၁၀. သိင်္ဂါလဝဂ္ဂေါ

[၂၄၁] ၁. သဗ္ဗဒါဌဇာတကဝဏ္ဏနာ

သိင်္ဂါလော မာနတ္ထဒ္ဓေါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဒေဝဒတ္တော အဇာတသတ္တုံ ပသာဒေတွာ ဥပ္ပါဒိတံ လာဘသက္ကာရံ စိရဋ္ဌိတိကံ ကာတုံ နာသက္ခိ၊ နာဠာဂိရိပယောဇနေ ပါဋိဟာရိယဿ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ တဿ သော လာဘသက္ကာရော အန္တရဓာယိ. အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တော လာဘသက္ကာရံ ဥပ္ပါဒေတွာ စိရဋ္ဌိတိကံ ကာတုံ နာသက္ခီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣဒါနေဝ အတ္တနော ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရံ အန္တရဓာပေတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အန္တရဓာပေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ပုရောဟိတော အဟောသိ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ အဋ္ဌာရသန္နဉ္စ သိပ္ပါနံ ပါရံ ဂတော. သော ပထဝီဇယမန္တံ နာမ ဇာနာတိ. ပထဝီဇယမန္တောတိ အာဝဋ္ဋနမန္တော ဝုစ္စတိ. အထေကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘တံ မန္တံ သဇ္ဈာယိဿာမီ’’တိ ဧကသ္မိံ အင်္ဂဏဋ္ဌာနေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသီဒိတွာ သဇ္ဈာယမကာသိ. တံ ကိရ မန္တံ အညဝိဟိတံ ဓိတိဝိရဟိတံ သာဝေတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မာ နံ သော တထာရူပေ ဌာနေ သဇ္ဈာယတိ. အထဿ သဇ္ဈာယနကာလေ ဧကော သိင်္ဂါလော ဧကသ္မိံ ဗိလေ နိပန္နော တံ မန္တံ သုတွာဝ ပဂုဏမကာသိ. သော ကိရ အနန္တရာတီတေ အတ္တဘာဝေ ပဂုဏပထဝီဇယမန္တော ဧကော ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ. ဗောဓိသတ္တော သဇ္ဈာယံ ကတွာ ဥဋ္ဌာယ ‘‘ပဂုဏော ဝတ မေ အယံ မန္တော’’တိ အာဟ. သိင်္ဂါလော ဗိလာ နိက္ခမိတွာ ‘‘အမ္ဘော ဗြာဟ္မဏ၊ အယံ မန္တော တယာပိ မမေဝ ပဂုဏတရော’’တိ ဝတွာ ပလာယိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘အယံ သိင်္ဂါလော မဟန္တံ အကုသလံ ကရိဿတီ’’တိ ‘‘ဂဏှထ ဂဏှထာ’’တိ ထောကံ အနုဗန္ဓိ. သိင်္ဂါလော ပလာယိတွာ အရညံ ပါဝိသိ.

သော ဂန္တွာ ဧကံ သိင်္ဂါလိံ ထောကံ သရီရေ ဍံသိ၊ ‘‘ကိံ၊ သာမီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘မယှံ ဇာနာသိ န ဇာနာသီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘အာမ၊ ဇာနာမီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သော ပထဝီဇယမန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ အနေကာနိ သိင်္ဂါလသတာနိ အာဏာပေတွာ သဗ္ဗေပိ ဟတ္ထိအဿသီဟဗျဂ္ဃသူကရမိဂါဒယော စတုပ္ပဒေ အတ္တနော သန္တိကေ အကာသိ. ကတွာ စ ပန သဗ္ဗဒါဌော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဧကံ သိင်္ဂါလိံ အဂ္ဂမဟေသိံ အကာသိ. ဒွိန္နံ ဟတ္ထီနံ ပိဋ္ဌေ သီဟော တိဋ္ဌတိ၊ သီဟပိဋ္ဌေ သဗ္ဗဒါဌော သိင်္ဂါလော ရာဇာ သိင်္ဂါလိယာ အဂ္ဂမဟေသိယာ သဒ္ဓိံ နိသီဒတိ၊ မဟန္တော ယသော အဟောသိ. သော ယသမဟန္တေန ပမဇ္ဇိတွာ မာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ သဗ္ဗစတုပ္ပဒပရိဝုတော ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရဋ္ဌာနံ သမ္ပာပုဏိ၊ ပရိသာ ဒွါဒသယောဇနာ အဟောသိ. သော အဝိဒူရေ ဌိတောယေဝ ‘‘ရဇ္ဇံ ဝါ ဒေတု၊ ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ ရညော သာသနံ ပေသေသိ. ဗာရာဏသိဝါသိနော ဘီတတသိတာ နဂရဒွါရာနိ ပိဒဟိတွာ အဋ္ဌံသု.

ဗောဓိသတ္တော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မာ ဘာယိ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗဒါဌသိင်္ဂါလေန သဒ္ဓိံ ယုဒ္ဓံ မမ ဘာရော၊ ဌပေတွာ မံ အညော တေန သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ ရာဇာနဉ္စ နာဂရေ စ သမဿာသေတွာ ‘‘ကိန္တိ ကတွာ နု ခေါ သဗ္ဗဒါဌော ရဇ္ဇံ ဂဟေဿတိ၊ ပုစ္ဆိဿာမိ တာဝ န’’န္တိ ဒွါရဋ္ဋာလကံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘သမ္မ သဗ္ဗဒါဌ၊ ကိန္တိ ကတွာ ဣမံ ရဇ္ဇံ ဂဏှိဿသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သီဟနာဒံ နဒါပေတွာ မဟာဇနံ သဒ္ဒေန သန္တာသေတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘အတ္ထေတ’’န္တိ ဉတွာ အဋ္ဋာလကာ ဩရုယှ ‘‘သကလဒွါဒသယောဇနိကဗာရာဏသိနဂရဝါသိနော ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒါနိ မာသပိဋ္ဌေန လဉ္ဇန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ. မဟာဇနော ဘေရိယာ အာဏံ သုတွာ အန္တမသော ဗိဠာလေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနဉ္စေဝ အတ္တနော စ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒါနိ ယထာ ပရဿ သဒ္ဒံ သောတုံ န သက္ကာ၊ ဧဝံ မာသပိဋ္ဌေန လဉ္ဇိ.

အထ ဗောဓိသတ္တော ပုန အဋ္ဋာလကံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘သဗ္ဗဒါဌာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ? ‘‘ဣမံ ရဇ္ဇံ ကိန္တိ ကတွာ ဂဏှိဿသီ’’တိ? ‘‘သီဟနာဒံ နဒါပေတွာ မနုဿေ တာသေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. ‘‘သီဟနာဒံ နဒါပေတုံ န သက္ခိဿသိ. ဇာတိသမ္ပန္နာ ဟိ သုရတ္တဟတ္ထပါဒါ ကေသရသီဟရာဇာနော တာဒိသဿ ဇရသိင်္ဂါလဿ အာဏံ န ကရိဿန္တီ’’တိ. သိင်္ဂါလော မာနတ္ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ‘‘အညေ တာဝ သီဟာ တိဋ္ဌန္တု၊ ယဿာဟံ ပိဋ္ဌေ နိသိန္နော၊ တညေဝ နဒါပေဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘တေန ဟိ နဒါပေဟိ၊ ယဒိ သက္ကောသီ’’တိ. သော ယသ္မိံ သီဟေ နိသိန္နော၊ တဿ ‘‘နဒါဟီ’’တိ ပါဒေန သညံ အဒါသိ. သီဟော ဟတ္ထိကုမ္ဘေ မုခံ ဥပ္ပီဠေတွာ တိက္ခတ္တုံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သီဟနာဒံ နဒိ. ဟတ္ထီ သန္တာသပ္ပတ္တာ ဟုတွာ သိင်္ဂါလံ ပါဒမူလေ ပါတေတွာ ပါဒေနဿ သီသံ အက္ကမိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ အကံသု၊ သဗ္ဗဒါဌော တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော. တေပိ ဟတ္ထီ သီဟနာဒံ သုတွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ အညမညံ ဩဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိံသု၊ ဌပေတွာ သီဟေ သေသာပိ မိဂသူကရာဒယော သသဗိဠာရပရိယောသာနာ သဗ္ဗေ စတုပ္ပါဒါ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိံသု. သီဟာ ပလာယိတွာ အရညံ ပဝိသိံသု၊ ဒွါဒသယောဇနိကော မံသရာသိ အဟောသိ. ဗောဓိသတ္တော အဋ္ဋာလကာ ဩတရိတွာ နဂရဒွါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ ‘‘သဗ္ဗေ အတ္တနော ကဏ္ဏေသု မာသပိဋ္ဌံ အပနေတွာ မံသတ္ထိကာ မံသံ အာဟရန္တူ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ. မနုဿာ အလ္လမံသံ ခါဒိတွာ သေသံ သုက္ခာပေတွာ ဝလ္လူရမကံသု. တသ္မိံ ကိရ ကာလေ ဝလ္လူရကရဏံ ဥဒပါဒီတိ ဝဒန္တိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဣမာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ –

၁၈၂. ‘‘သိင်္ဂါလော မာနတ္ထဒ္ဓေါ စ၊ ပရိဝါရေန အတ္ထိကော၊

ပါပုဏိ မဟတိံ ဘူမိံ၊ ရာဇာသိ သဗ္ဗဒါဌိနံ.

၁၈၃. ‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု၊ ယော ဟောတိ ပရိဝါရဝါ၊

သော ဟိ တတ္ထ မဟာ ဟောတိ၊ သိင်္ဂါလော ဝိယ ဒါဌိန’’န္တိ.

တတ္ထ မာနတ္ထဒ္ဓေါတိ ပရိဝါရံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နေန မာနေန ထဒ္ဓေါ. ပရိဝါရေန အတ္ထိကောတိ ဥတ္တရိမ္ပိ ပရိဝါရေန အတ္ထိကော ဟုတွာ. မဟတိံ ဘူမိန္တိ မဟန္တံ သမ္ပတ္တိံ. ရာဇာသိ သဗ္ဗဒါဌိနန္တိ သဗ္ဗေသံ ဒါဌီနံ ရာဇာ အာသိ. သော ဟိ တတ္ထ မဟာ ဟောတီတိ သော ပရိဝါရသမ္ပန္နော ပုရိသော တေသု ပရိဝါရေသု မဟာ နာမ ဟောတိ. သိင်္ဂါလော ဝိယ ဒါဌိနန္တိ ယထာ သိင်္ဂါလော ဒါဌီနံ မဟာ အဟောသိ၊ ဧဝံ မဟာ ဟောတိ၊ အထ သော သိင်္ဂါလော ဝိယ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတွာ တံ ပရိဝါရံ နိဿာယ ဝိနာသံ ပါပုဏာတီတိ.

‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ရာဇာ သာရိပုတ္တော၊ ပုရောဟိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သဗ္ဗဒါဌဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၂၄၂] ၂. သုနခဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဗာလော ဝတာယံ သုနခေါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အမ္ဗဏကောဋ္ဌကေ အာသနသာလာယ ဘတ္တဘုဉ္ဇနသုနခံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တံ ကိရ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပါနီယဟာရကာ ဂဟေတွာ တတ္ထ ပေါသေသုံ. သော အပရဘာဂေ တတ္ထ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော ထူလသရီရော အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ ဧကော ဂါမဝါသီ ပုရိသော တံ ဌာနံ ပတ္တော သုနခံ ဒိသွာ ပါနီယဟာရကာနံ ဥတ္တရိသာဋကဉ္စ ကဟာပဏဉ္စ ဒတွာ ဂဒ္ဒူလေန ဗန္ဓိတွာ တံ အာဒါယ ပက္ကာမိ. သော ဂဟေတွာ နီယမာနော န ဝဿိ၊ ဒိန္နံ ဒိန္နံ ခါဒန္တော ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အဂမာသိ. အထ သော ပုရိသော ‘‘အယံ ဣဒါနိ မံ ပိယာယတီ’’တိ ဂဒ္ဒူလံ မောစေသိ၊ သော ဝိဿဋ္ဌမတ္တော ဧကဝေဂေန အာသနသာလမေဝ ဂတော. ဘိက္ခူ တံ ဒိသွာ တေန ဂတကာရဏံ ဇာနိတွာ သာယနှသမယေ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အာသနသာလာယ သုနခေါ ဗန္ဓနမောက္ခကုသလော ဝိဿဋ္ဌမတ္တောဝ ပုန အာဂတော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သော သုနခေါ ဣဒါနေဝ ဗန္ဓနမောက္ခကုသလော၊ ပုဗ္ဗေပိ ကုသလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ အဂ္ဂဟေသိ. တဒါ ဗာရာဏသိယံ ဧကဿ မနုဿဿ သုနခေါ အဟောသိ၊ သော ပိဏ္ဍိဘတ္တံ လဘန္တော ထူလသရီရော ဇာတော. အထေကော ဂါမဝါသီ ဗာရာဏသိံ အာဂတော တံ သုနခံ ဒိသွာ တဿ မနုဿဿ ဥတ္တရိသာဋကဉ္စ ကဟာပဏဉ္စ ဒတွာ သုနခံ ဂဟေတွာ စမ္မယောတ္တေန ဗန္ဓိတွာ ယောတ္တကောဋိယံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော အဋဝိမုခေ ဧကံ သာလံ ပဝိသိတွာ သုနခံ ဗန္ဓိတွာ ဖလကေ နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ. တသ္မိံ ကာလေ ဗောဓိသတ္တော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အဋဝိံ ပဋိပန္နော တံ သုနခံ ယောတ္တေန ဗန္ဓိတွာ ဌပိတံ ဒိသွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၈၄. ‘‘ဗာလော ဝတာယံ သုနခေါ၊ ယော ဝရတ္တံ န ခါဒတိ၊

ဗန္ဓနာ စ ပမုဉ္စေယျ၊ အသိတော စ ဃရံ ဝဇေ’’တိ.

တတ္ထ ပမုဉ္စေယျာတိ ပမောစေယျ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အသိတော စ ဃရံ ဝဇေတိ အသိတော သုဟိတော ဟုတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆေယျ.

တံ သုတွာ သုနခေါ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၈၅. ‘‘အဋ္ဌိတံ မေ မနသ္မိံ မေ၊ အထော မေ ဟဒယေ ကတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ၊ ယာဝ ပဿုပတူ ဇနော’’တိ.

တတ္ထ အဋ္ဌိတံ မေ မနသ္မိံ မေတိ ယံ တုမှေ ကထေထ၊ တံ မယာ အဓိဋ္ဌိတမေဝ၊ မနသ္မိံယေဝ မေ ဧတံ. အထော မေ ဟဒယေ ကတန္တိ အထ စ ပန မေ တုမှာကံ ဝစနံ ဟဒယေ ကတမေဝ. ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမီတိ ကာလံ ပဋိမာနေမိ. ယာဝ ပဿုပတူ ဇနောတိ ယာဝါယံ မဟာဇနော ပသုပတု နိဒ္ဒံ ဩက္ကမတု၊ တာဝါဟံ ကာလံ ပဋိမာနေမိ. ဣတရထာ ဟိ ‘‘အယံ သုနခေါ ပလာယတီ’’တိ ရဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ တသ္မာ ရတ္တိဘာဂေ သဗ္ဗေသံ သုတ္တကာလေ စမ္မယောတ္တံ ခါဒိတွာ ပလာယိဿာမီတိ. သော ဧဝံ ဝတွာ မဟာဇနေ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တေ ယောတ္တံ ခါဒိတွာ သုဟိတော ဟုတွာ ပလာယိတွာ အတ္တနော သာမိကာနံ ဃရမေဝ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သုနခေါဝ ဧတရဟိ သုနခေါ၊ ပဏ္ဍိတပုရိသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သုနခဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၂၄၃] ၃. ဂုတ္တိလဇာတကဝဏ္ဏနာ

သတ္တတန္တိံ သုမဓုရန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တသ္မိဉှိ ကာလေ ဘိက္ခူ ဒေဝဒတ္တံ အာဟံသု – ‘‘အာဝုသော ဒေဝဒတ္တ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တုယှံ အာစရိယော၊ တွံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ နိဿာယ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဏှိ၊ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဥပ္ပါဒေသိ၊ အာစရိယဿ နာမ ပဋိသတ္တုနာ ဘဝိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ. ဒေဝဒတ္တော ‘‘ကိံ ပန မေ၊ အာဝုသော၊ သမဏော ဂေါတမော အာစရိယော၊ နနု မယာ အတ္တနော ဗလေနေဝ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟိတာနိ၊ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဥပ္ပါဒိတာနီ’’တိ အာစရိယံ ပစ္စက္ခာသိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တော အာစရိယံ ပစ္စက္ခာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပဋိသတ္တု ဟုတွာ မဟာဝိနာသံ ပတ္တော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣဒါနေဝ အာစရိယံ ပစ္စက္ခာယ မမ ပဋိသတ္တု ဟုတွာ ဝိနာသံ ပါပုဏာတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပတ္တောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂန္ဓဗ္ဗကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ‘‘ဂုတ္တိလကုမာရော’’တိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော ဂန္ဓဗ္ဗသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ ဂုတ္တိလဂန္ဓဗ္ဗော နာမ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂဂန္ဓဗ္ဗော အဟောသိ. သော ဒါရာဘရဏံ အကတွာ အန္ဓေ မာတာပိတရော ပေါသေသိ. တဒါ ဗာရာဏသိဝါသိနော ဝါဏိဇာ ဝဏိဇ္ဇာယ ဥဇ္ဇေနိနဂရံ ဂန္တွာ ဥဿဝေ ဃုဋ္ဌေ ဆန္ဒကံ သံဟရိတွာ ဗဟုံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဉ္စ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာဒီနိ စ အာဒါယ ကီဠနဋ္ဌာနေ သန္နိပတိတွာ ‘‘ဝေတနံ ဒတွာ ဧကံ ဂန္ဓဗ္ဗံ အာနေထာ’’တိ အာဟံသု. တေန စ သမယေန ဥဇ္ဇေနိယံ မူသိလော နာမ ဇေဋ္ဌဂန္ဓဗ္ဗော ဟောတိ၊ တေ တံ ပက္ကောသာပေတွာ အတ္တနော ဂန္ဓဗ္ဗံ ကာရေသုံ.

မူသိလော ဝီဏံ ဝါဒန္တော ဝီဏံ ဥတ္တမမုစ္ဆနာယ မုစ္ဆိတွာ ဝါဒေသိ. တေသံ ဂုတ္တိလဂန္ဓဗ္ဗဿ ဂန္ဓဗ္ဗေ ဇာတပရိစယာနံ တဿ ဂန္ဓဗ္ဗံ ကိလဉ္ဇကဏ္ဍူဝနံ ဝိယ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာသိ၊ ဧကောပိ ပဟဋ္ဌာကာရံ န ဒဿေသိ. မူသိလော တေသု တုဋ္ဌာကာရံ အဒဿေန္တေသု ‘‘အတိခရံ ကတွာ ဝါဒေမိ မညေ’’တိ မဇ္ဈိမမုစ္ဆနာယ မုစ္ဆိတွာ မဇ္ဈိမသရေန ဝါဒေသိ၊ တေ တတ္ထပိ မဇ္ဈတ္တာဝ အဟေသုံ. အထ သော ‘‘ဣမေ န ကိဉ္စိ ဇာနန္တိ မညေ’’တိ သယမ္ပိ အဇာနနကော ဝိယ ဟုတွာ တန္တိယော သိထိလေ ဝါဒေသိ၊ တေ တတ္ထပိ န ကိဉ္စိ အာဟံသု. အထ နေ မူသိလော ‘‘အမ္ဘော ဝါဏိဇာ၊ ကိံ နု ခေါ မယိ ဝီဏံ ဝါဒေန္တေ တုမှေ န တုဿထာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တွံ ဝီဏံ ဝါဒေသိ၊ မယဉှိ ‘အယံ ဝီဏံ မုစ္ဆေတီ’တိ သညံ အကရိမှာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တုမှေ မယာ ဥတ္တရိတရံ အာစရိယံ ဇာနာထ၊ ဥဒါဟု အတ္တနော အဇာနနဘာဝေန န တုဿထာ’’တိ. ဝါဏိဇာ ‘‘ဗာရာဏသိယံ ဂုတ္တိလဂန္ဓဗ္ဗဿ ဝီဏာသဒ္ဒံ သုတပုဗ္ဗာနံ တဝ ဝီဏာသဒ္ဒေါ ဣတ္ထီနံ ဒါရကေ တောသာပနသဒ္ဒေါ ဝိယ ဟောတီ’’တိ အာဟံသု. ‘‘တေန ဟိ၊ ဟန္ဒ၊ တုမှေဟိ ဒိန္နပရိဗ္ဗယံ ပဋိဂ္ဂဏှထ၊ န မယှံ ဧတေနတ္ထော၊ အပိစ ခေါ ပန ဗာရာဏသိံ ဂစ္ဆန္တာ မံ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဂမနကာလေ တံ အာဒါယ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ တဿ ‘‘ဧတံ ဂုတ္တိလဿ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ အာစိက္ခိတွာ သကသကနိဝေသနံ အဂမိံသု.

မူသိလော ဗောဓိသတ္တဿ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ လဂ္ဂေတွာ ဌပိတံ ဗောဓိသတ္တဿ ဇာတိဝီဏံ ဒိသွာ ဂဟေတွာ ဝါဒေသိ၊ အထ ဗောဓိသတ္တဿ မာတာပိတရော အန္ဓဘာဝေန တံ အပဿန္တာ ‘‘မူသိကာ မညေ ဝီဏံ ခါဒန္တီ’’တိ သညာယ ‘‘သုသူ’’တိ အာဟံသု. တသ္မိံ ကာလေ မူသိလော ဝီဏံ ဌပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကုတော အာဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာစရိယဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတုံ ဥဇ္ဇေနိတော အာဂတောမှီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကဟံ အာစရိယော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဝိပ္ပဝုတ္ထော၊ တာတ၊ အဇ္ဇ အာဂမိဿတီ’’တိ သုတွာ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ ဗောဓိသတ္တံ အာဂတံ ဒိသွာ တေန ကတပဋိသန္ထာရော အတ္တနော အာဂတကာရဏံ အာရောစေသိ. ဗောဓိသတ္တော အင်္ဂဝိဇ္ဇာပါဌကော၊ သော တဿ အသပ္ပုရိသဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဂစ္ဆ တာတ၊ နတ္ထိ တဝ သိပ္ပ’’န္တိ ပဋိက္ခိပိ. သော ဗောဓိသတ္တဿ မာတာပိတူနံ ပါဒေ ဂဟေတွာ ဥပကာရံ ကရောန္တော တေ အာရာဓေတွာ ‘‘သိပ္ပံ မေ ဒါပေထာ’’တိ ယာစိ. ဗောဓိသတ္တော မာတာပိတူဟိ ပုနပ္ပုနံ ဝုစ္စမာနော တေ အတိက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တော သိပ္ပံ အဒါသိ. သော ဗောဓိသတ္တေနေဝ သဒ္ဓိံ ရာဇနိဝေသနံ ဂစ္ဆတိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘ကော ဧသ၊ အာစရိယာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မယှံ အန္တေဝါသိကော၊ မဟာရာဇာ’’တိ. သော အနုက္ကမေန ရညော ဝိဿာသိကော အဟောသိ. ဗောဓိသတ္တော အာစရိယမုဋ္ဌိံ အကတွာ အတ္တနော ဇာနနနိယာမေန သဗ္ဗံ သိပ္ပံ သိက္ခာပေတွာ ‘‘နိဋ္ဌိတံ တေ၊ တာတ၊ သိပ္ပ’’န္တိ အာဟ.

သော စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ သိပ္ပံ ပဂုဏံ၊ ဣဒဉ္စ ဗာရာဏသိနဂရံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂနဂရံ၊ အာစရိယောပိ မဟလ္လကော၊ ဣဓေဝ မယာ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော အာစရိယံ အာဟ – ‘‘အာစရိယ အဟံ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ. အာစရိယော ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ ရညော အာရောစေဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ‘‘အမှာကံ အန္တေဝါသိကော ဒေဝံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဣစ္ဆတိ၊ ဒေယျဓမ္မမဿ ဇာနာထာ’’တိ ရညော အာရောစေတွာ ရညာ ‘‘တုမှာကံ ဒေယျဓမ္မတော ဥပဍ္ဎံ လဘိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ တံ ပဝတ္တိံ မူသိလဿ အာရောစေသိ. မူသိလော ‘‘အဟံ တုမှေဟိ သမကညေဝ လဘန္တော ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ၊ န အလဘန္တော’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘နနု အဟံ တုမှာကံ ဇာနနသိပ္ပံ သဗ္ဗံ ဇာနာမီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဇာနာသီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ မယှံ ဥပဍ္ဎံ ဒေတီ’’တိ? ဗောဓိသတ္တော ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘ယဒိ ဧဝံ တုမှေဟိ သမကံ သိပ္ပံ ဒဿေတုံ သက္ကောန္တော သမကံ လဘိဿတီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ရညော ဝစနံ တဿ အာရောစေတွာ တေန ‘‘သာဓု ဒဿေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ရညော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ ‘‘သာဓု ဒဿေတု၊ ကတရဒိဝသံ သာကစ္ဆာ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ဟောတု၊ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ.

ရာဇာ မူသိလံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ သာကစ္ဆံ ကရိဿသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာစရိယေန သဒ္ဓိံ ဝိဂ္ဂဟော နာမ န ဝဋ္ဋတိ၊ မာ ကရီ’’တိ ဝါရိယမာနောပိ ‘‘အလံ၊ မဟာရာဇ၊ ဟောတုယေဝ မေ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ သတ္တမေ ဒိဝသေ သာကစ္ဆာ၊ ကတရဿ ဇာနိဘာဝံ ဇာနိဿာမာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ဣတော ကိရ သတ္တမေ ဒိဝသေ အာစရိယဂုတ္တိလော စ အန္တေဝါသိကမူသိလော စ ရာဇဒွါရေ အညမညံ သာကစ္ဆံ ကတွာ သိပ္ပံ ဒဿေဿန္တိ၊ နာဂရာ သန္နိပတိတွာ သိပ္ပံ ပဿန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ.

ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မူသိလော ဒဟရော တရုဏော၊ အဟံ မဟလ္လကော ပရိဟီနထာမော၊ မဟလ္လကဿ ကိရိယာ နာမ န သမ္ပဇ္ဇတိ. အန္တေဝါသိကေ နာမ ပရာဇိတေပိ ဝိသေသော နတ္ထိ၊ အန္တေဝါသိကဿ ပန ဇယေ သတိ ပတ္တဗ္ဗလဇ္ဇတော အရညံ ပဝိသိတွာ မရဏံ ဝရတရ’’န္တိ. သော အရညံ ပဝိသိတွာ မရဏဘယေန နိဝတ္တတိ၊ လဇ္ဇာဘယေန ဂစ္ဆတိ. ဧဝမဿ ဂမနာဂမနံ ကရောန္တဿေဝ ဆ ဒိဝသာ အတိက္ကန္တာ၊ တိဏာနိ မတာနိ၊ ဇင်္ဃမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗတ္တိ. တသ္မိံ ခဏေ သက္ကဿ ဘဝနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ. သက္ကော အာဝဇ္ဇမာနော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ဂုတ္တိလဂန္ဓဗ္ဗော အန္တေဝါသိကဿ ဘယေန အရညေ မဟာဒုက္ခံ အနုဘောတိ၊ ဧတဿ မယာ အဝဿယေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝေဂေန ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပုရတော ဌတွာ ‘‘အာစရိယ၊ ကသ္မာ အရညံ ပဝိဋ္ဌောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သက္ကောဟမသ္မီ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အဟံ ခေါ၊ ဒေဝရာဇ၊ အန္တေဝါသိကတော ပရာဇယဘယေန အရညံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၈၆. ‘‘သတ္တတန္တိံ သုမဓုရံ၊ ရာမဏေယျံ အဝါစယိံ၊

သော မံ ရင်္ဂမှိ အဝှေတိ၊ သရဏံ မေ ဟောတိ ကောသိယာ’’တိ.

တဿတ္ထော – အဟံ၊ ဒေဝရာဇ၊ မူသိလံ နာမ အန္တေဝါသိကံ သတ္တတန္တိံ သုမဓုရံ ရာမဏေယျံ ဝီဏံ အတ္တနော ဇာနနနိယာမေန သိက္ခာပေသိံ၊ သော မံ ဣဒါနိ ရင်္ဂမဏ္ဍလေ ပက္ကောသတိ၊ တဿ မေ တွံ၊ ကောသိယဂေါတ္တ၊ သရဏံ ဟောဟီတိ.

သက္ကော တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘မာ ဘာယိ၊ အဟံ တေ တာဏဉ္စ လေဏဉ္စာ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၈၇. ‘‘အဟံ တံ သရဏံ သမ္မ၊ အဟမာစရိယပူဇကော၊

န တံ ဇယိဿတိ သိဿော၊ သိဿမာစရိယ ဇေဿသီ’’တိ.

တတ္ထ အဟံ တံ သရဏန္တိ အဟံ သရဏံ အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ ဟုတွာ တံ တာယိဿာမိ. သမ္မာတိ ပိယဝစနမေတံ. သိဿမာစရိယ၊ ဇေဿသီတိ၊ အာစရိယ၊ တွံ ဝီဏံ ဝါဒယမာနော သိဿံ ဇိနိဿသိ. အပိစ တွံ ဝီဏံ ဝါဒေန္တော ဧကံ တန္တိံ ဆိန္ဒိတွာ ဆ ဝါဒေယျာသိ၊ ဝီဏာယ တေ ပကတိသဒ္ဒေါ ဘဝိဿတိ. မူသိလောပိ တန္တိံ ဆိန္ဒိဿတိ၊ အထဿ ဝီဏာယ သဒ္ဒေါ န ဘဝိဿတိ. တသ္မိံ ခဏေ သော ပရာဇယံ ပါပုဏိဿတိ. အထဿ ပရာဇယဘာဝံ ဉတွာ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ စတုတ္ထမ္ပိ ပဉ္စမမ္ပိ သတ္တမမ္ပိ တန္တိံ ဆိန္ဒိတွာ သုဒ္ဓဒဏ္ဍကမေဝ ဝါဒေယျာသိ၊ ဆိန္နတန္တိကောဋီဟိ သရော နိက္ခမိတွာ သကလံ ဒွါဒသယောဇနိကံ ဗာရာဏသိနဂရံ ဆာဒေတွာ ဌဿတီတိ.

ဧဝံ ဝတွာ သက္ကော ဗောဓိသတ္တဿ တိဿော ပါသကဃဋိကာ ဒတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဝီဏာသဒ္ဒေနေဝ ပန သကလနဂရေ ဆာဒိတေ ဣတော ဧကံ ပါသကဃဋိကံ အာကာသေ ခိပေယျာသိ၊ အထ တေ ပုရတော ဩတရိတွာ တီဏိ အစ္ဆရာသတာနိ နစ္စိဿန္တိ. တာသံ နစ္စနကာလေ စ ဒုတိယံ ခိပေယျာသိ၊ အထာပရာနိပိ တီဏိ သတာနိ ဩတရိတွာ တဝ ဝီဏာဓုရေ နစ္စိဿန္တိ. တတော တတိယံ ခိပေယျာသိ၊ အထာပရာနိ တီဏိ သတာနိ ဩတရိတွာ ရင်္ဂမဏ္ဍလေ နစ္စိဿန္တိ. အဟမ္ပိ တေ သန္တိကံ အာဂမိဿာမိ၊ ဂစ္ဆ မာ ဘာယီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ အဿာသေသိ. ဗောဓိသတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယေ ဂေဟံ အဂမာသိ. နာဂရာ ရာဇဒွါရသမီပေ မဏ္ဍပံ ကတွာ ရညော အာသနံ ပညပေသုံ. ရာဇာ ပါသာဒါ ဩတရိတွာ အလင်္ကတမဏ္ဍပေ ပလ္လင်္ကမဇ္ဈေ နိသီဒိ၊ ဒွါဒသသဟဿာ အလင်္ကတိတ္ထိယော အမစ္စဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာဒယော စ ရာဇာနံ ပရိဝါရယိံသု၊ သဗ္ဗေ နာဂရာ သန္နိပတိံသု၊ ရာဇင်္ဂဏေ စက္ကာတိစက္ကေ မဉ္စာတိမဉ္စေ ဗန္ဓိံသု.

ဗောဓိသတ္တောပိ နှာတာနုလိတ္တော နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝီဏံ ဂါဟာပေတွာ အတ္တနော ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ. သက္ကော အဒိဿမာနကာယေန အာဂန္တွာ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ၊ ဗောဓိသတ္တောယေဝ နံ ပဿတိ. မူသိလောပိ အာဂန္တွာ အတ္တနော အာသနေ နိသီဒိ. မဟာဇနော ပရိဝါရေသိ၊ အာဒိတောဝ ဒွေပိ သမသမံ ဝါဒယိံသု. မဟာဇနော ဒွိန္နမ္ပိ ဝါဒိတေန တုဋ္ဌော ဥက္ကုဋ္ဌိသဟဿာနိ ပဝတ္တေသိ. သက္ကော အာကာသေ ဌတွာ ဗောဓိသတ္တညေဝ သာဝေန္တော ‘‘ဧကံ တန္တိံ ဆိန္ဒာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော တန္တိံ ဆိန္ဒိ၊ သာ ဆိန္နာပိ ဆိန္နကောဋိယာ သရံ မုဉ္စတေဝ၊ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗံ ဝိယ ဝတ္တတိ. မူသိလောပိ တန္တိံ ဆိန္ဒိ၊ တတော သဒ္ဒေါ န နိက္ခမိ. အာစရိယော ဒုတိယမ္ပိ ဆိန္ဒိ ။ပေ။ သတ္တမမ္ပိ ဆိန္ဒိ. သုဒ္ဓဒဏ္ဍကံ ဝါဒေန္တဿ သဒ္ဒေါ နဂရံ ဆာဒေတွာ အဋ္ဌာသိ. စေလုက္ခေပသဟဿာနိ စေဝ ဥက္ကုဋ္ဌိသဟဿာနိ စ ပဝတ္တယိံသု. ဗောဓိသတ္တော ဧကံ ပါသကံ အာကာသေ ခိပိ၊ တီဏိ အစ္ဆရာသတာနိ ဩတရိတွာ နစ္စိံသု. ဧဝံ ဒုတိယေ စ တတိယေ စ ခိတ္တေ တီဏိ တီဏိ အစ္ဆရာသတာနိ ဩတရိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ နစ္စိံသု.

တသ္မိံ ခဏေ ရာဇာ မဟာဇနဿ ဣင်္ဂိတသညံ အဒါသိ၊ မဟာဇနော ဥဋ္ဌာယ ‘‘တွံ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ ဝိရုဇ္ဈိတွာ ‘သမကာရံ ကရောမီ’တိ ဝါယမသိ၊ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသီ’’တိ မူသိလံ တဇ္ဇေတွာ ဂဟိတဂဟိတေဟေဝ ပါသာဏဒဏ္ဍာဒီဟိ သံစုဏ္ဏေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ပါဒေ ဂဟေတွာ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေသိ. ရာဇာ တုဋ္ဌစိတ္တော ဃနဝဿံ ဝဿာပေန္တော ဝိယ ဗောဓိသတ္တဿ ဗဟုံ ဓနံ အဒါသိ၊ တထာ နာဂရာ. သက္ကော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘အဟံ တေ၊ ပဏ္ဍိတ၊ သဟဿယုတ္တံ အာဇညရထံ ဂါဟာပေတွာ ပစ္ဆာ မာတလိံ ပေသေဿာမိ၊ တွံ သဟဿယုတ္တံ ဝေဇယန္တရထဝရံ အဘိရုယှ ဒေဝလောကံ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ.

အထ နံ ဂန္တွာ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ နိသိန္နံ ‘‘ကဟံ ဂတာတ္ထ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဒေဝဓီတရော ပုစ္ဆိံသု. သက္ကော တာသံ တံ ကာရဏံ ဝိတ္ထာရေန ကထေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ သီလဉ္စ ဂုဏဉ္စ ဝဏ္ဏေသိ. ဒေဝဓီတရော ‘‘မဟာရာဇ၊ မယမ္ပိ အာစရိယံ ဒဋ္ဌုကာမာ၊ ဣဓ နံ အာနေဟီ’’တိ အာဟံသု. သက္ကော မာတလိံ အာမန္တေတွာ ‘‘တာတ၊ ဒေဝစ္ဆရာ ဂုတ္တိလဂန္ဓဗ္ဗံ ဒဋ္ဌုကာမာ၊ ဂစ္ဆ နံ ဝေဇယန္တရထေ နိသီဒါပေတွာ အာနေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ အာနေသိ. သက္ကော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ ‘‘ဒေဝကညာ ကိရ တေ၊ အာစရိယ၊ ဂန္ဓဗ္ဗံ သောတုကာမာ’’တိ အာဟ. ‘‘မယံ မဟာရာဇ၊ ဂန္ဓဗ္ဗာ နာမ သိပ္ပံ နိဿာယ ဇီဝါမ၊ မူလံ လဘန္တာ ဝါဒေယျာမာ’’တိ. ‘‘ဝါဒေဟိ၊ အဟံ တေ မူလံ ဒဿာမီ’’တိ. ‘‘န မယှံ အညေန မူလေနတ္ထော၊ ဣမာ ပန ဒေဝဓီတရော အတ္တနော အတ္တနော ကလျာဏကမ္မံ ကထေန္တု၊ ဧဝါဟံ ဝါဒေဿာမီ’’တိ. အထ နံ ဒေဝဓီတရော အာဟံသု – ‘‘အမှေဟိ ကတံ ကလျာဏကမ္မံ ပစ္ဆာ တုမှာကံ ကထေဿာမ၊ ဂန္ဓဗ္ဗံ ကရောဟိ အာစရိယာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော သတ္တာဟံ ဒေဝတာနံ ဂန္ဓဗ္ဗံ အကာသိ၊ တံ ဒိဗ္ဗဂန္ဓဗ္ဗံ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝဓီတာနံ ကလျာဏကမ္မံ ပုစ္ဆိ. ဧကံ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဥတ္တမဝတ္ထံ ဒတွာ သက္ကဿ ပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တံ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရံ ဥတ္တမဝတ္ထဒေဝကညံ ‘‘တွံ ပုရိမဘဝေ ကိံ ကမ္မံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တဿ ပုစ္ဆနာကာရော စ ဝိဿဇ္ဇနာ စ ဝိမာနဝတ္ထုမှိ အာဂတမေဝ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ –

‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန၊ ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ၊ ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ.

‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော၊ ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ၊ ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ.

‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ၊ မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊ ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ.

‘‘ဝတ္ထုတ္တမဒါယိကာ နာရီ၊ ပဝရာ ဟောတိ နရေသု နာရီသု၊

ဧဝံ ပိယရူပဒါယိကာ မနာပံ၊ ဒိဗ္ဗံ သာ လဘတေ ဥပေစ္စ ဌာနံ.

‘‘တဿာ မေ ပဿ ဝိမာနံ၊ အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနီဟမသ္မိ၊

အစ္ဆရာသဟဿဿာဟံ၊ ပဝရာ ပဿ ပုညာနံ ဝိပါကံ.

‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော၊ တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ၊ ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ.

‘‘တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၃၂၉-၃၃၁၊ ၃၃၃-၃၃၆)၊

အပရာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနဿ ဘိက္ခုနော ပူဇနတ္ထာယ ပုပ္ဖါနိ အဒါသိ၊ အပရာ ‘‘စေတိယေ ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကံ ဒေထာ’’တိ ဂန္ဓေ အဒါသိ၊ အပရာ မဓုရာနိ ဖလာဖလာနိ အဒါသိ၊ အပရာ ဥစ္ဆုရသံ အဒါသိ၊ အပရာ ကဿပဒသဗလဿ စေတိယေ ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကံ အဒါသိ၊ အပရာ မဂ္ဂပဋိပန္နာနံ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ကုလဂေဟေ ဝါသံ ဥပဂတာနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ အဿောသိ၊ အပရာ နာဝါယ ဥပကဋ္ဌာယ ဝေလာယ ဘုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဥဒကေ ဌတွာ ဥဒကံ အဒါသိ၊ အပရာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသမာနာ အက္ကောဓနာ ဟုတွာ သဿုသသုရဝတ္တံ အကာသိ၊ အပရာ အတ္တနော လဒ္ဓကောဋ္ဌာသတောပိ သံဝိဘာဂံ ကတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ သီလဝတီ စ အဟောသိ၊ အပရာ ပရဂေဟေ ဒါသီ ဟုတွာ နိက္ကောဓနာ နိမ္မာနာ အတ္တနော လဒ္ဓကောဋ္ဌာသတော သံဝိဘာဂံ ကတွာ ဒေဝရညော ပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၃၂၈-၃၃၆). ဧဝံ သဗ္ဗာပိ ဂုတ္တိလဝိမာနဝတ္ထုသ္မိံ အာဂတာ ဆတ္တိံသ ဒေဝဓီတာ ယံ ယံ ကမ္မံ ကတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာ၊ သဗ္ဗံ ဗောဓိသတ္တော ပုစ္ဆိ. တာပိဿ အတ္တနော ကတကမ္မံ ဂါထာဟိယေဝ ကထေသုံ. တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ‘‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ သွာဟံ ဣဓာဂန္တွာ အပ္ပမတ္တကေနပိ ကမ္မေန ပဋိလဒ္ဓဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော အဿောသိံ. ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ မနုဿလောကံ ဂန္တွာ ဒါနာဒီနိ ကုသလကမ္မာနေဝ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အဇ္ဇ၊ သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတံ၊

ယံ အဒ္ဒသာမိ ဒေဝတာယော၊ အစ္ဆရာကာမဝဏ္ဏိယော.

‘‘ဣမာသာဟံ ဓမ္မံ သုတွာ၊ ကာဟာမိ ကုသလံ ဗဟုံ၊

ဒါနေန သမစရိယာယ၊ သံယမေန ဒမေန စ၊

သွာဟံ တတ္ထ ဂမိဿာမိ၊ ယတ္ထ ဂန္တွာ န သောစရေ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၆၁၇-၆၁၈)၊

အထ နံ သတ္တာဟစ္စယေန ဒေဝရာဇာ မာတလိသင်္ဂါဟကံ အာဏာပေတွာ ရထေ နိသီဒါပေတွာ ဗာရာဏသိမေဝ ပေသေသိ. သော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဒေဝလောကေ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ မနုဿာနံ အာစိက္ခိ. တတော ပဋ္ဌာယ မနုဿာ သဥဿာဟာ ပုညာနိ ကာတုံ မညိံသု.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မူသိလော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ သက္ကော အနုရုဒ္ဓေါ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ဂုတ္တိလဂန္ဓဗ္ဗော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဂုတ္တိလဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၂၄၄] ၄. ဝိဂတိစ္ဆဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယံ ပဿတိ န တံ ဣစ္ဆတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ပလာယိကံ ပရိဗ္ဗာဇကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပဋိဝါဒံ အလဘိတွာ သာဝတ္ထိံ အာဂန္တွာ ‘‘ကော မယာ သဒ္ဓိံ ဝါဒံ ကာတုံ သမတ္ထော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ သုတွာ မဟာဇနပရိဝုတော ဇေတဝနံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. အထဿ သတ္ထာ တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘ဧကံ နာမ ကိ’’န္တိ ပဉှံ ပုစ္ဆိ၊ သော တံ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဋ္ဌာယ ပလာယိ. နိသိန္နပရိသာ ‘‘ဧကပဒေနေဝ ဝေါ၊ ဘန္တေ၊ ပရိဗ္ဗာဇကော နိဂ္ဂဟိတော’’တိ အာဟံသု. သတ္ထာ ‘‘နာဟံ၊ ဥပါသကာ၊ ဣဒါနေဝေတံ ဧကပဒေနေဝ နိဂ္ဂဏှာမိ၊ ပုဗ္ဗေပိ နိဂ္ဂဏှိံယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒီဃရတ္တံ ဟိမဝန္တေ ဝသိ. သော ပဗ္ဗတာ ဩရုယှ ဧကံ နိဂမဂါမံ နိဿာယ ဂင်္ဂါနိဝတ္တနေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. အထေကော ပရိဗ္ဗာဇကော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပဋိဝါဒံ အလဘိတွာ တံ နိဂမံ ပတွာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝါဒံ ကာတုံ သမတ္ထော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ အာနုဘာဝံ သုတွာ မဟာဇနပရိဝုတော တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ နိသီဒိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဝဏ္ဏဂန္ဓပရိဘာဝိတံ ဂင်္ဂါပါနီယံ ပိဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ပရိဗ္ဗာဇကော ဝါဒေန ဩတ္ထရန္တော ‘‘ကာ ဂင်္ဂါ၊ ဝါလုကာ ဂင်္ဂါ၊ ဥဒကံ ဂင်္ဂါ၊ ဩရိမတီရံ ဂင်္ဂါ၊ ပါရိမတီရံ ဂင်္ဂါ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘တွံ ပန၊ ပရိဗ္ဗာဇက၊ ဌပေတွာ ဥဒကံ ဝါလုကံ ဩရိမတီရံ ပါရိမတီရဉ္စ ကဟံ ဂင်္ဂံ လဘိဿသီ’’တိ အာဟ. ပရိဗ္ဗာဇကော အပ္ပဋိဘာနော ဟုတွာ ဥဋ္ဌာယ ပလာယိ. တသ္မိံ ပလာတေ ဗောဓိသတ္တော နိသိန္နပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၈၈. ‘‘ယံ ပဿတိ န တံ ဣစ္ဆတိ၊ ယဉ္စ န ပဿတိ တံ ကိရိစ္ဆတိ၊

မညာမိ စိရံ စရိဿတိ၊ န ဟိ တံ လစ္ဆတိ ယံ သ ဣစ္ဆတိ.

၁၈၉. ‘‘ယံ လဘတိ န တေန တုဿတိ၊ ယဉ္စ ပတ္ထေတိ လဒ္ဓံ ဟီဠေတိ၊

ဣစ္ဆာ ဟိ အနန္တဂေါစရာ၊ ဝိဂတိစ္ဆာန နမော ကရောမသေ’’တိ.

တတ္ထ ယံ ပဿတီတိ ယံ ဥဒကာဒိံ ပဿတိ၊ တံ ဂင်္ဂါတိ န ဣစ္ဆတိ. ယဉ္စ န ပဿတီတိ ယဉ္စ ဥဒကာဒိဝိနိမုတ္တံ ဂင်္ဂံ န ပဿတိ၊ တံ ကိရိစ္ဆတိ. မညာမိ စိရံ စရိဿတီတိ အဟံ ဧဝံ မညာမိ – အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ဧဝရူပံ ဂင်္ဂံ ပရိယေသန္တော စိရံ စရိဿတိ. ယထာ ဝါ ဥဒကာဒိဝိနိမုတ္တံ ဂင်္ဂံ၊ ဧဝံ ရူပါဒိဝိနိမုတ္တံ အတ္တာနမ္ပိ ပရိယေသန္တော သံသာရေ စိရံ စရိဿတိ. န ဟိ တံ လစ္ဆတီတိ စိရံ စရန္တောပိ ယံ တံ ဧဝရူပံ ဂင်္ဂံ ဝါ အတ္တာနံ ဝါ ဣစ္ဆတိ၊ တံ န လစ္ဆတိ. ယံ လဘတီတိ ယံ ဥဒကံ ဝါ ရူပါဒိံ ဝါ လဘတိ၊ တေန န တုဿတိ. ယဉ္စ ပတ္ထေတိ လဒ္ဓံ ဟီဠေတီတိ ဧဝံ လဒ္ဓေန အတုဿန္တော ယံ ယံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေတိ၊ တံ တံ လဘိတွာ ‘‘ကိံ ဧတာယာ’’တိ ဟီဠေတိ အဝမညတိ. ဣစ္ဆာ ဟိ အနန္တဂေါစရာတိ လဒ္ဓံ ဟီဠေတွာ အညမညံ အာရမ္မဏံ ဣစ္ဆနတော အယံ ဣစ္ဆာ နာမ တဏှာ အနန္တဂေါစရာ. ဝိဂတိစ္ဆာန နမော ကရောမသေတိ တသ္မာ ယေ ဝိဂတိစ္ဆာ ဗုဒ္ဓါဒယော၊ တေသံ မယံ နမက္ကာရံ ကရောမာတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပရိဗ္ဗာဇကော ဧတရဟိ ပရိဗ္ဗာဇကော အဟောသိ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝိဂတိစ္ဆဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၂၄၅] ၅. မူလပရိယာယဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာလော ဃသတိ ဘူတာနီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဥက္ကဋ္ဌံ နိဿာယ သုဘဂဝနေ ဝိဟရန္တော မူလပရိယာယသုတ္တန္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ကိရ ပဉ္စသတာ ဗြာဟ္မဏာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ မာနမဒမတ္တာ ဟုတွာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ တီဏေဝ ပိဋကာနိ ဇာနာတိ၊ မယမ္ပိ တာနိ ဇာနာမ၊ ဧဝံ သန္တေ ကိံ တဿ အမှေဟိ နာနာကရဏ’’န္တိ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆန္တိ၊ ပဋိပက္ခာ ဟုတွာ စရန္တိ.

အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ တေသု အာဂန္တွာ အတ္တနော သန္တိကေ နိသိန္နေသု အဋ္ဌဟိ ဘူမီဟိ ပဋိမဏ္ဍေတွာ မူလပရိယာယသုတ္တန္တံ ကထေသိ၊ တေ န ကိဉ္စိ သလ္လက္ခေသုံ. အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယံ အမှေဟိ သဒိသာ ပဏ္ဍိတာ နတ္ထီ’တိ မာနံ ကရောမ၊ ဣဒါနိ ပန န ကိဉ္စိ ဇာနာမ၊ ဗုဒ္ဓေဟိ သဒိသော ပဏ္ဍိတော နာမ နတ္ထိ၊ အဟော ဗုဒ္ဓဂုဏာ နာမာ’’တိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ နိဟတမာနာ ဟုတွာ ဥဒ္ဓဋဒါဌာ ဝိယ သပ္ပါ နိဗ္ဗိသေဝနာ ဇာတာ. သတ္ထာ ဥက္ကဋ္ဌာယံ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ဝေသာလိံ ဂန္တွာ ဂေါတမကစေတိယေ ဂေါတမကသုတ္တန္တံ နာမ ကထေသိ၊ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိ၊ တံ သုတွာ တေ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. မူလပရိယာယသုတ္တန္တပရိယောသာနေ ပန သတ္ထရိ ဥက္ကဋ္ဌာယံ ဝိဟရန္တေယေဝ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အဟော ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေါ၊ တေ နာမ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတာ တထာ မာနမဒမတ္တာ ဘဂဝတာ မူလပရိယာယဒေသနာယ နိဟတမာနာ ကတာ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပါဟံ ဣမေ ဧဝံ မာနပဂ္ဂဟိတသိရေ ဝိစရန္တေ နိဟတမာနေ အကာသိံယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ မန္တေ ဝါစေသိ. တေ ပဉ္စသတာပိ နိဋ္ဌိတသိပ္ပါ သိပ္ပေ အနုယောဂံ ဒတွာ ‘‘ယတ္တကံ မယံ ဇာနာမ၊ အာစရိယောပိ တတ္တကမေဝ၊ ဝိသေသော နတ္ထီ’’တိ မာနတ္ထဒ္ဓါ ဟုတွာ အာစရိယဿ သန္တိကံ န ဂစ္ဆန္တိ၊ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ န ကရောန္တိ. တေ ဧကဒိဝသံ အာစရိယေ ဗဒရိရုက္ခမူလေ နိသိန္နေ တံ ဝမ္ဘေတုကာမာ ဗဒရိရုက္ခံ နခေန အာကောဋေတွာ ‘‘နိဿာရောဝါယံ ရုက္ခော’’တိ အာဟံသု. ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဝမ္ဘနဘာဝံ ဉတွာ အန္တေဝါသိကေ ‘‘ဧကံ ဝေါ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ အာဟ. တေ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ‘‘ဝဒေထ၊ ကထေဿာမာ’’တိ. အာစရိယော ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၉၀. ‘‘ကာလော ဃသတိ ဘူတာနိ၊ သဗ္ဗာနေဝ သဟတ္တနာ၊

ယော စ ကာလဃသော ဘူတော၊ သ ဘူတပစနိံ ပစီ’’တိ.

တတ္ထ ကာလောတိ ပုရေဘတ္တကာလောပိ ပစ္ဆာဘတ္တကာလောပီတိ ဧဝမာဒိ. ဘူတာနီတိ သတ္တာဓိဝစနမေတံ၊ န ကာလော ဘူတာနံ စမ္မမံသာဒီနိ လုဉ္စိတွာ ခါဒတိ၊ အပိစ ခေါ နေသံ အာယုဝဏ္ဏဗလာနိ ခေပေန္တော ယောဗ္ဗညံ မဒ္ဒန္တော အာရောဂျံ ဝိနာသေန္တော ဃသတိ ခါဒတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဃသန္တော စ န ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇေတိ၊ သဗ္ဗာနေဝ ဃသတိ. န ကေဝလဉ္စ ဘူတာနေဝ၊ အပိစ ခေါ သဟတ္တနာ အတ္တာနမ္ပိ ဃသတိ၊ ပုရေဘတ္တကာလော ပစ္ဆာဘတ္တကာလံ န ပါပုဏာတိ. ဧသ နယော ပစ္ဆာဘတ္တကာလာဒီသု. ယော စ ကာလဃသော ဘူတောတိ ခီဏာသဝဿေတံ အဓိဝစနံ. သော ဟိ အရိယမဂ္ဂေန အာယတိံ ပဋိသန္ဓိကာလံ ခေပေတွာ ခါဒိတွာ ဌိတတ္တာ ‘‘ကာလဃသော ဘူတော’’တိ ဝုစ္စတိ. သ ဘူတပစနိံ ပစီတိ သော ယာယံ တဏှာ အပါယေသု ဘူတေ ပစတိ၊ တံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ပစိ ဒဟိ ဘသ္မမကာသိ၊ တေန ‘‘ဘူတပစနိံ ပစီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ပဇနိ’’န္တိပိ ပါဌော၊ ဇနိကံ နိဗ္ဗတ္တကိန္တိ အတ္ထော.

ဣမံ ပဉှံ သုတွာ မာဏဝေသု ဧကောပိ ဇာနိတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ. အထ နေ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မာ ခေါ တုမှေ ‘အယံ ပဉှော တီသု ဝေဒေသု အတ္ထီ’တိ သညံ အကတ္ထ၊ တုမှေ ‘ယမဟံ ဇာနာမိ၊ တံ သဗ္ဗံ ဇာနာမာ’တိ မညမာနာ မံ ဗဒရိရုက္ခသဒိသံ ကရောထ၊ မမ တုမှေဟိ အညာတဿ ဗဟုနော ဇာနနဘာဝံ န ဇာနာထ၊ ဂစ္ဆထ သတ္တမေ ဒိဝသေ ကာလံ ဒမ္မိ၊ ဧတ္တကေန ကာလေန ဣမံ ပဉှံ စိန္တေထာ’’တိ. တေ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သတ္တာဟံ စိန္တေတွာပိ ပဉှဿ နေဝ အန္တံ၊ န ကောဋိံ ပဿိံသု. တေ သတ္တမဒိဝသေ အာစရိယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိတွာ ‘‘ကိံ၊ ဘဒြမုခါ၊ ဇာနိတ္ထ ပဉှ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ဇာနာမာ’’တိ ဝဒိံသု. အထ ဗောဓိသတ္တော တေ ဂရဟမာနော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၉၁. ‘‘ဗဟူနိ နရသီသာနိ၊ လောမသာနိ ဗြဟာနိ စ၊

ဂီဝါသု ပဋိမုက္ကာနိ၊ ကောစိဒေဝေတ္ထ ကဏ္ဏဝါ’’တိ.

တဿတ္ထော – ဗဟူနိ နရာနံ သီသာနိ ဒိဿန္တိ၊ သဗ္ဗာနိ စ တာနိ လောမသာနိ၊ သဗ္ဗာနိ မဟန္တာနိ ဂီဝါသုယေဝ ဌပိတာနိ၊ န တာလဖလံ ဝိယ ဟတ္ထေန ဂဟိတာနိ၊ နတ္ထိ တေသံ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ နာနာကရဏံ. ဧတ္ထ ပန ကောစိဒေဝ ကဏ္ဏဝါတိ အတ္တာနံ သန္ဓာယာဟ. ကဏ္ဏဝါတိ ပညဝါ၊ ကဏ္ဏဆိဒ္ဒံ ပန န ကဿစိ နတ္ထိ. ဣတိ တေ မာဏဝကေ ‘‘ကဏ္ဏဆိဒ္ဒမတ္တမေဝ တုမှာကံ ဗာလာနံ အတ္ထိ၊ န ပညာ’’တိ ဂရဟိတွာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တေ သုတွာ – ‘‘အဟော အာစရိယာ နာမ မဟန္တာ’’တိ ခမာပေတွာ နိဟတမာနာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိံသု.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပဉ္စသတာ မာဏဝကာ ဣမေ ဘိက္ခူ အဟေသုံ၊ အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မူလပရိယာယဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၂၄၆] ၆. ဗာလောဝါဒဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဟန္တွာ ဆေတွာ ဝဓိတွာ စာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တော သီဟသေနာပတိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဟိ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂန္တွာ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ သမံသကဘတ္တံ အဒါသိ. နိဂဏ္ဌာ တံ သုတွာ ကုပိတာ အနတ္တမနာ တထာဂတံ ဝိဟေဌေတုကာမာ ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဇာနံ ဥဒ္ဒိဿကတံ မံသံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ အက္ကောသိံသု. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော ‘သမဏော ဂေါတမော ဇာနံ ဥဒ္ဒိဿကတံ မံသံ ဘုဉ္ဇတီ’တိ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ အက္ကောသန္တော အာဟိဏ္ဍတီ’’တိ. တံ သုတွာ သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော ဣဒါနေဝ မံ ဥဒ္ဒိဿကတမံသခါဒနေန ဂရဟတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဂရဟိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဟိမဝန္တတော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ နဂရံ ဘိက္ခာယ ပါဝိသိ. အထေကော ကုဋုမ္ဗိကော ‘‘တာပသံ ဝိဟေဌေဿာမီ’’တိ ဃရံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ မစ္ဆမံသေန ပရိဝိသိတွာ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ‘‘ဣမံ မံသံ တုမှေယေဝ ဥဒ္ဒိဿ ပါဏေ မာရေတွာ ကတံ၊ ဣဒံ အကုသလံ မာ အမှာကမေဝ၊ တုမှာကမ္ပိ ဟောတူ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၉၂. ‘‘ဟန္တွာ ဆေတွာ ဝဓိတွာ စ၊ ဒေတိ ဒါနံ အသညတော၊

ဧဒိသံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနော၊ သ ပါပေန ဥပလိပ္ပတီ’’တိ.

တတ္ထ ဟန္တွာတိ ပဟရိတွာ. ဆေတွာတိ ကိလမေတွာ. ဝဓိတွာတိ မာရေတွာ. ဒေတိ ဒါနံ အသညတောတိ အသညတော ဒုဿီလော ဧဝံ ကတွာ ဒါနံ ဒေတိ. ဧဒိသံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနော၊ သ ပါပေန ဥပလိပ္ပတီတိ ဧဒိသံ ဥဒ္ဒိဿကတဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနော သော သမဏောပိ ပါပေန ဥပလိပ္ပတိ သံယုဇ္ဇတိယေဝါတိ.

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၉၃. ‘‘ပုတ္တဒါရမ္ပိ စေ ဟန္တွာ၊ ဒေတိ ဒါနံ အသညတော၊

ဘုဉ္ဇမာနောပိ သပ္ပညော၊ န ပါပေန ဥပလိပ္ပတီ’’တိ.

တတ္ထ ဘုဉ္ဇမာနောပိ သပ္ပညောတိ တိဋ္ဌတု အညံ မံသံ၊ ပုတ္တဒါရံ ဝဓိတွာပိ ဒုဿီလေန ဒိန္နံ သပ္ပညော ခန္တိမေတ္တာဒိဂုဏသမ္ပန္နော တံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ပါပေန န ဥပလိပ္ပတီတိ. ဧဝမဿ ဗောဓိသတ္တော ဓမ္မံ ကထေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကုဋုမ္ဗိကော နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော အဟောသိ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဗာလောဝါဒဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၂၄၇] ၇. ပါဒဉ္ဇလိဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဒ္ဓါ ပါဒဉ္ဇလီ သဗ္ဗေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော လာဠုဒါယီထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ ဒိဝသေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ပဉှံ ဝိနိစ္ဆိနန္တိ၊ ဘိက္ခူ ပဉှံ သုဏန္တာ ထေရေ ပသံသန္တိ. လာဠုဒါယီထေရော ပန ပရိသန္တရေ နိသိန္နော ‘‘ဧတေ အမှေဟိ သမံ ကိံ ဇာနန္တီ’’တိ ဩဋ္ဌံ ဘဉ္ဇိ. တံ ဒိသွာ ထေရာ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမိံသု၊ ပရိသာ ဘိဇ္ဇိ. ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော လာဠုဒါယီ၊ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ ဂရဟိတွာ ဩဋ္ဌံ ဘဉ္ဇီ’’တိ. တံ သုတွာ သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ လာဠုဒါယီ ဌပေတွာ ဩဋ္ဌဘဉ္ဇနံ တတော ဥတ္တရိ အညံ န ဇာနာတီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အမစ္စော အဟောသိ. ရညော ပါဒဉ္ဇလီ နာမ ပုတ္တော လာလော ဒန္ဓပရိသက္ကနော အဟောသိ. အပရဘာဂေ ရာဇာ ကာလမကာသိ. အမစ္စာ ရညော မတကိစ္စာနိ ကတွာ ‘‘တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိဿာမာ’’တိ မန္တယမာနာ ရာဇပုတ္တံ ပါဒဉ္ဇလိံ အာဟံသု. ဗောဓိသတ္တော ပန ‘‘အယံ ကုမာရော လာလော ဒန္ဓပရိသက္ကနော၊ ပရိဂ္ဂဟေတွာ နံ အဘိသိဉ္စိဿာမာ’’တိ အာဟ. အမစ္စာ ဝိနိစ္ဆယံ သဇ္ဇေတွာ ကုမာရံ သမီပေ နိသီဒါပေတွာ အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနန္တာ န သမ္မာ ဝိနိစ္ဆိနိံသု. တေ အဿာမိကံ သာမိကံ ကတွာ ကုမာရံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကီဒိသံ၊ ကုမာရ၊ သုဋ္ဌု အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနိမှာ’’တိ. သော ဩဋ္ဌံ ဘဉ္ဇိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ပဏ္ဍိတော ဝတ မညေ ကုမာရော၊ အသမ္မာဝိနိစ္ဆိတဘာဝေါ တေန ဉာတော ဘဝိဿတီ’’တိ မညမာနော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၉၄. ‘‘အဒ္ဓါ ပါဒဉ္ဇလီ သဗ္ဗေ၊ ပညာယ အတိရောစတိ၊

တထာ ဟိ ဩဋ္ဌံ ဘဉ္ဇတိ၊ ဥတ္တရိံ နူန ပဿတီ’’တိ.

တဿတ္ထော – ဧကံသေန ပါဒဉ္ဇလိကုမာရော သဗ္ဗေ အမှေ ပညာယ အတိရောစတိ. တထာ ဟိ ဩဋ္ဌံ ဘဉ္ဇတိ၊ နူန ဥတ္တရိံ အညံ ကာရဏံ ပဿတီတိ.

တေ အပရသ္မိမ္ပိ ဒိဝသေ ဝိနိစ္ဆယံ သဇ္ဇေတွာ အညံ အဍ္ဍံ သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ‘‘ကီဒိသံ၊ ဒေဝ၊ သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိနိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. သော ပုနပိ ဩဋ္ဌမေဝ ဘဉ္ဇိ. အထဿ အန္ဓဗာလဘာဝံ ဉတွာ ဗောဓိသတ္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၉၅. ‘‘နာယံ ဓမ္မံ အဓမ္မံ ဝါ၊ အတ္ထာနတ္ထဉ္စ ဗုဇ္ဈတိ၊

အညတြ ဩဋ္ဌနိဗ္ဘောဂါ၊ နာယံ ဇာနာတိ ကိဉ္စန’’န္တိ.

အမစ္စာ ပါဒဉ္ဇလိကုမာရဿ လာလဘာဝံ ဉတွာ ဗောဓိသတ္တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိံသု.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပါဒဉ္ဇလီ လာဠုဒါယီ အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ပါဒဉ္ဇလိဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၂၄၈] ၈. ကိံသုကောပမဇာတကဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗေဟိ ကိံသုကော ဒိဋ္ဌောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကိံသုကောပမသုတ္တန္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. စတ္တာရော ဟိ ဘိက္ခူ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစိံသု၊ သတ္ထာ တေသံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ. တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ အဂမိံသု. တေသု ဧကော ဆ ဖဿာယတနာနိ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ ဧကော ပဉ္စက္ခန္ဓေ၊ ဧကော စတ္တာရော မဟာဘူတေ၊ ဧကော အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော. တေ အတ္တနော အတ္တနော အဓိဂတဝိသေသံ သတ္ထု အာရောစေသုံ. အထေကဿ ဘိက္ခုနော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ဣမေသံ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ နာနာ၊ နိဗ္ဗာနံ ဧကံ၊ ကထံ သဗ္ဗေဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တ’’န္တိ. သော သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ‘‘ကိံ တေ၊ ဘိက္ခု၊ ကိံသုကဒိဋ္ဌဘာတိကေဟိ နာနတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဣဒံ နော၊ ဘန္တေ၊ ကာရဏံ ကထေထာ’’တိ ဘိက္ခူဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ တဿ စတ္တာရော ပုတ္တာ အဟေသုံ. တေ ဧကဒိဝသံ သာရထိံ ပက္ကောသေတွာ ‘‘မယံ၊ သမ္မ၊ ကိံသုကံ ဒဋ္ဌုကာမာ၊ ကိံသုကရုက္ခံ နော ဒဿေဟီ’’တိ အာဟံသု. သာရထိ ‘‘သာဓု၊ ဒဿေဿာမီ’’တိ ဝတွာ စတုန္နမ္ပိ ဧကတော အဒဿေတွာ ဇေဋ္ဌရာဇပုတ္တံ တာဝ ရထေ နိသီဒါပေတွာ အရညံ နေတွာ ‘‘အယံ ကိံသုကော’’တိ ခါဏုကကာလေ ကိံသုကံ ဒဿေသိ. အပရဿ ဗဟလပလာသကာလေ၊ အပရဿ ပုပ္ဖိတကာလေ၊ အပရဿ ဖလိတကာလေ. အပရဘာဂေ စတ္တာရောပိ ဘာတရော ဧကတော နိသိန္နာ ‘‘ကိံသုကော နာမ ကီဒိသော’’တိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ. တတော ဧကော ‘‘သေယျာထာပိ ဈာမထူဏော’’တိ အာဟ. ဒုတိယော ‘‘သေယျထာပိ နိဂြောဓရုက္ခော’’တိ၊ တတိယော ‘‘သေယျထာပိ မံသပေသီ’’တိ၊ စတုတ္ထော ‘‘သေယျထာပိ သိရီသော’’တိ. တေ အညမညဿ ကထာယ အပရိတုဋ္ဌာ ပိတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ၊ ကိံသုကော နာမ ကီဒိသော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တုမှေဟိ ကိံ ကထိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ အတ္တနာ ကထိတနီဟာရံ ရညော ကထေသုံ. ရာဇာ ‘‘စတူဟိပိ တုမှေဟိ ကိံသုကော ဒိဋ္ဌော၊ ကေဝလံ ဝေါ ကိံသုကဿ ဒဿေန္တော သာရထိ ‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ကိံသုကော ကီဒိသော၊ ဣမသ္မိံ ကီဒိသော’တိ ဝိဘဇိတွာ န ပုစ္ဆိတော၊ တေန ဝေါ ကင်္ခါ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၉၆. ‘‘သဗ္ဗေဟိ ကိံသုကော ဒိဋ္ဌော၊ ကိံ နွေတ္ထ ဝိစိကိစ္ဆထ၊

န ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု၊ သာရထီ ပရိပုစ္ဆိတော’’တိ.

တတ္ထ န ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု၊ သာရထီ ပရိပုစ္ဆိတောတိ သဗ္ဗေဟိ ဝေါ ကိံသုကော ဒိဋ္ဌော၊ ကိံ နု တုမှေ ဧတ္ထ ဝိစိကိစ္ဆထ၊ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု ကိံသုကောဝေသော၊ တုမှေဟိ ပန န ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု သာရထိ ပရိပုစ္ဆိတော၊ တေန ဝေါ ကင်္ခါ ဥပ္ပန္နာတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ‘‘ယထာ၊ ဘိက္ခု၊ တေ စတ္တာရော ဘာတိကာ ဝိဘာဂံ ကတွာ အပုစ္ဆိတတ္တာ ကိံသုကေ ကင်္ခံ ဥပ္ပါဒေသုံ၊ ဧဝံ တွမ္ပိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မေ ကင်္ခံ ဥပ္ပါဒေသီ’’တိ ဝတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၉၇. ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗေဟိ ဉာဏေဟိ၊ ယေသံ ဓမ္မာ အဇာနိတာ၊

တေ ဝေ ဓမ္မေသု ကင်္ခန္တိ၊ ကိံသုကသ္မိံဝ ဘာတရော’’တိ.

တဿတ္ထော – ယထာ တေ ဘာတရော သဗ္ဗေသု ဌာနေသု ကိံသုကဿ အဒိဋ္ဌတ္တာ ကင်္ခိံသု၊ ဧဝံ သဗ္ဗေဟိ ဝိပဿနာဉာဏေဟိ ယေသံ သဗ္ဗေ ဆဖဿာယတနခန္ဓဘူတဓာတုဘေဒါ ဓမ္မာ အဇာနိတာ၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ အနဓိဂတတ္တာ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ တေ ဝေ တေသု ဖဿာယတနာဒိဓမ္မေသု ကင်္ခန္တိ ယထာ ဧကသ္မိံယေဝ ကိံသုကသ္မိံ စတ္တာရော ဘာတရောတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗာရာဏသိရာဇာ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကိံသုကောပမဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၂၄၉] ၉. သာလကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဧကပုတ္တကော ဘဝိဿသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ မဟာထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရေကံ ကုမာရကံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပီဠေန္တော တတ္ထ ဝိဟရတိ. သာမဏေရော ပီဠံ သဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဥပ္ပဗ္ဗဇိ. ထေရော ဂန္တွာ တံ ဥပလာပေတိ ‘‘ကုမာရ၊ တဝ စီဝရံ တဝေဝ ဘဝိဿတိ ပတ္တောပိ၊ မမ သန္တကံ ပတ္တစီဝရမ္ပိ တဝေဝ ဘဝိဿတိ၊ ဧဟိ ပဗ္ဗဇာဟီ’’တိ. သော ‘‘နာဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဝတွာပိ ပုနပ္ပုနံ ဝုစ္စမာနော ပဗ္ဗဇိ. အထ နံ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပုန ထေရော ဝိဟေဌေသိ. သော ပီဠံ အသဟန္တော ပုန ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ အနေကဝါရံ ယာစန္တေပိ တသ္မိံ ‘‘တွံ နေဝ မံ သဟသိ၊ န ဝိနာ ဝတ္တိတုံ သက္ကောသိ၊ ဂစ္ဆ န ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ န ပဗ္ဗဇိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ သုဟဒယော ဝတ သော ဒါရကော မဟာထေရဿ အာသယံ ဉတွာ န ပဗ္ဗဇီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသ သုဟဒယော၊ ပုဗ္ဗေပိ သုဟဒယောဝ၊ ဧကဝါရံ ဧတဿ ဒေါသံ ဒိသွာ န ပုန ဥပဂစ္ဆီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကုဋုမ္ဗိကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဓညဝိက္ကယေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. အညတရောပိ အဟိတုဏ္ဍိကော ဧကံ မက္ကဋံ သိက္ခာပေတွာ ဩသဓံ ဂါဟာပေတွာ တေန သပ္ပံ ကီဠာပေန္တော ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. သော ဗာရာဏသိယံ ဥဿဝေ ဃုဋ္ဌေ ဥဿဝံ ကီဠိတုကာမော ‘‘ဣမံ မာ ပမဇ္ဇီ’’တိ တံ မက္ကဋံ တဿ ဓညဝါဏိဇဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဥဿဝံ ကီဠိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကဟံ မက္ကဋော’’တိ ပုစ္ဆိ. မက္ကဋော သာမိကဿ သဒ္ဒံ သုတွာဝ ဓညာပဏတော ဝေဂေန နိက္ခမိ. အထ နံ သော ဝေဠုပေသိကာယ ပိဋ္ဌိယံ ပေါထေတွာ အာဒါယ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဧကမန္တေ ဗန္ဓိတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ. မက္ကဋော တဿ နိဒ္ဒါယနဘာဝံ ဉတွာ အတ္တနော ဗန္ဓနံ မောစေတွာ ပလာယိတွာ အမ္ဗရုက္ခံ အာရုယှ အမ္ဗပက္ကံ ခါဒိတွာ အဋ္ဌိံ အဟိတုဏ္ဍိကဿ သရီရေ ပါတေသိ. သော ပဗုဇ္ဈိတွာ ဥလ္လောကေန္တော တံ ဒိသွာ ‘‘မဓုရဝစနေန နံ ဝဉ္စေတွာ ရုက္ခာ ဩတာရေတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ တံ ဥပလာပေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၉၈. ‘‘ဧကပုတ္တကော ဘဝိဿသိ၊ တွဉ္စ နော ဟေဿသိ ဣဿရော ကုလေ၊

ဩရောဟ ဒုမသ္မာ သာလက၊ ဧဟိ ဒါနိ ဃရကံ ဝဇေမသေ’’တိ.

တဿတ္ထော – တွံ မယှံ ဧကပုတ္တကော ဘဝိဿသိ၊ ကုလေ စ မေ ဘောဂါနံ ဣဿရော၊ ဧတမှာ ရုက္ခာ ဩတရ၊ ဧဟိ အမှာကံ ဃရံ ဂမိဿာမ. သာလကာတိ နာမေန အာလပန္တော အာဟ.

တံ သုတွာ မက္ကဋော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၉၉. ‘‘နနု မံ သုဟဒယောတိ မညသိ၊ ယဉ္စ မံ ဟနသိ ဝေဠုယဋ္ဌိယာ၊

ပက္ကမ္ဗဝနေ ရမာမသေ၊ ဂစ္ဆ တွံ ဃရကံ ယထာသုခ’’န္တိ.

တတ္ထ နနု မံ သုဟဒယောတိ မညသီတိ နနု တွံ မံ ‘‘သုဟဒယော’’တိ မညသိ၊ ‘‘သုဟဒယော အယ’’န္တိ မညသီတိ အတ္ထော. ယဉ္စ မံ ဟနသိ ဝေဠုယဋ္ဌိယာတိ ယံ မံ ဧဝံ အတိမညသိ၊ ယဉ္စ ဝေဠုပေသိကာယ ဟနသိ၊ တေနာဟံ နာဂစ္ဆာမီတိ ဒီပေတိ. အထ နံ ‘‘မယံ ဣမသ္မိံ ပက္ကမ္ဗဝနေ ရမာမသေ၊ ဂစ္ဆ တွံ ဃရကံ ယထာသုခ’’န္တိ ဝတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဝနံ ပါဝိသိ. အဟိတုဏ္ဍိကောပိ အနတ္တမနော အတ္တနော ဂေဟံ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မက္ကဋော သာမဏေရော အဟောသိ၊ အဟိတုဏ္ဍိကော မဟာထေရော၊ ဓညဝါဏိဇော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သာလကဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၂၅၀] ၁၀. ကပိဇာတကဝဏ္ဏနာ

အယံ ဣသီ ဥပသမသံယမေ ရတောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကုဟကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ဟိ ကုဟကဘာဝေါ ဘိက္ခူသု ပါကဋော ဇာတော. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော ဘိက္ခု နိယျာနိကေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုဟကဝတ္တံ ပူရေတီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧသ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ ကုဟကောယေဝ၊ အဂ္ဂိမတ္တဿ ကာရဏာ မက္ကဋော ဟုတွာ ကောဟညမကာသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပုတ္တဿ အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ ဗြာဟ္မဏိယာ မတာယ ပုတ္တံ အင်္ကေနာဒါယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တမ္ပိ ပုတ္တံ တာပသကုမာရကံ ကတွာ ပဏ္ဏသာလာယ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဝဿာရတ္တသမယေ အစ္ဆိန္နဓာရေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဧကော မက္ကဋော သီတပီဠိတော ဒန္တေ ခါဒန္တော ကမ္ပန္တော ဝိစရတိ. ဗောဓိသတ္တော မဟန္တေ ဒါရုက္ခန္ဓေ အာဟရိတွာ အဂ္ဂိံ ကတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇိ၊ ပုတ္တကောပိဿ ပါဒေ ပရိမဇ္ဇမာနော နိသီဒိ. သော မက္ကဋော ဧကဿ မတတာပသဿ သန္တကာနိ ဝက္ကလာနိ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ အဇိနစမ္မံ အံသေ ကတွာ ကာဇကမဏ္ဍလုံ အာဒါယ ဣသိဝေသေနာဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ အဂ္ဂိဿ ကာရဏာ ကုဟကကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌာသိ. တာပသကုမာရကော တံ ဒိသွာ ‘‘တာတ၊ တာပသော ဧကော သီတပီဠိတော ကမ္ပမာနော တိဋ္ဌတိ၊ ဣဓ နံ ပက္ကောသထ၊ ဝိသိဗ္ဗေဿတီ’’တိ ပိတရံ အာယာစန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၂၀၀. ‘‘အယံ ဣသီ ဥပသမသံယမေ ရတော၊ သ တိဋ္ဌတိ သိသိရဘယေန အဋ္ဋိတော၊

ဟန္ဒ အယံ ပဝိသတုမံ အဂါရကံ၊ ဝိနေတု သီတံ ဒရထဉ္စ ကေဝလ’’န္တိ.

တတ္ထ ဥပသမသံယမေ ရတောတိ ရာဂါဒိကိလေသဥပသမေ စ သီလသံယမေ စ ရတော. သ တိဋ္ဌတီတိ သော တိဋ္ဌတိ. သိသိရဘယေနာတိ ဝါတဝုဋ္ဌိဇနိတဿ သိသိရဿ ဘယေန. အဋ္ဋိတောတိ ပီဠိတော. ပဝိသတုမန္တိ ပဝိသတု ဣမံ. ကေဝလန္တိ သကလံ အနဝသေသံ.

ဗောဓိသတ္တော ပုတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ ဥဋ္ဌာယ ဩလောကေန္တော မက္ကဋဘာဝံ ဉတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၂၀၁. ‘‘နာယံ ဣသီ ဥပသမသံယမေ ရတော၊ ကပီ အယံ ဒုမဝရသာခဂေါစရော၊

သော ဒူသကော ရောသကော စာပိ ဇမ္မော၊ သစေ ဝဇေမမ္ပိ ဒူသေယျဂါရ’’န္တိ.

တတ္ထ ဒုမဝရသာခဂေါစရောတိ ဒုမဝရာနံ သာခဂေါစရော. သော ဒူသကော ရောသကော စာပိ ဇမ္မောတိ သော ဧဝံ ဂတဂတဋ္ဌာနဿ ဒူသနတော ဒူသကော၊ ဃဋ္ဋနတာယ ရောသကော၊ လာမကဘာဝေန ဇမ္မော. သစေ ဝဇေတိ ယဒိ ဣမံ ပဏ္ဏသာလံ ဝဇေ ပဝိသေယျ၊ သဗ္ဗံ ဥစ္စာရပဿာဝကရဏေန စ အဂ္ဂိဒါနေန စ ဒူသေယျာတိ.