၇. ဗီရဏထမ္ဘဝဂ္ဂေါ

[၂၁၁] ၁. သောမဒတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

အကာသိ ယောဂ္ဂန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော လာဠုဒါယိတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဟိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ အန္တရေ ဧကဝစနမ္ပိ သမ္ပာဒေတွာ ကထေသုံ န သက္ကောတိ၊ သာရဇ္ဇဗဟုလော ‘‘အညံ ကထေဿာမီ’’တိ အညမေဝ ကထေသိ. တဿ တံ ပဝတ္တိံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာဠုဒါယီ ဣဒါနေဝ သာရဇ္ဇဗဟုလော၊ ပုဗ္ဗေပိ သာရဇ္ဇဗဟုလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ အညတရသ္မိံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပုန ဂေဟံ အာဂန္တွာ မာတာပိတူနံ ဒုဂ္ဂတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ပရိဟီနကုလတော သေဋ္ဌိကုလံ ပတိဋ္ဌပေဿာမီ’’တိ မာတာပိတရော အာပုစ္ဆိတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာသိ. သော ရညာ ပိယော အဟောသိ မနာပေါ. အထဿ ပိတုနော ‘‘ဒွီဟိယေဝ ဂေါဏေဟိ ကသိံ ကတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တဿ ဧကော ဂေါဏော မတော. သော ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တာတ၊ ဧကော ဂေါဏော မတော၊ ကသိကမ္မံ န ပဝတ္တတိ၊ ရာဇာနံ ဧကံ ဂေါဏံ ယာစာဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘တာတ၊ နစိရဿေဝ မေ ရာဇာ ဒိဋ္ဌော၊ ဣဒါနေဝ ဂေါဏံ ယာစိတုံ န ယုတ္တံ၊ တုမှေ ယာစထာ’’တိ. ‘‘တာတ၊ တွံ မယှံ သာရဇ္ဇဗဟုလဘာဝံ န ဇာနာသိ၊ အဟဉှိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ သမ္မုခေ ကထံ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ကောမိ. သစေ အဟံ ရညော သန္တိကံ ဂေါဏံ ယာစိတုံ ဂမိဿာမိ၊ ဣမမ္ပိ ဒတွာ အာဂမိဿာမီ’’တိ. ‘‘တာတ၊ ယံ ဟောတိ၊ တံ ဟောတု၊ န သက္ကာ မယာ ရာဇာနံ ယာစိတုံ၊ အပိစ ခေါ ပနာဟံ တုမှေ ယောဂ္ဂံ ကာရေဿာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ သာဓု မံ ယောဂ္ဂံ ကာရေဟီ’’တိ.

ဗောဓိသတ္တော ပိတရံ အာဒါယ ဗီရဏတ္ထမ္ဘကသုသာနံ ဂန္တွာ တတ္ထ တတ္ထ တိဏကလာပေ ဗန္ဓိတွာ ‘‘အယံ ရာဇာ၊ အယံ ဥပရာဇာ၊ အယံ သေနာပတီ’’တိ နာမာနိ ကတွာ ပဋိပါဋိယာ ပိတု ဒဿေတွာ ‘‘တာတ၊ တွံ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘ဇယတု၊ မဟာရာဇာ’တိ ဧဝံ ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ဂေါဏံ ယာစေယျာသီ’’တိ ဂါထံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ –

‘‘ဒွေ မေ ဂေါဏာ မဟာရာဇ၊ ယေဟိ ခေတ္တံ ကသာမသေ၊

တေသု ဧကော မတော ဒေဝ၊ ဒုတိယံ ဒေဟိ ခတ္တိယာ’’တိ.

ဗြာဟ္မဏော ဧကေန သံဝစ္ဆရေန ဣမံ ဂါထံ ပဂုဏံ ကတွာ ဗောဓိသတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ၊ သောမဒတ္တ၊ ဂါထာ မေ ပဂုဏာ ဇာတာ၊ ဣဒါနိ အဟံ ယဿ ကဿစိ သန္တိကေ ဝတ္တုံ သက္ကောမိ၊ မံ ရညော သန္တိကံ နေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ တထာရူပံ ပဏ္ဏာကာရံ ဂါဟာပေတွာ ပိတရံ ရညော သန္တိကံ နေသိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဇယတု၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ ပဏ္ဏာကာရံ အဒါသိ. ရာဇာ ‘‘အယံ တေ သောမဒတ္တ ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဟောတီ’’တိ အာဟ. ‘‘ပိတာ မေ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကေနဋ္ဌေနာဂတော’’တိ? တသ္မိံ ခဏေ ဗြာဟ္မဏော ဂေါဏယာစနတ္ထာယ ဂါထံ ဝဒန္တော –

‘‘ဒွေ မေ ဂေါဏာ မဟာရာဇ၊ ယေဟိ ခေတ္တံ ကသာမသေ၊

တေသု ဧကော မတော ဒေဝ၊ ဒုတိယံ ဂဏှ ခတ္တိယာ’’တိ. – အာဟ၊

ရာဇာ ဗြာဟ္မဏေန ဝိရဇ္ဈိတွာ ကထိတဘာဝံ ဉတွာ သိတံ ကတွာ ‘‘သောမဒတ္တ၊ တုမှာကံ ဂေဟေ ဗဟူ မညေ ဂေါဏာ’’တိ အာဟ. ‘‘တုမှေဟိ ဒိန္နာ ဘဝိဿန္တိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ တုဿိတွာ ဗြာဟ္မဏဿ သောဠသ ဂေါဏေ အလင်္ကာရဘဏ္ဍကေ နိဝါသနဂါမဉ္စဿ ဗြဟ္မဒေယျံ ဒတွာ မဟန္တေန ယသေန ဗြာဟ္မဏံ ဥယျောဇေသိ. ဗြာဟ္မဏော သဗ္ဗသေတသိန္ဓဝယုတ္တံ ရထံ အဘိရုယှ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဂါမံ အဂမာသိ. ဗောဓိသတ္တော ပိတရာ သဒ္ဓိံ ရထေ နိသီဒိတွာ ဂစ္ဆန္တော ‘‘တာတ၊ အဟံ တုမှေ သကလသံဝစ္ဆရံ ယောဂ္ဂံ ကာရေသိံ၊ သန္နိဋ္ဌာနကာလေ ပန တုမှာကံ ဂေါဏံ ရညော အဒတ္ထာ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၁. ‘‘အကာသိ ယောဂ္ဂံ ဓုဝမပ္ပမတ္တော၊ သံဝစ္ဆရံ ဗီရဏထမ္ဘကသ္မိံ၊

ဗျာကာသိ သညံ ပရိသံ ဝိဂယှ၊ န နိယျမော တာယတိ အပ္ပပည’’န္တိ.

တတ္ထ အကာသိ ယောဂ္ဂံ ဓုဝမပ္ပမတ္တော၊ သံဝစ္ဆရံ ဗီရဏထမ္ဘကသ္မိန္တိ၊ တာတ၊ တွံ နိစ္စံ အပ္ပမတ္တော ဗီရဏတ္ထမ္ဘမယေ သုသာနေ ယောဂ္ဂံ အကာသိ. ဗျာကာသိ သညံ ပရိသံ ဝိဂယှာတိ အထ စ ပန ပရိသံ ဝိဂါဟိတွာ တံ သညံ ဝိအကာသိ ဝိကာရံ အာပါဒေသိ၊ ပရိဝတ္တေသီတိ အတ္ထော. န နိယျမော တာယတိ အပ္ပပညန္တိ အပ္ပဟညံ နာမ ပုဂ္ဂလံ နိယျမော ယောဂ္ဂါစိဏ္ဏံ စရဏံ န တာယတိ န ရက္ခတီတိ.

အထဿ ဝစနံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၂၂. ‘‘ဒွယံ ယာစနကော တာတ၊ သောမဒတ္တ နိဂစ္ဆတိ၊

အလာဘံ ဓနလာဘံ ဝါ၊ ဧဝံဓမ္မာ ဟိ ယာစနာ’’တိ.

တတ္ထ ဧဝံဓမ္မာ ဟိ ယာစနာတိ ယာစနာ ဟိ ဧဝံသဘာဝါတိ.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာဠုဒါယီ ဣဒါနေဝ သာရဇ္ဇဗဟုလော၊ ပုဗ္ဗေပိ သာရဇ္ဇဗဟုလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ သောမဒတ္တဿ ပိတာ လာဠုဒါယီ အဟောသိ၊ သောမဒတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သောမဒတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၂၁၂] ၂. ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

အညော ဥပရိမော ဝဏ္ဏောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဟိ ဘိက္ခု သတ္ထာရာ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ တွံ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ကော တံ ဥက္ကဏ္ဌာပေသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခု အယံ တေ ဣတ္ထီ အနတ္ထကာရိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ အတ္တနော ဇာရဿ ဥစ္ဆိဋ္ဌကံ ဘောဇေသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဘိက္ခံ စရိတွာ ဇီဝိကကပ္ပကေ ကပဏေ နဋကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဒုဂ္ဂတော ဒုရူပကော ဟုတွာ ဘိက္ခံ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. တဒါ ကာသိရဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဧကဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဗြာဟ္မဏီ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ အတိစာရံ စရတိ. အထေကဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏေ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဗဟိ ဂတေ တဿာ ဇာရော တံ ခဏံ ဩလောကေတွာ တံ ဂေဟံ ပါဝိသိ. သာ တေန သဒ္ဓိံ အတိစရိတွာ ‘‘မုဟုတ္တံ အစ္ဆ၊ ဘုဉ္ဇိတွာဝ ဂမိဿသီ’’တိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ သူပဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ ဥဏှဘတ္တံ ဝဍ္ဎေတွာ ‘‘တွံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ တဿ ဒတွာ သယံ ဗြာဟ္မဏဿ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ ဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏိယာ ဇာရဿ ဘုဉ္ဇနဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍံ ပစ္စာသီသန္တော အဋ္ဌာသိ.

တသ္မိံ ခဏေ ဗြာဟ္မဏော ဂေဟာဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ. ဗြာဟ္မဏီ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဝေဂေန ပဝိသိတွာ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ၊ ဗြာဟ္မဏော အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဇာရံ ကောဋ္ဌေ ဩတာရေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ပဝိသိတွာ နိသိန္နကာလေ ဖလကံ ဥပနေတွာ ဟတ္ထဓောဝနံ ဒတွာ ဣတရေန ဘုတ္တာဝသိဋ္ဌဿ သီတဘတ္တဿ ဥပရိ ဥဏှဘတ္တံ ဝဍ္ဎေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ အဒါသိ. သော ဘတ္တေ ဟတ္ထံ ဩတာရေတွာ ဥပရိ ဥဏှံ ဟေဋ္ဌာ စ ဘတ္တံ သီတလံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမိနာ အညဿ ဘုတ္တာဓိကေန ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. သော ဗြာဟ္မဏိံ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၃. ‘‘အညော ဥပရိမော ဝဏ္ဏော၊ အညော ဝဏ္ဏော စ ဟေဋ္ဌိမော၊

ဗြာဟ္မဏီ တွေဝ ပုစ္ဆာမိ၊ ကိံ ဟေဋ္ဌာ ကိဉ္စ ဥပ္ပရီ’’တိ.

တတ္ထ ဝဏ္ဏောတိ အာကာရော. အယဉှိ ဥပရိမဿ ဥဏှဘာဝံ ဟေဋ္ဌိမဿ စ သီတဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. ကိံ ဟေဋ္ဌာ ကိဉ္စ ဥပ္ပရီတိ ဝုဍ္ဎိတဘတ္တေန နာမ ဥပရိ သီတလေန၊ ဟေဋ္ဌာ ဥဏှေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဣဒဉ္စ ပန န တာဒိသံ၊ တေန တံ ပုစ္ဆာမိ – ‘‘ကေန ကာရဏေန ဥပရိ ဘတ္တံ ဥဏှံ၊ ဟေဋ္ဌိမံ သီတလ’’န္တိ.

ဗြာဟ္မဏီ အတ္တနာ ကတကမ္မဿ ဥတ္တာနဘာဝဘယေန ဗြာဟ္မဏေ ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တေပိ တုဏှီယေဝ အဟောသိ. တသ္မိံ ခဏေ နဋပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကောဋ္ဌေ နိသီဒါပိတပါပပုရိသေန ဇာရေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဣမိနာ ဂေဟဿာမိကေန၊ ဗြာဟ္မဏီ ပန အတ္တနာ ကတကမ္မဿ ပါကဋဘာဝဘယေန ကိဉ္စိ န ကထေတိ၊ ဟန္ဒာဟံ ဣမိဿာ ကတကမ္မံ ပကာသေတွာ ဇာရဿ ကောဋ္ဌကေ နိသီဒါပိတဘာဝံ ဗြာဟ္မဏဿ ကထေမီ’’တိ. သော ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟာ နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဣတရဿ ဂေဟပဝေသနံ အတိစရဏံ အဂ္ဂဘတ္တဘုဉ္ဇနံ ဗြာဟ္မဏိယာ ဒွါရေ ဌတွာ မဂ္ဂံ ဩလောကနံ ဣတရဿ ကောဋ္ဌေ ဩတာရိတဘာဝန္တိ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၂၄. ‘‘အဟံ နဋောသ္မိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ဘိက္ခကောသ္မိ ဣဓာဂတော၊

အယဉှိ ကောဋ္ဌမောတိဏ္ဏော၊ အယံ သော ယံ ဂဝေသသီ’’တိ.

တတ္ထ အဟံ နဋောသ္မိ၊ ဘဒ္ဒန္တေတိ၊ သာမိ၊ အဟံ နဋဇာတိကော. ဘိက္ခကောသ္မိ ဣဓာဂတောတိ သွာဟံ ဣမံ ဌာနံ ဘိက္ခကော ဘိက္ခံ ပရိယေသမာနော အာဂတောသ္မိ. အယဉှိ ကောဋ္ဌမောတိဏ္ဏောတိ အယံ ပန ဧတိဿာ ဇာရော ဣမံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော တဝ ဘယေန ကောဋ္ဌံ ဩတိဏ္ဏော. အယံ သော ယံ ဂဝေသသီတိ ယံ တွံ ကဿ နု ခေါ ဣမိနာ ဥစ္ဆိဋ္ဌကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဂဝေသသိ၊ အယံ သော. စူဠာယ နံ ဂဟေတွာ ကောဋ္ဌာ နီဟရိတွာ ယထာ န ပုနေဝရူပံ ပါပံ ကရောတိ၊ တထာ အဿ သတိံ ဇနေဟီတိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. ဗြာဟ္မဏော ဥဘောပိ တေ ယထာ နံ န ပုနေဝရူပံ ပါပံ ကရောန္တိ၊ တဇ္ဇနပေါထနေဟိ တထာ သိက္ခာပေတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ဗြာဟ္မဏီ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဟောသိ၊ ဗြာဟ္မဏော ဥက္ကဏ္ဌိတော ဘိက္ခု၊ နဋပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၂၁၃] ၃. ဘရုဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဣသီနမန္တရံ ကတွာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောသလရာဇာနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဘဂဝတော ဟိ ဘိက္ခုသံဃဿ စ လာဘသက္ကာရော မဟာ အဟောသိ. ယထာဟ –

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ခေါ သက္ကတော ဟောတိ။ပေ။ ပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ။ပေ။ ပရိက္ခာရာန’’န္တိ (ဥဒါ. ၁၄).

တေ ဧဝံ ပရိဟီနလာဘသက္ကာရာ အဟောရတ္တံ ဂုဠှသန္နိပါတံ ကတွာ မန္တယန္တိ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ မယံ ဟတလာဘသက္ကာရာ ဇာတာ၊ သမဏော ဂေါတမော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ဇာတော၊ ကေန နု ခေါ ကာရဏေနဿ ဧသာ သမ္ပတ္တီ’’တိ. တတြေကေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘သမဏော ဂေါတမော သကလဇမ္ဗုဒီပဿ ဥတ္တမဋ္ဌာနေ ဘူမိသီသေ ဝသတိ. တေနဿ လာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ၊ သေသာ ‘‘အတ္ထေတံ ကာရဏံ၊ မယမ္ပိ ဇေတဝနပိဋ္ဌေ တိတ္ထိယာရာမံ ကာရေမု၊ ဧဝံ လာဘိနော ဘဝိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. တေ သဗ္ဗေပိ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ‘‘သစေပိ မယံ ရညော အနာရောစေတွာ အာရာမံ ကာရေဿာမ၊ ဘိက္ခူ ဝါရေဿန္တိ၊ လဉ္ဇံ လဘိတွာ အဘိဇ္ဇနကော နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ရညော လဉ္ဇံ ဒတွာ အာရာမဋ္ဌာနံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ သမ္မန္တေတွာ ဥပဋ္ဌာကေ ယာစိတွာ ရညော သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ မယံ ဇေတဝနပိဋ္ဌိယံ တိတ္ထိယာရာမံ ကရိဿာမ၊ သစေ ဘိက္ခူ ‘ကာတုံ န ဒဿာမာ’တိ တုမှာကံ အာရောစေန္တိ၊ နေသံ ပဋိဝစနံ န ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟံသု. ရာဇာ လဉ္ဇလောဘေန ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ.

တိတ္ထိယာ ရာဇာနံ သင်္ဂဏှိတွာ ဝဍ္ဎကိံ ပက္ကောသာပေတွာ ကမ္မံ ပဋ္ဌပေသုံ၊ မဟာသဒ္ဒေါ အဟောသိ. သတ္ထာ ‘‘ကေ ပနေတေ၊ အာနန္ဒ၊ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အညတိတ္ထိယာ၊ ဘန္တေ၊ ဇေတဝနပိဋ္ဌိယံ တိတ္ထိယာရာမံ ကာရေန္တိ၊ တတ္ထေသော သဒ္ဒေါ’’တိ. ‘‘အာနန္ဒ၊ နေတံ ဌာနံ တိတ္ထိယာရာမဿ အနုစ္ဆဝိကံ၊ တိတ္ထိယာ ဥစ္စာသဒ္ဒကာမာ၊ န သက္ကာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဝသိတု’’န္တိ ဝတွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော အာစိက္ခိတွာ တိတ္ထိယာရာမကရဏံ နိဝါရေထာ’’တိ အာဟ. ဘိက္ခုသံဃော ဂန္တွာ ရညော နိဝေသနဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ သံဃဿ အာဂတဘာဝံ သုတွာပိ ‘‘တိတ္ထိယာရာမံ နိဿာယ အာဂတာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ လဉ္ဇဿ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ရာဇာ ဂေဟေ နတ္ထီ’’တိ ဝဒါပေသိ. ဘိက္ခူ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘လဉ္ဇံ နိဿာယ ဧဝံ ကရောတီ’’တိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ ပေသေသိ. ရာဇာ တေသမ္ပိ အာဂတဘာဝံ သုတွာ တထေဝ ဝဒါပေသိ. တေပိ အာဂန္တွာ သတ္ထု အာရာစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘န ဣဒါနိ၊ သာရိပုတ္တ၊ ရာဇာ ဂေဟေ နိသီဒိတုံ လဘိဿတိ၊ ဗဟိ နိက္ခမိဿတီ’’တိ ပုနဒိဝသေ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ရညော နိဝေသနဒွါရံ အဂမာသိ. ရာဇာ သုတွာ ပါသာဒါ ဩတရိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ပဝေသေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ယာဂုခဇ္ဇကံ ဒတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ ရညော ဧကံ ပရိယာယဓမ္မဒေသနံ အာရဘန္တော ‘‘မဟာရာဇ၊ ပေါရာဏကရာဇာနော လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ သီလဝန္တေ အညမညံ ကလဟံ ကာရေတွာ အတ္တနော ရဋ္ဌဿ အဿာမိနော ဟုတွာ မဟာဝိနာသံ ပါပုဏိံသူ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဘရုရဋ္ဌေ ဘရုရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော ပဉ္စာဘိညော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ဂဏသတ္ထာ တာပသော ဟုတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ စိရံ ဝသိတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ပဉ္စသတတာပသပရိဝုတော ဟိမဝန္တာ ဩတရိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဘရုနဂရံ ပတွာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ဥတ္တရဒွါရေ သာခါဝိဋပသမ္ပန္နဿ ဝဋရုက္ခဿ မူလေ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ တတ္ထေဝ ရုက္ခမူလေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဧဝံ တသ္မိံ ဣသိဂဏေ တတ္ထ ဝသန္တေ အဍ္ဎမာသစ္စယေန အညော ဂဏသတ္ထာ ပဉ္စသတပရိဝါရော အာဂန္တွာ နဂရေ ဘိက္ခာယ စရိတွာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေ တာဒိသဿေဝ ဝဋရုက္ခဿ မူလေ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ တတ္ထ ရုက္ခမူလေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဣတိ တေ ဒွေပိ ဣသိဂဏာ တတ္ထ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ဟိမဝန္တမေဝ အဂမံသု.

တေသံ ဂတကာလေ ဒက္ခိဏဒွါရေ ဝဋရုက္ခော သုက္ခော. ပုနဝါရေ တေသု အာဂစ္ဆန္တေသု ဒက္ခိဏဒွါရေ ဝဋရုက္ခဝါသိနော ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အတ္တနော ဝဋရုက္ခဿ သုက္ခဘာဝံ ဉတွာ ဘိက္ခာယ စရိတွာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ဥတ္တရဒွါရေ ဝဋရုက္ခမူလံ ဂန္တွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ တတ္ထ ဝါသံ ကပ္ပေသုံ. ဣတရေ ပန ဣသယော ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ နဂရေ ဘိက္ခာယ စရိတွာ အတ္တနော ရုက္ခမူလမေဝ ဂန္တွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသုံ. တေ ‘‘န သော တုမှာကံ ရုက္ခော၊ အမှာကံ ရုက္ခော’’တိ ရုက္ခံ နိဿာယ အညမညံ ကလဟံ ကရိံသု၊ ကလဟော မဟာ အဟောသိ. ဧကေ ‘‘အမှာကံ ပဌမံ ဝသိတဋ္ဌာနံ တုမှေ န လဘိဿထာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧကေ ‘‘မယံ ဣမသ္မိံ ဝါရေ ပဌမတရံ ဣဓာဂတာ၊ တုမှေ န လဘိဿထာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣတိ တေ ‘‘မယံ သာမိနော၊ မယံ သာမိနော’’တိ ကလဟံ ကရောန္တာ ရုက္ခမူလဿတ္ထာယ ရာဇကုလံ အဂမံသု. ရာဇာ ပဌမံ ဝုတ္ထဣသိဂဏညေဝ သာမိကံ အကာသိ. ဣတရေ ‘‘န ဒါနိ မယံ ဣမေဟိ ပရာဇိတာတိ အတ္တာနံ ဝဒါပေဿာမာ’’တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဩလောကေတွာ ဧကံ စက္ကဝတ္တိပရိဘောဂံ ရထပဉ္ဇရံ ဒိသွာ အာဟရိတွာ ရညော လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ အမှေပိ သာမိကေ ကရောဟီ’’တိ အာဟံသု.

ရာဇာ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ‘‘ဒွေပိ ဂဏာ ဝသန္တူ’’တိ ဒွေပိ သာမိကေ အကာသိ. ဣတရေ ဣသယော တဿ ရထပဉ္ဇရဿ ရထစက္ကာနိ နီဟရိတွာ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ အမှေယေဝ သာမိကေ ကရောဟီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ တထာ အကာသိ. ဣသိဂဏာ ‘‘အမှေဟိ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ရုက္ခမူလဿ ကာရဏာ ကလဟံ ကရောန္တေဟိ လဉ္ဇံ ဒဒန္တေဟိ အယုတ္တံ ကတ’’န္တိ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟုတွာ ဝေဂေန ပလာယိတွာ ဟိမဝန္တမေဝ အဂမံသု. သကလဘရုရဋ္ဌဝါသိနော ဒေဝတာ ဧကတော ဟုတွာ ‘‘သီလဝန္တေ ကလဟံ ကရောန္တေန ရညာ အယုတ္တံ ကတ’’န္တိ ဘရုရညော ကုဇ္ဈိတွာ တိယောဇနသတိကံ ဘရုရဋ္ဌံ သမုဒ္ဒံ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ အရဋ္ဌမကံသု. ဣတိ ဧကံ ဘရုရာဇာနံ နိဿာယ သကလရဋ္ဌဝါသိနောပိ ဝိနာသံ ပတ္တာတိ.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၂၅. ‘‘ဣသီနမန္တရံ ကတွာ၊ ဘရုရာဇာတိ မေ သုတံ၊

ဥစ္ဆိန္နော သဟ ရဋ္ဌေဟိ၊ သ ရာဇာ ဝိဘဝင်္ဂတော.

၁၂၆. ‘‘တသ္မာ ဟိ ဆန္ဒာဂမနံ၊ နပ္ပသံသန္တိ ပဏ္ဍိတာ၊

အဒုဋ္ဌစိတ္တော ဘာသေယျ၊ ဂိရံ သစ္စုပသံဟိတ’’န္တိ.

တတ္ထ အန္တရံ ကတွာတိ ဆန္ဒာဂတိဝသေန ဝိဝရံ ကတွာ. ဘရုရာဇာတိ ဘရုရဋ္ဌေ ရာဇာ. ဣတိ မေ သုတန္တိ ဣတိ မယာ ပုဗ္ဗေ ဧတံ သုတံ. တသ္မာ ဟိ ဆန္ဒာဂမနန္တိ ယသ္မာ ဟိ ဆန္ဒာဂမနံ ဂန္တွာ ဘရုရာဇာ သဟ ရဋ္ဌေန ဥစ္ဆိန္နော၊ တသ္မာ ဆန္ဒာဂမနံ ပဏ္ဍိတာ နပ္ပသံသန္တိ. အဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ကိလေသေဟိ အဒူသိတစိတ္တော ဟုတွာ. ဘာသေယျ ဂိရံ သစ္စုပသံဟိတန္တိ သဘာဝနိဿိတံ အတ္ထနိဿိတံ ကာရဏနိဿိတမေဝ ဂိရံ ဘာသေယျ. ယေ ဟိ တတ္ထ ဘရုရညော လဉ္ဇံ ဂဏှန္တဿ အယုတ္တံ ဧတန္တိ ပဋိက္ကောသန္တာ သစ္စုပသံဟိတံ ဂိရံ ဘာသိံသု၊ တေသံ ဌိတဋ္ဌာနံ နာဠိကေရဒီပေ အဇ္ဇာပိ ဒီပကသဟဿံ ပညာယတီတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဆန္ဒဝသိကေန နာမ န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဒွေ ပဗ္ဗဇိတဂဏေ ကလဟံ ကာရေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘အဟံ တေန သမယေန ဇေဋ္ဌကဣသိ အဟောသိ’’န္တိ၊ ရာဇာ တထာဂတဿ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂတကာလေ မနုဿေ ပေသေတွာ တိတ္ထိယာရာမံ ဝိဒ္ဓံသာပေသိ၊ တိတ္ထိယာ အပ္ပတိဋ္ဌာ အဟေသုံ.

ဘရုဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၂၁၄] ၄. ပုဏ္ဏနဒီဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပုဏ္ဏံ နဒိန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပညာပါရမိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ ဒိဝသေ ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ တထာဂတဿ ပညံ အာရဗ္ဘ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မဟာပညော ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော ဂမ္ဘီရပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဥပါယပညာယ သမန္နာဂတော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော ပညဝါ ဥပါယကုသလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပုရောဟိတကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပိတု အစ္စယေန ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ လဘိတွာ ဗာရာဏသိရညော အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အဟောသိ. အပရဘာဂေ ရာဇာ ပရိဘေဒကာနံ ကထံ ဂဟေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ကုဒ္ဓေါ ‘‘မာ မမ သန္တိကေ ဝသီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ဗာရာဏသိတော ပဗ္ဗာဇေသိ. ဗောဓိသတ္တော ပုတ္တဒါရံ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ ကာသိကဂါမကေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. အပရဘာဂေ ရာဇာ တဿ ဂုဏံ သရိတွာ ‘‘မယှံ ကဉ္စိ ပေသေတွာ အာစရိယံ ပက္ကောသိတုံ န ယုတ္တံ၊ ဧကံ ပန ဂါထံ ဗန္ဓိတွာ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ ကာကမံသံ ပစာပေတွာ ပဏ္ဏဉ္စ မံသဉ္စ သေတဝတ္ထေန ပလိဝေဌေတွာ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆေတွာ ပေသေဿာမိ. ယဒိ ပဏ္ဍိတော ဘဝိဿတိ၊ ပဏ္ဏံ ဝါစေတွာ ကာကမံသဘာဝံ ဉတွာ အာဂမိဿတိ၊ နော စေ၊ နာဂမိဿတီ’’တိ ‘‘ပုဏ္ဏံ နဒိ’’န္တိ ဣမံ ဂါထံ ပဏ္ဏေ လိခိ –

၁၂၇. ‘‘ပုဏ္ဏံ နဒိံ ယေန စ ပေယျမာဟု၊ ဇာတံ ယဝံ ယေန စ ဂုယှမာဟု၊

ဒူရံ ဂတံ ယေန စ အဝှယန္တိ၊ သော တျာဂတော ဟန္ဒ စ ဘုဉ္ဇ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ.

တတ္ထ ပုဏ္ဏံ နဒိံ ယေန စ ပေယျမာဟူတိ ကာကပေယျာ နဒီဟိ ဝဒန္တာ ယေန ပုဏ္ဏံ နဒိံ ကာကပေယျမာဟု၊ န ဟိ အပုဏ္ဏာ နဒီ ‘‘ကာကပေယျာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယဒါပိ နဒီတီရေ ဌတွာ ဂီဝံ ပသာရေတွာ ကာကေန ပါတုံ သက္ကာ ဟောတိ၊ တဒါ နံ ‘‘ကာကပေယျာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဇာတံ ယဝံ ယေန စ ဂုယှမာဟူတိ ယဝန္တိ ဒေသနာသီသမတ္တံ၊ ဣဓ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဇာတံ ဥဂ္ဂတံ သမ္ပန္နတရုဏသဿံ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ယဒါ အန္တော ပဝိဋ္ဌကာကံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ သက္ကောတိ၊ တဒါ ဂုယှတီတိ ဂုယှံ. ကိံ ဂုယှတိ? ကာကံ. ဣတိ ကာကဿ ဂုယှံ ကာကဂုယှန္တိ တံ ဝဒမာနာ ကာကေန ဂုယှဝစနဿ ကာရဏဘူတေန ‘‘ဂုယှ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယေန စ ဂုယှမာဟူ’’တိ. ဒူရံ ဂတံ ယေန စ အဝှယန္တီတိ ဒူရံ ဂတံ ဝိပ္ပဝုတ္ထံ ပိယပုဂ္ဂလံ ယံ အာဂန္တွာ နိသိန္နံ ဒိသွာ သစေ ဣတ္ထန္နာမော အာဂစ္ဆတိ၊ ဝဿ ကာကာတိ ဝါ ဝဿန္တညေဝ ဝါ သုတွာ ‘‘ယထာ ကာကော ဝဿတိ၊ ဣတ္ထန္နာမော အာဂမိဿတီ’’တိ ဧဝံ ဝဒန္တာ ယေန စ အဝှယန္တိ ကထေန္တိ မန္တေန္တိ၊ ဥဒါဟရန္တီတိ အတ္ထော. သော တျာဂတောတိ သော တေ အာနီတော. ဟန္ဒ စ ဘုဉ္ဇ၊ ဗြာဟ္မဏာတိ ဂဏှ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဘုဉ္ဇဿု နံ၊ ခါဒ ဣဒံ ကာကမံသန္တိ အတ္ထော.

ဣတိ ရာဇာ ဣမံ ဂါထံ ပဏ္ဏေ လိခိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပေသေသိ. သော ပဏ္ဏံ ဝါစေတွာ ‘‘ရာဇာ မံ ဒဋ္ဌုကာမော’’တိ ဉတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၂၈. ‘‘ယတော မံ သရတီ ရာဇာ၊ ဝါယသမ္ပိ ပဟေတဝေ၊

ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာ စ၊ အသတီယေဝ ပါပိယာ’’တိ.

တတ္ထ ယတော မံ သရတီ ရာဇာ၊ ဝါယသမ္ပိ ပဟေတဝေတိ ယဒါ ရာဇာ ဝါယသမံသံ လဘိတွာ တမ္ပိ ပဟေတုံ မံ သရတိ. ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာ စာတိ ယဒါ ပနဿ ဧတေ ဟံသာဒယော ဥပနီတာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဧကာနိ ဟံသမံသာဒီနိ လစ္ဆတိ၊ တဒါ မံ ကသ္မာ န သရိဿတီတိ အတ္ထော? အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဟံသကောဉ္စမယူရာန’’န္တိ ပါဌော. သော သုန္ဒရတရာ၊ ဣမေသံ ဟံသာဒီနံ မံသံ လဘိတွာ ကသ္မာ မံ န သရိဿတိ၊ သရိဿတိယေဝါတိ အတ္ထော. အသတီယေဝ ပါပိယာတိ ယံ ဝါ တံ ဝါ လဘိတွာ သရဏံ နာမ သုန္ဒရံ၊ လောကသ္မိံ ပန အသတိယေဝ ပါပိယာ၊ အသတိကရဏံယေဝ ဟီနံ လာမကံ၊ တဉ္စ အမှာကံ ရညော နတ္ထိ. သရတိ မံ ရာဇာ၊ အာဂမနံ မေ ပစ္စာသီသတိ၊ တသ္မာ ဂမိဿာမီတိ ယာနံ ယောဇာပေတွာ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ပဿိ၊ ရာဇာ တုဿိတွာ ပုရောဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ပုရောဟိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ပုဏ္ဏနဒီဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၂၁၅] ၅. ကစ္ဆပဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဝဓီ ဝတ အတ္တာနန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောကာလိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု မဟာတက္ကာရိဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၃.၁၀၄ အာဒယော) အာဝိ-ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောကာလိကော ဣဒါနေဝ ဝါစာယ ဟတော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝါစာယ ဟတောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တဿ အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အဟောသိ. သော ပန ရာဇာ ဗဟုဘာဏီ အဟောသိ၊ တသ္မိံ ကထေန္တေ အညေသံ ဝစနဿ ဩကာသော နာမ နတ္ထိ. ဗောဓိသတ္တော တဿ တံ ဗဟုဘာဏိတံ ဝါရေတုကာမော ဧကံ ဥပါယံ ဥပဓာရေန္တော ဝိစရတိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဧကသ္မိံ သရေ ကစ္ဆပေါ ဝသတိ၊ ဒွေ ဟံသပေါတကာ ဂေါစရာယ စရန္တာ တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ အကံသု. တေ ဒဠှဝိဿာသိကာ ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ကစ္ဆပံ အာဟံသု – ‘‘သမ္မ ကစ္ဆပ၊ အမှာကံ ဟိမဝန္တေ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတတလေ ကဉ္စနဂုဟာယံ ဝသနဋ္ဌာနံ ရမဏီယော ပဒေသော၊ ဂစ္ဆသိ အမှာကံ သဒ္ဓိ’’န္တိ. ‘‘အဟံ ကိန္တိ ကတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ? ‘‘မယံ တံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမ၊ သစေ တွံ မုခံ ရက္ခိတုံ သက္ခိဿသိ၊ ကဿစိ ကိဉ္စိ န ကထေဿသီ’’တိ. ‘‘ရက္ခိဿာမိ၊ သာမိ၊ ဂဟေတွာ မံ ဂစ္ဆထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ ဧကံ ဒဏ္ဍကံ ကစ္ဆပေန ဍံသာပေတွာ သယံ တဿ ဥဘော ကောဋိယော ဍံသိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိံသု. တံ တထာ ဟံသေဟိ နီယမာနံ ဂါမဒါရကာ ဒိသွာ ‘‘ဒွေ ဟံသာ ကစ္ဆပံ ဒဏ္ဍကေန ဟရန္တီ’’တိ အာဟံသု.

ကစ္ဆပေါ ‘‘ယဒိ မံ သဟာယကာ နေန္တိ၊ တုမှာကံ ဧတ္ထ ကိံ ဒုဋ္ဌစေဋကာ’’တိ ဝတ္တုကာမော ဟံသာနံ သီဃဝေဂတာယ ဗာရာဏသိနဂရေ ရာဇနိဝေသနဿ ဥပရိဘာဂံ သမ္ပတ္တကာလေ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနတော ဒဏ္ဍကံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အာကာသင်္ဂဏေ ပတိတွာ ဒွေဘာဂေါ အဟောသိ၊ ‘‘ကစ္ဆပေါ အာကာသတော ပတိတွာ ဒွေဓာ ဘိန္နော’’တိ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာဒါယ အမစ္စဂဏပရိဝုတော တံ ဌာနံ ဂန္တွာ ကစ္ဆပံ ဒိသွာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ပဏ္ဍိတ၊ ကိန္တိ ကတွာ ဧသ ပတိတော’’တိ? ဗောဓိသတ္တော ‘‘စိရပဋိကင်္ခေါဟံ ရာဇာနံ ဩဝဒိတုကာမော ဥပါယံ ဥပဓာရေန္တော စရာမိ၊ ဣမိနာ ကစ္ဆပေန ဟံသေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော ကတော ဘဝိဿတိ၊ တေဟိ ဣမံ ‘ဟိမဝန္တံ နေဿာမာ'တိ ဒဏ္ဍကံ ဍံသာပေတွာ အာကာသံ ပက္ခန္တေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အထ ဣမိနာ ကဿစိ ဝစနံ သုတွာ အရက္ခိတမုခတာယ ကိဉ္စိ ဝတ္တုကာမေန ဒဏ္ဍကာ ဝိဿဋ္ဌော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံ အာကာသတော ပတိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘အာမ မဟာရာဇ၊ အတိမုခရာ နာမ အပရိယန္တဝစနာ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၂၉. ‘‘အဝဓီ ဝတ အတ္တာနံ၊ ကစ္ဆပေါ ဗျာဟရံ ဂိရံ၊

သုဂ္ဂဟီတသ္မိံ ကဋ္ဌသ္မိံ၊ ဝါစာယ သကိယာဝဓိ.

၁၃၀. ‘‘ဧတမ္ပိ ဒိသွာ နရဝီရိယသေဋ္ဌ၊ ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ နာတိဝေလံ၊

ပဿသိ ဗဟုဘာဏေန၊ ကစ္ဆပံ ဗျသနံ ဂတ’’န္တိ.

တတ္ထ အဝဓီ ဝတာတိ ဃာတေသိ ဝတ. ဗျာဟရန္တိ ဗျာဟရန္တော. သုဂ္ဂဟီတသ္မိံ ကဋ္ဌသ္မိန္တိ မုခေန သုဋ္ဌု ဍံသိတွာ ဂဟိတေ ဒဏ္ဍကေ. ဝါစာယ သကိယာဝဓီတိ အတိမုခရတာယ အကာလေ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တော ဒဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တာယ သကာယ ဝါစာယ အတ္တာနံ အဝဓိ ဃာတေသိ. ဧဝမေသ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော၊ န အညထာတိ. ဧတမ္ပိ ဒိသွာတိ ဧတမ္ပိ ကာရဏံ ဒိသွာ. နရဝီရိယသေဋ္ဌာတိ နရေသု ဝီရိယေန သေဋ္ဌ ဥတ္တမဝီရိယ ရာဇဝရ. ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ နာတိဝေလန္တိ သစ္စာဒိပဋိသံယုတ္တံ ကုသလမေဝ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော မုဉ္စေယျ နိစ္ဆာရေယျ၊ တမ္ပိ ဟိတံ ကာလယုတ္တံ၊ န အတိဝေလံ၊ အတိက္ကန္တကာလံ အပရိယန္တဝါစံ န ဘာသေယျ. ပဿသီတိ နနု ပစ္စက္ခတော ပဿသိ. ဗဟုဘာဏေနာတိ ဗဟုဘဏနေန. ကစ္ဆပံ ဗျသနံ ဂတန္တိ ဧတံ ကစ္ဆပံ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တန္တိ.

ရာဇာ ‘‘မံ သန္ဓာယ ဘာသတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘အမှေ သန္ဓာယ ကထေသိ၊ ပဏ္ဍိတာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ၊ တွံ ဝါ ဟောဟိ အညော ဝါ၊ ယော ကောစိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဘာသန္တော ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပါပုဏာတီ’’တိ ပါကဋံ ကတွာ ကထေသိ. ရာဇာ တတော ပဋ္ဌာယ ဝိရမိတွာ မန္ဒဘာဏီ အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကစ္ဆပေါ ကောကာလိကော အဟောသိ၊ ဒွေ ဟံသပေါတကာ ဒွေ မဟာထေရာ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ အမစ္စပဏ္ဍိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကစ္ဆပဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၂၁၆] ၆. မစ္ဆဇာတကဝဏ္ဏနာ

န မာယမဂ္ဂိ တပတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကေန ဥက္ကဏ္ဌာပိတောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာယာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အယံ တေ ဘိက္ခု ဣတ္ထီ အနတ္ထကာရိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဧတံ နိဿာယ သူလေန ဝိဇ္ဈိတွာ အင်္ဂါရေသု ပစိတွာ ခါဒိတဗ္ဗတံ ပတ္တော ပဏ္ဍိတေ နိဿာယ ဇီဝိတံ အလတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ပုရောဟိတော အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ ကေဝဋ္ဋာ ဇာလေ လဂ္ဂံ မစ္ဆံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဥဏှဝါလုကာပိဋ္ဌေ ဌပေတွာ ‘‘အင်္ဂါရေသု နံ ပစိတွာ ခါဒိဿာမာ’’တိ သူလံ တစ္ဆိံသု. မစ္ဆော မစ္ဆိံ အာရဗ္ဘ ပရိဒေဝမာနော ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၃၁. ‘‘န မာယမဂ္ဂိ တပတိ၊ န သူလော သာဓုတစ္ဆိတော၊

ယဉ္စ မံ မညတေ မစ္ဆီ၊ အညံ သော ရတိယာ ဂတော.

၁၃၂. ‘‘သော မံ ဒဟတိ ရာဂဂ္ဂိ၊ စိတ္တံ စူပတပေတိ မံ၊

ဇာလိနော မုဉ္စထာယိရာ မံ၊ န ကာမေ ဟညတေ ကွစီ’’တိ.

တတ္ထ န မာယမဂ္ဂိ တပတီတိ န မံ အယံ အဂ္ဂိ တပတိ၊ န တာပံ ဇနေတိ၊ န သောစယတီတိ အတ္ထော. န သူလောတိ အယံ သူလောပိ သာဓုတစ္ဆိတော မံ န တပတိ၊ န မေ သောကံ ဥပ္ပါဒေတိ. ယဉ္စ မံ မညတေတိ ယံ ပန မံ မစ္ဆီ ဧဝံ မညတိ ‘‘အညံ မစ္ဆိံ သော ပဉ္စကာမဂုဏရတိယာ ဂတော’’တိ၊ တဒေဝ မံ တပတိ သောစယတိ. သော မံ ဒဟတီတိ ယော ပနေသ ရာဂဂ္ဂိ၊ သော မံ ဒဟတိ ဈာပေတိ. စိတ္တံ စူပတပေတိ မန္တိ ရာဂသမ္ပယုတ္တကံ မမ စိတ္တမေဝ စ မံ ဥပတာပေတိ ကိလမေတိ ဝိဟေဌေတိ. ဇာလိနောတိ ကေဝဋ္ဋေ အာလပတိ. တေ ဟိ ဇာလဿ အတ္ထိတာယ ‘‘ဇာလိနော’’တိ ဝုစ္စန္တိ. မုဉ္စထာယိရာ မန္တိ မုဉ္စထ မံ သာမိနောတိ ယာစတိ. န ကာမေ ဟညတေ ကွစီတိ ကာမေ ပတိဋ္ဌိတော ကာမေန နီယမာနော သတ္တော န ကွစိ ဟညတိ. န ဟိ တံ တုမှာဒိသာ ဟနိတုံ အနုစ္ဆဝိကာတိ ပရိဒေဝတိ. အထ ဝါ ကာမေတိ ဟေတုဝစနေ ဘုမ္မံ၊ ကာမဟေတု မစ္ဆိံ အနုဗန္ဓမာနော နာမ န ကွစိ တုမှာဒိသေဟိ ဟညတီတိ ပရိဒေဝတိ. တသ္မိံ ခဏေ ဗောဓိသတ္တော နဒီတီရံ ဂတော တဿ မစ္ဆဿ ပရိဒေဝိတသဒ္ဒံ သုတွာ ကေဝဋ္ဋေ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ မစ္ဆံ မောစေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ မစ္ဆီ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဟောသိ၊ မစ္ဆော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု၊ ပုရောဟိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မစ္ဆဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၂၁၇] ၇. သေဂ္ဂုဇာတကဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗော လောကောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ပဏ္ဏိကဥပါသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဧကကနိပါတေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ဣဓာပိ သတ္ထာ တံ ‘‘ကိံ၊ ဥပါသက၊ စိရဿံ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ပဏ္ဏိကဥပါသကော ‘‘ဓီတာ မေ၊ ဘန္တေ၊ နိစ္စံ ပဟံသိတမုခီ၊ တမဟံ ဝီမံသိတွာ ဧကဿ ကုလဒါရကဿ အဒါသိံ၊ တတ္ထ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာယ တုမှာကံ ဒဿနာယ အာဂန္တုံ ဩကာသံ န လဘိ’’န္တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဥပါသက၊ ဣဒါနေဝေသာ သီလဝတီ၊ ပုဗ္ဗေပိ သီလဝတီ၊ တွဉ္စ န ဣဒါနေဝေတံ ဝီမံသသိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝီမံသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ရုက္ခဒေဝတာ အဟောသိ. တဒါ အယမေဝ ပဏ္ဏိကဥပါသကော ‘‘ဓီတရံ ဝီမံသိဿာမီ’’တိ အရညံ နေတွာ ကိလေသဝသေန ဣစ္ဆန္တော ဝိယ ဟတ္ထေ ဂဏှိ. အထ နံ ပရိဒေဝမာနံ ပဌမဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

၁၃၃. ‘‘သဗ္ဗော လောကော အတ္တမနော အဟောသိ၊ အကောဝိဒါ ဂါမဓမ္မဿ သေဂ္ဂု၊

ကောမာရိ ကော နာမ တဝဇ္ဇ ဓမ္မော၊ ယံ တွံ ဂဟိတာ ပဝနေ ပရောဒသီ’’တိ.

တတ္ထ သဗ္ဗော လောကော အတ္တမနော အဟောသီတိ၊ အမ္မ၊ သကလောပိ သတ္တလောကော ဧတိဿာ ကာမသေဝနာယ အတ္တမနော ဇာတော. အကောဝိဒါ ဂါမဓမ္မဿ သေဂ္ဂူတိ သေဂ္ဂူတိ တဿာ နာမံ. တေန တွံ ပန၊ အမ္မ၊ သေဂ္ဂု အကောဝိဒါ ဂါမဓမ္မဿ၊ ဣမသ္မိံ ဂါမဓမ္မေ ဝသလဓမ္မေ အကုသလာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကောမာရိ ကော နာမ တဝဇ္ဇ ဓမ္မောတိ၊ အမ္မ၊ ကုမာရိ ကော နာမေသ တဝ အဇ္ဇ သဘာဝေါ. ယံ တွံ ဂဟိတာ ပဝနေ ပရောဒသီတိ တွံ မယာ ဣမသ္မိံ ပဝနေ သန္ထဝဝသေန ဟတ္ထေ ဂဟိတာ ပရောဒသိ န သမ္ပဋိစ္ဆသိ၊ ကော ဧသ တဝ သဘာဝေါ၊ ကိံ ကုမာရိကာယေဝ တွန္တိ ပုစ္ဆတိ.

တံ သုတွာ ကုမာရိကာ ‘‘အာမ၊ တာတ၊ ကုမာရိကာယေဝါဟံ၊ နာဟံ မေထုနဓမ္မံ နာမ ဇာနာမီ’’တိ ဝတွာ ပရိဒေဝမာနာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၃၄. ‘‘ယော ဒုက္ခဖုဋ္ဌာယ ဘဝေယျ တာဏံ၊ သော မေ ပိတာ ဒုဗ္ဘိ ဝနေ ကရောတိ၊

သာ ကဿ ကန္ဒာမိ ဝနဿ မဇ္ဈေ၊ ယော တာယိတာ သော သဟသံ ကရောတီ’’တိ.

သာ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာယေဝ. ဣတိ သော ပဏ္ဏိကော တဒါ ဓီတရံ ဝီမံသိတွာ ဂေဟံ နေတွာ ကုလဒါရကဿ ဒတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ပဏ္ဏိကဥပါသကော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ဓီတာ ဓီတာယေဝ၊ ပိတာ ပိတာယေဝ အဟောသိ၊ တဿ ကာရဏဿ ပစ္စက္ခကာရိကာ ရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သေဂ္ဂုဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၂၁၈] ၈. ကူဋဝါဏိဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

သဌဿ သာဌေယျမိဒန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကူဋဝါဏိဇံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိဝါသိနော ဟိ ကူဋဝါဏိဇော စ ပဏ္ဍိတဝါဏိဇော စ ဒွေ ဝါဏိဇာ မိတ္တိကာ ဟုတွာ ပဉ္စ သကဋသတာနိ ဘဏ္ဍဿ ပူရာပေတွာ ပုဗ္ဗန္တတော အပရန္တံ ဝိစရမာနာ ဝေါဟာရံ ကတွာ ဗဟုံ လာဘံ လဘိတွာ သာဝတ္ထိံ ပစ္စာဂမိံသု. ပဏ္ဍိတဝါဏိဇော ကူဋဝါဏိဇံ အာဟ – ‘‘သမ္မ၊ ဘဏ္ဍံ ဘာဇေမာ’’တိ. ကူဋဝါဏိဇော ‘‘အယံ ဒီဃရတ္တံ ဒုက္ခသေယျာယ ဒုဗ္ဘောဇနေန ကိလန္တော အတ္တနော ဃရေ နာနဂ္ဂရသံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ အဇီရကေန မရိဿတိ၊ အထ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဘဏ္ဍံ မယှမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘နက္ခတ္တံ န မနာပံ၊ ဒိဝသော န မနာပေါ၊ သွေ ဇာနိဿာမိ၊ ပုနဒိဝသေ ဇာနိဿာမီ’’တိ ကာလံ ခေပေတိ. အထ နံ ပဏ္ဍိတဝါဏိဇော နိပ္ပီဠေတွာ ဘာဇာပေတွာ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ ‘‘ကဒါ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဍ္ဎမာသမတ္တော မေ၊ ဘန္တေ၊ အာဂတဿာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အထ ကသ္မာ ဧဝံ ပပဉ္စံ ကတွာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ အာဂတောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဥပါသက၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ကူဋဝါဏိဇောယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တဿ ဝိနိစ္ဆယာမစ္စော အဟောသိ. တဒါ ဂါမဝါသီ စ နဂရဝါသီ စ ဒွေ ဝါဏိဇာ မိတ္တာ အဟေသုံ. ဂါမဝါသီ နဂရဝါသိဿ သန္တိကေ ပဉ္စ ဖာလသတာနိ ဌပေသိ. သော တေ ဖာလေ ဝိက္ကိဏိတွာ မူလံ ဂဟေတွာ ဖာလာနံ ဌပိတဋ္ဌာနေ မူသိကဝစ္စံ အာကိရိတွာ ဌပေသိ. အပရဘာဂေ ဂါမဝါသီ အာဂန္တွာ ‘‘ဖာလေ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ကူဋဝါဏိဇော ‘‘ဖာလာ တေ မူသိကာဟိ ခါဒိတာ’’တိ မူသိကဝစ္စံ ဒဿေသိ. ဣတရော ‘‘ခါဒိတာဝ ဟောန္တု၊ မူသိကာဟိ ခါဒိတေ ကိံ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ နှာနတ္ထာယ တဿ ပုတ္တံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော ဧကဿ သဟာယကဿ ဂေဟေ ‘‘ဣမဿ ကတ္ထစိ ဂန္တုံ မာ အဒတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အန္တောဂဗ္ဘေ နိသီဒါပေတွာ သယံ နှာယိတွာ ကူဋဝါဏိဇဿ ဂေဟံ အဂမာသိ. သော ‘‘ပုတ္တော မေ ကဟ’’န္တိ အာဟ. ‘‘သမ္မ၊ တဝ ပုတ္တံ တီရေ ဌပေတွာ မမ ဥဒကေ နိမုဂ္ဂကာလေ ဧကော ကုလလော အာဂန္တွာ တဝ ပုတ္တံ နခပဉ္ဇရေန ဂဟေတွာ အာကာသံ ပက္ခန္တော၊ အဟံ ပါဏိံ ပဟရိတွာ ဝိရဝိတွာ ဝါယမန္တောပိ မောစေတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ. ‘‘တွံ မုသာ ဘဏသိ၊ ကုလလာ ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ သမတ္ထာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘သမ္မ၊ ဟောတု၊ အယုတ္တေပိ ဟောန္တေ အဟံ ကိံ ကရောမိ၊ ကုလလေနေဝ တေ ပုတ္တော နီတော’’တိ. သော တံ သန္တဇ္ဇေတွာ ‘‘အရေ ဒုဋ္ဌစောရ မနုဿမာရက၊ ဣဒါနိ တံ ဝိနိစ္ဆယံ ဂန္တွာ ကဍ္ဎာပေဿာမီ’’တိ နိက္ခမိ. သော ‘‘မမ ရုစ္စနကမေဝ ကရောသီ’’တိ တေနေဝ သဒ္ဓိံ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ အဂမာသိ.

ကူဋဝါဏိဇော ဗောဓိသတ္တံ အာဟ – ‘‘အယံ၊ သာမိ၊ မမ ပုတ္တံ ဂဟေတွာ နှာယိတုံ ဂတော၊ ‘ကဟံ မေ ပုတ္တော’တိ ဝုတ္တေ ‘ကုလလေန ဟဋော’တိ အာဟ၊ ဝိနိစ္ဆိနထ မေ အဍ္ဍ’’န္တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သစ္စံ ဘဏေ’’တိ ဣတရံ ပုစ္ဆိ. သော အာဟ – ‘‘အာမ၊ သာမိ၊ အဟံ တံ အာဒါယ ဂတော၊ သေနေန ပဟဋဘာဝေါ သစ္စမေဝ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန လောကေ ကုလလာ နာမ ဒါရကေ ဟရန္တီ’’တိ? ‘‘သာမိ၊ အဟမ္ပိ တုမှေ ပုစ္ဆာမိ – ‘‘ကုလလာ ဒါရကေ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဂန္တုံ န သက္ကောန္တိ၊ မူသိကာ ပန အယဖာလေ ခါဒန္တီ’’တိ. ‘‘ဣဒံ ကိံ နာမာ’’တိ? ‘‘သာမိ၊ မယာ ဧတဿ ဃရေ ပဉ္စ ဖာလသတာနိ ဌပိတာနိ၊ သွာယံ ‘ဖာလာ တေ မူသိကာဟိ ခါဒိတာ’တိ ဝတွာ ‘ဣဒံ တေ ဖာလေ ခါဒိတမူသိကာနံ ဝစ္စ’န္တိ ဝစ္စံ ဒဿေတိ၊ သာမိ၊ မူသိကာ စေ ဖာလေ ခါဒန္တိ၊ ကုလလာပိ ဒါရကေ ဟရိဿန္တိ. သစေ န ခါဒန္တိ၊ သေနာပိ တံ န ဟရိဿန္တိ. ဧသော ပန ‘ဖာလာ တေ မူသိကာဟိ ခါဒိတာ’တိ ဝဒတိ၊ တေသံ ခါဒိတဘာဝံ ဝါ အခါဒိတဘာဝံ ဝါ ဇာနာထ၊ အဍ္ဍံ မေ ဝိနိစ္ဆိနထာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သဌဿ ပဋိသာဌေယျံ ကတွာ ဇိနိဿာမီတိ ဣမိနာ စိန္တိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘သုဋ္ဌု တေ စိန္တိတ’’န္တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၃၅. ‘‘သဌဿ သာဌေယျမိံဒ သုစိန္တိတံ၊ ပစ္စောဍ္ဍိတံ ပဋိကူဋဿ ကူဋံ၊

ဖာလံ စေ ခါဒေယျုံ မူသိကာ၊ ကသ္မာ ကုမာရံ ကုလလာ န ဟရေယျုံ.

၁၃၆. ‘‘ကူဋဿ ဟိ သန္တိ ကူဋကူဋာ၊ ဘဝတိ စာပိ နိကတိနော နိကတျာ၊

ဒေဟိ ပုတ္တနဋ္ဌ ဖာလနဋ္ဌဿ ဖာလံ၊ မာ တေ ပုတ္တမဟာသိ ဖာလနဋ္ဌော’’တိ.

တတ္ထ သဌဿာတိ သဌဘာဝေန ကေရာဋိကေန ‘‘ဧကံ ဥပါယံ ကတွာ ပရသန္တကံ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သဌဿ. သာဌေယျမိဒံ သုစိန္တိတန္တိ ဣဒံ ပဋိသာဌေယျံ စိန္တေန္တေန တယာ သုဋ္ဌု စိန္တိတံ. ပစ္စောဍ္ဍိတံ ပဋိကူဋဿ ကူဋန္တိ ကူဋဿ ပုဂ္ဂလဿ တယာ ပဋိကူဋံ သုဋ္ဌု ပစ္စောဍ္ဍိတံ၊ ပဋိဘာဂံ ကတွာ ဩဍ္ဍိတသဒိသမေဝ ကတန္တိ အတ္ထော. ဖာလံ စေ ခါဒေယျုံ မူသိကာတိ ယဒိ မူသိကာ ဖာလံ ခါဒေယျုံ. ကသ္မာ ကုမာရံ ကုလလာ န ဟရေယျုန္တိ မူသိကာသု ဖာလေ ခါဒန္တီသု ကုလလာ ကိံ ကာရဏာ ကုမာရံ နော ဟရေယျုံ.

ကူဋဿ ဟိ သန္တိ ကူဋကူဋာတိ တွံ ‘‘အဟမေဝ မူသိကာဟိ ဖာလေ ခါဒါပိတပုရိသော ကူဋော’’တိ မညသိ၊ တာဒိသဿ ပန ကူဋဿ ဣမသ္မိံ လောကေ ဗဟူ ကူဋာ သန္တိ၊ ကူဋဿ ကူဋာတိ ကူဋပဋိကူဋာနံ ဧတံ နာမံ၊ ကူဋဿ ပဋိကူဋာ နာမ သန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘဝတိ စာပိ နိကတိနော နိကတျာတိ နိကတိနော နေကတိကဿ ဝဉ္စနကပုဂ္ဂလဿ နိကတျာ အပရော နိကတိကာရကော ဝဉ္စနကပုရိသော ဘဝတိယေဝ. ဒေဟိ ပုတ္တနဋ္ဌ ဖာလနဋ္ဌဿ ဖာလန္တိ အမ္ဘော နဋ္ဌပုတ္တ ပုရိသ၊ ဧတဿ နဋ္ဌဖာလဿ ဖာလံ ဒေဟိ. မာ တေ ပုတ္တမဟာသိ ဖာလနဋ္ဌောတိ သစေ ဟိဿ ဖာလံ န ဒဿသိ၊ ပုတ္တံ တေ ဟရိဿတိ၊ တံ တေ ဧသ မာ ဟရတု၊ ဖာလမဿ ဒေဟီတိ. ‘‘ဒေမိ၊ သာမိ၊ သစေ မေ ပုတ္တံ ဒေတီ’’တိ. ‘‘ဒေမိ၊ သာမိ၊ သစေ မေ ဖာလေ ဒေတီ’’တိ. ဧဝံ နဋ္ဌပုတ္တော ပုတ္တံ၊ နဋ္ဌဖာလော စ ဖာလံ ပဋိလဘိတွာ ဥဘောပိ ယထာကမ္မံ ဂတာ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကူဋဝါဏိဇော ဣဒါနိ ကူဋဝါဏိဇောဝ၊ ပဏ္ဍိတဝါဏိဇော ပဏ္ဍိတဝါဏိဇောယေဝ၊ ဝိနိစ္ဆယာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကူဋဝါဏိဇဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၂၁၉] ၉. ဂရဟိတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဟိရညံ မေ သုဝဏ္ဏံ မေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ အနဘိရတိယာ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧတဿ ဟိ ပစ္စေကံ ဂဟိတံ အာရမ္မဏံ နာမ နတ္ထိ၊ အနဘိရတိဝါသံ ဝသန္တံ ပန တံ သတ္ထု သန္တိကံ အာနေသုံ. သော သတ္ထာရာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိလေသဝသေနာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အယံ၊ ဘိက္ခု၊ ကိလေသော နာမ ပုဗ္ဗေ တိရစ္ဆာနေဟိပိ ဂရဟိတော၊ တွံ ဧဝရူပေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော ကသ္မာ တိရစ္ဆာနေဟိပိ ဂရဟိတကိလေသဝသေန ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝါနရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. တမေနံ ဧကော ဝနစရကော ဂဟေတွာ အာနေတွာ ရညော အဒါသိ. သော စိရံ ရာဇဂေဟေ ဝသမာနော ဝတ္တသမ္ပန္နော အဟောသိ၊ မနုဿလောကေ ဝတ္တမာနံ ကိရိယံ ယေဘုယျေန အညာသိ. ရာဇာ တဿ ဝတ္တေ ပသီဒိတွာ ဝနစရကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမံ ဝါနရံ ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ အာဏာပေသိ၊ သော တထာ အကာသိ. ဝါနရဂဏော ဗောဓိသတ္တဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ တဿ ဒဿနတ္ထာယ မဟန္တေ ပါသာဏပိဋ္ဌေ သန္နိပတိတွာ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကတွာ ‘‘သမ္မ၊ ကဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဝုတ္ထောသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဗာရာဏသိယံ ရာဇနိဝေသနေ’’တိ. ‘‘အထ ကထံ မုတ္တောသီ’’တိ? ‘‘ရာဇာ မံ ကေဠိမက္ကဋံ ကတွာ မမ ဝတ္တေ ပသန္နော မံ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ.

အထ နံ တေ ဝါနရာ ‘‘မနုဿလောကေ ဝတ္တမာနကိရိယံ နာမ တုမှေ ဇာနိဿထ၊ အမှာကမ္ပိ တာဝ ကထေထ၊ သောတုကာမမှာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘မာ မံ မနုဿာနံ ကိရိယံ ပုစ္ဆထာ’’တိ. ‘‘ကထေထ သောတုကာမမှာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တောပိ ‘‘မနုဿာ နာမ ခတ္တိယာပိ ဗြာဟ္မဏာပိ ‘မယှံ မယှ’န္တိ ဝဒန္တိ၊ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စတံ န ဇာနန္တိ၊ သုဏာထ ဒါနိ တေသံ အန္ဓဗာလာနံ ကာရဏ’’န္တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၃၇. ‘‘ဟိရညံ မေ သုဝဏ္ဏံ မေ၊ ဧသာ ရတ္တိံ ဒိဝါ ကထာ၊

ဒုမ္မေဓာနံ မနုဿာနံ၊ အရိယဓမ္မံ အပဿတံ.

၁၃၈. ‘‘ဒွေ ဒွေ ဂဟပတယော ဂေဟေ၊ ဧကော တတ္ထ အမဿုကော၊

လမ္ဗတ္ထနော ဝေဏိကတော၊ အထော အင်္ကိတကဏ္ဏကော၊

ကီတော ဓနေန ဗဟုနာ၊ သော တံ ဝိတုဒတေ ဇန’’န္တိ.

တတ္ထ ဟိရညံ မေ သုဝဏ္ဏံ မေတိ ဒေသနာသီသမတ္တမေတံ၊ ဣမိနာ ပန ပဒဒွယေန ဒသဝိဓမ္ပိ ရတနံ သဗ္ဗံ၊ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏံ ခေတ္တဝတ္ထုံ ဒွိပဒစတုပ္ပဒဉ္စ သဗ္ဗံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒံ မေ ဣဒံ မေ’’တိ အာဟ. ဧသာ ရတ္တိံ ဒိဝါ ကထာတိ ဧသာ မနုဿာနံ ရတ္တိဉ္စ ဒိဝါ စ နိစ္စကာလံ ကထာ. အညံ ပန တေ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ’’တိ ဝါ ‘‘ဟုတွာ န ဘဝန္တီ’’တိ ဝါ န ဇာနန္တိ၊ ဧဝမေဝ ပရိဒေဝန္တာ ဝိစရန္တိ. ဒုမ္မေဓာနန္တိ အပ္ပပညာနံ. အရိယဓမ္မံ အပဿတန္တိ အရိယာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဓမ္မံ၊ အရိယံ ဝါ နိဒ္ဒေါသံ နဝဝိဓံ လောကုတ္တရဓမ္မံ အပဿန္တာနံ ဧသာဝ ကထာ. အညာ ပန ‘‘အနိစ္စံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ’’တိ တေသံ ကထာ နာမ နတ္ထိ.

ဂဟပတယောတိ ဂေဟေ အဓိပတိဘူတာ. ဧကော တတ္ထာတိ တေသု ဒွီသု ဃရသာမိကေသု ‘‘ဧကော’’တိ မာတုဂါမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတ္ထ ဝေဏိကတောတိ ကတဝေဏီ၊ နာနပ္ပကာရေန သဏ္ဌာပိတကေသကလာပေါတိ အတ္ထော. အထော အင်္ကိတကဏ္ဏကောတိ အထ သွေဝ ဝိဒ္ဓကဏ္ဏော ဆိဒ္ဒကဏ္ဏောတိ လမ္ဗကဏ္ဏတံ သန္ဓာယာဟ. ကီတော ဓနေန ဗဟုနာတိ သော ပနေသ အမဿုကော လမ္ဗတ္ထနော ဝေဏိကတော အင်္ကိတကဏ္ဏော မာတာပိတူနံ ဗဟုံ ဓနံ ဒတွာ ကီတော၊ မဏ္ဍေတွာ ပသာဓေတွာ ယာနံ အာရောပေတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဃရံ အာနီတော. သော တံ ဝိတုဒတေ ဇနန္တိ သော ဂဟပတိ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ တသ္မိံ ဂေဟေ ဒါသကမ္မကရာဒိဘေဒံ ဇနံ ‘‘အရေ ဒုဋ္ဌဒါသ ဒုဋ္ဌဒါသိ၊ ဣမံ န ကရောသီ’’တိ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒတိ၊ သာမိကော ဝိယ ဟုတွာ မဟာဇနံ ဝိစာရေတိ. ဧဝံ တာဝ ‘‘မနုဿလောကေ အတိဝိယ အယုတ္တ’’န္တိ မနုဿလောကံ ဂရဟိ.

တံ သုတွာ သဗ္ဗေ ဝါနရာ ‘‘မာ ကထေထ၊ မာ ကထေထ၊ အသောတဗ္ဗယုတ္တကံ အဿုမှာ’’တိ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ကဏ္ဏေ ဒဠှံ ပိဒဟိံသု. ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ အမှေဟိ ဣဒံ အယုတ္တံ သုတ’’န္တိ တံ ဌာနမ္ပိ ဂရဟိတွာ အညတ္ထ အဂမံသု. သော ပိဋ္ဌိပါသာဏော ဂရဟိတပိဋ္ဌိပါသာဏောယေဝ ကိရ နာမ ဇာတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ဝါနရဂဏော ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟောသိ၊ ဝါနရိန္ဒော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဂရဟိတဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၂၂၀] ၁၀. ဓမ္မဓဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

သုခံ ဇီဝိတရူပေါသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တဿ ဝဓာယ ပရိသက္ကနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ဟိ သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒေဝဒတ္တော မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကိယေဝ၊ သန္တာသမတ္တမ္ပိ ပန ကာတုံ နာသက္ခီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ယသပါဏိ နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ၊ ကာဠကော နာမဿ သေနာပတိ အဟောသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော တဿေဝ ပုရောဟိတော အဟောသိ နာမေန ဓမ္မဓဇော နာမ၊ ရညော ပန သီသပ္ပသာဓနကပ္ပကော ဆတ္တပါဏိ နာမ. ရာဇာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတိ၊ သေနာပတိ ပနဿ ဝိနိစ္ဆယံ ကရောန္တော လဉ္ဇံ ခါဒတိ ပရပိဋ္ဌိမံသိကော၊ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အဿာမိကေ သာမိကေ ကရောတိ. အထေကဒိဝသံ ဝိနိစ္ဆယေ ပရာဇိတော မနုဿော ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒန္တော ဝိနိစ္ဆယာ နိက္ခန္တော ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တံ ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ တဿ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘တုမှာဒိသေသု နာမ၊ သာမိ၊ ရညော အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ အနုသာသန္တေသု ကာဠကသေနာပတိ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အဿာမိကေ သာမိကေ ကရောတီ’’တိ အတ္တနော ပရာဇိတဘာဝံ ဗောဓိသတ္တဿ ကထေသိ. ဗောဓိသတ္တော ကာရုညံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ဧဟိ ဘဏေ၊ အဍ္ဍံ တေ ဝိနိစ္ဆိနိဿာမီ’’တိ တံ ဂဟေတွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. မဟာဇနော သန္နိပတိ၊ ဗောဓိသတ္တော တံ အဍ္ဍံ ပဋိဝိနိစ္ဆိနိတွာ သာမိကညေဝ သာမိကံ အကာသိ.

မဟာဇနော သာဓုကာရံ အဒါသိ၊ သော သဒ္ဒေါ မဟာ အဟောသိ. ရာဇာ တံ သုတွာ ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ နာမေသော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ ဓမ္မဓဇပဏ္ဍိတေန ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတော အဍ္ဍော သုဝိနိစ္ဆိတော၊ တတြေသ သာဓုကာရသဒ္ဒေါ’’တိ. ရာဇာ တုဋ္ဌော ဗောဓိသတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အဍ္ဍော ကိရ တေ အာစရိယ ဝိနိစ္ဆိတော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ကာဠကေန ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတံ အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ တုမှေဝ အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနထ၊ မယှဉ္စ ကဏ္ဏသုခံ ဘဝိဿတိ လောကဿ စ ဝုဍ္ဎီ’’တိ ဝတွာ အနိစ္ဆန္တမ္ပိ တံ ‘‘သတ္တာနုဒ္ဒယာယ ဝိနိစ္ဆယေ နိသီဒထာ’’တိ ယာစိတွာ သမ္ပဋိစ္ဆာပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဗောဓိသတ္တော ဝိနိစ္ဆယေ နိသီဒတိ၊ သာမိကေယေဝ သာမိကေ ကရောတိ.

ကာဠကော တတော ပဋ္ဌာယ လဉ္ဇံ အလဘန္တော လာဘတော ပရိဟာယိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဓမ္မဓဇပဏ္ဍိတော တဝ ရဇ္ဇံ ပတ္ထေတီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ရညော အန္တရေ ပရိဘိန္ဒိ. ရာဇာ အသဒ္ဒဟန္တော ‘‘မာ ဧဝံ အဝစာ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန တေန ‘‘သစေ မေ န သဒ္ဒဟထ၊ တဿာဂမနကာလေ ဝါတပါနေန ဩလောကေထ. အထာနေန သကလနဂရဿ အတ္တနော ဟတ္ထေ ကတဘာဝံ ပဿိဿထာ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာ တဿ အဍ္ဍကာရကပရိသံ ဒိသွာ ‘‘ဧတဿေဝ ပရိသာ’’တိ သညာယ ဘိဇ္ဇိတွာ ‘‘ကိံ ကရောမ သေနာပတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ ဧတံ မာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ‘‘ဩဠာရိကဒေါသံ အပဿန္တာ ကထံ မာရေဿာမာ’’တိ? ‘‘အတ္ထေကော ဥပါယော’’တိ. ‘‘ကတရူပါယော’’တိ. ‘‘အသယှမဿ ကမ္မံ အာရောပေတွာ တံ ကာတုံ အသက္ကောန္တံ တံ တေန ဒေါသေန မာရေဿာမာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန အသယှကမ္မ’’န္တိ? ‘‘မဟာရာဇ၊ ဥယျာနံ နာမ သာရဘူမိယံ ရောပိတံ ပဋိဇဂ္ဂိယမာနံ တီဟိ စတူဟိ သံဝစ္ဆရေဟိ ဖလံ ဒေတိ. တုမှေ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘သွေ ဥယျာနံ ကီဠိဿာမ၊ ဥယျာနံ မေ မာပေဟီ’တိ ဝဒထ၊ သော မာပေတုံ န သက္ခိဿတိ. အထ နံ တသ္မိံ ဒေါသေ မာရေဿာမာ’’တိ.

ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ၊ မယှံ ပုရာဏဥယျာနေ စိရံ ကီဠိမှ၊ ဣဒါနိ နဝဥယျာနေ ကီဠိတုကာမမှ၊ သွေ ကီဠိဿာမ၊ ဥယျာနံ နော မာပေဟိ၊ သစေ မာပေတုံ န သက္ခိဿသိ၊ ဇီဝိတံ တေ နတ္ထီ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကာဠကေန လဉ္ဇံ အလဘမာနေန ရာဇာ အန္တရေ ပရိဘိန္နော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘သက္ကောန္တော ဇာနိဿာမိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ စိန္တယမာနော သယနေ နိပဇ္ဇိ၊ သက္ကဿ ဘဝနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ. သက္ကော အာဝဇ္ဇေန္တော ဗောဓိသတ္တဿ စိတ္တံ ဉတွာ ဝေဂေနာဂန္တွာ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘ကိံ စိန္တေသိ ပဏ္ဍိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ? ‘‘သက္ကောဟမသ္မီ’’တိ. ‘‘ရာဇာ မံ ‘ဥယျာနံ မာပေဟီ’တိ အာဟ၊ တံ စိန္တေမီ’’တိ. ‘‘ပဏ္ဍိတ၊ မာ စိန္တယိ၊ အဟံ တေ နန္ဒနဝနစိတ္တလတာဝနသဒိသံ ဥယျာနံ မာပေဿာမိ၊ ကတရသ္မိံ ဌာနေ မာပေမီ’’တိ? ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ မာပေဟီ’’တိ. သက္ကော မာပေတွာ ဒေဝပုရမေဝ ဂတော.

ပုနဒိဝသေ ဗောဓိသတ္တော ဥယျာနံ ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ – ‘‘နိဋ္ဌိတံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဥယျာနံ၊ ကီဠဿူ’’တိ. ရာဇာ ဂန္တွာ အဋ္ဌာရသဟတ္ထေန မနောသိလာဝဏ္ဏေန ပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တံ ဒွါရဋ္ဋာလကသမ္ပန္နံ ပုပ္ဖဖလဘာရဘရိတနာနာရုက္ခပဋိမဏ္ဍိတံ ဥယျာနံ ဒိသွာ ကာဠကံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ပဏ္ဍိတေန အမှာကံ ဝစနံ ကတံ၊ ဣဒါနိ ကိံ ကရောမာ’’တိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ ဧကရတ္တေန ဥယျာနံ မာပေတုံ သက္ကောန္တော ရဇ္ဇံ ဂဟေတုံ ကိံ န သက္ကောတီ’’တိ? ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရောမာ’’တိ? ‘‘အပရမ္ပိ နံ အသယှကမ္မံ ကာရေမာ’’တိ. ‘‘ကိံ ကမ္မံ နာမာ’’တိ? ‘‘သတ္တရတနမယံ ပေါက္ခရဏိံ မာပေမာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘အာစရိယ၊ ဥယျာနံ တာဝ တေ မာပိတံ၊ ဧတဿ ပန အနုစ္ဆဝိကံ သတ္တရတနမယံ ပေါက္ခရဏိံ မာပေဟိ. သစေ မာပေတုံ န သက္ခိဿသိ၊ ဇီဝိတံ တေ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သာဓု၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကောန္တော မာပေဿာမီ’’တိ အာဟ. အထဿ သက္ကော ပေါက္ခရဏိံ မာပေသိ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ သတတိတ္ထံ သဟဿဝင်္ကံ ပဉ္စဝဏ္ဏပဒုမသဉ္ဆန္နံ နန္ဒနပေါက္ခရဏိသဒိသံ.

ပုနဒိဝသေ ဗောဓိသတ္တော တမ္ပိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ရညော အာရောစေသိ – ‘‘မာပိတာ၊ ဒေဝ၊ ပေါက္ခရဏီ’’တိ. ရာဇာ တမ္ပိ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရောမာ’’တိ ကာဠကံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဥယျာနဿ အနုစ္ဆဝိကံ ဂေဟံ မာပေတုံ အာဏာပေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဣဒါနိ၊ အာစရိယ၊ ဣမဿ ဥယျာနဿ စေဝ ပေါက္ခရဏိယာ စ အနုစ္ဆဝိကံ သဗ္ဗဒန္တမယံ ဂေဟံ မာပေဟိ၊ နော စေ မာပေဿသိ၊ ဇီဝိတံ တေ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. အထဿ သက္ကော ဂေဟမ္ပိ မာပေသိ. ဗောဓိသတ္တော ပုနဒိဝသေ တမ္ပိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တမ္ပိ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရောမာ’’တိ ကာဠကံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဂေဟဿ အနုစ္ဆဝိကံ မဏိံ မာပေတုံ အာဏာပေဟိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ၊ ဣမဿ ဒန္တမယဂေဟဿ အနုစ္ဆဝိကံ မဏိံ မာပေဟိ၊ မဏိအာလောကေန ဝိစရိဿာမ. သစေ မာပေတုံ န သက္ကောသိ၊ ဇီဝိတံ တေ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. အထဿ သက္ကော မဏိမ္ပိ မာပေသိ.

ဗောဓိသတ္တော ပုနဒိဝသေ တံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တမ္ပိ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ ကာဠကံ ပုစ္ဆိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ ဓမ္မဓဇဗြာဟ္မဏဿ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဒါယိကာ ဒေဝတာ အတ္ထိ မညေ၊ ဣဒါနိ ယံ ဒေဝတာပိ မာပေတုံ န သက္ကောတိ၊ တံ အာဏာပေဟိ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ နာမ မနုဿံ ဒေဝတာပိ မာပေတုံ န သက္ကောတိ၊ တသ္မာ ‘စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ မေ ဥယျာနပါလံ မာပေဟီ’တိ တံ ဝဒါဟီ’’တိ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘အာစရိယ၊ တယာ အမှာကံ ဥယျာနံ၊ ပေါက္ခရဏီ၊ ဒန္တမယပါသာဒေါ၊ တဿ အာလောကကရဏတ္ထာယ မဏိရတနဉ္စ မာပိတံ၊ ဣဒါနိ မေ ဥယျာနရက္ခကံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥယျာနပါလံ မာပေဟိ၊ နော စေ မာပေဿသိ၊ ဇီဝိတံ တေ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဟောတု၊ လဘမာနော ဇာနိဿာမီ’’တိ ဂေဟံ ဂန္တွာ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ နိပန္နော ပစ္စူသကာလေ ပဗုဇ္ဈိတွာ သယနပီဌေ နိသိန္နော စိန္တေသိ – ‘‘သက္ကော ဒေဝရာဇာ ယံ အတ္တနာ သက္ကာ မာပေတုံ၊ တံ မာပေသိ၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ပန ဥယျာနပါလံ န သက္ကာ မာပေတုံ၊ ဧဝံ သန္တေ ပရေသံ ဟတ္ထေ မရဏတော အရညေ အနာထမရဏမေဝ ဝရတရ’’န္တိ. သော ကဿစိ အနာရောစေတွာ ပါသာဒါ ဩတရိတွာ အဂ္ဂဒွါရေနေဝ နဂရာ နိက္ခမိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ သတံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇမာနော နိသီဒိ.

သက္ကော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဝနစရကော ဝိယ ဟုတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ တွံ သုခုမာလော၊ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဒုက္ခရူပေါ ဝိယ ဣမံ အရညံ ပဝိသိတွာ ကိံ ကရောန္တော နိသိန္နောသီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၆. ‘‘သုခံ ဇီဝိတရူပေါသိ၊ ရဋ္ဌာ ဝိဝနမာဂတော၊

သော ဧကကော ရုက္ခမူလေ၊ ကပဏော ဝိယ ဈာယသီ’’တိ.

တတ္ထ သုခံ ဇီဝိတရူပေါသီတိ တွံ သုခေန ဇီဝိတသဒိသော သုခေဓိတော သုခပရိဟတော ဝိယ. ရဋ္ဌာတိ အာကိဏ္ဏမနုဿဋ္ဌာနာ. ဝိဝနမာဂတောတိ နိရုဒကဋ္ဌာနံ အရညံ ပဝိဋ္ဌော. ရုက္ခမူလေတိ ရုက္ခသမီပေ. ကပဏော ဝိယ ဈာယသီတိ ကပဏော ဝိယ ဧကကော နိသိန္နော ဈာယသိ ပဇ္ဈာယသိ၊ ကိံ နာမေတံ စိန္တေသီတိ ပုစ္ဆိ.

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၄၀. ‘‘သုခံ ဇီဝိတရူပေါသ္မိ၊ ရဋ္ဌာ ဝိဝနမာဂတော၊

သော ဧကကော ရုက္ခမူလေ၊ ကပဏော ဝိယ ဈာယာမိ၊

သတံ ဓမ္မံ အနုဿရ’’န္တိ.

တတ္ထ သတံ ဓမ္မံ အနုဿရန္တိ၊ သမ္မ၊ သစ္စမေတံ၊ အဟံ သုခံ ဇီဝိတရူပေါ ရဋ္ဌာ စ ဝိဝနမာဂတော၊ သောဟံ ဧကကောဝ ဣမသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိတွာ ကပဏော ဝိယ ဈာယာမိ. ယံ ပန ဝဒေသိ ‘‘ကိံ နာမေတံ စိန္တေသီ’’တိ၊ တံ တေ ပဝေဒေမိ ‘‘သတံ ဓမ္မ’’န္တိ. အဟဉှိ သတံ ဓမ္မံ အနုဿရန္တော ဣဓ နိသိန္နော. သတံ ဓမ္မန္တိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ သတံ သပ္ပုရိသာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ဓမ္မံ. လာဘော အလာဘော ယသော အယသော နိန္ဒာ ပသံသာ သုခံ ဒုက္ခန္တိ အယဉှိ အဋ္ဌဝိဓော လောကဓမ္မော. ဣမိနာ ပန အဗ္ဘာဟတာ သန္တော န ကမ္ပန္တိ န ပဝေဓေန္တိ၊ အယမေတ္ထ အကမ္ပနသင်္ခါတော သတံ ဓမ္မော ဣမံ အနုဿရန္တော နိသိန္နောမှီတိ ဒီပေတိ.

အထ နံ သက္ကော ‘‘ဧဝံ သန္တေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကသ္မာ နိသိန္နောသီ’’တိ. ‘‘ရာဇာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥယျာနပါလံ အာဟရာပေတိ၊ တာဒိသံ န သက္ကောမိ လဒ္ဓုံ၊ သောဟံ ‘ကိံ မေ ပရဿ ဟတ္ထေ မရဏေန၊ အရညံ ပဝိသိတွာ အနာထမရဏံ မရိဿာမီ’တိ စိန္တေတွာ ဣဓာဂန္တွာ နိသိန္နော’’တိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ အဟံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ၊ မယာ တေ ဥယျာနာဒီနိ မာပိတာနိ၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥယျာနပါလံ မာပေတုံ န သက္ကာ၊ တုမှာကံ ရညော သီသပ္ပသာဓနကပ္ပကော ဆတ္တပါဏိ နာမ၊ သော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေန ဥယျာနပါလေန အတ္ထေ သတိ ဧတံ ကပ္ပကံ ဥယျာနပါလံ ကာတုံ ဝဒေဟီ’’တိ. ဣတိ သက္ကော ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ ‘‘မာ ဘာယီ’’တိ သမဿာသေတွာ အတ္တနော ဒေဝပုရမေဝ ဂတော.

ဗောဓိသတ္တော ဂေဟံ ဂန္တွာ ဘုတ္တပါတရာသော ရာဇဒွါရံ ဂန္တွာ ဆတ္တပါဏိမ္ပိ တတ္ထေဝ ဒိသွာ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘တွံ ကိရ၊ သမ္မ ဆတ္တပါဏိ၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကော တေ မယှံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဘာဝံ အာစိက္ခီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သက္ကော၊ ဒေဝရာဇာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံကာရဏာ အာစိက္ခီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဣမိနာ နာမ ကာရဏေနာ’’တိ သဗ္ဗံ အာစိက္ခိ. သော ‘‘အာမ၊ အဟံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထေ ဂဟေတွာဝ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အယံ၊ မဟာရာဇ၊ ဆတ္တပါဏိ၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေန ဥယျာနပါလေန အတ္ထေ သတိ ဣမံ ဥယျာနပါလံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. အထ နံ ရာဇာ ‘‘တွံ ကိရ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကတမေဟိ စတုရင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတောသီ’’တိ?

‘‘အနုသူယကော အဟံ ဒေဝ၊ အမဇ္ဇပါယကော အဟံ၊

နိသ္နေဟကော အဟံ ဒေဝ၊ အက္ကောဓနံ အဓိဋ္ဌိတော’’တိ.

‘‘မယှဉှိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥသူယာ နာမ နတ္ထိ၊ မဇ္ဇံ မေ န ပိဝိတပုဗ္ဗံ၊ ပရေသု မေ သ္နေဟော ဝါ ကောဓော ဝါ န ဘူတပူဗ္ဗော. ဣမေဟိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတောမှီ’’တိ.

အထ နံ ရာဇာ၊ ဘော ဆတ္တပါဏိ၊ ‘‘အနုသူယကောသ္မီ’’တိ ဝဒသီတိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝ၊ အနုသူယကောမှီ’’တိ. ‘‘ကိံ အာရမ္မဏံ ဒိသွာ အနုသူယကော ဇာတောသီ’’တိ? ‘‘သုဏာဟိ ဒေဝါ’’တိ အတ္တနော အနုသူယကကာရဏံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဣတ္ထိယာ ကာရဏာ ရာဇ၊ ဗန္ဓာပေသိံ ပုရောဟိတံ၊

သော မံ အတ္ထေ နိဝေဒေသိ၊ တသ္မာဟံ အနုသူယကော’’တိ.

တဿတ္ထော – အဟံ၊ ဒေဝ၊ ပုဗ္ဗေ ဣမသ္မိံယေဝ ဗာရာဏသိနဂရေ တာဒိသောဝ ရာဇာ ဟုတွာ ဣတ္ထိယာ ကာရဏာ ပုရောဟိတံ ဗန္ဓာပေသိံ.

‘‘အဗဒ္ဓါ တတ္ထ ဗဇ္ဈန္တိ၊ ယတ္ထ ဗာလာ ပဘာသရေ၊

ဗဒ္ဓါပိ တတ္ထ မုစ္စန္တိ၊ ယတ္ထ ဓီရာ ပဘာသရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၂၀) –