၆. နတံဒဠှဝဂ္ဂေါ

[၂၀၁] ၁. ဗန္ဓနာဂါရဇာတကဝဏ္ဏနာ

န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဗန္ဓနာဂါရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တသ္မိံ ကိရ ကာလေ ဗဟူ သန္ဓိစ္ဆေဒကပန္ထဃာတကစောရေ အာနေတွာ ကောသလရညော ဒဿေသုံ. တေ ရာဇာ အဒ္ဒုဗန္ဓနရဇ္ဇုဗန္ဓနသင်္ခလိကဗန္ဓနေဟိ ဗန္ဓာပေသိ. တိံသမတ္တာ ဇာနပဒါ ဘိက္ခူ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုကာမာ အာဂန္တွာ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ပုနဒိဝသေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တာ ဗန္ဓနာဂါရံ ဂန္တွာ တေ စောရေ ဒိသွာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ သာယနှသမယေ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇ အမှေဟိ ပိဏ္ဍာယ စရန္တေဟိ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗဟူ စောရာ အဒ္ဒုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗဒ္ဓါ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တာ ဒိဋ္ဌာ၊ တေ တာနိ ဗန္ဓနာနိ ဆိန္ဒိတွာ ပလာယိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ အတ္ထိ နု ခေါ တေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ထိရတရံ နာမ အညံ ဗန္ဓန’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ကိံ ဗန္ဓနာနိ နာမေတာနိ၊ ယံ ပနေတံ ဓနဓညပုတ္တဒါရာဒီသု တဏှာသင်္ခါတံ ကိလေသဗန္ဓနံ၊ ဧတံ ဧတေဟိ ဗန္ဓနေဟိ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန ထိရတရံ၊ ဧဝံ မဟန္တမ္ပိ ပနေတံ ဒုစ္ဆိန္ဒနိယံ ဗန္ဓနံ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ ဆိန္ဒိတွာ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ပဗ္ဗဇိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ဒုဂ္ဂတဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တဿ ဝယပ္ပတ္တဿ ပိတာ ကာလမကာသိ. သော ဘတိံ ကတွာ မာတရံ ပေါသေသိ၊ အထဿ မာတာ အနိစ္ဆမာနဿေဝ ဧကံ ကုလဓီတရံ ဂေဟေ ကတွာ အပရဘာဂေ ကာလမကာသိ. ဘရိယာယပိဿ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသိ. သော ဂဗ္ဘဿ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ အဇာနန္တော ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တွံ ဘတိံ ကတွာ ဇီဝါဟိ၊ အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ အာဟ. သာပိ ‘‘ဂဗ္ဘော မေ ပတိဋ္ဌိတော၊ မယိ ဝိဇာတာယ ဒါရကံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိဿသီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဿာ ဝိဇာတကာလေ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တွံ သောတ္ထိနာ ဝိဇာတာ၊ ဣဒါနာဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ အာပုစ္ဆိ. အထ နံ သာ ‘‘ပုတ္တကဿ တာဝ ထနပါနတော အပဂမနကာလံ အာဂမေဟီ’’တိ ဝတွာ ပုန ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ.

သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမံ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဂန္တုံ န သက္ကာ၊ ဣမိဿာ အနာစိက္ခိတွာဝ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. သော တဿာ အနာစိက္ခိတွာ ရတ္ထိဘာဂေ ဥဋ္ဌာယ ပလာယိ. အထ နံ နဂရဂုတ္တိကာ အဂ္ဂဟေသုံ. သော ‘‘အဟံ၊ သာမိ၊ မာတုပေါသကော နာမ၊ ဝိဿဇ္ဇေထ မ’’န္တိ တေဟိ အတ္တာနံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသိတွာ အဂ္ဂဒွါရေနေဝ နိက္ခမိတွာ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနကီဠံ ကီဠန္တော ဝိဟာသိ. သော တတ္ထ ဝသန္တော ‘‘ဧဝရူပမ္ပိ နာမ မေ ဒုစ္ဆိန္ဒနိယံ ပုတ္တဒါရဗန္ဓနံ ကိလေသဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတ’’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၀၁. ‘‘န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ၊ ယဒါယသံ ဒါရုဇပဗ္ဗဇဉ္စ၊

သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု၊ ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ.

၁၀၂. ‘‘ဧတံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ၊ ဩဟာရိနံ သီထိလံ ဒုပ္ပမုဉ္စံ၊

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ဝဇန္တိ ဓီရာ၊ အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယာ’’တိ.

တတ္ထ ဓီရာတိ ဓိတိမန္တာ၊ ဓိက္ကတပါပါတိ ဓီရာ. အထ ဝါ ဓီ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ တာယ ပညာယ သမန္နာဂတာတိ ဓီရာ၊ ဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓသာဝကာ ဗောဓိသတ္တာ စ ဣမေ ဓီရာ နာမ. ယဒါယသန္တိအာဒီသု ယံ သင်္ခလိကသင်္ခါတံ အယသာ နိဗ္ဗတ္တံ အာယသံ၊ ယံ အဒ္ဒုဗန္ဓနသင်္ခါတံ ဒါရုဇံ၊ ယဉ္စ ပဗ္ဗဇတိဏေဟိ ဝါ အညေဟိ ဝါ ဝါကာဒီဟိ ရဇ္ဇုံ ကတွာ ကတရဇ္ဇုဗန္ဓနံ၊ တံ အာယသာဒိံ ဆိန္ဒိတုံ သက္ကုဏေယျဘာဝေန ဓီရာ ဒဠှံ ထိရန္တိ နာဟု န ကထေန္တိ. သာရတ္တရတ္တာတိ သာရတ္တာ ဟုတွာ ရတ္တာ၊ ဗလဝရာဂရတ္တာတိ အတ္ထော. မဏိကုဏ္ဍလေသူတိ မဏီသု စ ကုဏ္ဍလေသု စ၊ မဏိယုတ္တေသု ဝါ ကုဏ္ဍလေသု.

ဧတံ ဒဠှန္တိ ယေ မဏိကုဏ္ဍလေသု သာရတ္တရတ္တာ၊ တေသံ ယော စ သာရာဂေါ၊ ယာ စ တေသံ ပုတ္တဒါရေသု အပေက္ခာ တဏှာ၊ ဧတံ ကိလေသမယံ ဗန္ဓနံ ဒဠှံ ထိရန္တိ ဓီရာ အာဟု. ဩဟာရိနန္တိ အာကဍ္ဎိတွာ စတူသု အပါယေသု ပါတနတော အဝဟရတိ ဟေဋ္ဌာ ဟရတီတိ ဩဟာရိနံ. သိထိလန္တိ ဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ဆဝိစမ္မမံသာနိ န ဆိန္ဒတိ၊ လောဟိတံ န နီဟရတိ၊ ဗန္ဓနဘာဝမ္ပိ န ဇာနာပေတိ၊ ထလပထဇလပထာဒီသု ကမ္မာနိ ကာတုံ ဒေတီတိ သိထိလံ. ဒုပ္ပမုဉ္စန္တိ တဏှာလောဘဝသေန ဟိ ဧကဝါရမ္ပိ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသဗန္ဓနံ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနတော ကစ္ဆပေါ ဝိယ ဒုမ္မောစယံ ဟောတီတိ ဒုပ္ပမုဉ္စံ. ဧတမ္ပိ ဆေတွာနာတိ ဧတံ ဧဝံ ဒဠှမ္ပိ ကိလေသဗန္ဓနံ ဉာဏခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိတွာ အယဒါမာနိ ဆိန္ဒိတွာ မတ္တဝရဝါရဏာ ဝိယ ပဉ္ဇရေ ဆိန္ဒိတွာ သီဟပေါတကာ ဝိယ စ ဓီရာ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ ဥက္ကာရဘူမိံ ဝိယ ဇိဂုစ္ဆမာနာ အနပေက္ခိနော ဟုတွာ ကာမသုခံ ပဟာယ ဝဇန္တိ ပက္ကမန္တိ၊ ပက္ကမိတွာ စ ပန ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနသုခေန ဝီတိနာမေန္တီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ကေစိ သောတာပန္နာ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ကေစိ အရဟန္တော အဟေသုံ. ‘‘တဒါ မာတာ မဟာမာယာ အဟောသိ၊ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ၊ ဘရိယာ ရာဟုလမာတာ၊ ပုတ္တော ရာဟုလော၊ ပုတ္တဒါရံ ပဟာယ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ပုရိသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဗန္ဓနာဂါရဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၂၀၂] ၂. ကေဠိသီလဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာ စာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရာယသ္မာ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပါကဋော အဟောသိ ပညာတော မဓုရဿရော မဓုရဓမ္မကထိကော ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော မဟာခီဏာသဝေါ အသီတိယာ မဟာထေရာနံ အန္တရော ပမာဏေန ဩမကော လကုဏ္ဍကော သာမဏေရော ဝိယ၊ ခုဒ္ဒကော ကီဠနတ္ထာယ ကတော ဝိယ. တသ္မိံ ဧကဒိဝသံ တထာဂတံ ဝန္ဒိတွာ ဇေတဝနကောဋ္ဌကံ ဂတေ ဇနပဒါ တိံသမတ္တာ ဘိက္ခူ ‘‘ဒသဗလံ ဝန္ဒိဿာမာ’’တိ ဇေတဝနံ ပဝိသန္တာ ဝိဟာရကောဋ္ဌကေ ထေရံ ဒိသွာ ‘‘သာမဏေရော ဧသော’’တိ သညာယ ထေရံ စီဝရကဏ္ဏေ ဂဏှန္တာ ဟတ္ထေ ဂဏှန္တာ သီသံ ဂဏှန္တာ နာသာယ ပရာမသန္တာ ကဏ္ဏေသု ဂဟေတွာ စာလေတွာ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ ကတွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိတွာ သတ္ထာရာ မဓုရပဋိသန္ထာရေ ကတေ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ဘန္တေ၊ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရော ကိရ နာမေကော တုမှာကံ သာဝကော မဓုရဓမ္မကထိကော အတ္ထိ၊ ကဟံ သော ဣဒါနီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဋ္ဌုကာမတ္ထာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ဒိသွာ စီဝရကဏ္ဏာဒီသု ဂဏှန္တာ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ ကတွာ အာဂတာ၊ ဧသ သော’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ဧဝရူပေါ ပတ္ထိတပတ္ထနော အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော သာဝကော ကိံကာရဏာ အပ္ပေသက္ခော ဇာတော’’တိ? သတ္ထာ ‘‘အတ္တနာ ကတပါပကမ္မံ နိဿာယာ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သက္ကော ဒေဝရာဇာ အဟောသိ. တဒါ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဇိဏ္ဏံ ဇရာပ္ပတ္တံ ဟတ္ထိံ ဝါ အဿံ ဝါ ဂေါဏံ ဝါ ဒဿေတုံ န သက္ကာ၊ ကေဠိသီလော ဟုတွာ တထာရူပံ ဒိသွာဝ အနုဗန္ဓာပေတိ၊ ဇိဏ္ဏသကဋမ္ပိ ဒိသွာ ဘိန္ဒာပေတိ၊ ဇိဏ္ဏမာတုဂါမေ ဒိသွာ ပက္ကောသာပေတွာ ဥဒရေ ပဟရာပေတွာ ပါတာပေတွာ ပုန ဥဋ္ဌာပေတွာ ဘာယာပေတိ၊ ဇိဏ္ဏပုရိသေ ဒိသွာ လင်္ဃကေ ဝိယ ဘူမိယံ သံပရိဝတ္တကာဒိကီဠံ ကီဠာပေတိ၊ အပဿန္တော ‘‘အသုကဃရေ ကိရ မဟလ္လကော အတ္ထီ’’တိ သုတွာပိ ပက္ကောသာပေတွာ ကီဠတိ. မနုဿာ လဇ္ဇန္တာ အတ္တနော မာတာပိတရော တိရောရဋ္ဌာနိ ပေသေန္တိ၊ မာတုပဋ္ဌာနဓမ္မော ပိတုပဋ္ဌာနဓမ္မော ပစ္ဆိဇ္ဇိ၊ ရာဇသေဝကာပိ ကေဠိသီလာဝ အဟေသုံ. မတမတာ စတ္တာရော အပါယေ ပူရေန္တိ၊ ဒေဝပရိသာ ပရိဟာယတိ.

သက္ကော အဘိနဝေ ဒေဝပုတ္တေ အပဿန္တော ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ဒမေဿာမိ န’’န္တိ မဟလ္လကဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ဇိဏ္ဏယာနကေ ဒွေ တက္ကစာဋိယော အာရောပေတွာ ဒွေ ဇရဂေါဏေ ယောဇေတွာ ဧကသ္မိံ ဆဏဒိဝသေ အလင်္ကတဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ ဗြဟ္မဒတ္တေ အလင်္ကတနဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တေ ပိလောတိကနိဝတ္ထော တံ ယာနကံ ပါဇေန္တော ရညော အဘိမုခေါ အဂမာသိ. ရာဇာ ဇိဏ္ဏယာနကံ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ ယာနကံ အပနေထာ’’တိ ဝဒတိ. မနုဿာ ‘‘ကဟံ၊ ဒေဝ၊ န ပဿာမာ’’တိ အာဟံသု. သက္ကော အတ္တနော အာနုဘာဝေန ရညောယေဝ ဒဿေသိ. အထ နံ ဗဟုသမ္ပတ္တေ တသ္မိံ တဿ ဥပရိဘာဂေန ပါဇေန္တော ရညော မတ္ထကေ ဧကံ စာဋိံ ဘိန္ဒိတွာ နိဝတ္တာပေန္တော ဒုတိယံ ဘိန္ဒိ. အထဿ သီသတော ပဋ္ဌာယ ဣတော စိတော စ တက္ကံ ပဂ္ဃရတိ၊ သော တေန အဋ္ဋီယတိ ဟရာယတိ ဇိဂုစ္ဆတိ. အထဿ တံ ဥပဒ္ဒုတဘာဝံ ဉတွာ သက္ကော ယာနကံ အန္တရဓာပေတွာ သက္ကတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ဝဇိရဟတ္ထော အာကာသေ ဌတွာ ‘‘ပါပ အဓမ္မိကရာဇ၊ ကိံ တွံ မဟလ္လကော န ဘဝိဿသိ၊ တဝ သရီရံ ဇရာ န ပဟရိဿတိ၊ ကေဠိသီလော ဟုတွာ ဝုဍ္ဎေ ဝိဟေဌနကမ္မံ ကရောသိ၊ ဧကကံ တံ နိဿာယ ဧတံ ကမ္မံ ကတွာ မတမတာ အပါယေ ပရိပူရေန္တိ၊ မနုဿာ မာတာပိတရော ပဋိဇဂ္ဂိတုံ န လဘန္တိ. သစေ ဣမမှာ ကမ္မာ န ဝိရမိဿသိ၊ ဝဇိရေန တေ သီသံ ပဒါလေဿာမိ၊ မာ ဣတော ပဋ္ဌာယေတံ ကမ္မံ အကတ္ထာ’’တိ သန္တဇ္ဇေတွာ မာတာပိတူနံ ဂုဏံ ကထေတွာ ဝုဍ္ဎာပစာယိကကမ္မဿ အာနိသံသံ ပကာသေတွာ ဩဝဒိတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ. ရာဇာ တတော ပဋ္ဌာယ တထာရူပံ ကမ္မံ ကာတုံ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၀၃. ‘‘ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာ စ၊ ဟတ္ထယော ပသဒါ မိဂါ၊

သဗ္ဗေ သီဟဿ ဘာယန္တိ၊ နတ္ထိ ကာယသ္မိ တုလျတာ.

၁၀၄. ‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု၊ ဒဟရော စေပိ ပညဝါ၊

သော ဟိ တတ္ထ မဟာ ဟောတိ၊ နေဝ ဗာလော သရီရဝါ’’တိ.

တတ္ထ ပသဒါ မိဂါတိ ပသဒသင်္ခါတာ မိဂါ၊ ပသဒါ မိဂါ စ အဝသေသာ မိဂါ စာတိပိ အတ္ထော. ‘‘ပသဒမိဂါ’’တိပိ ပါဌော၊ ပသဒါ မိဂါတိ အတ္ထော. နတ္ထိ ကာယသ္မိ တုလျတာတိ သရီရေ ပမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ယဒိ ဘဝေယျ၊ မဟာသရီရာ ဟတ္ထိနော စေဝ ပသဒမိဂါ စ သီဟံ မာရေယျုံ၊ သီဟော ဟံသာဒယော ခုဒ္ဒကသရီရေယေဝ မာရေယျ၊ ခုဒ္ဒကာယေဝ သီဟဿ ဘာယေယျုံ၊ န မဟန္တာ. ယသ္မာ ပနေတံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ တေ သီဟဿ ဘာယန္တိ. သရီရဝါတိ ဗာလော မဟာသရီရောပိ မဟာ နာမ န ဟောတိ၊ တသ္မာ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော သရီရေန ခုဒ္ဒကောပိ မာ တံ ဉာဏေနပိ ခုဒ္ဒကောတိ မညိတ္ထာတိ အတ္ထော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ တေသု ဘိက္ခူသု ကေစိ သောတာပန္နာ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ကေစိ အရဟန္တော အဟေသုံ. ‘‘တဒါ ရာဇာ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော အဟောသိ၊ သော တာယ ကေဠိသီလတာယ ပရေသံ ကေဠိနိဿယော ဇာတော၊ သက္ကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကေဠိသီလဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၂၀၃] ၃. ခန္ဓဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တံ ကိရ ဇန္တာဃရဒွါရေ ကဋ္ဌာနိ ဖာလေန္တံ ပူတိရုက္ခန္တရာ နိက္ခမိတွာ ဧကော သပ္ပေါ ပါဒင်္ဂုလိယံ ဍံသိ၊ သော တတ္ထေဝ မတော. တဿ မတဘာဝေါ သကလဝိဟာရေ ပါကဋော အဟောသိ. ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော ကိရ ဘိက္ခု ဇန္တာဃရဒွါရေ ကဋ္ဌာနိ ဖာလေန္တော သပ္ပေန ဒဋ္ဌော တတ္ထေဝ မတော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သစေ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စတ္တာရိ အဟိရာဇကုလာနိ အာရဗ္ဘ မေတ္တံ အဘာဝယိဿ၊ န နံ သပ္ပေါ ဍံသေယျ. ပေါရာဏကတာပသာပိ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ စတူသု အဟိရာဇကုလေသု မေတ္တံ ဘာဝေတွာ တာနိ အဟိရာဇကုလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယတော မုစ္စိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဧကသ္မိံ ဂင်္ဂါနိဝတ္တနေ အဿမပဒံ မာပေတွာ ဈာနကီဠံ ကီဠန္တော ဣသိဂဏပရိဝုတော ဝိဟာသိ. တဒါ ဂင်္ဂါတီရေ နာနပ္ပကာရာ ဒီဃဇာတိကာ ဣသီနံ ပရိပန္ထံ ကရောန္တိ၊ ယေဘုယျေန ဣသယော ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏန္တိ. တာပသာ တမတ္ထံ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသုံ. ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗေ တာပသေ သန္နိပါတာပေတွာ ‘‘သစေ တုမှေ စတူသု အဟိရာဇကုလေသု မေတ္တံ ဘာဝေယျာထ၊ န ဝေါ သပ္ပါ ဍံသေယျုံ၊ တသ္မာ ဣတော ပဋ္ဌာယ စတူသု အဟိရာဇကုလေသု ဧဝံ မေတ္တံ ဘာဝေထာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၅. ‘‘ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဧရာပထေဟိ မေ၊

ဆဗျာပုတ္တေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ကဏှာဂေါတမကေဟိ စာ’’တိ.

တတ္ထ ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တန္တိ ဝိရူပက္ခနာဂရာဇကုလေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ မေတ္တံ. ဧရာပထာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတာနိပိ ဟိ ဧရာပထနာဂရာဇကုလံ ဆဗျာပုတ္တနာဂရာဇကုလံ ကဏှာဂေါတမကနာဂရာဇကုလန္တိ နာဂရာဇကုလာနေဝ.

ဧဝံ စတ္တာရိ နာဂရာဇကုလာနိ ဒဿေတွာ ‘‘သစေ တုမှေ ဧတေသု မေတ္တံ ဘာဝေတုံ သက္ခိဿထ၊ ဒီဃဇာတိကာ ဝေါ န ဍံသိဿန္တိ န ဝိဟေဌေဿန္တီ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

‘‘အပါဒကေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဒွိပါဒကေဟိ မေ၊

စတုပ္ပဒေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဗဟုပ္ပဒေဟိ မေ’’တိ.

တတ္ထ ပဌမပဒေန ဩဒိဿကံ ကတွာ သဗ္ဗေသု အပါဒကေသု ဒီဃဇာတိကေသု စေဝ မစ္ဆေသု စ မေတ္တာဘာဝနာ ဒဿိတာ၊ ဒုတိယပဒေန မနုဿေသု စေဝ ပက္ခိဇာတေသု စ၊ တတိယပဒေန ဟတ္ထိအဿာဒီသု သဗ္ဗစတုပ္ပဒေသု၊ စတုတ္ထပဒေန ဝိစ္ဆိကသတပဒိဥစ္စာလိင်္ဂပါဏကမက္ကဋကာဒီသု.

ဧဝံ သရူပေန မေတ္တာဘာဝနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အာယာစနဝသေန ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘မာ မံ အပါဒကော ဟိံသိ၊ မာ မံ ဟိံသိ ဒွိပါဒကော၊

မာ မံ စတုပ္ပဒေါ ဟိံသိ၊ မာ မံ ဟိံသိ ဗဟုပ္ပဒေါ’’တိ.

တတ္ထ မာ မန္တိ ဧတေသု အပါဒကာဒီသု ကောစိ ဧကောပိ မာ မံ ဟိံသတု၊ မာ ဝိဟေဌေတူတိ ဧဝံ အာယာစန္တာ မေတ္တံ ဘာဝေထာတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ အနောဒိဿကဝသေန မေတ္တာဘာဝနံ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗေ ပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ၊

သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမာ’’တိ.

တတ္ထ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ဝဋ္ဋေ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အာသတ္တာ ဝိသတ္တာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာတိ သတ္တာ၊ အဿာသပဿာသပဝတ္တနသင်္ခါတေန ပါဏနဝသေန ပါဏာ၊ ဘူတဘာဝိတနိဗ္ဗတ္တနဝသေန ဘူတာတိ ဧဝံ ဝစနမတ္တဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဝိသေသေန ပန သဗ္ဗာနိပေတာနိ ပဒါနိ သဗ္ဗသတ္တသင်္ဂါဟကာနေဝ. ကေဝလာတိ သကလာ. ဣဒံ သဗ္ဗသဒ္ဒဿေဝ ဟိ ပရိယာယဝစနံ. ဘဒြာနိ ပဿန္တူတိ သဗ္ဗေပေတေ သတ္တာ ဘဒြာနိ သာဓူနိ ကလျာဏာနေဝ ပဿန္တု. မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမာတိ ဧတေသု ကဉ္စိ ဧကံ သတ္တမ္ပိ ပါပံ လာမကံ ဒုက္ခံ မာ အာဂမာ၊ မာ အာဂစ္ဆတု မာ ပါပုဏာတု၊ သဗ္ဗေ အဝေရာ အဗျာပဇ္ဇာ သုခီ နိဒ္ဒုက္ခာ ဟောန္တူတိ.

ဧဝံ ‘‘သဗ္ဗသတ္တေသု အနောဒိဿကဝသေန မေတ္တံ ဘာဝေထာ’’တိ ဝတွာ ပုန တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏေ အနုဿရာပေတုံ –

၁၀၆. ‘‘အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါ၊ အပ္ပမာဏော ဓမ္မော၊

အပ္ပမာဏော သံဃော’’တိ အာဟ.

တတ္ထ ပမာဏကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန ဂုဏာနဉ္စ ပမာဏာဘာဝေန ဗုဒ္ဓရတနံ အပ္ပမာဏံ. ဓမ္မောတိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော. တဿပိ ပမာဏံ ကာတုံ န သက္ကာတိ အပ္ပမာဏော. တေန အပ္ပမာဏေန ဓမ္မေန သမန္နာဂတတ္တာ သံဃောပိ အပ္ပမာဏော.

ဣတိ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏေ အနုဿရထာ’’တိ ဝတွာ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ အပ္ပမာဏဂုဏတံ ဒဿေတွာ သပ္ပမာဏေ သတ္တေ ဒဿေတုံ –

‘‘ပမာဏဝန္တာနိ သရီသပါနိ၊ အဟိ ဝိစ္ဆိက သတပဒီ၊

ဥဏ္ဏနာဘိ သရဗူ မူသိကာ’’တိ အာဟ.

တတ္ထ သရီသပါနီတိ သပ္ပဒီဃဇာတိကာနံ နာမံ. တေ ဟိ သရန္တာ ဂစ္ဆန္တိ၊ သိရေန ဝါ သပန္တီတိ သရီသပါ. ‘‘အဟီ’’တိအာဒိ တေသံ သရူပတော နိဒဿနံ. တတ္ထ ဥဏ္ဏနာဘီတိ မက္ကဋကော. တဿ ဟိ နာဘိတော ဥဏ္ဏာသဒိသံ သုတ္တံ နိက္ခမတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥဏ္ဏနာဘီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သရဗူတိ ဃရဂေါဠိကာ.

ဣတိ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ယသ္မာ ဧတေသံ အန္တောရာဂါဒယော ပမာဏကရာ ဓမ္မာ အတ္ထိ၊ တသ္မာ တာနိ သရီသပါဒီနိ ပမာဏဝန္တာနီ’’တိ ဒဿေတွာ ‘‘အပ္ပမာဏာနံ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ အာနုဘာဝေန ဣမေ ပမာဏဝန္တာ သတ္တာ ရတ္တိန္ဒိဝံ ပရိတ္တကမ္မံ ကရောန္တူတိ ဧဝံ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏေ အနုဿရထာ’’တိ ဝတွာ တတော ဥတ္တရိ ကတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုံ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ကတာ မေ ရက္ခာ ကတာ မေ ပရိတ္တာ၊ ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနိ၊

သောဟံ နမော ဘဂဝတော၊ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါန’’န္တိ.

တတ္ထ ကတာ မေ ရက္ခာတိ မယာ ရတနတ္တယဂုဏေ အနုဿရန္တေန အတ္တနော ရက္ခာ ဂုတ္တိ ကတာ. ကတာ မေ ပရိတ္တာတိ ပရိတ္တာဏမ္ပိ မေ အတ္တနော ကတံ. ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနီတိ မယိ အဟိတဇ္ဈာသယာနိ ဘူတာနိ ပဋိက္ကမန္တု အပဂစ္ဆန္တု. သောဟံ နမော ဘဂဝတောတိ သော အဟံ ဧဝံ ကတပရိတ္တော အတီတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သဗ္ဗဿပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နမော ကရောမိ. နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနန္တိ ဝိသေသေန ပန အတီတေ ပဋိပါဋိယာ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ နမော ကရောမီတိ.

ဧဝံ ‘‘နမက္ကာရံ ကရောန္တာပိ သတ္တ ဗုဒ္ဓေ အနုဿရထာ’’တိ ဗောဓိသတ္တော ဣသိဂဏဿ ဣမံ ပရိတ္တံ ဗန္ဓိတွာ အဒါသိ. အာဒိတော ပန ပဋ္ဌာယ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ စတူသု အဟိရာဇကုလေသု မေတ္တာယ ဒီပိတတ္တာ ဩဒိဿကာနောဒိဿကဝသေန ဝါ ဒွိန္နံ မေတ္တာဘာဝနာနံ ဒီပိတတ္တာ ဣဒံ ပရိတ္တံ ဣဓ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အညံ ဝါ ကာရဏံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. တတော ပဋ္ဌာယ ဣသိဂဏော ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ မေတ္တံ ဘာဝေသိ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရိ. ဧဝမေတေသု ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တေသုယေဝ သဗ္ဗေ ဒီဃဇာတိကာ ပဋိက္ကမိံသု. ဗောဓိသတ္တောပိ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဣသိဂဏော ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟောသိ၊ ဂဏသတ္ထာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ခန္ဓဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၂၀၄] ၄. ဝီရကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အပိ ဝီရက ပဿေသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သုဂတာလယံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဒေဝဒတ္တဿ ပရိသံ ဂဟေတွာ အာဂတေသု ဟိ ထေရေသု သတ္ထာ ‘‘သာရိပုတ္တ၊ ဒေဝဒတ္တော တုမှေ ဒိသွာ ကိံ အကာသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သုဂတာလယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒဿေသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တော မမ အနုကိရိယံ ကရောန္တော ဝိနာသံ ပတ္တော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝိနာသံ ပါပုဏီ’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပဒေသေ ဥဒကကာကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ သရံ ဥပနိဿာယ ဝသိ၊ ‘‘ဝီရကော’’တိဿ နာမံ အဟောသိ. တဒါ ကာသိရဋ္ဌေ ဒုဗ္ဘိက္ခံ အဟောသိ၊ မနုဿာ ကာကဘတ္တံ ဝါ ဒါတုံ ယက္ခနာဂဗလိကမ္မံ ဝါ ကာတုံ နာသက္ခိံသု. ဆာတကရဋ္ဌတော ကာကာ ယေဘုယျေန အရညံ ပဝိသိံသု. တတ္ထေကော ဗာရာဏသိဝါသီ သဝိဋ္ဌကော နာမ ကာကော ကာကိံ အာဒါယ ဝီရကဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တံ သရံ နိဿာယ ဧကမန္တေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော ဧကဒိဝသံ တသ္မိံ သရေ ဂေါစရံ ဂဏှန္တော ဝီရကံ သရံ ဩတရိတွာ မစ္ဆေ ခါဒိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သရီရံ သုက္ခာပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ ဥဒကကာကံ နိဿာယ သက္ကာ ဗဟူ မစ္ဆေ လဒ္ဓုံ၊ ဣမံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ၊ သမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣစ္ဆာမိ တံ သာမိ ဥပဋ္ဌဟိတု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတော တတော ပဋ္ဌာယ ဥပဋ္ဌာသိ. ဝီရကောပိ တတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ယာပနမတ္တံ ခါဒိတွာ မစ္ဆေ ဥဒ္ဓရိတွာ သဝိဋ္ဌကဿ ဒေတိ. သောပိ အတ္တနော ယာပနမတ္တံ ခါဒိတွာ သေသံ ကာကိယာ ဒေတိ.

တဿ အပရဘာဂေ မာနော ဥပ္ပဇ္ဇိ – ‘‘အယမ္ပိ ဥဒကကာကော ကာဠကော၊ အဟမ္ပိ ကာဠကော၊ အက္ခိတုဏ္ဍပါဒေဟိပိ ဧတဿ စ မယှဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣမိနာ ဂဟိတမစ္ဆေဟိ မယှံ ကမ္မံ နတ္ထိ၊ အဟမေဝ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. သော ဝီရကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သမ္မ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ အဟမေဝ သရံ ဩတရိတွာ မစ္ဆေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န တွံ၊ သမ္မ၊ ဥဒကံ ဩတရိတွာ မစ္ဆေ ဂဏှနကကုလေ နိဗ္ဗတ္တော၊ မာ နဿီ’’တိ တေန ဝါရိယမာနောပိ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ သရံ ဩရုယှ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ဥမ္မုဇ္ဇမာနော သေဝါလံ ဆိန္ဒိတွာ နိက္ခမိတုံ နာသက္ခိ၊ သေဝါလန္တရေ လဂ္ဂိ၊ အဂ္ဂတုဏ္ဍမေဝ ပညာယိ. သော နိရဿာသော အန္တောဥဒကေယေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ. အထဿ ဘရိယာ အာဂမနံ အပဿမာနာ တံ ပဝတ္တိံ ဇာနနတ္ထံ ဝီရကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘သာမိ၊ သဝိဋ္ဌကော န ပညာယတိ၊ ကဟံ နု ခေါ သော’’တိ ပုစ္ဆမာနာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၇. ‘‘အပိ ဝီရက ပဿေသိ၊ သကုဏံ မဉ္ဇုဘာဏကံ၊

မယူရဂီဝသင်္ကာသံ၊ ပတိံ မယှံ သဝိဋ္ဌက’’န္တိ.

တတ္ထ အပိ၊ ဝီရက၊ ပဿေသီတိ၊ သာမိ ဝီရက၊ အပိ ပဿသိ. မဉ္ဇုဘာဏကန္တိ မဉ္ဇုဘာဏိနံ. သာ ဟိ ရာဂဝသေန ‘‘မဓုရဿရော မေ ပတီ’’တိ မညတိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. မယူရဂီဝသင်္ကာသန္တိ မောရဂီဝသမာနဝဏ္ဏံ.

တံ သုတွာ ဝီရကော ‘‘အာမ၊ ဇာနာမိ တေ သာမိကဿ ဂတဋ္ဌာန’’န္တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀၈. ‘‘ဥဒကထလစရဿ ပက္ခိနော၊ နိစ္စံ အာမကမစ္ဆဘောဇိနော၊

တဿာနုကရံ သဝိဋ္ဌကော၊ သေဝါလေ ပလိဂုဏ္ဌိတော မတော’’တိ.

တတ္ထ ဥဒကထလစရဿာတိ ဥဒကေ စ ထလေ စ စရိတုံ သမတ္ထဿ. ပက္ခိနောတိ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တဿာနုကရန္တိ တဿ အနုကရောန္တော. သေဝါလေ ပလိဂုဏ္ဌိတော မတောတိ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ သေဝါလံ ဆိန္ဒိတွာ နိက္ခမိတုံ အသက္ကောန္တော သေဝါလပရိယောနဒ္ဓေါ အန္တောဥဒကေယေဝ မတော၊ ပဿ၊ ဧတဿ တုဏ္ဍံ ဒိဿတီတိ. တံ သုတွာ ကာကီ ပရိဒေဝိတွာ ဗာရာဏသိမေဝ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သဝိဋ္ဌကော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ဝီရကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝီရကဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၂၀၅] ၅. ဂင်္ဂေယျဇာတကဝဏ္ဏနာ

သောဘတိ မစ္ဆော ဂင်္ဂေယျောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒွေ ဒဟရဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တေ ကိရ သာဝတ္ထိဝါသိနော ကုလပုတ္တာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အသုဘဘာဝနံ အနုနုယုဉ္ဇိတွာ ရူပပသံသကာ ဟုတွာ ရူပံ ဥပလာဠေန္တာ ဝိစရိံသု. တေ ဧကဒိဝသံ ‘‘တွံ န သောဘသိ၊ အဟံ သောဘာမီ’’တိ ရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒါ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ဧကံ မဟလ္လကတ္ထေရံ ဒိသွာ ‘‘ဧသော အမှာကံ သောဘနဘာဝံ ဝါ အသောဘနဘာဝံ ဝါ ဇာနိဿတီ’’တိ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ကော အမှေသု သောဘနော’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သော ‘‘အာဝုသော၊ တုမှေဟိ အဟမေဝ သောဘနတရော’’တိ အာဟ. ဒဟရာ ‘‘အယံ မဟလ္လကော အမှေဟိ ပုစ္ဆိတံ အကထေတွာ အပုစ္ဆိတံ ကထေတီ’’တိ တံ ပရိဘာသိတွာ ပက္ကမိံသု. သာ တေသံ ကိရိယာ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋာ ဇာတာ. အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော မဟလ္လကော ထေရော ကိရ တေ ရူပနိဿိတကေ ဒဟရေ လဇ္ဇာပေသီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ ဒွေ ဒဟရာ ဣဒါနေဝ ရူပပသံသကာ၊ ပုဗ္ဗေပေတေ ရူပမေဝ ဥပလာဠေန္တာ ဝိစရိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂင်္ဂါတီရေ ရုက္ခဒေဝတာ အဟောသိ. တဒါ ဂင်္ဂါယမုနာနံ သမာဂမဋ္ဌာနေ ဂင်္ဂေယျော စ ယာမုနေယျော စ ဒွေ မစ္ဆာ ‘‘အဟံ သောဘာမိ၊ တွံ န သောဘသီ’’တိ ရူပံ နိဿာယ ဝိဝဒမာနာ အဝိဒူရေ ဂင်္ဂါတီရေ ကစ္ဆပံ နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘ဧသော အမှာကံ သောဘနဘာဝံ ဝါ အသောဘနဘာဝံ ဝါ ဇာနိဿတီ’’တိ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ သမ္မ ကစ္ဆပ၊ ဂင်္ဂေယျော သောဘတိ၊ ဥဒါဟု ယာမုနေယျော’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ကစ္ဆပေါ ‘‘ဂင်္ဂေယျောပိ သောဘတိ၊ ယာမုနေယျောပိ သောဘတိ၊ တုမှေဟိ ပန ဒွီဟိ အဟမေဝ အတိရေကတရံ သောဘာမီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၉. ‘‘သောဘတိ မစ္ဆော ဂင်္ဂေယျော၊ အထော သောဘတိ ယာမုနော၊

စတုပ္ပဒေါယံ ပုရိသော၊ နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော၊

ဤသကာယတဂီဝေါ စ၊ သဗ္ဗေဝ အတိရောစတီ’’တိ.

တတ္ထ စတုပ္ပဒေါယန္တိ စတုပ္ပဒေါ အယံ. ပုရိသောတိ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလောတိ သုဇာတော နိဂြောဓော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော. ဤသကာယတဂီဝေါတိ ရထီသာ ဝိယ အာယတဂီဝေါ. သဗ္ဗေဝ အတိရောစတီတိ ဧဝံ သဏ္ဌာနသမ္ပန္နော ကစ္ဆပေါ သဗ္ဗေဝ အတိရောစတိ၊ အဟမေဝ သဗ္ဗေ တုမှေ အတိက္ကမိတွာ သောဘာမီတိ ဝဒတိ.

မစ္ဆာ တဿ ကထံ ဟုတွာ ‘‘အမ္ဘော! ပါပကစ္ဆပ အမှေဟိ ပုစ္ဆိတံ အကထေတွာ အညမေဝ ကထေသီ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၁၀. ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတော န တံ အက္ခာသိ၊ အညံ အက္ခာသိ ပုစ္ဆိတော၊

အတ္ထပ္ပသံသကော ပေါသော၊ နာယံ အသ္မာက ရုစ္စတီ’’တိ.

တတ္ထ အတ္တပ္ပသံသကောတိ အတ္တာနံ ပသံသနသီလော အတ္တုက္ကံသကော ပေါသော. နာယံ အသ္မာက ရုစ္စတီတိ အယံ ပါပကစ္ဆပေါ အမှာကံ န ရုစ္စတိ န ခမတီတိ ကစ္ဆပဿ ဥပရိ ဥဒကံ ခိပိတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂမိံသု.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒွေ မစ္ဆာ ဒွေ ဒဟရဘိက္ခူ အဟေသုံ၊ ကစ္ဆပေါ မဟလ္လကော၊ ဣမဿ ကာရဏဿ ပစ္စက္ခကာရိကာ ဂင်္ဂါတီရေ နိဗ္ဗတ္တရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဂင်္ဂေယျဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၂၀၆] ၆. ကုရုင်္ဂမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဣင်္ဃ ဝဋ္ဋမယံ ပါသန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ဟိ သတ္ထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ဝဓာယ ပရိသက္ကတီ’’တိ သုတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣဒါနေဝ မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပရိသက္ကိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကုရုင်္ဂမိဂေါ ဟုတွာ အရညေ ဧကဿ သရဿ အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ဂုမ္ဗေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဿေဝ သရဿ အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ရုက္ခဂ္ဂေ သတပတ္တော၊ သရသ္မိံ ပန ကစ္ဆပေါ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဧဝံ တေ တယောပိ သဟာယကာ အညမညံ ပိယသံဝါသံ ဝသိံသု. အထေကော မိဂလုဒ္ဒကော အရညေ စရန္တော ပါနီယတိတ္ထေ ဗောဓိသတ္တဿ ပဒဝလဉ္ဇံ ဒိသွာ လောဟနိဂဠသဒိသံ ဝဋ္ဋမယံ ပါသံ ဩဍ္ဍေတွာ အဂမာသိ. ဗောဓိသတ္တော ပါနီယံ ပါတုံ အာဂတော ပဌမယာမေယေဝ ပါသေ ဗဇ္ဈိတွာ ဗဒ္ဓရဝံ ရဝိ. တဿ တေန သဒ္ဒေန ရုက္ခဂ္ဂတော သတပတ္တော ဥဒကတော စ ကစ္ဆပေါ အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ မန္တယိံသု. အထ သတပတ္တော ကစ္ဆပံ အာမန္တေတွာ ‘‘သမ္မ၊ တဝ ဒန္တာ အတ္ထိ၊ တွံ ဣမံ ပါသံ ဆိန္ဒ၊ အဟံ ဂန္တွာ ယထာ သော နာဂစ္ဆတိ၊ တထာ ကရိဿာမိ၊ ဧဝံ အမှေဟိ ဒွီဟိပိ ကတပရက္ကမေန သဟာယော နော ဇီဝိတံ လဘိဿတီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၁. ‘‘ဣင်္ဃ ဝဋ္ဋမယံ ပါသံ၊ ဆိန္ဒ ဒန္တေဟိ ကစ္ဆပ၊

အဟံ တထာ ကရိဿာမိ၊ ယထာ နေဟိတိ လုဒ္ဒကော’’တိ.

အထ ကစ္ဆပေါ စမ္မဝရတ္တံ ခါဒိတုံ အာရဘိ၊ သတပတ္တော လုဒ္ဒကဿ ဝသနဂါမံ ဂတော အဝိဒူရေ ရုက္ခေ နိသီဒိ. လုဒ္ဒကော ပစ္စူသကာလေယေဝ သတ္တိံ ဂဟေတွာ နိက္ခမိ. သကုဏော တဿ နိက္ခမနဘာဝံ ဉတွာ ဝဿိတွာ ပက္ခေ ပပ္ဖေါဋေတွာ တံ ပုရိမဒွါရေန နိက္ခမန္တံ မုခေ ပဟရိ. လုဒ္ဒေါ ‘‘ကာဠကဏ္ဏိနာ သကုဏေနမှိ ပဟဋော’’တိ နိဝတ္တိတွာ ထောကံ သယိတွာ ပုန သတ္တိံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာသိ. သကုဏော ‘‘အယံ ပဌမံ ပုရိမဒွါရေန နိက္ခန္တော ဣဒါနိ ပစ္ဆိမဒွါရေန နိက္ခမိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဂန္တွာ ပစ္ဆိမဂေဟေ နိသီဒိ. လုဒ္ဒေါပိ ‘‘ပုရိမဒွါရေန မေ နိက္ခန္တေန ကာဠကဏ္ဏီ သကုဏော ဒိဋ္ဌော၊ ဣဒါနိ ပစ္ဆိမဒွါရေန နိက္ခမိဿာမီ’’တိ ပစ္ဆိမဒွါရေန နိက္ခမိ၊ သကုဏော ပုန ဝဿိတွာ ဂန္တွာ မုခေ ပဟရိ. လုဒ္ဒေါ ‘‘ပုနပိ ကာဠကဏ္ဏီသကုဏေန ပဟဋော၊ န ဒါနိ မေ ဧသ နိက္ခမိတုံ ဒေတီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ သယိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယ သတ္တိံ ဂဟေတွာ နိက္ခမိ. သကုဏော ဝေဂေန ဂန္တွာ ‘‘လုဒ္ဒေါ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ ကထေသိ.

တသ္မိံ ခဏေ ကစ္ဆပေန ဧကမေဝ စမ္မဝဒ္ဓံ ဌပေတွာ သေသဝရတ္တာ ခါဒိတာ ဟောန္တိ. ဒန္တာ ပနဿ ပတနာကာရပ္ပတ္တာ ဇာတာ၊ မုခတော လောဟိတံ ပဂ္ဃရတိ. ဗောဓိသတ္တော လုဒ္ဒပုတ္တံ သတ္တိံ ဂဟေတွာ အသနိဝေဂေန အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ တံ ဝဒ္ဓံ ဆိန္ဒိတွာ ဝနံ ပါဝိသိ၊ သကုဏော ရုက္ခဂ္ဂေ နိသီဒိ၊ ကစ္ဆပေါ ပန ဒုဗ္ဗလတ္တာ တတ္ထေဝ နိပဇ္ဇိ. လုဒ္ဒေါ ကစ္ဆပံ ဂဟေတွာ ပသိဗ္ဗကေ ပက္ခိပိတွာ ဧကသ္မိံ ခါဏုကေ လဂ္ဂေသိ. ဗောဓိသတ္တော နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ကစ္ဆပဿ ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သဟာယဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ဒုဗ္ဗလော ဝိယ ဟုတွာ လုဒ္ဒဿ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. သော ‘‘ဒုဗ္ဗလော ဧသ ဘဝိဿတိ၊ မာရေဿာမိ န’’န္တိ သတ္တိံ အာဒါယ အနုဗန္ဓိ. ဗောဓိသတ္တော နာတိဒူရေ နာစ္စာသန္နေ ဂစ္ဆန္တော တံ အာဒါယ အရညံ ပါဝိသိ၊ ဒူရံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ ပဒံ ဝဉ္စေတွာ အညေန မဂ္ဂေန ဝါတဝေဂေန ဂန္တွာ သိင်္ဂေန ပသိဗ္ဗကံ ဥက္ခိပိတွာ ဘူမိယံ ပါတေတွာ ဖာလေတွာ ကစ္ဆပံ နီဟရိ. သတပတ္တောပိ ရုက္ခာ ဩတရိ. ဗောဓိသတ္တော ဒွိန္နမ္ပိ ဩဝါဒံ ဒဒမာနော ‘‘အဟံ တုမှေ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘိံ၊ တုမှေဟိ သဟာယကဿ ကတ္တဗ္ဗံ မယှံ ကတံ၊ ဣဒါနိ လုဒ္ဒေါ အာဂန္တွာ တုမှေ ဂဏှေယျ၊ တသ္မာ၊ သမ္မ သတပတ္တ၊ တွံ အတ္တနော ပုတ္တကေ ဂဟေတွာ အညတ္ထ ယာဟိ၊ တွမ္ပိ၊ သမ္မ ကစ္ဆပ၊ ဥဒကံ ပဝိသာဟီ’’တိ အာဟ. တေ တထာ အကံသု.

သတ္ထာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၁၂. ‘‘ကစ္ဆပေါ ပါဝိသီ ဝါရိံ၊ ကုရုင်္ဂေါ ပါဝိသီ ဝနံ၊

သတပတ္တော ဒုမဂ္ဂမှာ၊ ဒူရေ ပုတ္တေ အပါနယီ’’တိ.

တတ္ထ အပါနယီတိ အာနယိ၊ ဂဟေတွာ အဂမာသီတိ အတ္ထော၊

လုဒ္ဒေါပိ တံ ဌာနံ အာဂန္တွာ ကဉ္စိ အပဿိတွာ ဆိန္နပသိဗ္ဗကံ ဂဟေတွာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော အတ္တနော ဂေဟံ အဂမာသိ. တေ တယောပိ သဟာယာ ယာဝဇီဝံ ဝိဿာသံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ယထာကမ္မံ ဂတာ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ လုဒ္ဒကော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ သတပတ္တော သာရိပုတ္တော၊ ကစ္ဆပေါ မောဂ္ဂလ္လာနော၊ ကုရုင်္ဂမိဂေါ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကုရုင်္ဂမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၂၀၇] ၇. အဿကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အယမဿကရာဇေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဟိ ဘိက္ခု သတ္ထာရာ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ တွံ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ကေန ဥက္ကဏ္ဌာပိတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာယာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘န ဣဒါနေဝ တဿာ ဘိက္ခု ဣတ္ထိယာ တယိ သိနေဟော အတ္ထိ၊ ပုဗ္ဗေပိ တွံ တံ နိဿာယ မဟာဒုက္ခံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ကာသိရဋ္ဌေ ပါဋလိနဂရေ အဿကော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဿ ဥပရီ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ ပိယာ အဟောသိ မနာပါ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ၊ အပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ. သာ ကာလမကာသိ၊ တဿာ ကာလကိရိယာယ ရာဇာ သောကာဘိဘူတော အဟောသိ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော. သော တဿာ သရီရံ ဒေါဏိယံ နိပဇ္ဇာပေတွာ တေလကလလံ ပက္ခိပါပေတွာ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ ဌပါပေတွာ နိရာဟာရော ရောဒမာနော ပရိဒေဝမာနော နိပဇ္ဇိ. မာတာပိတရော အဝသေသဉာတကာ မိတ္တာမစ္စဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာဒယောပိ ‘‘မာ သောစိ၊ မဟာရာဇ၊ အနိစ္စာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ သညာပေတုံ နာသက္ခိံသု. တဿ ဝိလပန္တဿေဝ သတ္တ ဒိဝသာ အတိက္ကန္တာ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော ပဉ္စာဘိညအဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ တာပသော ဟုတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝိဟရန္တော အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဇမ္ဗုဒီပံ ဩလောကေန္တော တံ ရာဇာနံ တထာ ပရိဒေဝမာနံ ဒိသွာ ‘‘ဧတဿ မယာ အဝဿယေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ရညော ဥယျာနေ ဩတရိတွာ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ ကဉ္စနပဋိမာ ဝိယ နိသီဒိ.

အထေကော ပါဋလိနဂရဝါသီ ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ ဥယျာနံ ဂတော ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိ. ဗောဓိသတ္တော တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကိံ၊ မာဏဝ၊ ရာဇာ ဓမ္မိကော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မိကော ရာဇာ၊ ဘရိယာ ပနဿ ကာလကတာ၊ သော တဿာ သရီရံ ဒေါဏိယံ ပက္ခိပါပေတွာ ဝိလပမာနော နိပန္နော၊ အဇ္ဇ သတ္တမော ဒိဝသော၊ ကိဿ တုမှေ ရာဇာနံ ဧဝရူပါ ဒုက္ခာ န မောစေထ၊ ယုတ္တံ နု ခေါ တုမှာဒိသေသု သီလဝန္တေသု သံဝိဇ္ဇမာနေသု ရညော ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ အနုဘဝိတု’’န္တိ. ‘‘န ခေါ အဟံ၊ မာဏဝ၊ ရာဇာနံ ဇာနာမိ၊ သစေ ပန သော အာဂန္တွာ မံ ပုစ္ဆေယျ၊ အဟမေဝဿ တဿာ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ရညော သန္တိကေယေဝ တံ ကထာပေယျ’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ယာဝ ရာဇာနံ အာနေမိ၊ တာဝ ဣမေဝ နိသီဒထာ’’တိ မာဏဝေါ ဗောဓိသတ္တဿ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘တဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုကဿ သန္တိကံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ.

ရာဇာ ‘‘ဥပရိံ ကိရ ဒဋ္ဌုံ လဘိဿာမီ’’တိ တုဋ္ဌမာနသော ရထံ အဘိရုဟိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော – ‘‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ ဒေဝိယာ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ဇာနာထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ? ‘‘သာ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ရူပသ္မိံယေဝ မတ္တာ ပမာဒမာဂမ္မ ကလျာဏကမ္မံ အကတွာ ဣမသ္မိံယေဝ ဥယျာနေ ဂေါမယပါဏကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ. ‘‘နာဟံ သဒ္ဒဟာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ တေ ဒဿေတွာ ကထာပေမီ’’တိ. ‘‘သာဓု ကထာပေထာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော အာနုဘာဝေန ‘‘ဥဘောပိ ဂေါမယပိဏ္ဍံ ဝဋ္ဋယမာနာ ရညော ပုရတော အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ တေသံ အာဂမနံ အကာသိ. တေ တထေဝ အာဂမိံသု. ဗောဓိသတ္တော တံ ဒဿေန္တော ‘‘အယံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပရိဒေဝီ၊ တံ ဇဟိတွာ ဂေါမယပါဏကဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဂစ္ဆတိ၊ ပဿထ န’’န္တိ အာဟ. ဘန္တေ ‘‘‘ဥပရီ နာမ ဂေါမယပါဏကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’တိ န သဒ္ဒဟာမဟ’’န္တိ. ‘‘ကထာပေမိ နံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကထာပေထ၊ ဘန္တေ’’တိ.

ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော အာနုဘာဝေန တံ ကထာပေန္တော ‘‘ဥပရီ’’တိ အာဟ. သာ မနုဿဘာသာယ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ‘‘တွံ အတီတဘဝေ ကာ နာမ အဟောသီ’’တိ? ‘‘ဘန္တေ၊ အဿကရညော အဂ္ဂမဟေသီ ဥပရီ နာမ အဟောသိ’’န္တိ. ‘‘ကိံ ပန တေ ဣဒါနိ အဿကရာဇာ ပိယော၊ ဥဒါဟု ဂေါမယပါဏကော’’တိ? ‘‘ဘန္တေ၊ သော မယှံ ပုရိမဇာတိယာ သာမိကော၊ တဒါ အဟံ ဣမသ္မိံ ဥယျာနေ တေန သဒ္ဓိံ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗေ အနုဘဝမာနာ ဝိစရိံ. ဣဒါနိ ပန မေ ဘဝသင်္ခေပဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ သော ကိံ ဟောတိ၊ အဟဉှိ ဣဒါနိ အဿကရာဇာနံ မာရေတွာ တဿ ဂလလောဟိတေန မယှံ သာမိကဿ ဂေါမယပါဏကဿ ပါဒေ မက္ခေယျ’’န္တိ ဝတွာ ပရိသမဇ္ဈေ မနုဿဘာသာယ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၁၃. ‘‘အယမဿကရာဇေန၊ ဒေသော ဝိစရိတော မယာ၊

အနုကာမယ ကာမေန၊ ပိယေန ပတိနာ သဟ.

၁၁၄. ‘‘နဝေန သုခဒုက္ခေန၊ ပေါရာဏံ အပိဓီယတိ၊

တသ္မာ အဿကရညာဝ၊ ကီဋော ပိယတရော မမာ’’တိ.

တတ္ထ အယမဿကရာဇေန၊ ဒေသော ဝိစရိတော မယာတိ အယံ ရမဏီယော ဥယျာနပဒေသော ပုဗ္ဗေ မယာ အဿကရာဇေန သဒ္ဓိံ ဝိစရိတော. အနုကာမယ ကာမေနာတိ အနူတိ နိပါတမတ္တံ၊ မယာ တံ ကာမယမာနာယ တေန မံ ကာမယမာနေန သဟာတိ အတ္ထော. ပိယေနာတိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပိယေန. နဝေန သုခဒုက္ခေန၊ ပေါရာဏံ အပိဓီယတီတိ၊ ဘန္တေ၊ နဝေန ဟိ သုခေန ပေါရာဏံ သုခံ၊ နဝေန စ ဒုက္ခေန ပေါရာဏံ ဒုက္ခံ ပိဓီယတိ ပဋိစ္ဆာဒီယတိ၊ ဧသာ လောကဿ ဓမ္မတာတိ ဒီပေတိ. တသ္မာ အဿကရညာဝ၊ ကီဋော ပိယတရော မမာတိ ယသ္မာ နဝေန ပေါရာဏံ ပိဓီယတိ၊ တသ္မာ မမ အဿကရာဇတော သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန ကီဋောဝ ပိယတရောတိ.

တံ သုတွာ အဿကရာဇာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ တတ္ထ ဌိတောဝ ကုဏပံ နီဟရာပေတွာ သီသံ နှတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ အညံ အဂ္ဂမဟေသိံ ကတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ဗောဓိသတ္တောပိ ရာဇာနံ ဩဝဒိတွာ နိဿောကံ ကတွာ ဟိမဝန္တမေဝ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ဥပရီ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဟောသိ၊ အဿကရာဇာ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဘိက္ခု၊ မာဏဝေါ သာရိပုတ္တော၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အဿကဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၂၀၈] ၈. သုသုမာရဇာတကဝဏ္ဏနာ

အလံ မေတေဟိ အမ္ဗေဟီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တဿ ဝဓာယ ပရိသက္ကနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ဟိ သတ္ထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ဝဓာယ ပရိသက္ကတီ’’တိ သုတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တော မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပရိသက္ကိယေဝ၊ သန္တာသမတ္တမ္ပိ ပန ကာတုံ န သက္ခီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဗောဓိသတ္တော ကပိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော မဟာသရီရော သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဂင်္ဂါနိဝတ္တနေ အရညာယတနေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဒါ ဂင်္ဂါယ ဧကော သုသုမာရော ဝသိ. အထဿ ဘရိယာ ဗောဓိသတ္တဿ သရီရံ ဒိသွာ တဿ ဟဒယမံသေ ဒေါဟဠံ ဥပ္ပါဒေတွာ သုသုမာရံ အာဟ – ‘‘အဟံ သာမိ၊ ဧတဿ ကပိရာဇဿ ဟဒယမံသံ ခါဒိတုကာမာ’’တိ. ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ မယံ ဇလဂေါစရာ၊ ဧသော ထလဂေါစရော၊ ကိန္တိ နံ ဂဏှိတုံ သက္ခိဿာမာ’’တိ. ‘‘ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဂဏှ၊ သစေ န လဘိဿာမိ၊ မရိဿာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ မာ သောစိ၊ အတ္ထေကော ဥပါယော၊ ခါဒါပေဿာမိ တံ တဿ ဟဒယမံသ’’န္တိ သုသုမာရိံ သမဿာသေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂင်္ဂါယ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂင်္ဂါတီရေ နိသိန္နကာလေ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဝါနရိန္ဒ၊ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ ကသာယဖလာနိ ခါဒန္တော ကိံ တွံ နိဝိဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ စရသိ၊ ပါရဂင်္ဂါယ အမ္ဗလဗုဇာဒီနံ မဓုရဖလာနံ အန္တော နတ္ထိ၊ ကိံ တေ တတ္ထ ဂန္တွာ ဖလာဖလံ ခါဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘ကုမ္ဘီလရာဇ၊ ဂင်္ဂါ မဟောဒကာ ဝိတ္ထိဏ္ဏာ၊ ကထံ တတ္ထ ဂမိဿာမီ’’တိ? ‘‘သစေ ဣစ္ဆသိ၊ အဟံ တံ မမ ပိဋ္ဌိံ အာရောပေတွာ နေဿာမီ’’တိ. သော သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ‘‘တေန ဟိ ဧဟိ ပိဋ္ဌိံ မေ အဘိရူဟာ’’တိ စ ဝုတ္တေ တံ အဘိရုဟိ. သုသုမာရော ထောကံ နေတွာ ဥဒကေ ဩသီဒါပေသိ.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘သမ္မ၊ ဥဒကေ မံ ဩသီဒါပေသိ၊ ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ အာဟ. ‘‘နာဟံ တံ ဓမ္မသုဓမ္မတာယ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာမိ၊ ဘရိယာယ ပန မေ တဝ ဟဒယမံသေ ဒေါဟဠော ဥပ္ပန္နော၊ တမဟံ တဝ ဟဒယံ ခါဒါပေတုကာမော’’တိ. ‘‘သမ္မ၊ ကထေန္တေန တေ သုန္ဒရံ ကတံ. သစေ ဟိ အမှာကံ ဥဒရေ ဟဒယံ ဘဝေယျ၊ သာခဂ္ဂေသု စရန္တာနံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဘဝေယျာ’’တိ. ‘‘ကဟံ ပန တုမှေ ဌပေထာ’’တိ? ဗောဓိသတ္တော အဝိဒူရေ ဧကံ ဥဒုမ္ဗရံ ပက္ကဖလပိဏ္ဍိသဉ္ဆန္နံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဿေတာနိ အမှာကံ ဟဒယာနိ ဧတသ္မိံ ဥဒုမ္ဗရေ ဩလမ္ဗန္တီ’’တိ အာဟ. ‘‘သစေ မေ ဟဒယံ ဒဿသိ၊ အဟံ တံ န မာရေဿာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ မံ ဧတ္ထ နေဟိ၊ အဟံ တေ ရုက္ခေ ဩလမ္ဗန္တံ ဒဿာမီ’’တိ. သော တံ အာဒါယ တတ္ထ အဂမာသိ. ဗောဓိသတ္တော တဿ ပိဋ္ဌိတော ဥပ္ပတိတွာ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခေ နိသီဒိတွာ ‘‘သမ္မ၊ ဗာလ သုသုမာရ၊ ‘ဣမေသံ သတ္တာနံ ဟဒယံ နာမ ရုက္ခဂ္ဂေ ဟောတီ’တိ သညီ အဟောသိ၊ ဗာလောသိ၊ အဟံ တံ ဝဉ္စေသိံ၊ တဝ ဖလာဖလံ တဝေဝ ဟောတု၊ သရီရမေဝ ပန တေ မဟန္တံ ပညာ ပန နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၁၁၅. ‘‘အလံ မေတေဟိ အမ္ဗေဟိ၊ ဇမ္ဗူဟိ ပနသေဟိ စ၊

ယာနိ ပါရံ သမုဒ္ဒဿ၊ ဝရံ မယှံ ဥဒုမ္ဗရော.

၁၁၆. ‘‘မဟတီ ဝတ တေ ဗောန္ဒိ၊ န စ ပညာ တဒူပိကာ၊

သုသုမာရ ဝဉ္စိတော မေသိ၊ ဂစ္ဆ ဒါနိ ယထာသုခ’’န္တိ.

တတ္ထ အလံ မေတေဟီတိ ယာနိ တယာ ဒီပကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ၊ ဧတေဟိ မယှံ အလံ. ဝရံ မယှံ ဥဒုမ္ဗရောတိ မယှံ အယမေဝ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခော ဝရံ. ဗောန္ဒီတိ သရီရံ. တဒူပိကာတိ ပညာ ပန တေ တဒူပိကာ တဿ သရီရဿ အနုစ္ဆဝိကာ နတ္ထိ. ဂစ္ဆ ဒါနိ ယထာသုခန္တိ ဣဒါနိ ယထာသုခံ ဂစ္ဆ၊ နတ္ထိ တေ ဟဒယမံသဂဟဏူပါယောတိ အတ္ထော. သုသုမာရော သဟဿံ ပရာဇိတော ဝိယ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော ပဇ္ဈာယန္တောဝ အတ္တနော နိဝါသဋ္ဌာနမေဝ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သုသုမာရော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ သုသုမာရီ စိဉ္စမာဏဝိကာ၊ ကပိရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သုသုမာရဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၂၀၉] ၉. ကုက္ကုဋဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဒိဋ္ဌာ မယာ ဝနေ ရုက္ခာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဒဟရဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ အတ္တနော သရီရဿ ဂုတ္တိကမ္မေ ဆေကော အဟောသိ. ‘‘သရီရဿ မေ န သုခံ ဘဝေယျာ’’တိ ဘယေန အတိသီတံ အစ္စုဏှံ ပရိဘောဂံ န ကရောတိ၊ ‘‘သီတုဏှေဟိ သရီရံ ကိလမေယျာ’’တိ ဘယေန ဗဟိ န နိက္ခမတိ၊ အတိကိလိန္နဥတ္တဏ္ဍုလာဒီနိ န ဘုဉ္ဇတိ. တဿ သာ သရီရဂုတ္တိကုသလတာ သံဃမဇ္ဈေ ပါကဋာ ဇာတာ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော ဒဟရော ကိရ ဘိက္ခု သရီရဂုတ္တိကမ္မေ ဆေကော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ဒဟရော ဣဒါနေဝ သရီရဂုတ္တိကမ္မေ ဆေကော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဆေကောဝ အဟောသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညာယတနေ ရုက္ခဒေဝတာ အဟောသိ. အထေကော သကုဏလုဒ္ဒကော ဧကံ ဒီပကကုက္ကုဋမာဒါယ ဝါလရဇ္ဇုဉ္စ ယဋ္ဌိဉ္စ ဂဟေတွာ အရညေ ကုက္ကုဋေ ဗန္ဓန္တော ဧကံ ပလာယိတွာ အရညံ ပဝိဋ္ဌံ ပေါရာဏကုက္ကုဋံ ဗန္ဓိတုံ အာရဘိ. သော ဝါလပါသေ ကုသလတာယ အတ္တာနံ ဗန္ဓိတုံ န ဒေတိ၊ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိလီယတိ. လုဒ္ဒကော အတ္တာနံ သာခါပလ္လဝေဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပုနပ္ပုနံ ယဋ္ဌိဉ္စ ပါသဉ္စ ဩဍ္ဍေတိ. ကုက္ကုဋော တံ လဇ္ဇာပေတုကာမော မာနုသိံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၇. ‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ ဝနေ ရုက္ခာ၊ အဿကဏ္ဏာ ဝိဘီဋကာ၊

န တာနိ ဧဝံ သက္ကန္တိ၊ ယထာ တွံ ရုက္ခ သက္ကသီ’’တိ.

တဿတ္ထော – သမ္မ လုဒ္ဒက၊ မယာ ဣမသ္မိံ ဝနေ ဇာတာ ဗဟူ အဿကဏ္ဏာ စ ဝိဘီဋကာ စ ရုက္ခာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ၊ တာနိ ပန ရုက္ခာနိ ယထာ တွံ သက္ကသိ သင်္ကမသိ ဣတော စိတော စ ဝိစရသိ၊ ဧဝံ န သက္ကန္တိ န သင်္ကမန္တိ န ဝိစရန္တီတိ.

ဧဝံ ဝတွာ စ ပန သော ကုက္ကုဋော ပလာယိတွာ အညတ္ထ အဂမာသိ. တဿ ပလာယိတွာ ဂတကာလေ လုဒ္ဒကော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၁၈. ‘‘ပေါရာဏကုက္ကုဋော အယံ၊ ဘေတွာ ပဉ္ဇရမာဂတော၊

ကုသလော ဝါလပါသာနံ၊ အပက္ကမတိ ဘာသတီ’’တိ.

တတ္ထ ကုသလော ဝါလပါသာနန္တိ ဝါလမယေသု ပါသေသု ကုသလော အတ္တာနံ ဗန္ဓိတုံ အဒတွာ အပက္ကမတိ စေဝ ဘာသတိ စ၊ ဘာသိတွာ စ ပန ပလာတောတိ ဧဝံ ဝတွာ လုဒ္ဒကော အရညေ စရိတွာ ယထာလဒ္ဓမာဒါယ ဂေဟမေဝ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ လုဒ္ဒကော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ကုက္ကုဋော ကာယဂုတ္တိကုသလော ဒဟရဘိက္ခု၊ တဿ ပန ကာရဏဿ ပစ္စက္ခကာရိကာ ရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကုက္ကုဋဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၂၁၀] ၁၀. ကန္ဒဂလကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အမ္ဘော ကော နာမယံ ရုက္ခောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော သုဂတာလယံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ဟိ သတ္ထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော သုဂတာလယံ အကာသီ’’တိ သုတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တော မယှံ အနုကိရိယံ ကရောန္တော ဝိနာသံ ပတ္တော၊ ပုဗ္ဗေပိ ပါပုဏိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပဒေသေ ရုက္ခကောဋ္ဋကသကုဏယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ‘‘ခဒိရဝနိယော’’တိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ခဒိရဝနေယေဝ ဂေါစရံ ဂဏှိ၊ တဿေကော ကန္ဒဂလကော နာမ သဟာယော အဟောသိ၊ သော သိမ္ဗလိပါလိဘဒ္ဒကဝနေ ဂေါစရံ ဂဏှာတိ. သော ဧကဒိဝသံ ခဒိရဝနိယဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ခဒိရဝနိယော ‘‘သဟာယော မေ အာဂတော’’တိ ကန္ဒဂလကံ ဂဟေတွာ ခဒိရဝနံ ပဝိသိတွာ ခဒိရခန္ဓံ တုဏ္ဍေန ပဟရိတွာ ရုက္ခတော ပါဏကေ နီဟရိတွာ အဒါသိ. ကန္ဒဂလကော ဒိန္နေ ဒိန္နေ မဓုရပူဝေ ဝိယ ဆိန္ဒိတွာ ဆိန္ဒိတွာ ခါဒိ. တဿ ခါဒန္တဿေဝ မာနော ဥပ္ပဇ္ဇိ – ‘‘အယမ္ပိ ရုက္ခကောဋ္ဋကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော၊ အဟမ္ပိ၊ ကိံ မေ ဧတေန ဒိန္နဂေါစရေန၊ သယမေဝ ခဒိရဝနေ ဂေါစရံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. သော ခဒိရဝနိယံ အာဟ – ‘‘သမ္မ၊ မာ တွံ ဒုက္ခံ အနုဘဝိ၊ အဟမေဝ ခဒိရဝနေ ဂေါစရံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ.

အထ နံ သော ‘‘ဟန္ဒ တွံ သမ္မ၊ သိမ္ဗလိပါလိဘဒ္ဒကာဒိဝနေ နိဿာရေ ဂေါစရဂ္ဂဟဏကုလေ ဇာတော၊ ခဒိရာ နာမ ဇာတသာရာ ထဒ္ဓါ၊ မာ တေ ဧတံ ရုစ္စီ’’တိ အာဟ. ကန္ဒဂလကော ‘‘ကိံ ဒါနာဟံ န ရုက္ခကောဋ္ဋကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ တဿ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ခဒိရရုက္ခံ တုဏ္ဍေန ပဟရိ. တာဝဒေဝဿ တုဏ္ဍံ ဘိဇ္ဇိ၊ အက္ခီနိ နိက္ခမနာကာရပ္ပတ္တာနိ ဇာတာနိ၊ သီသံ ဖလိတံ. သော ခန္ဓေ ပတိဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ဘူမိယံ ပတိတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၉. ‘‘အမ္ဘော ကော နာမယံ ရုက္ခော၊ သိန္နပတ္တော သကဏ္ဋကော၊

ယတ္ထ ဧကပ္ပဟာရေန၊ ဥတ္တမင်္ဂံ ဝိဘိဇ္ဇိတ’’န္တိ.

တတ္ထ အမ္ဘော ကော နာမယံ ရုက္ခောတိ၊ ဘော ခဒိရဝနိယ၊ ကော နာမ အယံ ရုက္ခော. ‘‘ကော နာမ သော’’တိပိ ပါဌော. သိန္နပတ္တောတိ သုခုမပတ္တော. ယတ္ထ ဧကပ္ပဟာရေနာတိ ယသ္မိံ ရုက္ခေ ဧကေနေဝ ပဟာရေန. ဥတ္တမင်္ဂံ ဝိဘိဇ္ဇိတန္တိ သီသံ ဘိန္နံ၊ န ကေဝလဉ္စ သီသံ၊ တုဏ္ဍမ္ပိ ဘိန္နံ. သော ဝေဒနာပ္ပတ္တတာယ ခဒိရရုက္ခံ ‘‘ကိံ ရုက္ခော နာမေသော’’တိ ဇာနိတုံ အသက္ကောန္တော ဝေဒနာပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဣမာယ ဂါထာယ ဝိပ္ပလပိ.

တံ ဝစနံ သုတွာ ခဒိရဝနိယော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၂၀. ‘‘အစာရိ ဝတာယံ ဝိတုဒံ ဝနာနိ၊ ကဋ္ဌင်္ဂရုက္ခေသု အသာရကေသု၊

အထာသဒါ ခဒိရံ ဇာတသာရံ၊ ယတ္ထဗ္ဘိဒါ ဂရုဠော ဥတ္တမင်္ဂ’’န္တိ.

တတ္ထ အစာရိ ဝတာယန္တိ အစရိ ဝတ အယံ. ဝိတုဒံ ဝနာနီတိ နိဿာရသိမ္ဗလိပါလိဘဒ္ဒကဝနာနိ ဝိတုဒန္တော ဝိဇ္ဈန္တော. ကဋ္ဌင်္ဂရုက္ခေသူတိ ဝနကဋ္ဌကောဋ္ဌာသေသု ရုက္ခေသု. အသာရကေသူတိ နိဿာရေသု ပါလိဘဒ္ဒကသိမ္ဗလိအာဒီသု. အထာသဒါ ခဒိရံ ဇာတသာရန္တိ အထ ပေါတကကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇာတသာရံ ခဒိရံ သမ္ပာပုဏိ. ယတ္ထဗ္ဘိဒါ ဂရုဠော ဥတ္တမင်္ဂန္တိ ယတ္ထဗ္ဘိဒါတိ ယသ္မိံ ခဒိရေ အဘိန္ဒိ ပဒါလယိ. ဂရုဠောတိ သကုဏော. သဗ္ဗသကုဏာနဉှေတံ သဂါရဝသပ္ပတိဿ ဝစနံ.

ဣတိ နံ ခဒိရဝနိယော ဝတွာ ‘‘ဘော ကန္ဒဂလက၊ ယတ္ထ တွံ ဥတ္တမင်္ဂံ အဘိန္ဒိ၊ ခဒိရော နာမေသော သာရရုက္ခော’’တိ အာဟ. သော တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကန္ဒဂလကော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ခဒိရဝနိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကန္ဒဂလကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.