အပိ အနာယတနေသုပိ အရတနာကရေသု ရတနာနိ အသုဝဏ္ဏာယတနာဒီသု သုဝဏ္ဏာဒီနိ အဟတ္ထာယတနာဒီသု ဟတ္ထိအာဒယောတိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကာ ဗဟူ ဘောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ မုတ္တာမဏိအာဒီနံ အနာကရေ ဥပ္ပတ္တိယံ ဒုဋ္ဌဂါမဏိအဘယမဟာရာဇဿ ဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ.

သတ္ထာ ပန ဣမာ ဂါထာ ဝတွာ ‘‘ဂဟပတိ၊ ဣမေသံ သတ္တာနံ ပုညသဒိသံ အညံ အာယတနံ နာမ နတ္ထိ၊ ပုညဝန္တာနဉှိ အနာကရေသု ရတနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ –

‘‘ဧသ ဒေဝမနုဿာနံ၊ သဗ္ဗကာမဒဒေါ နိဓိ၊

ယံ ယဒေဝါဘိပတ္ထေန္တိ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ.

‘‘သုဝဏ္ဏတာ သုသရတာ၊ သုသဏ္ဌာနာ သုရူပတာ၊

အာဓိပစ္စပရိဝါရော၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဣဿရိယံ၊ စက္ကဝတ္တိသုခံ ပိယံ၊

ဒေဝရဇ္ဇမ္ပိ ဒိဗ္ဗေသု၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ.

‘‘မာနုဿိကာ စ သမ္ပတ္တိ၊ ဒေဝလောကေ စ ယာ ရတိ၊

ယာ စ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ.

‘‘မိတ္တသမ္ပဒမာဂမ္မ၊ ယောနိသောဝ ပယုဉ္ဇတော၊

ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဝသီဘာဝေါ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိမောက္ခာ စ၊ ယာ စ သာဝကပါရမီ၊

ပစ္စေကဗောဓိ ဗုဒ္ဓဘူမိ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ.

‘‘ဧဝံ မဟတ္ထိကာ ဧသာ၊ ယဒိဒံ ပုညသမ္ပဒါ၊

တသ္မာ ဓီရာ ပသံသန္တိ၊ ပဏ္ဍိတာ ကတပုညတ’’န္တိ. (ခု. ပါ. ၈.၁၀-၁၆)၊

ဣဒါနိ ယေသု အနာထပိဏ္ဍိကဿ သိရီ ပတိဋ္ဌိတာ၊ တာနိ ရတနာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကုက္ကုဋော’’တိအာဒိမာဟ.

၁၀၂. ‘‘ကုက္ကုဋော မဏယော ဒဏ္ဍော၊ ထိယော စ ပုညလက္ခဏာ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အပါပဿ၊ ကတပုညဿ ဇန္တုနော’’တိ.

တတ္ထ ဒဏ္ဍောတိ အာရက္ခယဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ထိယောတိ သေဋ္ဌိဘရိယံ ပုညလက္ခဏဒေဝိံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဂါထံ ဝတွာ စ ပန ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ကုလူပကတာပသော ပန အဟမေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဟောသိ’’န္တိ.

သိရိဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၂၈၅] ၅. မဏိသူကရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဒရိယာ သတ္တ ဝဿာနီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သုန္ဒရီမာရဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတောတိ ဝတ္ထု ဥဒါနေ (ဥဒါ. ၃၈) အာဂတမေဝ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ဘဂဝတော ကိရ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပဉ္စန္နံ မဟာနဒီနံ မဟောဃသဒိသေ လာဘသက္ကာရေ ဥပ္ပန္နေ ဟတလာဘသက္ကာရာ အညတိတ္ထိယာ သူရိယုဂ္ဂမနကာလေ ခဇ္ဇောပနကာ ဝိယ နိပ္ပဘာ ဟုတွာ ဧကတော သန္နိပတိတွာ မန္တယိံသု – ‘‘မယံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟတလာဘသက္ကာရာ၊ န ကောစိ အမှာကံ အတ္ထိဘာဝမ္ပိ ဇာနာတိ၊ ကေန နု ခေါ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဝဏ္ဏံ ဥပ္ပါဒေတွာ လာဘသက္ကာရမဿ အန္တရဓာပေယျာမာ’’တိ. အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုန္ဒရိယာ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ သက္ကုဏိဿာမာ’’တိ.

တေ ဧကဒိဝသံ သုန္ဒရိံ တိတ္ထိယာရာမံ ပဝိသိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဌိတံ နာလပိံသု. သာ ပုနပ္ပုနံ သလ္လပန္တီပိ ပဋိဝစနံ အလဘိတွာ ‘‘အပိ နု၊ အယျာ၊ တုမှေ ကေနစိ ဝိဟေဌိတာတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံ၊ ဘဂိနိ၊ သမဏံ ဂေါတမံ အမှေ ဝိဟေဌေတွာ ဟတလာဘသက္ကာရေ ကတွာ ဝိစရန္တံ န ပဿသီ’’တိ. သာ ဧဝမာဟ – ‘‘မယာ ဧတ္ထ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? တွံ ခေါသိ၊ ဘဂိနိ၊ အဘိရူပါ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာ၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ အယသံ အာရောပေတွာ မဟာဇနံ တဝ ကထံ ဂါဟာပေတွာ ဟတလာဘသက္ကာရံ ကရောဟီ’’တိ? သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကန္တာ. တတော ပဋ္ဌာယ မာလာဂန္ဓဝိလေပနကပ္ပူရကဋုကဖလာဒီနိ ဂဟေတွာ သာယံ မဟာဇနဿ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ နဂရံ ပဝိသနကာလေ ဇေတဝနာဘိမုခီ ဂစ္ဆတိ. ‘‘ကဟံ ဂစ္ဆသီ’’တိ စ ပုဋ္ဌာ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ၊ အဟဉှိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသာမီ’’တိ ဝတွာ အညတရသ္မိံ တိတ္ထိယာရာမေ ဝသိတွာ ပါတောဝ ဇေတဝနမဂ္ဂံ ဩတရိတွာ နဂရာဘိမုခီ ဂစ္ဆတိ. ‘‘ကိံ၊ သုန္ဒရိ၊ ကဟံ ဂတာသီ’’တိ စ ပုဋ္ဌာ ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတွာ တံ ကိလေသရတိယာ ရမာပေတွာ အာဂတာမှီ’’တိ ဝဒတိ.

အထ နံ ကတိပါဟစ္စယေန ဓုတ္တာနံ ကဟာပဏေ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ သုန္ဒရိံ မာရေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဂန္ဓကုဋိယာ သမီပေ မာလာကစဝရန္တရေ နိက္ခိပိတွာ ဧထာ’’တိ ဝဒိံသု၊ တေ တထာ အကံသု. တတော တိတ္ထိယာ ‘‘သုန္ဒရိံ န ပဿာမာ’’တိ ကောလာဟလံ ကတွာ ရညော အာရောစေတွာ ‘‘ကဟံ ဝေါ အာသင်္ကာ’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘ဣမေသု ဒိဝသေသု ဇေတဝနေ ဝသတိ၊ တတြဿာ ပဝတ္တိံ န ဇာနာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆထ၊ နံ ဝိစိနထာ’’တိ ရညာ အနုညာတာ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ ဂဟေတွာ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ ဝိစိနန္တာ မာလာကစဝရန္တရေ ဒိသွာ မဉ္စကံ အာရောပေတွာ နဂရံ ပဝေသေတွာ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာ ‘သတ္ထာရာ ကတပါပကမ္မံ ပဋိစ္ဆာဒေဿာမာ’တိ သုန္ဒရိံ မာရေတွာ မာလာကစဝရန္တရေ နိက္ခိပိံသူ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ၊ ရာဇာ ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆထ၊ နဂရံ အာဟိဏ္ဍထာ’’တိ အာဟ. တေ နဂရဝီထီသု ‘‘ပဿထ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ကမ္မ’’န္တိအာဒီနိ ဝိရဝိတွာ ပုန ရညော နိဝေသနဒွါရံ အဂမံသု.

ရာဇာ သုန္ဒရိယာ သရီရံ အာမကသုသာနေ အဋ္ဋကံ အာရောပေတွာ ရက္ခာပေသိ. သာဝတ္ထိဝါသိနော ဌပေတွာ အရိယသာဝကေ သေသာ ယေဘုယျေန ‘‘ပဿထ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ကမ္မ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ အန္တောနဂရေ စ ဗဟိနဂရေ စ ဘိက္ခူ အက္ကောသန္တာ ပရိဘာသန္တာ ဝိစရန္တိ. ဘိက္ခူ တံ ပဝတ္တိံ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘တေန ဟိ တုမှေပိ တေ မနုဿေ ဧဝံ ပဋိစောဒေထာ’’တိ –

‘‘အဘူတဝါဒီ နိရယံ ဥပေတိ၊ ယော ဝါပိ ကတွာ န ကရောမိ စာဟ၊

ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တိ၊ နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထာ’’တိ. (ဥဒါ. ၃၈) –

ဣမံ ဂါထမာဟ.

ရာဇာ ‘‘သုန္ဒရိယာ အညေဟိ မာရိတဘာဝံ ဇာနာထာ’’တိ ပုရိသေ ပေသေသိ. တေပိ ခေါ ဓုတ္တာ တေဟိ ကဟာပဏေဟိ သုရံ ပိဝန္တာ အညမညံ ကလဟံ ကရောန္တိ. တတ္ထေကော ဧဝမာဟ – ‘‘တွံ သုန္ဒရိံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မာရေတွာ မာလာကစဝရန္တရေ နိက္ခိပိတွာ တတော လဒ္ဓကဟာပဏေဟိ သုရံ ပိဝသိ၊ ဟောတု ဟောတူ’’တိ. ရာဇပုရိသာ တေ ဓုတ္တေ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေသုံ. အထ တေ ရာဇာ ‘‘တုမှေဟိ မာရိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကေဟိ မာရာပိတာ’’တိ? ‘‘အညတိတ္ထိယေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ တိတ္ထိယေ ပက္ကောသာပေတွာ သုန္ဒရိံ ဥက္ခိပါပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ၊ ဧဝံ ဝဒန္တာ နဂရံ အာဟိဏ္ဍထ ‘အယံ သုန္ဒရီ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဝဏ္ဏံ အာရောပေတုကာမေဟိ အမှေဟိ မာရာပိတာ၊ နေဝ သမဏဿ ဂေါတမဿ၊ န ဂေါတမသာဝကာနံ ဒေါသော အတ္ထိ၊ အမှာကံယေဝ ဒေါသော’’’တိ အာဏာပေသိ. တေ တထာ အကံသု. ဗာလမဟာဇနော တဒါ သဒ္ဒဟိ၊ တိတ္ထိယာပိ ပုရိသဝဓဒဏ္ဍေန ပလိဗုဒ္ဓါ. တတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓါနံ မဟန္တတရော လာဘသက္ကာရော အဟောသိ.

အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ တိတ္ထိယာ ‘ဗုဒ္ဓါနံ ကာဠကဘာဝံ ဥပ္ပါဒေဿာမာ’တိ သယံ ကာဠကာ ဇာတာ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ပန မဟန္တတရော လာဘသက္ကာရော ဥဒပါဒီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကာ ဗုဒ္ဓါနံ သံကိလေသံ ဥပ္ပါဒေတုံ၊ ဗုဒ္ဓါနံ သံကိလိဋ္ဌဘာဝကရဏံ နာမ ဇာတိမဏိနော ကိလိဋ္ဌဘာဝကရဏသဒိသံ၊ ပုဗ္ဗေ ဇာတိမဏိံ ‘ကိလိဋ္ဌံ ကရိဿာမာ’တိ ဝါယမန္တာပိ နာသက္ခိံသု ကိလိဋ္ဌံ ကာတု’’န္တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ နိက္ခမိတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ တိဿော ပဗ္ဗတရာဇိယော အတိက္ကမိတွာ တာပသော ဟုတွာ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝသိ. တဿာ အဝိဒူရေ မဏိဂုဟာ အဟောသိ၊ တတ္ထ တိံသမတ္တာ သူကရာ ဝသန္တိ၊ ဂုဟာယ အဝိဒူရေ ဧကော သီဟော စရတိ၊ တဿ မဏိမှိ ဆာယာ ပညာယတိ. သူကရာ သီဟစ္ဆာယံ ဒိသွာ ဘီတာ ဥတြသ္တာ အပ္ပမံသလောဟိတာ အဟေသုံ. တေ ‘‘ဣမဿ မဏိနော ဝိပ္ပသန္နတ္တာ အယံ ဆာယာ ပညာယတိ၊ ဣမံ မဏိံ သံကိလိဋ္ဌံ ဝိဝဏ္ဏံ ကရောမာ’’တိ စိန္တေတွာ အဝိဒူရေ ဧကံ သရံ ဂန္တွာ ကလလေ ပဝဋ္ဋေတွာ အာဂန္တွာ တံ မဏိံ ဃံသန္တိ. သော သူကရလောမေဟိ ဃံသိယမာနော ဝိပ္ပသန္နတရော အဟောသိ. သူကရာ ဥပါယံ အပဿန္တာ ‘‘ဣမဿ မဏိနော ဝိဝဏ္ဏကရဏူပါယံ တာပသံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ပုရိမာ ဒွေ ဂါထာ ဥဒါဟရိံသု –

၁၀၃. ‘‘ဒရိယာ သတ္တ ဝဿာနိ၊ တိံသမတ္တာ ဝသာမသေ၊

ဟညာမ မဏိနော အာဘံ၊ ဣတိ နော မန္တရံ အဟု.

၁၀၄. ‘‘ယာဝတာ မဏိံ ဃံသာမ၊ ဘိယျော ဝေါဒါယတေ မဏိ၊

ဣဒဉ္စဒါနိ ပုစ္ဆာမ၊ ကိံ ကိစ္စံ ဣဓ မညသီ’’တိ.

တတ္ထ ဒရိယာတိ မဏိဂုဟာယံ. ဝသာမသေတိ ဝသာမ. ဟညာမာတိ ဟနိဿာမ၊ မယမ္ပိ ဝိဝဏ္ဏံ ကရိဿာမ. ဣဒဉ္စဒါနိ ပုစ္ဆာမာတိ ဣဒါနိ မယံ ‘‘ကေန ကာရဏေန အယံ မဏိ ကိလိဿမာနော ဝေါဒါယတေ’’တိ ဣဒံ တံ ပုစ္ဆာမ. ‘‘ကိံ ကိစ္စံ ‘ဣဓ မညသီ’တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ တွံ ဣမံ ကိစ္စံ ကိန္တိ မညသီ’’တိ.

အထ နေသံ အာစိက္ခန္တော ဗောဓိသတ္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀၅. ‘‘အယံ မဏိ ဝေဠုရိယော၊ အကာစော ဝိမလော သုဘော၊

နာဿ သက္ကာ သိရိံ ဟန္တုံ၊ အပက္ကမထ သူကရာ’’တိ.

တတ္ထ အကာစောတိ အကက္ကသော. သုဘောတိ သောဘနော. သိရိန္တိ ပဘံ. အပက္ကမထာတိ ဣမဿ မဏိဿ ပဘာ နာသေတုံ န သက္ကာ၊ တုမှေ ပန ဣမံ မဏိဂုဟံ ပဟာယ အညတ္ထ ဂစ္ဆထာတိ.

တေ တဿ ကထံ သုတွာ တထာ အကံသု. ဗောဓိသတ္တော ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ တာပသော အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မဏိသူကရဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၂၈၆] ၆. သာလူကဇာတကဝဏ္ဏနာ

မာ သာလူကဿ ပိဟယီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ထုလ္လကုမာရိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တံ စူဠနာရဒကဿပဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၃.၄၀ အာဒယော) အာဝိဘဝိဿတိ. တံ ပန ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကော တံ ဥက္ကဏ္ဌာပေတီ’’တိ? ‘‘ထုလ္လကုမာရိကာ၊ ဘန္တေ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘ဧသာ တေ ဘိက္ခု အနတ္ထကာရိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဧတိဿာ ဝိဝါဟတ္ထာယ အာဂတပရိသာယ ဥတ္တရိဘင်္ဂေါ အဟောသီ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခူဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မဟာလောဟိတဂေါဏော နာမ အဟောသိ၊ ကနိဋ္ဌဘာတာ ပနဿ စူဠလောဟိတော နာမ. ဥဘောပိ ဂေါဏာ ဂါမကေ ဧကသ္မိံ ကုလေ ကမ္မံ ကရောန္တိ. တဿ ကုလဿ ဧကာ ဝယပ္ပတ္တာ ကုမာရိကာ အတ္ထိ၊ တံ အညကုလံ ဝါရေသိ. အထ နံ ကုလံ ‘‘ဝိဝါဟကာလေ ဥတ္တရိဘင်္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ သာလူကံ နာမ သူကရံ ယာဂုဘတ္တေန ပဋိဇဂ္ဂိ၊ သော ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ သယတိ. အထေကဒိဝသံ စူဠလောဟိတော ဘာတရံ အာဟ – ‘‘ဘာတိက၊ မယံ ဣမသ္မိံ ကုလေ ကမ္မံ ကရောမ၊ အမှေ နိဿာယ ဣမံ ကုလံ ဇီဝတိ၊ အထ စ ပနိမေ မနုဿာ အမှာကံ တိဏပလာလမတ္တံ ဒေန္တိ၊ ဣမံ သူကရံ ယာဂုဘတ္တေန ပေါသေန္တိ၊ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ သယာပေန္တိ၊ ကိံ နာမေသ ဧတေသံ ကရိဿတီ’’တိ. မဟာလောဟိတော ‘‘တာတ၊ မာ တွံ ဧတဿ ယာဂုဘတ္တံ ပတ္ထယ၊ ဧတိဿာ ကုမာရိကာယ ဝိဝါဟဒိဝသေ ဧတံ ဥတ္တရိဘင်္ဂံ ကာတုကာမာ ဧတေ မံသဿ ထူလဘာဝကရဏတ္ထံ ပေါသေန္တိ၊ ကတိပါဟစ္စယေန တံ ပဿိဿသိ ဟေဋ္ဌာမဉ္စတော နိက္ခာမေတွာ ဝဓိတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ အာဂန္တုကဘတ္တံ ကရိယမာန’’န္တိ ဝတွာ ပုရိမာ ဒွေ ဂါထာ သမုဋ္ဌာပေသိ –

၁၀၆. ‘‘မာ သာလူကဿ ပိဟယိ၊ အာတုရန္နာနိ ဘုဉ္ဇတိ၊

အပ္ပေါဿုက္ကော ဘုသံ ခါဒ၊ ဧတံ ဒီဃာယုလက္ခဏံ.

၁၀၇. ‘‘ဣဒါနိ သော ဣဓာဂန္တွာ၊ အတိထီ ယုတ္တသေဝကော၊

အထ ဒက္ခသိ သာလူကံ၊ သယန္တံ မုသလုတ္တရ’’န္တိ.

တတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – တာတ၊ တွံ မာ သာလူကသူကရဘာဝံ ပတ္ထယိ၊ အယဉှိ အာတုရန္နာနိ မရဏဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇတိ၊ ယာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ နစိရဿေဝ မရဏံ ပါပုဏိဿတိ၊ တွံ ပန အပ္ပေါဿုက္ကော နိရာလယော ဟုတွာ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ဣမံ ပလာလမိဿကံ ဘုသံ ခါဒ၊ ဧတံ ဒီဃာယုဘာဝဿ လက္ခဏံ သဉ္ဇာနနနိမိတ္တံ. ဣဒါနိ ကတိပါဟဿေဝ သော ဝေဝါဟိကပုရိသော မဟတိယာ ပရိသာယ ယုတ္တော ယုတ္တသေဝကော ဣဓ အတိထိ ဟုတွာ အာဂတော ဘဝိဿတိ၊ အထေတံ သာလူကံ မုသလသဒိသေန ဥတ္တရောဋ္ဌေန သမန္နာဂတတ္တာ မုသလုတ္တရံ မာရိတံ သယန္တံ ဒက္ခသီတိ.

တတော ကတိပါဟဿေဝ ဝေဝါဟိကေသု အာဂတေသု သာလူကံ မာရေတွာ ဥတ္တရိဘင်္ဂမကံသု. ဥဘော ဂေါဏာ တံ တဿ ဝိပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ ဘုသမေဝ ဝရ’’န္တိ စိန္တယိံသု. သတ္ထာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ တဒတ္ထဇောတိကံ တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀၈. ‘‘ဝိကန္တံ သူကရံ ဒိသွာ၊ သယန္တံ မုသလုတ္တရံ၊

ဇရဂ္ဂဝါ ဝိစိန္တေသုံ၊ ဝရမှာကံ ဘုသာမိဝါ’’တိ.

တတ္ထ ဘုသာမိဝါတိ ဘုသမေဝ အမှာကံ ဝရံ ဥတ္တမန္တိ အတ္ထော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ကုမာရိကာ ဧတရဟိ ထုလ္လကုမာရိကာ အဟောသိ၊ သာလူကော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု၊ စူဠလောဟိတော အာနန္ဒော၊ မဟာလောဟိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သာလူကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၂၈၇] ၇. လာဘဂရဟဇာတကဝဏ္ဏနာ

နာနုမ္မတ္တောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ထေရဿ ကိရ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ‘‘လာဘုပ္ပတ္တိပဋိပဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ ကထေထ၊ ကိံ ကရောန္တော စီဝရာဒီနံ လာဘီ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အထဿ ထေရော ‘‘အာဝုသော၊ စတူဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ လာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အတ္တနော အဗ္ဘန္တရေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဘိန္ဒိတွာ သာမညံ ပဟာယ အနုမ္မတ္တေနေဝ ဥမ္မတ္တေန ဝိယ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပိသုဏဝါစာ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ နဋသဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဝိကိဏ္ဏဝါစေန ကုတူဟလေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမံ လာဘုပ္ပတ္တိပဋိပဒံ ကထေသိ. သော တံ ပဋိပဒံ ဂရဟိတွာ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကန္တော. ထေရော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. သတ္ထာ ‘‘နေသော၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ လာဘံ ဂရဟတိ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဂရဟိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သောဠသဝဿိကကာလေယေဝ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ အဋ္ဌာရသန္နဉ္စ သိပ္ပါနံ ပရိယောသာနံ ပတွာ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ သိပ္ပံ ဝါစေသိ. တတြေကော မာဏဝေါ သီလာစာရသမ္ပန္နော ဧကဒိဝသံ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သတ္တာနံ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ လာဘုပ္ပတ္တိပဋိပဒံ ပုစ္ဆိ. အာစရိယော ‘‘တာတ၊ ဣမေသံ သတ္တာနံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၉. ‘‘နာနုမ္မတ္တော နာပိသုဏော၊ နာနဋော နာကုတူဟလော၊

မူဠှေသု လဘတေ လာဘံ၊ ဧသာ တေ အနုသာသနီ’’တိ.

တတ္ထ နာနုမ္မတ္တောတိ န အနုမ္မတ္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဥမ္မတ္တကော နာမ ဣတ္ထိပုရိသဒါရိကဒါရကေ ဒိသွာ တေသံ ဝတ္ထာလင်္ကာရာဒီနိ ဝိလုမ္ပတိ၊ တတော တတော မစ္ဆမံသပူဝါဒီနိ ဗလက္ကာရေန ဂဟေတွာ ခါဒတိ၊ ဧဝမေဝ ယော ဂိဟိဘူတော အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓသမုဋ္ဌာနံ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ ကုသလာကုသလံ အဂဏေတွာ နိရယဘယံ အဘာယန္တော လောဘာဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော ကာမေသု ပမတ္တော သန္ဓိစ္ဆေဒါဒီနိ သာဟသိကကမ္မာနိ ကရောတိ၊ ပဗ္ဗဇိတောပိ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ ကုသလာကုသလံ အဂဏေတွာ နိရယဘယံ အဘာယန္တော သတ္ထာရာ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ မဒ္ဒန္တော လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော စီဝရာဒိမတ္တံ နိဿာယ အတ္တနော သာမညံ ဝိဇဟိတွာ ပမတ္တော ဝေဇ္ဇကမ္မဒူတကမ္မာဒီနိ ကရောတိ၊ ဝေဠုဒါနာဒီနိ နိဿာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ၊ အယံ အနုမ္မတ္တောပိ ဥမ္မတ္တသဒိသတ္တာ ဥမ္မတ္တော နာမ၊ ဧဝရူပဿ ခိပ္ပံ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော ပန ဧဝံ အနုမ္မတ္တော လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော၊ ဧသ မူဠှေသု အပဏ္ဍိတေသု ပုရိသေသု လာဘံ န လဘတိ၊ တသ္မာ လာဘတ္ထိကေန ဥမ္မတ္တကေန ဝိယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ.

နာပိသုဏောတိ ဧတ္ထာပိ ယော ပိသုဏော ဟောတိ၊ ‘‘အသုကေန ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ ရာဇကုလေ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ၊ သော အညေသံ ယသံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္တနော ဂဏှာတိ. ရာဇာနောပိ နံ ‘‘အယံ အမှေသု သသသ္နေဟော’’တိ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တိ၊ အမစ္စာဒယောပိဿ ‘‘အယံ နော ရာဇကုလေ ပရိဘိန္ဒေယျာ’’တိ ဘယေန ဒါတဗ္ဗံ မညန္တိ၊ ဧဝံ ဧတရဟိ ပိသုဏဿ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော ပန အပိသုဏော၊ သော မူဠှေသု လာဘံ န လဘတီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

နာနဋောတိ လာဘံ ဥပ္ပါဒေန္တေန နဋေန ဝိယ ဘဝိတဗ္ဗံ. ယထာ နဋော ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ နစ္စဂီတဝါဒိတေဟိ ကီဠံ ကတွာ ဓနံ သံဟရတိ၊ ဧဝမေဝ လာဘတ္ထိကေန ဟိရောတ္တပ္ပံ ဘိန္ဒိတွာ ဣတ္ထိပုရိသဒါရိကဒါရကာနံ သောဏ္ဍသဟာယေန ဝိယ နာနပ္ပကာရံ ကေဠိံ ကရောန္တေန ဝိစရိတဗ္ဗံ. ယော ဧဝံ အနဋော၊ သော မူဠှေသု လာဘံ န လဘတိ.

နာကုတူဟလောတိ ကုတူဟလော နာမ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဝါစော. ရာဇာနော ဟိ အမစ္စေ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ ကိရ ‘မနုဿော မာရိတော၊ ဃရံ ဝိလုတ္တံ၊ ပရေသံ ဒါရာ ပဓံသိတာ’တိ သုယျတိ၊ ကေသံ နု ခေါ ဣဒံ ကမ္မ’’န္တိ. တတ္ထ သေသေသု အကထေန္တေသုယေဝ ယော ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘အသုကော စ အသုကော စ နာမာ’’တိ ဝဒတိ၊ အယံ ကုတူဟလော နာမ. ရာဇာနော တဿ ဝစနေန တေ ပုရိသေ ပရိယေသိတွာ နိသေဓေတွာ ‘‘ဣမံ နိဿာယ နော နဂရံ နိစ္စောရံ ဇာတ’’န္တိ တဿ မဟန္တံ ယသံ ဒေန္တိ၊ သေသာပိ ဇနာ ‘‘အယံ နော ရာဇပုရိသေဟိ ပုဋ္ဌော သုယုတ္တဒုယုတ္တံ ကထေယျာ’’တိ ဘယေန တဿေဝ ဓနံ ဒေန္တိ၊ ဧဝံ ကုတူဟလဿ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော ပန အကုတူဟလော၊ ဧသ န မူဠှေသု လဘတိ လာဘံ. ဧသာ တေ အနုသာသနီတိ ဧသာ အမှာကံ သန္တိကာ တုယှံ လာဘာနုသိဋ္ဌီတိ.

အန္တေဝါသိကော အာစရိယဿ ကထံ သုတွာ လာဘံ ဂရဟန္တော –

၁၁၀. ‘‘ဓိရတ္ထု တံ ယသလာဘံ၊ ဓနလာဘဉ္စ ဗြာဟ္မဏ၊

ယာ ဝုတ္တိ ဝိနိပါတေန၊ အဓမ္မစရဏေန ဝါ.

၁၁၁. ‘‘အပိ စေ ပတ္တမာဒါယ၊ အနဂါရော ပရိဗ္ဗဇေ၊

ဧသာဝ ဇီဝိကာ သေယျော၊ ယာ စာဓမ္မေန ဧသနာ’’တိ. – ဂါထာဒွယမာဟ၊

တတ္ထ ယာ ဝုတ္တီတိ ယာ ဇီဝိတဝုတ္တိ. ဝိနိပါတေနာတိ အတ္တနော ဝိနိပါတေန. အဓမ္မစရဏေနာတိ အဓမ္မကိရိယာယ ဝိသမကိရိယာယ ဝဓဗန္ဓနဂရဟာဒီဟိ အတ္တာနံ ဝိနိပါတေတွာ အဓမ္မံ စရိတွာ ယာ ဝုတ္တိ၊ တဉ္စ ယသဓနလာဘဉ္စ သဗ္ဗံ ဓိရတ္ထု နိန္ဒာမိ ဂရဟာမိ၊ န မေ ဧတေနတ္ထောတိ အဓိပ္ပါယော. ပတ္တမာဒါယာတိ ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ. အနဂါရော ပရိဗ္ဗဇေတိ အဂေဟော ပဗ္ဗဇိတော ဟုတွာ စရေယျ၊ န စ သပ္ပုရိသော ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝသေန အဓမ္မစရိယံ စရေယျ. ကိံကာရဏာ? ဧသာဝ ဇီဝိကာ သေယျော. ယာ စာဓမ္မေန ဧသနာတိ၊ ယာ ဧသာ အဓမ္မေန ဇီဝိကပရိယေသနာ၊ တတော ဧသာ ပတ္တဟတ္ထဿ ပရကုလေသု ဘိက္ခာစရိယာဝ သေယျော၊ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန သုန္ဒရတရောတိ ဒဿေတိ.