၉. ဥပါဟနဝဂ္ဂေါ

[၂၃၁] ၁. ဥပါဟနဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယထာပိ ကီတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဓမ္မသဘာယဉှိ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တော အာစရိယံ ပစ္စက္ခာယ တထာဂတဿ ပဋိပက္ခော ပဋိသတ္တု ဟုတွာ မဟာဝိနာသံ ပါပုဏီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣဒါနေဝ အာစရိယံ ပစ္စက္ခာယ မမ ပဋိပက္ခော ဟုတွာ မဟာဝိနာသံ ပတ္တော၊ ပုဗ္ဗေပိ ပတ္တောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထာစရိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဟတ္ထိသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပါပုဏိ. အထေကော ကာသိဂါမကော မာဏဝကော အာဂန္တွာ တဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိ. ဗောဓိသတ္တာ နာမ သိပ္ပံ ဝါစေန္တာ အာစရိယမုဋ္ဌိံ န ကရောန္တိ၊ အတ္တနော ဇာနနနိယာမေန နိရဝသေသံ သိက္ခာပေန္တိ. တသ္မာ သော မာဏဝေါ ဗောဓိသတ္တဿ ဇာနနသိပ္ပံ နိရဝသေသမုဂ္ဂဏှိတွာ ဗောဓိသတ္တံ အာဟ – ‘‘အာစရိယ၊ အဟံ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ – ‘‘မဟာရာဇ၊ မမ အန္တေဝါသိကော တုမှေ ဥပဋ္ဌာတုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဥပဋ္ဌာတူ’’တိ. ‘‘တေန ဟိဿ ပရိဗ္ဗယံ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ အန္တေဝါသိကော တုမှေဟိ သမကံ န လစ္ဆတိ၊ တုမှေသု သတံ လဘန္တေသု ပဏ္ဏာသံ လစ္ဆတိ၊ ဒွေ လဘန္တေသု ဧကံ လစ္ဆတီ’’တိ. သော ဂေဟံ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ အန္တေဝါသိကဿ အာရောစေသိ. အန္တေဝါသိကော ‘‘အဟံ၊ အာစရိယ၊ တုမှေဟိ သမံ သိပ္ပံ ဇာနာမိ. သစေ သမကညေဝ ပရိဗ္ဗယံ လဘိဿာမိ၊ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ. နော စေ၊ န ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘သစေ သော တုမှေဟိ သမပ္ပကာရော၊ တုမှေဟိ သမကညေဝ သိပ္ပံ ဒဿေတုံ သက္ကောန္တော သမကံ လဘိဿတီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော တံ ပဝတ္တိံ တဿ အာရောစေတွာ တေန ‘‘သာဓု ဒဿေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘တေန ဟိ သွေ သိပ္ပံ ဒဿေထာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဒဿေဿာမ၊ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေထာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘သွေ ကိရ အာစရိယော စ အန္တေဝါသိကော စ ဥဘော ဟတ္ထိသိပ္ပံ ဒဿေဿန္တိ၊ ရာဇင်္ဂဏေ သန္နိပတိတွာ ဒဋ္ဌုကာမာ ပဿန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ.

အာစရိယော ‘‘န မေ အန္တေဝါသိကော ဥပါယကောသလ္လံ ဇာနာတီ’’တိ ဧကံ ဟတ္ထိံ ဂဟေတွာ ဧကရတ္တေနေဝ ဝိလောမံ သိက္ခာပေသိ. သော တံ ‘‘ဂစ္ဆာ’’တိ ဝုတ္တေ ဩသက္ကိတုံ၊ ‘‘ဩသက္ကာ’’တိ ဝုတ္တေ ဂန္တုံ၊ ‘‘တိဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တေ နိပဇ္ဇိတုံ၊ ‘‘နိပဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တေ ဌာတုံ၊ ‘‘ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေ ဌပေတုံ၊ ‘‘ဌပေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဂဏှိတုံ သိက္ခာပေတွာ ပုနဒိဝသေ တံ ဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ ရာဇင်္ဂဏံ အဂမာသိ. အန္တေဝါသိကောပိ ဧကံ မနာပံ ဟတ္ထိံ အဘိရုဟိ. မဟာဇနော သန္နိပတိ. ဥဘောပိ သမကံ သိပ္ပံ ဒဿေသုံ. ပုန ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဟတ္ထိံ ဝိလောမံ ကာရေသိ၊ သော ‘‘ဂစ္ဆာ’’တိ ဝုတ္တေ ဩသက္ကိ၊ ‘‘ဩသက္ကာ’’တိ ဝုတ္တေ ပုရတော ဓာဝိ၊ ‘‘တိဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တေ နိပဇ္ဇိ၊ ‘‘နိပဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တေ အဋ္ဌာသိ၊ ‘‘ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေ နိက္ခိပိ၊ ‘‘နိက္ခိပါ’’တိ ဝုတ္တေ ဂဏှိ. မဟာဇနော ‘‘အရေ ဒုဋ္ဌအန္တေဝါသိက၊ တွံ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ သာရမ္ဘံ ကရောသိ၊ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသိ၊ ‘အာစရိယေန သမကံ ဇာနာမီ’တိ ဧဝံသညီ ဟောသီ’’တိ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဟရိတွာ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ.

ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထိမှာ ဩရုယှ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ သိပ္ပံ နာမ အတ္တနော သုခတ္ထာယ ဂဏှန္တိ၊ ဧကစ္စဿ ပန ဂဟိတသိပ္ပံ ဒုက္ကဋဥပါဟနာ ဝိယ ဝိနာသမေဝ အာဝဟတီ’’တိ ဝတွာ ဣဒံ ဂါထာဒွယမာဟ –

၁၆၁. ‘‘ယထာပိ ကီတာ ပုရိသဿုပါဟနာ၊ သုခဿ အတ္ထာယ ဒုခံ ဥဒဗ္ဗဟေ၊

ဃမ္မာဘိတတ္တာ တလသာ ပပီဠိတာ၊ တဿေဝ ပါဒေ ပုရိသဿ ခါဒရေ.

၁၆၂. ‘‘ဧဝမေဝ ယော ဒုက္ကုလီနော အနရိယော၊ တမ္မာက ဝိဇ္ဇဉ္စ သုတဉ္စ အာဒိယ၊

တမေဝ သော တတ္ထ သုတေန ခါဒတိ၊ အနရိယော ဝုစ္စတိ ပါနဒူပမော’’တိ.

တတ္ထ ဥဒဗ္ဗဟေတိ ဥဒဗ္ဗဟေယျ. ဃမ္မာဘိတတ္တာ တလသာ ပပီဠိတာတိ ဃမ္မေန အဘိတတ္တာ ပါဒတလေန စ ပီဠိတာ. တဿေဝါတိ ယေန တာ သုခတ္ထာယ ကိဏိတွာ ပါဒေသု ပဋိမုက္ကာ ဒုက္ကဋူပါဟနာ၊ တဿေဝ. ခါဒရေတိ ဝဏံ ကရောန္တာ ပါဒေ ခါဒန္တိ.

ဒုက္ကုလီနောတိ ဒုဇ္ဇာတိကော အကုလပုတ္တော. အနရိယောတိ ဟိရောတ္တပ္ပဝဇ္ဇိတော အသပ္ပုရိသော. တမ္မာက ဝိဇ္ဇဉ္စ သုတဉ္စ အာဒိယာတိ ဧတ္ထ တံ တံ မနတီတိ ‘‘တမ္မော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တမ္မာကော၊ တံ တံ သိပ္ပံ အာသေဝတိ ပရိဝတ္တေတီတိ အတ္ထော၊ အာစရိယဿေတံ နာမံ. တသ္မာ တမ္မာကာ၊ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ပနဿ ရဿဘာဝေါ ကတော. ဝိဇ္ဇန္တိ အဋ္ဌာရသသု ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု ယံကိဉ္စိ. သုတန္တိ ယံကိဉ္စိ သုတပရိယတ္တိ. အာဒိယာတိအာဒိယိတွာ. တမေဝ သော တတ္ထ သုတေန ခါဒတီတိ တမေဝါတိ အတ္တာနမေဝ. သောတိ ယော ဒုက္ကုလီနော အနရိယော အာစရိယမှာ ဝိဇ္ဇဉ္စ သုတဉ္စ အာဒိယတိ၊ သော. တတ္ထ သုတေန ခါဒတီတိ တဿ သန္တိကေ သုတေန သော အတ္တာနမေဝ ခါဒတီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တေနေဝ သော တတ္ထ သုတေန ခါဒတီ’’တိပိ ပါဌော. တဿာပိ သော တေန တတ္ထ သုတေန အတ္တာနမေဝ ခါဒတီတိ အယမေဝ အတ္ထော. အနရိယော ဝုစ္စတိ ပါနဒူပမောတိ ဣတိ အနရိယော ဒုပါဟနူပမော ဒုက္ကဋူပါဟနူပမော ဝုစ္စတိ. ယထာ ဟိ ဒုက္ကဋူပါဟနာ ပုရိသံ ခါဒန္တိ၊ ဧဝမေသ သုတေန ခါဒန္တော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ခါဒတိ. အထ ဝါ ပါနာယ ဒုတောတိ ပါနဒု၊ ဥပါဟနူပတာပိတဿ ဥပါဟနာယ ခါဒိတပါဒဿေတံ နာမံ. တသ္မာ ယော သော အတ္တာနံ သုတေန ခါဒတိ၊ သော တေန သုတေန ခါဒိတတ္တာ ‘‘အနရိယော’’တိ ဝုစ္စတိ ပါနဒူပမော၊ ဥပါဟနူပတာပိတပါဒသဒိသောတိ ဝုစ္စတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ရာဇာ တုဋ္ဌော ဗောဓိသတ္တဿ မဟန္တံ ယသံ အဒါသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အန္တေဝါသိကော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဥပါဟနဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၂၃၂] ၂. ဝီဏာထူဏဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဧကစိန္တိတောယမတ္ထောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ကုမာရိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာ ကိရေကာ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိဓီတာ အတ္တနော ဂေဟေ ဥသဘရာဇဿ သက္ကာရံ ကယိရမာနံ ဒိသွာ ဓာတိံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အမ္မ၊ ကော နာမေသ ဧဝံ သက္ကာရံ လဘတီ’’တိ. ‘‘ဥသဘရာဇာ နာမ၊ အမ္မာ’’တိ. ပုန သာ ဧကဒိဝသံ ပါသာဒေ ဌတွာ အန္တရဝီထိံ ဩလောကေန္တီ ဧကံ ခုဇ္ဇံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဂုန္နံ အန္တရေ ဇေဋ္ဌကဿ ပိဋ္ဌိယံ ကကုဓံ ဟောတိ၊ မနုဿဇေဋ္ဌကဿပိ တေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အယံ မနုဿေသု ပုရိသူသဘော ဘဝိဿတိ၊ ဧတဿ မယာ ပါဒပရိစာရိကာယ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သာ ဒါသိံ ပေသေတွာ ‘‘သေဋ္ဌိဓီတာ တယာ သဒ္ဓိံ ဂန္တုကာမာ၊ အသုကဋ္ဌာနံ ကိရ ဂန္တွာ တိဋ္ဌာ’’တိ တဿ အာရောစေတွာ သာရဘဏ္ဍကံ အာဒါယ အညာတကဝေသေန ပါသာဒါ ဩတရိတွာ တေန သဒ္ဓိံ ပလာယိ. အပရဘာဂေ တံ ကမ္မံ နဂရေ စ ဘိက္ခုသံဃေ စ ပါကဋံ ဇာတံ. ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အသုကာ ကိရ သေဋ္ဌိဓီတာ ခုဇ္ဇေန သဒ္ဓိံ ပလာတာ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသာ ခုဇ္ဇံ ကာမေတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ကာမေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ နိဂမဂါမေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ပုတ္တဓီတာဟိ ဝဍ္ဎမာနော အတ္တနော ပုတ္တဿ ဗာရာဏသီသေဋ္ဌိဿ ဓီတရံ ဝါရေတွာ ဒိဝသံ ဌပေသိ. သေဋ္ဌိဓီတာ အတ္တနော ဂေဟေ ဥသဘဿ သက္ကာရသမ္မာနံ ဒိသွာ ‘‘ကော နာမေသော’’တိ ဓာတိံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဥသဘော’’တိ သုတွာ အန္တရဝီထိယာ ဂစ္ဆန္တံ ဧကံ ခုဇ္ဇံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ပုရိသူသဘော ဘဝိဿတီ’’တိ သာရဘဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ပလာယိ. ဗောဓိသတ္တောပိ ခေါ ‘‘သေဋ္ဌိဓီတရံ ဂေဟံ အာနေဿာမီ’’တိ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဗာရာဏသိံ ဂစ္ဆန္တော တမေဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. တေ ဥဘောပိ သဗ္ဗရတ္တိံ မဂ္ဂံ အဂမံသု. အထ ခုဇ္ဇဿ သဗ္ဗရတ္တိံ သီတာသိဟတဿ အရုဏောဒယေ သရီရေ ဝါတော ကုပ္ပိ၊ မဟန္တာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ. သော မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ဝေဒနာပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဝီဏာဒဏ္ဍကော ဝိယ သံကုဋိတော နိပဇ္ဇိ၊ သေဋ္ဌိဓီတာပိဿ ပါဒမူလေ နိသီဒိ. ဗောဓိသတ္တော သေဋ္ဌိဓီတရံ ခုဇ္ဇဿ ပါဒမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ သေဋ္ဌိဓီတာယ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၆၃. ‘‘ဧကစိန္တိတောယမတ္ထော၊ ဗာလော အပရိဏာယကော၊

န ဟိ ခုဇ္ဇေန ဝါမေန၊ ဘောတိ သင်္ဂန္တုမရဟသီ’’တိ.

တတ္ထ ဧကစိန္တိတောယမတ္ထောတိ အမ္မ၊ ယံ တွံ အတ္ထံ စိန္တေတွာ ဣမိနာ ခုဇ္ဇေန သဒ္ဓိံ ပလာတာ၊ အယံ တယာ ဧကိကာယ ဧဝ စိန္တိတော ဘဝိဿတိ. ဗာလော အပရိဏာယကောတိ အယံ ခုဇ္ဇော ဗာလော၊ ဒုပ္ပညဘာဝေန မဟလ္လကောပိ ဗာလောဝ၊ အညသ္မိံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တေ အသတိ ဂန္တုံ အသမတ္ထတာယ အပရိဏာယကော. န ဟိ ခုဇ္ဇေန ဝါမေန၊ ဘောတိ သင်္ဂန္တုမရဟသီတိ ဣမိနာ ဟိ ခုဇ္ဇေန ဝါမနတ္တာ ဝါမေန ဘောတိ တွံ မဟာကုလေ ဇာတာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ သင်္ဂန္တုံ သဟ ဂန္တုံ နာရဟသီတိ.

အထဿ တံ ဝစနံ သုတွာ သေဋ္ဌိဓီတာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၆၄. ‘‘ပုရိသူသဘံ မညမာနာ၊ အဟံ ခုဇ္ဇမကာမယိံ၊

သောယံ သံကုဋိတော သေတိ၊ ဆိန္နတန္တိ ယထာ ထုဏာ’’တိ.

တဿတ္ထော – အဟံ၊ အယျ၊ ဧကံ ဥသဘံ ဒိသွာ ‘‘ဂုန္နံ ဇေဋ္ဌကဿ ပိဋ္ဌိယံ ကကုဓံ ဟောတိ၊ ဣမဿပိ တံ အတ္ထိ၊ ဣမိနာပိ ပုရိသူသဘေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝမဟံ ခုဇ္ဇံ ပုရိသူသဘံ မညမာနာ အကာမယိံ. သောယံ ယထာ နာမ ဆိန္နတန္တိ သဒေါဏိကော ဝီဏာဒဏ္ဍကော၊ ဧဝံ သံကုဋိတော သေတီတိ.

ဗောဓိသတ္တော တဿာ အညာတကဝေသေန နိက္ခန္တဘာဝမေဝ ဉတွာ တံ နှာပေတွာ အလင်္ကရိတွာ ရထံ အာရောပေတွာ ဂေဟမေဝ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အယမေဝ သေဋ္ဌိဓီတာ အဟောသိ၊ ဗာရာဏသီသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝီဏာထူဏဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၂၃၃] ၃. ဝိကဏ္ဏကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာမံ ယဟိံ ဣစ္ဆသိ တေန ဂစ္ဆာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဟိ ဓမ္မသဘံ အာနီတော ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ တွံ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ သတ္ထာရာ ပုဋ္ဌော ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ကသ္မာ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကာမဂုဏကာရဏာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ကာမဂုဏာ နာမေတေ ဘိက္ခု ဝိကဏ္ဏကသလ္လသဒိသာ၊ သကိံ ဟဒယေ ပတိဋ္ဌံ လဘမာနာ ဝိကဏ္ဏကံ ဝိယ ဝိဒ္ဓံ သုံသုမာရံ မရဏမေဝ ပါပေန္တီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိယံ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ပေါက္ခရဏီတီရံ သမ္ပာပုဏိ. နစ္စဂီတာသု ကုသလာ နစ္စဂီတာနိ ပယောဇေသုံ၊ ပေါက္ခရဏိယံ မစ္ဆကစ္ဆပါ ဂီတသဒ္ဒလောလတာယ သန္နိပတိတွာ ရညာဝ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တိ. ရာဇာ တာလက္ခန္ဓပ္ပမာဏံ မစ္ဆဃဋံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣမေ မစ္ဆာ မယာ သဒ္ဓိံယေဝ စရန္တီ’’တိ အမစ္စေ ပုစ္ဆိ. အမစ္စာ ‘‘ဧတေ၊ ဒေဝ၊ ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ ‘‘ဧတေ ကိရ မံ ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ တုဿိတွာ တေသံ နိစ္စဘတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. ဒေဝသိကံ တဏ္ဍုလမ္ဗဏံ ပါစေသိ. မစ္ဆာ ဘတ္တဝေလာယ ဧကစ္စေ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဧကစ္စေ နာဂစ္ဆန္တိ၊ ဘတ္တံ နဿတိ. ရညော တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ သတ္တဝေလာယ ဘေရိံ ပဟရိတွာ ဘေရိသညာယ မစ္ဆေသု သန္နိပတိတေသု ဘတ္တံ ဒေထာ’’တိ အာဟ. တတော ပဋ္ဌာယ ဘတ္တကမ္မိကော ဘေရိံ ပဟရာပေတွာ သန္နိပတိတာနံ မစ္ဆာနံ ဘတ္တံ ဒေတိ. တေပိ ဘေရိသညာယ သန္နိပတိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ.

တေသု ဧဝံ သန္နိပတိတွာ ဘုဉ္ဇန္တေသု ဧကော သုံသုမာရော အာဂန္တွာ မစ္ဆေ ခါဒိ. ဘတ္တကမ္မိကော ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တံ သုတွာ ‘‘သုံသုမာရံ မစ္ဆာနံ ခါဒနကာလေ ဝိကဏ္ဏကေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဂဏှာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ဂန္တွာ နာဝါယ ဌတွာ မစ္ဆေ ခါဒိတုံ အာဂတံ သုံသုမာရံ ဝိကဏ္ဏကေန ပဟရိ၊ တံ တဿ အန္တောပိဋ္ဌိံ ပါဝိသိ. သော ဝေဒနာပ္ပတ္တော ဟုတွာ တံ ဂဟေတွာဝ ပလာယိ. ဘတ္တကမ္မိကော တဿ ဝိဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ တံ အာလပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၆၅. ‘‘ကာမံ ယဟိံ ဣစ္ဆသိ တေန ဂစ္ဆ၊ ဝိဒ္ဓေါသိ မမ္မမှိ ဝိကဏ္ဏကေန၊

ဟတောသိ ဘတ္တေန သုဝါဒိတေန၊ လောလော စ မစ္ဆေ အနုဗန္ဓမာနော’’တိ.

တတ္ထ ကာမန္တိ ဧကံသေန. ယဟိံ ဣစ္ဆသိ တေန ဂစ္ဆာတိ ယသ္မိံ ဣစ္ဆသိ၊ တသ္မိံ ဂစ္ဆ. မမ္မမှီတိ မမ္မဋ္ဌာနေ. ဝိကဏ္ဏကေနာတိ ဝိကဏ္ဏကသလ္လေန. ဟတောသိ ဘတ္တေန သုဝါဒိတေန၊ လောလော စ မစ္ဆေ အနုဗန္ဓမာနောတိ တွံ ဘေရိဝါဒိတသညာယ ဘတ္တေ ဒီယမာနေ လောလော ဟုတွာ ခါဒနတ္ထာယ မစ္ဆေ အနုဗန္ဓမာနော တေန သဝါဒိတေန ဘတ္တေန ဟတော၊ ဂတဋ္ဌာနေပိ တေ ဇီဝိတံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. သော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော.

သတ္ထာ ဣမံ ကာရဏံ ဒဿေတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၆၆. ‘‘ဧဝမ္ပိ လောကာမိသံ ဩပတန္တော၊ ဝိဟညတီ စိတ္တဝသာနုဝတ္တီ၊

သော ဟညတီ ဉာတိသခါန မဇ္ဈေ၊ မစ္ဆာနုဂေါ သောရိဝ သုံသုမာရော’’တိ.

တတ္ထ လောကာမိသန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. တေ ဟိ လောကော ဣဋ္ဌတော ကန္တတော မနာပတော ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ‘‘လောကာမိသ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဩပတန္တောတိ တံ လောကာမိသံ အနုပတန္တော ကိလေသဝသေန စိတ္တဝသာနုဝတ္တီ ပုဂ္ဂလော ဝိဟညတိ ကိလမတိ၊ သော ဟညတီတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဉာတီနဉ္စ သခါနဉ္စ မဇ္ဈေ သော ဝိကဏ္ဏကေန ဝိဒ္ဓေါ မစ္ဆာနုဂေါ သုံသုမာရော ဝိယ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ မနာပါတိ ဂဟေတွာ ဟညတိ ကိလမတိ မဟာဝိနာသံ ပါပုဏာတိယေဝါတိ.

ဧဝံ သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ သုံသုမာရော ဒေဝဒတ္တော၊ မစ္ဆာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ဗာရာဏသိရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝိကဏ္ဏကဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၂၃၄] ၄. အသိတာဘူဇာတကဝဏ္ဏနာ

တွမေဝ ဒါနိမကရာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ကုမာရိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယံ ကိရေကသ္မိံ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဥပဋ္ဌာကကုလေ ဧကာ ကုမာရိကာ အဘိရူပါ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာ၊ သာ ဝယပ္ပတ္တာ သမာနဇာတိကံ ကုလံ အဂမာသိ. သာမိကော တံ ကိသ္မိဉ္စိ အမညမာနော အညတ္ထ စိတ္တဝသေန စရတိ. သာ တဿ တံ အတ္တနိ အနာဒရတံ အဂဏေတွာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ နိမန္တေတွာ ဒါနံ ဒတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သာ တတော ပဋ္ဌာယ မဂ္ဂဖလသုခေန ဝီတိနာမယမာနာ ‘‘သာမိကောပိ မံ န ဣစ္ဆတိ၊ ဃရာဝါသေန မေ ကမ္မံ နတ္ထိ၊ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ မာတာပိတူနံ အာစိက္ခိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တဿာ သာ ကိရိယာ ဘိက္ခူသု ပါကဋာ ဇာတာ. အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အသုကကုလဿ ဓီတာ အတ္ထဂဝေသိကာ သာမိကဿ အနိစ္ဆဘာဝံ ဉတွာ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ပုန မာတာပိတရော အာပုစ္ဆိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ၊ ဧဝံ အတ္ထဂဝေသိကာ၊ အာဝုသော သာ ကုမာရိကာ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသာ ကုလဓီတာ အတ္ထဂဝေသိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ အတ္ထဂဝေသိကာယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဒါ ဗာရာဏသိရာဇာ အတ္တနော ပုတ္တဿ ဗြဟ္မဒတ္တကုမာရဿ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဥပ္ပန္နာသင်္ကော ပုတ္တံ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော အသိတာဘုံ နာမ အတ္တနော ဒေဝိံ အာဒါယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ မစ္ဆမံသဖလာဖလာနိ ခါဒန္တော ပဏ္ဏသာလာယ နိဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော ဧကံ ကိန္နရိံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ‘‘ဣမံ ပဇာပတိံ ကရိဿာမီ’’တိ အသိတာဘုံ အဂဏေတွာ တဿာ အနုပဒံ အဂမာသိ. သာ တံ ကိန္နရိံ အနုဗန္ဓမာနံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မံ အဂဏေတွာ ကိန္နရိံ အနုဗန္ဓတိ၊ ကိံ မေ ဣမိနာ’’တိ ဝိရတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ကသိဏပရိကမ္မံ ကထာပေတွာ ကသိဏံ ဩလောကေန္တီ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ အာဂန္တွာ အတ္တနော ပဏ္ဏသာလာယ ဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ဗြဟ္မဒတ္တောပိ ကိန္နရိံ အနုဗန္ဓန္တော ဝိစရိတွာ တဿာ ဂတမဂ္ဂမ္ပိ အဒိသွာ ဆိန္နာသော ဟုတွာ ပဏ္ဏသာလာဘိမုခေါဝ အာဂတော. အသိတာဘူ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ မဏိဝဏ္ဏေ ဂဂနတလေ ဌိတာ ‘‘အယျပုတ္တ၊ တံ နိဿာယ မယာ ဣဒံ ဈာနသုခံ လဒ္ဓ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၆၇. ‘‘တွမေဝ ဒါနိမကရ၊ ယံ ကာမော ဗျဂမာ တယိ၊

သောယံ အပ္ပဋိသန္ဓိကော၊ ခရဆိန္နံဝ ရေနုက’’န္တိ.

တတ္ထ တွမေဝ ဒါနိမကရာတိ၊ အယျပုတ္တ၊ မံ ပဟာယ ကိန္နရိံ အနုဗန္ဓန္တော တွညေဝ ဣဒါနိ ဣဒံ အကရ. ယံ ကာမော ဗျဂမာ တယီတိ ယံ မမ တယိ ကာမော ဝိဂတော ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ပဟီနော၊ ယဿ ပဟီနတ္တာ အဟံ ဣမံ ဝိသေသံ ပတ္တာတိ ဒီပေတိ. သောယံ အပ္ပဋိသန္ဓိကောတိ သော ပန ကာမော ဣဒါနိ အပ္ပဋိသန္ဓိကော ဇာတော၊ န သက္ကာ ပဋိသန္ဓိတုံ. ခရဆိန္နံဝ ရေနုကန္တိ ခရော ဝုစ္စတိ ကကစော၊ ရေနုကံ ဝုစ္စတိ ဟတ္ထိဒန္တော. ယထာ ကကစေန ဆိန္နော ဟတ္ထိဒန္တော အပ္ပဋိသန္ဓိကော ဟောတိ၊ န ပုန ပုရိမနယေန အလ္လီယတိ၊ ဧဝံ ပုန မယှံ တယာ သဒ္ဓိံ စိတ္တဿ ဃဋနံ နာမ နတ္ထီတိ ဝတွာ တဿ ပဿန္တဿေဝ ဥပ္ပတိတွာ အညတ္ထ အဂမာသိ.

သော တဿာ ဂတကာလေ ပရိဒေဝမာနော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၆၈. ‘‘အတြိစ္ဆံ အတိလောဘေန၊ အတိလောဘမဒေန စ၊

ဧဝံ ဟာယတိ အတ္ထမှာ၊ အဟံဝ အသိတာဘုယာ’’တိ.

တတ္ထ အတြိစ္ဆံ အတိလောဘေနာတိ အတြိစ္ဆာ ဝုစ္စတိ အတြ အတြ ဣစ္ဆာသင်္ခါတာ အပရိယန္တတဏှာ၊ အတိလောဘော ဝုစ္စတိ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တလောဘော. အတိလောဘမဒေန စာတိ ပုရိသမဒံ ဥပ္ပါဒနတော အတိလောဘမဒေါ နာမ ဇာယတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အတြိစ္ဆာဝသေန အတြိစ္ဆမာနော ပုဂ္ဂလော အတိလောဘေန စ အတိလောဘမဒေန စ ယထာ အဟံ အသိတာဘုယာ ရာဇဓီတာယ ပရိဟီနော၊ ဧဝံ အတ္ထာ ဟာယတီတိ.

ဣတိ သော ဣမာယ ဂါထာယ ပရိဒေဝိတွာ အရညေ ဧကကောဝ ဝသိတွာ ပိတု အစ္စယေန ဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ဂဏှိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇပုတ္တော စ ရာဇဓီတာ စ ဣမေ ဒွေ ဇနာ အဟေသုံ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အသိတာဘူဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၂၃၅] ၅. ဝစ္ဆနခဇာတကဝဏ္ဏနာ

သုခါ ဃရာ ဝစ္ဆနခါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ရောဇမလ္လံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဂိဟိသဟာယော. သော ဧကဒိဝသံ အာဂမနတ္ထာယ ထေရဿ သာသနံ ပါဟေသိ၊ ထေရော သတ္ထာရံ အာပုစ္ဆိတွာ အဂမာသိ. သော ထေရံ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘောဇေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ထေရေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ထေရံ ဂိဟိဘောဂေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ နိမန္တေန္တော ‘‘ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ မမ ဂေဟေ ပဟူတံ သဝိညာဏကအဝိညာဏကရတနံ၊ ဣဒံ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ တုယှံ ဒမ္မိ၊ ဧဟိ ဥဘော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသာမာ’’တိ. ထေရော တဿ ကာမဂုဏေသု အာဒီနဝံ ကထေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘ဒိဋ္ဌော တေ၊ အာနန္ဒ၊ ရောဇော’’တိ သတ္ထာရာ ပုစ္ဆိတော ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိမဿ ကထေသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘန္တေ၊ မံ ရောဇော ဃရာဝါသေန နိမန္တေသိ၊ အထဿာဟံ ဃရာဝါသေ စေဝ ကာမဂုဏေသု စ အာဒီနဝံ ကထေသိ’’န္တိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ရောဇော မလ္လော ဣဒါနေဝ ပဗ္ဗဇိတေ ဃရာဝါသေန နိမန္တေသိ၊ ပုဗ္ဗေပိ နိမန္တေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အညတရသ္မိံ နိဂမဂါမေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ စိရံ ဝသိတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဗာရာဏသိံ ပတွာ ရာဇုယျာနေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ဗာရာဏသိံ ပါဝိသိ. အထဿ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ အာစာရဝိဟာရေ ပသီဒိတွာ ဂေဟံ နေတွာ ဘောဇေတွာ ဥယျာနေ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ဂဟေတွာ တံ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ဥယျာနေ ဝသာပေသိ. တေ အညမညံ ဥပ္ပန္နသိနေဟာ အဟေသုံ.

အထေကဒိဝသံ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ဗောဓိသတ္တေ ပေမဝိဿာသဝသေန ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ဒုက္ခာ၊ မမ သဟာယံ ဝစ္ဆနခပရိဗ္ဗာဇကံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေတွာ သဗ္ဗံ ဝိဘဝံ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ တဿ ဒတွာ ဒွေပိ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိဿာမာ’’တိ. သော ဧကဒိဝသံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ တေန သဒ္ဓိံ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ဘန္တေ ဝစ္ဆနခ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ဒုက္ခာ၊ သုခေါ ဃရာဝါသော၊ ဧဟိ ဥဘော သမဂ္ဂါ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဝသာမာ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၆၉. ‘‘သုခါ ဃရာ ဝစ္ဆနခ၊ သဟိရညာ သဘောဇနာ၊

ယတ္ထ ဘုတွာ ပိဝိတွာ စ၊ သယေယျာထ အနုဿုကော’’တိ.

တတ္ထ သဟိရညာတိ သတ္တရတနသမ္ပန္နာ. သဘောဇနာတိ ဗဟုခါဒနီယဘောဇနီယာ. ယတ္ထ ဘုတွာ ပိဝိတွာ စာတိ ယေသု သဟိရညဘောဇနေသု ဃရေသု နာနဂ္ဂရသာနိ ဘောဇနာနိ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ နာနာပါနာနိ စ ပိဝိတွာ. သယေယျာထ အနုဿုကောတိ ယေသု အလင်္ကတသိရိသယနပိဋ္ဌေ အနုဿုကော ဟုတွာ သယေယျာသိ၊ တေ ဃရာ နာမ အတိဝိယ သုခါတိ.

အထဿ တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ၊ တွံ အညာဏတာယ ကာမဂိဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဃရာဝါသဿ ဂုဏံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စ အဂုဏံ ကထေသိ၊ ဃရာဝါသဿ တေ အဂုဏံ ကထေဿာမိ၊ သုဏာဟိ ဒါနီ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၇၀. ‘‘ဃရာ နာနီဟမာနဿ၊ ဃရာ နာဘဏတော မုသာ၊

ဃရာ နာဒိန္နဒဏ္ဍဿ၊ ပရေသံ အနိကုဗ္ဗတော၊

ဧဝံ ဆိဒ္ဒံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ၊ ကော ဃရံ ပဋိပဇ္ဇတီ’’တိ.

တတ္ထ ဃရာ နာနီဟမာနဿာတိ နိစ္စကာလံ ကသိဂေါရက္ခာဒိကရဏေန အနီဟမာနဿ အဝါယမန္တဿ ဃရာ နာမ နတ္ထိ၊ ဃရာဝါသော န ပတိဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော. ဃရာ နာဘဏတော မုသာတိ ခေတ္တဝတ္ထုဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနံ အတ္ထာယ အမုသာဘဏတောပိ ဃရာ နာမ နတ္ထိ. ဃရာ နာဒိန္နဒဏ္ဍဿ၊ ပရေသံ အနိကုဗ္ဗတောတိ နာဒိန္နဒဏ္ဍဿာတိ အဂ္ဂဟိတဒဏ္ဍဿ၊ နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍဿ ပရေသံ အနိကုဗ္ဗတော ဃရာ နာမ နတ္ထိ. ယော ပန အာဒိန္နဒဏ္ဍော ဟုတွာ ပရေသံ ဒါသကမ္မကရာဒီနံ တသ္မိံ တသ္မိံ အပရာဓေ အပရာဓာနုရူပံ ဝဓဗန္ဓနဆေဒနတာဠနာဒိဝသေန ကရောတိ၊ တဿေဝ ဃရာဝါသော သဏ္ဌဟတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဆိဒ္ဒံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ၊ ကော ဃရံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ တံ ဒါနိ ဧဝံ ဧတေသံ ဤဟနာဒီနံ အကရဏေ သတိ တာယ တာယ ပရိဟာနိယာ ဆိဒ္ဒံ ကရဏေပိ သတိ နိစ္စမေဝ ကာတဗ္ဗတော ဒုရဘိသမ္ဘဝံ ဒုရာရာဓနီယံ၊ နိစ္စံ ကရောန္တဿပိ ဝါ ဒုရဘိသမ္ဘဝမေဝ ဒုပ္ပူရံ ဃရာဝါသံ ‘‘အဟံ နိပ္ပရိတဿော ဟုတွာ အဇ္ဈာဝသိဿာမီ’’တိ ကော ပဋိပဇ္ဇတီတိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော ဃရာဝါသဿ ဒေါသံ ကထေတွာ ဥယျာနမေဝ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ရောဇော မလ္လော အဟောသိ၊ ဝစ္ဆနခပရိဗ္ဗာဇကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝစ္ဆနခဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၂၃၆] ၆. ဗကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဘဒ္ဒကော ဝတယံ ပက္ခီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကုဟကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ သတ္ထာ အာနေတွာ ဒဿိတံ ဒိသွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ကုဟကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပဒေသေ ဧကသ္မိံ သရေ မစ္ဆော ဟုတွာ မဟာပရိဝါရော ဝသိ. အထေကော ဗကော ‘‘မစ္ဆေ ခါဒိဿာမီ’’တိ သရဿ အာသန္နဋ္ဌာနေ သီသံ ပါတေတွာ ပက္ခေ ပသာရေတွာ မန္ဒမန္ဒော မစ္ဆေ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ တေသံ ပမာဒံ အာဂမယမာနော. တသ္မိံ ခဏေ ဗောဓိသတ္တော မစ္ဆဂဏပရိဝုတော ဂေါစရံ ဂဏှန္တော တံ ဌာနံ ပါပုဏိ. မစ္ဆဂဏော တံ ဗကံ ပဿိတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၇၁. ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတယံ ပက္ခီ၊ ဒိဇော ကုမုဒသန္နိဘော၊

ဝူပသန္တေဟိ ပက္ခေဟိ၊ မန္ဒမန္ဒောဝ ဈာယတီ’’တိ.

တတ္ထ မန္ဒမန္ဒောဝ ဈာယတီတိ အဗလဗလော ဝိယ ဟုတွာ ကိဉ္စိ အဇာနန္တော ဝိယ ဧကကောဝ ဈာယတီတိ.

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ဩလောကေတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၇၂. ‘‘နာဿ သီလံ ဝိဇာနာထ၊ အနညာယ ပသံသထ၊

အမှေ ဒိဇော န ပါလေတိ၊ တေန ပက္ခီ န ဖန္ဒတီ’’တိ.

တတ္ထ အနညာယာတိ အဇာနိတွာ. အမှေ ဒိဇော န ပါလေတီတိ ဧသ ဒိဇော အမှေ န ရက္ခတိ န ဂေါပါယတိ၊ ‘‘ကတရံ နု ခေါ ဧတေသု ကဗဠံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥပဓာရေတိ. တေန ပက္ခီ န ဖန္ဒတီတိ တေနာယံ သကုဏော န ဖန္ဒတိ န စလတီတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ မစ္ဆဂဏော ဥဒကံ ခေါဘေတွာ ဗကံ ပလာပေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗကော ကုဟကော ဘိက္ခု အဟောသိ၊ မစ္ဆရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဗကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၂၃၇] ၇. သာကေတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကော နု ခေါ ဘဂဝါ ဟေတူတိ ဣဒံ သတ္ထာ သာကေတံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော သာကေတံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ပနေတ္ထ အတီတမ္ပိ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဧကကနိပါတေ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.၁.သာကေတဇာတကဝဏ္ဏနာ) ကထိတမေဝ. တထာဂတဿ ပန ဝိဟာရံ ဂတကာလေ ဘိက္ခူ ‘‘သိနေဟော နာမေသ၊ ဘန္တေ၊ ကထံ ပတိဋ္ဌာတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ ပဌမံ ဂါထမာဟံသု –

၁၇၃. ‘‘ကော နု ခေါ ဘဂဝါ ဟေတု၊ ဧကစ္စေ ဣဓ ပုဂ္ဂလေ၊

အတီဝ ဟဒယံ နိဗ္ဗာတိ၊ စိတ္တဉ္စာပိ ပသီဒတီ’’တိ.

တဿတ္ထော – ကော နု ခေါ ဟေတု၊ ယေန ဣဓေကစ္စေ ပုဂ္ဂလေ ဒိဋ္ဌမတ္တေယေဝ ဟဒယံ အတိဝိယ နိဗ္ဗာတိ၊ သုဝါသိတဿ သီတဿ ဥဒကဿ ဃဋသဟဿေန ပရိသိတ္တံ ဝိယ သီတလံ ဟောတိ၊ ဧကစ္စေ န နိဗ္ဗာတိ. ဧကစ္စေ ဒိဋ္ဌမတ္တေယေဝ စိတ္တံ ပသီဒတိ၊ မုဒု ဟောတိ၊ ပေမဝသေန အလ္လီယတိ၊ ဧကစ္စေ န အလ္လီယတီတိ.

အထ နေသံ သတ္ထာ ပေမကာရဏံ ဒဿေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၇၄. ‘‘ပုဗ္ဗေဝ သန္နိဝါသေန၊ ပစ္စုပ္ပန္နဟိတေန ဝါ၊

ဧဝံ တံ ဇာယတေ ပေမံ၊ ဥပ္ပလံဝ ယထောဒကေ’’တိ.

တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ၊ ပေမံ နာမေတံ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဇာယတိ၊ ပုရိမဘဝေ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ ပုတ္တော ဝါ ဓီတာ ဝါ ဘာတာ ဝါ ဘဂိနီ ဝါ ပတိ ဝါ ဘရိယာ ဝါ သဟာယော ဝါ မိတ္တော ဝါ ဟုတွာ ယော ယေန သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဝုတ္ထပုဗ္ဗော၊ တဿ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေဝ သန္နိဝါသေန ဘဝန္တရေပိ အနုဗန္ဓန္တော သော သိနေဟော န ဝိဇဟတိ. ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ကတေန ပစ္စုပ္ပန္နဟိတေန ဝါ ဧဝံ တံ ဇာယတေ ပေမံ၊ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ပေမံ နာမ ဇာယတိ. ယထာ ကိံ? ဥပ္ပလံဝ ယထောဒကေတိ. ဝါ-ကာရဿ ရဿတ္တံ ကတံ. သမုစ္စယတ္ထေ စေသ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဥပ္ပလဉ္စ သေသံ ဇလဇပုပ္ဖဉ္စ ယထာ ဥဒကေ ဇာယမာနံ ဒွေ ကာရဏာနိ နိဿာယ ဇာယတိ ဥဒကဉ္စေဝ ကလလဉ္စ၊ တထာ ဧတေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ပေမံ ဇာယတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗြာဟ္မဏော စ ဗြာဟ္မဏီ စ ဣမေ ဒွေ ဇနာ အဟေသုံ၊ ပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သာကေတဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၂၃၈] ၈. ဧကပဒဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဣင်္ဃ ဧကပဒံ၊ တာတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကုဋုမ္ဗိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိဝါသီ ကိရေသ ကုဋုမ္ဗိကော၊ အထဿ ဧကဒိဝသံ အင်္ကေ နိသိန္နော ပုတ္တော အတ္ထဿ ဒွါရံ နာမ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယော ဧသ ပဉှော၊ န တံ အညော ကထေတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ ပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အယံ မေ ဒါရကော ဦရုမှိ နိသိန္နော အတ္ထဿ ဒွါရံ နာမ ပဉှံ ပုစ္ဆိ၊ အဟံ တံ အဇာနန္တော ဣဓာဂတော၊ ကထေထ၊ ဘန္တေ၊ ဣမံ ပဉှ’’န္တိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဥပါသက၊ အယံ ဒါရကော ဣဒါနေဝ အတ္ထဂဝေသကော၊ ပုဗ္ဗေပိ အတ္ထဂဝေသကောဝ ဟုတွာ ဣမံ ပဉှံ ပဏ္ဍိတေ ပုစ္ဆိ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိဿ ကထေသုံ၊ ဘဝသင်္ခေပဂတတ္တာ ပန န သလ္လက္ခေသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပိတု အစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ လဘိ. အထဿ ပုတ္တော ဒဟရော ကုမာရော ဦရုမှိ နိသီဒိတွာ ‘‘တာတ၊ မယှံ ဧကပဒံ အနေကတ္ထနိဿိတံ ဧကံ ကာရဏံ ကထေထာ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၇၅. ‘‘ဣင်္ဃ ဧကပဒံ တာတ၊ အနေကတ္ထပဒဿိတံ၊

ကိဉ္စိ သင်္ဂါဟိကံ ဗြူသိ၊ ယေနတ္ထေ သာဓယေမသေ’’တိ.

တတ္ထ ဣင်္ဃာတိ ယာစနတ္ထေ စောဒနတ္ထေ ဝါ နိပါတော. ဧကပဒန္တိ ဧကံ ကာရဏပဒံ၊ ဧကံ ကာရဏူပသဉှိတံ ဝါ ဗျဉ္ဇနပဒံ. အနေကတ္ထပဒဿိတန္တိ အနေကာနိ အတ္ထပဒါနိ ကာရဏပဒါနိ နိဿိတံ. ကိဉ္စိ သင်္ဂါဟိကံ ဗြူသီတိ ကိဉ္စိ ဧကပဒံ ဗဟူနံ ပဒါနံ သင်္ဂါဟိကံ ဗြူဟိ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ယေနတ္ထေ သာဓယေမသေတိ ယေန ဧကေန ပဒေန အနေကတ္ထနိဿိတေန မယံ အတ္တနော ဝုဍ္ဎိံ သာဓေယျာမ၊ တံ မေ ကထေဟီတိ ပုစ္ဆိ.

အထဿ ပိတာ ကထေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၇၆. ‘‘ဒက္ခေယျေကပဒံ တာတ၊ အနေကတ္ထပဒဿိတံ၊

တဉ္စ သီလေန သညုတ္တံ၊ ခန္တိယာ ဥပပါဒိတံ၊

အလံ မိတ္တေ သုခါပေတုံ၊ အမိတ္တာနံ ဒုခါယ စာ’’တိ.

တတ္ထ ဒက္ခေယျေကပဒန္တိ ဒက္ခေယျံ ဧကပဒံ. ဒက္ခေယျံ နာမ လာဘုပ္ပါဒကဿ ဆေကဿ ကုသလဿ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဝီရိယံ. အနေကတ္ထပဒဿိတန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝီရိယံ အနေကေဟိ အတ္ထပဒေဟိ နိဿိတံ. ကတရေဟီတိ? သီလာဒီဟိ. တေနေဝ ‘‘တဉ္စ သီလေန သညုတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – တဉ္စ ပနေတံ ဝီရိယံ အာစာရသီလသမ္ပယုတ္တံ အဓိဝါသနခန္တိယာ ဥပေတံ မိတ္တေ သုခါပေတုံ အမိတ္တာနဉ္စ ဒုက္ခာယ အလံ သမတ္ထံ. ကော ဟိ နာမ လာဘုပ္ပါဒကဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလဝီရိယသမန္နာဂတော အာစာရခန္တိသမ္ပန္နော မိတ္တေ သုခါပေတုံ၊ အမိတ္တေ ဝါ ဒုက္ခာပေတုံ န သက္ကောတီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ပုတ္တဿ ပဉှံ ကထေသိ. သောပိ ပိတု ကထိတနယေနေဝ အတ္တနော အတ္ထံ သာဓေတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ပိတာပုတ္တာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ. ‘‘တဒါ ပုတ္တော အယမေဝ ပုတ္တော အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဧကပဒဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၂၃၉] ၉. ဟရိတမဏ္ဍူကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အာသီဝိသမ္ပိ မံ သန္တန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော အဇာတသတ္တုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ကောသလရာဇဿ ဟိ ပိတာ မဟာကောသလော ဗိမ္ဗိသာရရညော ဓီတရံ ဒဒမာနော ဓီတု နှာနမူလံ ကာသိဂါမကံ နာမ အဒါသိ. သာ အဇာတသတ္တုနာ ပိတုဃာတကကမ္မေ ကတေ ရညော သိနေဟေန နစိရဿေဝ ကာလမကာသိ. အဇာတသတ္တု မာတရိ ကာလကတာယပိ တံ ဂါမံ ဘုဉ္ဇတေဝ. ကောသလရာဇာ ‘‘ပိတုဃာတကဿ စောရဿ မမ ကုလသန္တကံ ဂါမံ န ဒဿာမီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈတိ. ကဒါစိ မာတုလဿ ဇယော ဟောတိ၊ ကဒါစိ ဘာဂိနေယျဿ. ယဒါ ပန အဇာတသတ္တု ဇိနာတိ၊ တဒါ သောမနဿပ္ပတ္တော ရထေ ဓဇံ ဥဿာပေတွာ မဟန္တေန ယသေန နဂရံ ပဝိသတိ. ယဒါ ပန ပရာဇယတိ၊ တဒါ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာဝ ပဝိသတိ. အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အဇာတသတ္တု မာတုလံ ဇိနိတွာ တုဿတိ၊ ပရာဇိတော ဒေါမနဿပ္ပတ္တော ဟောတီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဇိနိတွာ တုဿတိ၊ ပရာဇိတော ဒေါမနဿပ္ပတ္တော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော နီလမဏ္ဍူကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ မနုဿာ နဒီကန္ဒရာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ မစ္ဆေ ဂဟဏတ္ထာယ ကုမီနာနိ ဩဍ္ဍေသုံ. ဧကသ္မိံ ကုမီနေ ဗဟူ မစ္ဆာ ပဝိသိံသု. အထေကော ဥဒကာသီဝိသော မစ္ဆေ ခါဒန္တော တံ ကုမီနံ ပါဝိသိ၊ ဗဟူ မစ္ဆာ ဧကတော ဟုတွာ တံ ခါဒန္တာ ဧကလောဟိတံ အကံသု. သော ပဋိသရဏံ အပဿန္တော မရဏဘယတဇ္ဇိတော ကုမီနမုခေန နိက္ခမိတွာ ဝေဒနာပ္ပတ္တော ဥဒကပရိယန္တေ နိပဇ္ဇိ. နီလမဏ္ဍူကောပိ တသ္မိံ ခဏေ ဥပ္ပတိတွာ ကုမီနသူလမတ္ထကေ နိပန္နော ဟောတိ. အာသီဝိသော ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ အလဘန္တော တတ္ထ နိပန္နံ တံ ဒိသွာ ‘‘သမ္မ နီလမဏ္ဍူက၊ ဣမေသံ မစ္ဆာနံ ကိရိယာ ရုစ္စတိ တုယှ’’န္တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၇၇. ‘‘အာသီဝိသမ္ပိ မံ သန္တံ၊ ပဝိဋ္ဌံ ကုမိနာမုခံ၊

ရုစ္စတေ ဟရိတာမာတာ၊ ယံ မံ ခါဒန္တိ မစ္ဆကာ’’တိ.

တတ္ထ အာသီဝိသမ္ပိ မံ သန္တန္တိ မံ အာဂတဝိသံ သမာနံ. ရုစ္စတေ ဟရိတာမာတာ၊ ယံ မံ ခါဒန္တိ မစ္ဆကာတိ ဧတံ တဝ ရုစ္စတိ ဟရိတမဏ္ဍူကပုတ္တာတိ ဝဒတိ.

အထ နံ ဟရိတမဏ္ဍူကော ‘‘အာမ၊ သမ္မ၊ ရုစ္စတီ’’တိ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘သစေ တွမ္ပိ တဝ ပဒေသံ အာဂတေ မစ္ဆေ ခါဒသိ၊ မစ္ဆာပိ အတ္တနော ပဒေသံ အာဂတံ တံ ခါဒန္တိ၊ အတ္တနော ဝိသယေ ပဒေသေ ဂေါစရဘူမိယံ အဗလဝါ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၇၈. ‘‘ဝိလုမ္ပတေဝ ပုရိသော၊ ယာဝဿ ဥပကပ္ပတိ၊

ယဒါ စညေ ဝိလုမ္ပန္တိ၊ သော ဝိလုတ္တော ဝိလုမ္ပတီ’’တိ.

တတ္ထ ဝိလုမ္ပတေဝ ပုရိသော၊ ယာဝဿ ဥပကပ္ပတီတိ ယာဝ အဿ ပုရိသဿ ဣဿရိယံ ဥပကပ္ပတိ ဣဇ္ဈတိ ပဝတ္တတိ၊ တာဝ သော အညံ ဝိလုမ္ပတိယေဝ. ‘‘ယာဝ သော ဥပကပ္ပတီ’’တိပိ ပါဌော၊ ယတ္တကံ ကာလံ သော ပုရိသော သက္ကောတိ ဝိလုမ္ပိတုန္တိ အတ္ထော. ယဒါ စညေ ဝိလုမ္ပန္တီတိ ယဒါ စ အညေ ဣဿရာ ဟုတွာ ဝိလုမ္ပန္တိ. သော ဝိလုတ္တော ဝိလုမ္ပတီတိ အထ သော ဝိလုမ္ပကော အညေဟိ ဝိလုမ္ပတိ. ‘‘ဝိလုမ္ပတေ’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော. ‘‘ဝိလုမ္ပန’’န္တိပိ ပဌန္တိ၊ တဿတ္ထော န သမေတိ. ဧဝံ ‘‘ဝိလုမ္ပကော ပုန ဝိလုမ္ပံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဗောဓိသတ္တေန အဍ္ဍေ ဝိနိစ္ဆိတေ ဥဒကာသီဝိသဿ ဒုဗ္ဗလဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ပစ္စာမိတ္တံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ မစ္ဆဂဏာ ကုမီနမုခါ နိက္ခမိတွာ တတ္ထေဝ နံ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ပက္ကမုံ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဥဒကာသီဝိသော အဇာတသတ္တု အဟောသိ၊ နီလမဏ္ဍူကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဟရိတမဏ္ဍူကဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၂၄၀] ၁၀. မဟာပိင်္ဂလဇာတကဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗော ဇနောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဒေဝဒတ္တေ သတ္ထရိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ နဝမာသစ္စယေန ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကေ ပထဝိယံ နိမုဂ္ဂေ ဇေတဝနဝါသိနော စ သကလရဋ္ဌဝါသိနော စ ‘‘ဗုဒ္ဓပဋိကဏ္ဋကော ဒေဝဒတ္တော ပထဝိယာ ဂိလိတော၊ နိဟတပစ္စာမိတ္တော ဒါနိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော’’တိ တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ အဟေသုံ. တေသံ ကထံ သုတွာ ပရမ္ပရဃောသေန သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ယက္ခဘူတဒေဝဂဏာ စ တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ဧဝ အဟေသုံ. အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တေ ပထဝိယံ နိမုဂ္ဂေ ‘ဗုဒ္ဓပဋိကဏ္ဋကော ဒေဝဒတ္တော ပထဝိယာ ဂိလိတော’တိ မဟာဇနော အတ္တမနော ဇာတော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တေ မတေ မဟာဇနော တုဿတိ စေဝ ဟသတိ စ၊ ပုဗ္ဗေပိ တုဿိ စေဝ ဟသိ စာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ မဟာပိင်္ဂလော နာမ ရာဇာ အဓမ္မေန ဝိသမေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ၊ ဆန္ဒာဒိဝသေန ပါပကမ္မာနိ ကရောန္တော ဒဏ္ဍဗလိဇင်္ဃကဟာပဏာဒိဂ္ဂဟဏေန ဥစ္ဆုယန္တေ ဥစ္ဆုံ ဝိယ မဟာဇနံ ပီဠေသိ ကက္ခဠော ဖရုသော သာဟသိကော၊ ပရေသု အနုဒ္ဒယာမတ္တမ္ပိ နာမဿ နတ္ထိ၊ ဂေဟေ ဣတ္ထီနမ္ပိ ပုတ္တဓီတာနမ္ပိ အမစ္စဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာဒီနမ္ပိ အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ အက္ခိမှိ ပတိတရဇံ ဝိယ၊ ဘတ္တပိဏ္ဍေ သက္ခရာ ဝိယ၊ ပဏှိံ ဝိဇ္ဈိတွာ ပဝိဋ္ဌကဏ္ဋကော ဝိယ စ အဟောသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော မဟာပိင်္ဂလဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. မဟာပိင်္ဂလော ဒီဃရတ္တံ ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ ကာလမကာသိ. တသ္မိံ ကာလကတေ သကလဗာရာဏသိဝါသိနော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ မဟာဟသိတံ ဟသိတွာ ဒါရူနံ သကဋသဟဿေန မဟာပိင်္ဂလံ ဈာပေတွာ အနေကေဟိ ဃဋသဟဿေဟိ အာဠာဟနံ နိဗ္ဗာပေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိတွာ ‘‘ဓမ္မိကော နော ရာဇာ လဒ္ဓေါ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ နဂရေ ဥဿဝဘေရိံ စရာပေတွာ သမုဿိတဓဇပဋာကံ နဂရံ အလင်္ကရိတွာ ဒွါရေ ဒွါရေ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဝိပ္ပကိဏ္ဏလာဇကုသုမမဏ္ဍိတတလေသု အလင်္ကတမဏ္ဍပေသု နိသီဒိတွာ ခါဒိံသု စေဝ ပိဝိံသု စ.

ဗောဓိသတ္တောပိ အလင်္ကတေ မဟာတလေ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တဿ ပလ္လင်္ကဝရဿ မဇ္ဈေ မဟာယသံ အနုဘဝန္တော နိသီဒိ. အမစ္စာ စ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိရဋ္ဌိကဒေါဝါရိကာဒယော စ ရာဇာနံ ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌံသု. အထေကော ဒေါဝါရိကော နာတိဒူရေ ဌတွာ အဿသန္တော ပဿသန္တော ပရောဒိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဒိသွာ ‘‘သမ္မ ဒေါဝါရိက၊ မမ ပိတရိ ကာလကတေ သဗ္ဗေ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာ ဥဿဝံ ကီဠန္တာ ဝိစရန္တိ၊ တွံ ပန ရောဒမာနော ဌိတော၊ ကိံ နု ခေါ မမ ပိတာ တဝေဝ ပိယော အဟောသိ မနာပေါ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၇၉. ‘‘သဗ္ဗော ဇနော ဟိံသိတော ပိင်္ဂလေန၊ တသ္မိံ မတေ ပစ္စယာ ဝေဒယန္တိ၊

ပိယော နု တေ အာသိ အကဏှနေတ္တော၊ ကသ္မာ နု တွံ ရောဒသိ ဒွါရပါလာ’’တိ.

တတ္ထ ဟိံသိတောတိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဒဏ္ဍဗလိအာဒီဟိ ပီဠိတော. ပိင်္ဂလေနာတိ ပိင်္ဂလက္ခေန. တဿ ကိရ ဒွေပိ အက္ခီနိ နိဗ္ဗိဒ္ဓပိင်္ဂလာနိ ဗိဠာရက္ခိဝဏ္ဏာနိ အဟေသုံ၊ တေနေဝဿ ‘‘ပိင်္ဂလော’’တိ နာမံ အကံသု. ပစ္စယာ ဝေဒယန္တီတိ ပီတိယော ပဝေဒယန္တိ. အကဏှနေတ္တောတိ ပိင်္ဂလနေတ္တော. ကသ္မာ နု တွန္တိ ကေန နု ကာရဏေန တွံ ရောဒသိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ကသ္မာ တုဝ’’န္တိ ပါဌော.

သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘နာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ‘မဟာပိင်္ဂလော မတော’တိ သောကေန ရောဒါမိ၊ သီသဿ မေ သုခံ ဇာတံ. ပိင်္ဂလရာဇာ ဟိ ပါသာဒါ ဩတရန္တော စ အာရောဟန္တော စ ကမ္မာရမုဋ္ဌိကာယ ပဟရန္တော ဝိယ မယှံ သီသေ အဋ္ဌဋ္ဌ ခဋကေ ဒေတိ၊ သော ပရလောကံ ဂန္တွာပိ မမ သီသေ ဒဒမာနော ဝိယ နိရယပါလာနမ္ပိ ယမဿပိ သီလေ ခဋကေ ဒဿတိ၊ အထ နံ တေ ‘အတိဝိယ အယံ အမှေ ဗာဓတီ’တိ ပုန ဣဓေဝ အာနေတွာ ဝိဿဇ္ဇေယျုံ၊ အထ မေ သော ပုနပိ သီသေ ခဋကေ ဒဒေယျာတိ ဘယေနာဟံ ရောဒါမီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၈၀. ‘‘န မေ ပိယော အာသိ အကဏှနေတ္တော၊ ဘာယာမိ ပစ္စာဂမနာယ တဿ၊

ဣတော ဂတော ဟိံသေယျ မစ္စုရာဇံ၊ သော ဟိံသိတော အာနေယျ ပုန ဣဓာ’’တိ.

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘သော ရာဇာ ဒါရူနံ ဝါဟသဟဿေန ဒဍ္ဎော ဥဒကဃဋသတေဟိ သိတ္တော၊ သာပိဿ အာဠာဟနဘူမိ သမန္တတော ခတာ၊ ပကတိယာပိ စ ပရလောကံ ဂတာ နာမ အညတ္ထ ဂတိဝသာ ပုန တေနေဝ သရီရေန နာဂစ္ဆန္တိ၊ မာ တွံ ဘာယီ’’တိ တံ သမဿာသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၈၁. ‘‘ဒဍ္ဎော ဝါဟသဟဿေဟိ၊ သိတ္တော ဃဋသတေဟိ သော၊

ပရိက္ခတာ စ သာ ဘူမိ၊ မာ ဘာယိ နာဂမိဿတီ’’တိ.

တတော ပဋ္ဌာယ ဒေါဝါရိကော အဿာသံ ပဋိလဘိ. ဗောဓိသတ္တော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မဟာပိင်္ဂလော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မဟာပိင်္ဂလဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

ဥပါဟနဝဂ္ဂေါ နဝမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဥပါဟနံ ဝီဏာထူဏံ၊ ဝိကဏ္ဏကံ အသိတာဘု၊

ဝစ္ဆနခံ ဗကဉ္စေဝ၊ သာကေတဉ္စ ဧကပဒံ၊

ဟရိတမာတု ပိင်္ဂလံ.