၅. ရုဟကဝဂ္ဂေါ

[၁၉၁] ၁. ရုဟကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အပိ ရုဟက ဆိန္နာပီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု အဋ္ဌကနိပါတေ ဣန္ဒြိယဇာတကေ (ဇာ. ၁.၈.၆၀ အာဒယော) အာဝိဘဝိဿတိ. သတ္ထာ ပန တံ ဘိက္ခုံ ‘‘အယံ တေ ဘိက္ခု ဣတ္ထီ အနတ္ထကာရိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ တေ ဧသာ သရာဇိကာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ လဇ္ဇာပေတွာ ဂေဟာ နိက္ခမနာကာရံ ကာရေသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဿ ရုဟကော နာမ ပုရောဟိတော အဟောသိ၊ တဿ ပုရာဏီ နာမ ဗြာဟ္မဏီ ဘရိယာ. ရာဇာ ဗြာဟ္မဏဿ အဿဘဏ္ဍကေန အလင်္ကရိတွာ အဿံ အဒါသိ. သော တံ အဿံ အာရုယှ ရညော ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ. အထ နံ အလင်္ကတအဿဿ ပိဋ္ဌေ နိသီဒိတွာ ဂစ္ဆန္တံ အာဂစ္ဆန္တဉ္စ ဒိသွာ တဟိံ တဟိံ ဌိတာ မနုဿာ ‘‘အဟော အဿဿ ရူပံ၊ အဟော အဿော သောဘတီ’’တိ အဿမေဝ ပသံသန္တိ. သော ဂေဟံ အာဂန္တွာ ပါသာဒံ အဘိရုယှ ဘရိယံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ အမှာကံ အဿော အတိဝိယ သောဘတိ၊ ဥဘောသု ပဿေသု ဌိတာ မနုဿာ အမှာကံ အဿမေဝ ဝဏ္ဏေန္တီ’’တိ. သာ ပန ဗြာဟ္မဏီ ထောကံ ဆိန္နိကာ ဓုတ္တိကဓာတုကာ၊ တေန နံ ဧဝမာဟ – ‘‘အယျ၊ တွံ အဿဿ သောဘနကာရဏံ န ဇာနာသိ၊ အယံ အဿော အတ္တနော အလင်္ကတံ အဿဘဏ္ဍကံ နိဿာယ သောဘတိ၊ သစေ တွမ္ပိ အဿော ဝိယ သောဘိတုကာမော အဿဘဏ္ဍကံ ပိဠန္ဓိတွာ အန္တရဝီထိံ ဩရုယှ အဿော ဝိယ ပါဒေ ကောဋ္ဋယမာနော ဂန္တွာ ရာဇာနံ ပဿ၊ ရာဇာပိ တံ ဝဏ္ဏယိဿတိ၊ မနုဿာပိ တညေဝ ဝဏ္ဏယိဿန္တီ’’တိ.

သော ဥမ္မတ္တကဇာတိကော ဗြာဟ္မဏော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန သာ မံ ဝဒတီ’’တိ အဇာနိတွာ တထာသညီ ဟုတွာ တထာ အကာသိ. ယေ ယေ ပဿန္တိ၊ တေ တေ ပရိဟာသံ ကရောန္တာ ‘‘သောဘတိ အာစရိယော’’တိ ဝဒိံသု. ရာဇာ ပန နံ ‘‘ကိံ၊ အာစရိယ၊ ပိတ္တံ တေ ကုပိတံ၊ ဥမ္မတ္တကောသိ ဇာတော’’တိအာဒီနိ ဝတွာ လဇ္ဇာပေသိ. တသ္မိံ ကာလေ ဗြာဟ္မဏော ‘‘အယုတ္တံ မယာ ကတ’’န္တိ လဇ္ဇိတော ဗြာဟ္မဏိယာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘တာယမှိ သရာဇိကာယ ပရိသာယ အန္တရေ လဇ္ဇာပိတော၊ ပေါထေတွာ တံ နိက္ကဍ္ဎိဿာမီ’’တိ ဂေဟံ အဂမာသိ. ဓုတ္တိကဗြာဟ္မဏီ တဿ ကုဇ္ဈိတွာ အာဂမနဘာဝံ ဉတွာ ပုရေတရညေဝ စူဠဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ရာဇနိဝေသနံ ဂန္တွာ စတူဟပဉ္စာဟံ တတ္ထေဝ အဟောသိ. ရာဇာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ပုရောဟိတံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အာစရိယ၊ မာတုဂါမဿ နာမ ဒေါသော ဟောတိယေဝ၊ ဗြာဟ္မဏိယာ ခမိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ခမာပနတ္ထာယ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၁. ‘‘အပိ ရုဟက ဆိန္နာပိ၊ ဇိယာ သန္ဓီယတေ ပုန၊

သန္ဓီယဿု ပုရာဏိယာ၊ မာ ကောဓဿ ဝသံ ဂမီ’’တိ.

တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘော ရုဟက၊ နနု ဆိန္နာပိ ဓနုဇိယာ ပုန သန္ဓီယတိ ဃဋီယတိ၊ ဧဝမေဝ တွမ္ပိ ပုရာဏိယာ သဒ္ဓိံ သန္ဓီယဿု၊ ကောဓဿ ဝသံ မာ ဂမီတိ.

တံ သုတွာ ရုဟကော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၈၂. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနေသု ဝါကေသု၊ ဝိဇ္ဇမာနေသု ကာရိသု၊

အညံ ဇိယံ ကရိဿာမိ၊ အလညေဝ ပုရာဏိယာ’’တိ.

တဿတ္ထော – မဟာရာဇ၊ ဓနုကာရမုဒုဝါကေသု စ ဇိယကာရကေသု စ မနုဿေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု အညံ ဇိယံ ကရိဿာမိ၊ ဣမာယ ဆိန္နာယ ပုရာဏိယာ ဇိယာယ အလံ၊ နတ္ထိ မေ ကောစိ အတ္ထောတိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တံ နီဟရိတွာ အညံ ဗြာဟ္မဏိံ အာနေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ၊ ဗြာဟ္မဏီ၊ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဟောသိ၊ ရုဟကော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု၊ ဗာရာဏသိရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ရုဟကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၁၉၂] ၂. သိရိကာဠကဏ္ဏိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဣတ္ထီ သိယာ ရူပဝတီတိ ဣဒံ သိရိကာဠကဏ္ဏိဇာတကံ မဟာဥမင်္ဂဇာတကေ အာဝိဘဝိဿတိ.

သိရိကာဠကဏ္ဏိဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၁၉၃] ၃. စူဠပဒုမဇာတကဝဏ္ဏနာ

အယမေဝ သာ အဟမပိ သော အနညောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဥမ္မာဒန္တီဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၀.၅၇ အာဒယော) အာဝိဘဝိဿတိ. သော ပန ဘိက္ခု သတ္ထာရာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကေန ပန တွံ ဥက္ကဏ္ဌာပိတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧကံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ကိလေသာနုဝတ္တကော ဟုတွာ ဥက္ကဏ္ဌိတောမှီ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခု၊ မာတုဂါမော နာမ အကတညူ မိတ္တဒုဗ္ဘီ ဗဟုမာယာ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိ အတ္တနော ဒက္ခိဏဇာဏုလောဟိတံ ပါယေတွာ ယာဝဇီဝိတဒါနမ္ပိ ဒတွာ မာတုဂါမဿ စိတ္တံ န လဘိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ၊ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စဿ ‘‘ပဒုမကုမာရော’’တိ နာမံ အကံသု. တဿ အပရေန ဆ ကနိဋ္ဌဘာတိကာ အဟေသုံ. တေ သတ္တပိ ဇနာ အနုပုဗ္ဗေန ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တာ ဃရာဝါသံ ဂဟေတွာ ရညော သဟာယာ ဝိယ ဝိစရန္တိ. အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ရာဇင်္ဂဏံ ဩလောကေန္တော ဌိတော တေ မဟာပရိဝါရေန ရာဇုပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ မံ ဝဓိတွာ ရဇ္ဇမ္ပိ ဂဏှေယျု’’န္တိ အာသင်္ကံ ဥပ္ပါဒေတွာ တေ ပက္ကောသာပေတွာ – ‘‘တာတာ၊ တုမှေ ဣမသ္မိံ နဂရေ ဝသိတုံ န လဘထ၊ အညတ္ထ ဂန္တွာ မမ အစ္စယေန အာဂန္တွာ ကုလသန္တကံ ရဇ္ဇံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. တေ ပိတု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ရောဒိတွာ ကန္ဒိတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဃရာနိ ဂန္တွာ ပဇာပတိယော အာဒါယ ‘‘ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ဂန္တွာ ဇီဝိဿာမာ’’တိ နဂရာ နိက္ခမိတွာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာ ဧကံ ကန္တာရံ ပတွာ အန္နပါနံ အလဘမာနာ ခုဒံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘မယံ ဇီဝမာနာ ဣတ္ထိယော လဘိဿာမာ’’တိ ကနိဋ္ဌဿ ဘရိယံ မာရေတွာ တေရသ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ မံသံ ခါဒိံသု. ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော စ ဘရိယာယ စ လဒ္ဓကောဋ္ဌာသေသု ဧကံ ဌပေတွာ ဧကံ ဒွေပိ ခါဒိံသု. ဧဝံ ဆ ဒိဝသေ ဆ ဣတ္ထိယော မာရေတွာ မံသံ ခါဒိံသု.

ဗောဓိသတ္တော ပန ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကေကံ ဌပေတွာ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ဌပေသိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ ‘‘ဗောဓိသတ္တဿ ဘရိယံ မာရေဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ဗောဓိသတ္တော တေ ဆ ကောဋ္ဌာသေ တေသံ ဒတွာ ‘‘အဇ္ဇ တာဝ ဣမေ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ခါဒထ၊ သွေ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဝတွာ တေသံ မံသံ ခါဒိတွာ နိဒ္ဒါယနကာလေ ဘရိယံ ဂဟေတွာ ပလာယိ. သာ ထောကံ ဂန္တွာ ‘‘ဂန္တုံ န သက္ကောမိ၊ သာမီ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ခန္ဓေနာဒါယ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယ ကန္တာရာ နိက္ခမိ. သာ သူရိယေ ဥဂ္ဂတေ ‘‘ပိပါသိတာမှိ၊ သာမီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဥဒကံ နတ္ထိ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ ဝတွာ ပုနပ္ပုနံ ကထိတေ ခဂ္ဂေန ဒက္ခိဏဇာဏုကံ ပဟရိတွာ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ပါနီယံ နတ္ထိ၊ ဣဒံ ပန မေ ဒက္ခိဏဇာဏုလောဟိတံ ပိဝမာနာ နိသီဒါဟီ’’တိ အာဟ. သာ တထာ အကာသိ. တေ အနုပုဗ္ဗေန မဟာဂင်္ဂံ ပတွာ ပိဝိတွာ စ နှတွာ စ ဖလာဖလံ ခါဒိတွာ ဖာသုကဋ္ဌာနေ ဝိဿမိတွာ ဧကသ္မိံ ဂင်္ဂါနိဝတ္တနေ အဿမပဒံ မာပေတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသုံ.

အထေကဒိဝသံ ဥပရိဂင်္ဂါယ ရာဇာပရာဓိကံ စောရံ ဟတ္ထပါဒေ စ ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆိန္ဒိတွာ ဧကသ္မိံ အမ္ဗဏကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ မဟာဂင်္ဂါယ ပဝါဟေသုံ. သော မဟန္တံ အဋ္ဋဿရံ ကရောန္တော တံ ဌာနံ ပါပုဏိ. ဗောဓိသတ္တော တဿ ကရုဏံ ပရိဒေဝိတသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဒုက္ခပ္ပတ္တော သတ္တော မယိ ဌိတေ မာ နဿီ’’တိ ဂင်္ဂါတီရံ ဂန္တွာ တံ ဥတ္တာရေတွာ အဿမပဒံ အာနေတွာ ကာသာဝဓောဝနလေပနာဒီဟိ ဝဏပဋိကမ္မံ အကာသိ. ဘရိယာ ပနဿ ‘‘ဧဝရူပံ နာမ ဒုဿီလံ ကုဏ္ဌံ ဂင်္ဂါယ အာဝါဟေတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ဝိစရတီ’’တိ ဝတွာ တံ ကုဏ္ဌံ ဇိဂုစ္ဆမာနာ နိဋ္ဌုဘန္တီ ဝိစရတိ. ဗောဓိသတ္တော တဿ ဝဏေသု သံဝိရုဠှေသု ဘရိယာယ သဒ္ဓိံ တံ အဿမပဒေယေဝ ဌပေတွာ အဋဝိတော ဖလာဖလာနိ အာဟရိတွာ တဉ္စ ဘရိယဉ္စ ပေါသေသိ. တေသု ဧဝံ ဝသန္တေသု သာ ဣတ္ထီ ဧတသ္မိံ ကုဏ္ဌေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ တေန သဒ္ဓိံ အနာစာရံ စရိတွာ ဧကေနုပါယေန ဗောဓိသတ္တံ မာရေတုကာမာ ဟုတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘သာမိ၊ အဟံ တုမှာကံ အံသေ နိသီဒိတွာ ကန္တာရာ နိက္ခမမာနာ ဧကံ ပဗ္ဗတံ ဩလောကေတွာ အယျေ ပဗ္ဗတမှိ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတေ ‘သစေ အဟံ သာမိကေန သဒ္ဓိံ အရောဂါ ဇီဝိတံ လဘိဿာမိ၊ ဗလိကမ္မံ တေ ကရိဿာမီ’တိ အာယာစိံ၊ သာ မံ ဣဒါနိ ဥတ္တာသေတိ၊ ကရောမဿာ ဗလိကမ္မ’’န္တိ. ဗောဓိသတ္တော တံ မာယံ အဇာနန္တော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဗလိကမ္မံ သဇ္ဇေတွာ တာယ ဗလိဘာဇနံ ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကံ အဘိရုဟိ. အထ နံ သာ ဧဝမာဟ – ‘‘သာမိ၊ ဒေဝတာယပိ တွညေဝ ဥတ္တမဒေဝတာ၊ ပဌမံ တာဝ တံ ဝနပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ပစ္ဆာ ဒေဝတာယ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ. သာ ဗောဓိသတ္တံ ပပါတာဘိမုခံ ဌပေတွာ ဝနပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတုကာမာ ဝိယ ဟုတွာ ပိဋ္ဌိပဿေ ဌတွာ ပိဋ္ဌိယံ ပဟရိတွာ ပပါတေ ပါတေတွာ ‘‘ဒိဋ္ဌာ မေ ပစ္စာမိတ္တဿ ပိဋ္ဌီ’’တိ တုဋ္ဌမာနသာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟိတွာ ကုဏ္ဌဿ သန္တိကံ အဂမာသိ.

ဗောဓိသတ္တောပိ ပပါတာနုသာရေန ပဗ္ဗတာ ပတန္တော ဥဒုမ္ဗရရုက္ခမတ္ထကေ ဧကသ္မိံ အကဏ္ဋကေ ပတ္တသဉ္ဆန္နေ ဂုမ္ဗေ လဂ္ဂိ၊ ဟေဋ္ဌာပဗ္ဗတံ ပန ဩရောဟိတုံ န သက္ကာ. သော ဥဒုမ္ဗရဖလာနိ ခါဒိတွာ သာခန္တရေ နိသီဒိ. အထေကော မဟာသရီရော ဂေါဓရာဇာ ဟေဋ္ဌာပဗ္ဗတပါဒတော အဘိရုဟိတွာ တသ္မိံ ဥဒုမ္ဗရဖလာနိ ခါဒတိ. သော တံ ဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ ပလာယိ၊ ပုနဒိဝသေ အာဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ပဿေ ဖလာနိ ခါဒိတွာ ပက္ကာမိ. သော ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ အာဂစ္ဆန္တော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘တွံ ဣမံ ဌာနံ ကေန ကာရဏေန အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမိနာ နာမ ကာရဏေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ မာ ဘာယီ’’တိ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တံ အတ္တနော ပိဋ္ဌိယံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဩတာရေတွာ အရညတော နိက္ခမိတွာ မဟာမဂ္ဂေ ဌပေတွာ ‘‘တွံ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ဥယျောဇေတွာ အရညမေဝ ပါဝိသိ. ဗောဓိသတ္တော ဧကံ ဂါမကံ ဂန္တွာ တတ္ထေဝ ဝသန္တော ပိတု ကာလကတဘာဝံ သုတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ကုလသန္တကေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ ပဒုမရာဇာ နာမ ဟုတွာ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော စတူသု နဂရဒွါရေသု နဂရမဇ္ဈေ နိဝေသနဒွါရေတိ ဆ ဒါနသာလာယော ကာရေတွာ ဒေဝသိကံ ဆ သတသဟဿာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒါနံ အဒါသိ.

သာပိ ခေါ ဣတ္ထီ တံ ကုဏ္ဌံ ခန္ဓေ နိသီဒါပေတွာ အရညာ နိက္ခမိတွာ မနုဿပထေ ဘိက္ခံ စရမာနာ ယာဂုဘတ္တံ သံဟရိတွာ တံ ကုဏ္ဌံ ပေါသေသိ. မနုဿာ ‘‘အယံ တေ ကိံ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိယမာနာ ‘‘အဟံ ဧတဿ မာတုလဓီတာ၊ ပိတုစ္ဆာပုတ္တော မေ ဧသော၊ ဧတဿေဝ မံ အဒံသု၊ သာဟံ ဝဇ္ဈပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္တနော သာမိကံ ဥက္ခိပိတွာ ပရိဟရန္တီ ဘိက္ခံ စရိတွာ ပေါသေမီ’’တိ. မနုဿာ ‘‘အယံ ပတိဗ္ဗတာ’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ ဗဟုတရံ ယာဂုဘတ္တံ အဒံသု. အပရေ ပန ဇနာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘တွံ မာ ဧဝံ ဝိစရိ၊ ပဒုမရာဇာ ဗာရာဏသိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပံ သင်္ခေါဘေတွာ ဒါနံ ဒေတိ၊ သော တံ ဒိသွာ တုဿိဿတိ၊ တုဋ္ဌော တေ ဗဟုံ ဓနံ ဒဿတိ၊ တဝ သာမိကံ ဣဓေဝ နိသီဒါပေတွာ ဂစ္ဆာ’’တိ ထိရံ ကတွာ ဝေတ္တပစ္ဆိံ အဒံသု. သာ အနာစာရာ တံ ကုဏ္ဌံ ဝေတ္တပစ္ဆိယံ နိသီဒါပေတွာ ပစ္ဆိံ ဥက္ခိပိတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဒါနသာလာသု ဘုဉ္ဇမာနာ ဝိစရတိ. ဗောဓိသတ္တော အလင်္ကတဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော ဒါနဂ္ဂံ ဂန္တွာ အဋ္ဌန္နံ ဝါ ဒသန္နံ ဝါ သဟတ္ထာ ဒါနံ ဒတွာ ပုန ဂေဟံ ဂစ္ဆတိ. သာ အနာစာရာ တံ ကုဏ္ဌံ ပစ္ဆိယံ နိသီဒါပေတွာ ပစ္ဆိံ ဥက္ခိပိတွာ တဿ ဂမနမဂ္ဂေ အဋ္ဌာသိ.

ရာဇာ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဧကာ၊ ဒေဝ၊ ပတိဗ္ဗတာ’’တိ. အထ နံ ပက္ကောသာပေတွာ သဉ္ဇာနိတွာ ကုဏ္ဌံ ပစ္ဆိယာ နီဟရာပေတွာ ‘‘အယံ တေ ကိံ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘ပိတုစ္ဆာပုတ္တော မေ၊ ဒေဝ၊ ကုလဒတ္တိကော သာမိကော’’တိ အာဟ. မနုဿာ တံ အန္တရံ အဇာနန္တာ ‘‘အဟော ပတိဗ္ဗတာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တံ အနာစာရိတ္ထိံ ဝဏ္ဏယိံသု. ပုန ရာဇာ ‘‘အယံ တေ ကုဏ္ဌော ကုလဒတ္တိကော သာမိကော’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ ရာဇာနံ အသဉ္ဇာနန္တီ ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ သူရာ ဟုတွာ ကထေသိ. အထ နံ ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧသ ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တော၊ နနု တွံ ပဒုမကုမာရဿ ဘရိယာ အသုကရညော ဓီတာ၊ အသုကာ နာမ မမ ဇာဏုလောဟိတံ ပိဝိတွာ ဣမသ္မိံ ကုဏ္ဌေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ မံ ပပါတေ ပါတေသိ. သာ ဣဒါနိ တွံ နလာဋေန မစ္စုံ ဂဟေတွာ မံ ‘မတော’တိ မညမာနာ ဣမံ ဌာနံ အာဂတာ၊ နနု အဟံ ဇီဝါမီ’’တိ ဝတွာ အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ‘‘ဘော၊ အမစ္စာ နနု စာဟံ တုမှေဟိ ပုဋ္ဌော ဧဝံ ကထေသိံ ‘မမ ကနိဋ္ဌဘာတိကာ ဆ ဣတ္ထိယော မာရေတွာ မံသံ ခါဒိံသု၊ အဟံ ပန မယှံ ဘရိယံ အရောဂံ ကတွာ ဂင်္ဂါတီရံ နေတွာ အဿမပဒေ ဝသန္တော ဧကံ ဝဇ္ဈပ္ပတ္တံ ကုဏ္ဌံ ဥတ္တာရေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိံ. သာ ဣတ္ထီ ဧတသ္မိံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ မံ ပဗ္ဗတပါဒေ ပါတေသိ. အဟံ အတ္တနော မေတ္တစိတ္တတာယ ဇီဝိတံ လဘိ’န္တိ. ယာယ အဟံ ပဗ္ဗတာ ပါတိတော၊ န သာ အညာ၊ ဧသာ ဒုဿီလာ၊ သောပိ ဝဇ္ဈပ္ပတ္တော ကုဏ္ဌော န အညော၊ အယမေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၈၅. ‘‘အယမေဝ သာ အဟမပိ သော အနညော၊ အယမေဝ သော ဟတ္ထစ္ဆိန္နော အနညော၊

ယမာဟ ‘ကောမာရပတီ မမ’န္တိ၊ ဝဇ္ဈိတ္ထိယော နတ္ထိ ဣတ္ထီသု သစ္စံ.

၈၆. ‘‘ဣမဉ္စ ဇမ္မံ မုသလေန ဟန္တွာ၊ လုဒ္ဒံ ဆဝံ ပရဒါရူပသေဝိံ၊

ဣမိဿာ စ နံ ပါပပတိဗ္ဗတာယ၊ ဇီဝန္တိယာ ဆိန္ဒထ ကဏ္ဏနာသ’’န္တိ.

တတ္ထ ယမာဟ ကောမာရပတီ မမန္တိ ယံ ဧသာ ‘‘အယံ မေ၊ ကောမာရပတိ၊ ကုလဒတ္တိကော သာမိကော’’တိ အာဟ၊ အယမေဝ သော၊ န အညော. ‘‘ယမာဟု၊ ကောမာရပတီ’’တိပိ ပါဌော. အယမေဝ ဟိ ပေါတ္ထကေသု လိခိတော၊ တဿာပိ အယမေဝတ္ထော၊ ဝစနဝိပလ္လာသော ပနေတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဉှိ ရညာ ဝုတ္တံ၊ တဒေဝ ဣဓ အာဂတံ. ဝဇ္ဈိတ္ထိယောတိ ဣတ္ထိယော နာမ ဝဇ္ဈာ ဝဓိတဗ္ဗာ ဧဝ. နတ္ထိ ဣတ္ထီသု သစ္စန္တိ ဧတာသု သဘာဝေါ နာမေကော နတ္ထိ. ‘‘ဣမဉ္စ ဇမ္မ’’န္တိအာဒိ ဒွိန္နမ္ပိ တေသံ ဒဏ္ဍာဏာပနဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဇမ္မန္တိ လာမကံ. မုသလေန ဟန္တွာတိ မုသလေန ဟနိတွာ ပေါထေတွာ အဋ္ဌီနိ ဘဉ္ဇိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကတွာ. လုဒ္ဒန္တိ ဒါရုဏံ. ဆဝန္တိ ဂုဏာဘာဝေန နိဇ္ဇီဝံ မတသဒိသံ. ဣမိဿာ စ နန္တိ ဧတ္ထ နန္တိ နိပါတမတ္တံ၊ ဣမိဿာ စ ပါပပတိဗ္ဗတာယ အနာစာရာယ ဒုဿီလာယ ဇီဝန္တိယာဝ ကဏ္ဏနာသံ ဆိန္ဒထာတိ အတ္ထော.

ဗောဓိသတ္တော ကောဓံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဧဝံ တေသံ ဒဏ္ဍံ အာဏာပေတွာပိ န တထာ ကာရေသိ. ကောပံ ပန မန္ဒံ ကတွာ ယထာ သာ ပစ္ဆိံ သီသတော ဩရောပေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ဂါဠှတရံ ဗန္ဓာပေတွာ ကုဏ္ဌံ တတ္ထ ပက္ခိပါပေတွာ အတ္တနော ဝိဇိတာ နီဟရာပေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ဆ ဘာတရော အညတရာ ထေရာ အဟေသုံ၊ ဘရိယာ စိဉ္စမာဏဝိကာ၊ ကုဏ္ဌော ဒေဝဒတ္တော၊ ဂေါဓရာဇာ အာနန္ဒော၊ ပဒုမရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

စူဠပဒုမဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၁၉၄] ၄. မဏိစောရဇာတကဝဏ္ဏနာ

န သန္တိ ဒေဝါ ပဝသန္တိ နူနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဝဓာယ ပရိသက္ကန္တံ ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ပန သတ္ထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ဝဓာယ ပရိသက္ကတီ’’တိ သုတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒေဝဒတ္တော မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကတိယေဝ၊ ပရိသက္ကန္တောပိ ပန မံ ဝဓိတုံ နာသက္ခီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိတော အဝိဒူရေ ဂါမကေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. အထဿ ဝယပ္ပတ္တဿ ဗာရာဏသိတော ကုလဓီတရံ အာနေသုံ၊ သာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ အဟောသိ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ဒေဝစ္ဆရာ ဝိယ ပုပ္ဖလတာ ဝိယ လဠမာနာ မတ္တကိန္နရီ ဝိယ စ သုဇာတာတိ နာမေန ပတိဗ္ဗတာ သီလာစာရသမ္ပန္နာ ဝတ္တသမ္ပန္နာ. နိစ္စကာလမ္ပိဿာ ပတိဝတ္တံ သဿုဝတ္တံ သသုရဝတ္တဉ္စ ကတမေဝ ဟောတိ၊ သာ ဗောဓိသတ္တဿ ပိယာ အဟောသိ မနာပါ. ဣတိ ဥဘောပိ တေ သမ္မောဒမာနာ ဧကစိတ္တာ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိံသု.

အထေကဒိဝသံ သုဇာတာ ‘‘မာတာပိတရော ဒဋ္ဌုကာမာမှီ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသိ. ‘‘သာဓု၊ ဘဒ္ဒေ၊ မဂ္ဂပါထေယျံ ပဟောနကံ ပဋိယာဒေဟီ’’တိ ခဇ္ဇဝိကတိံ ပစာပေတွာ ခဇ္ဇကာဒီနိ ယာနကေ ဌပေတွာ ယာနကံ ပါဇေန္တော ယာနကဿ ပုရတော အဟောသိ၊ ဣတရာ ပစ္ဆတော. တေ နဂရသမီပံ ဂန္တွာ ယာနကံ မောစေတွာ နှတွာ ဘုဉ္ဇိံသု. ပုန ဗောဓိသတ္တော ယာနကံ ယောဇေတွာ ပုရတော နိသီဒိ၊ သုဇာတာ ဝတ္ထာနိ ပရိဝတ္တေတွာ အလင်္ကရိတွာ ပစ္ဆတော နိသီဒိ. ယာနကဿ အန္တောနဂရံ ပဝိဋ္ဌကာလေ ဗာရာဏသိရာဇာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော တံ ပဒေသံ အဂမာသိ. သုဇာတာ ဩတရိတွာ ယာနကဿ ပစ္ဆတော ပဒသာ ပါယာသိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ တဿာ ရူပသမ္ပတ္တိယာ အာကဍ္ဎိယမာနလောစနော ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ဧကံ အမစ္စံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ ဧတိဿာ သဿာမိကဘာဝံ ဝါ အဿာမိကဘာဝံ ဝါ ဇာနာဟီ’’တိ. သော ဂန္တွာ တဿာ သဿာမိကဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သဿာမိကာ ကိရ၊ ဒေဝ၊ ယာနကေ နိသိန္နော ပုရိသော ဧတိဿာ သာမိကော’’တိ အာဟ.

ရာဇာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တံ ဝိနောဒေတုံ အသက္ကောန္တော ကိလေသာတုရော ဟုတွာ ‘‘ဧကေန နံ ဥပါယေန မာရာပေတွာ ဣတ္ထိံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧကံ ပုရိသံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘော၊ ဣမံ စူဠာမဏိံ ဝီထိံ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ဟုတွာ ဧတဿ ပုရိသဿ ယာနကေ ပက္ခိပိတွာ ဧဟီ’’တိ စူဠာမဏိံ ဒတွာ ဥယျောဇေသိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ တံ ဂဟေတွာ ဂန္တွာ ယာနကေ ဌပေတွာ ‘‘ဌပိတော မေ၊ ဒေဝါ’’တိ အာဂန္တွာ အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘စူဠာမဏိ မေ နဋ္ဌော’’တိ အာဟ၊ မနုဿာ ဧကကောလာဟလံ အကံသု. ရာဇာ ‘‘သဗ္ဗဒွါရာနိ ပိဒဟိတွာ သဉ္စာရံ ဆိန္ဒိတွာ စောရံ ပရိယေသထာ’’တိ အာဟ၊ ရာဇပုရိသာ တထာ အကံသု၊ နဂရံ ဧကသင်္ခေါဘံ အဟောသိ. ဣတရော ပုရိသော မနုဿေ ဂဟေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘော၊ ယာနကံ ဌပေဟိ၊ ရညော စူဠာမဏိ နဋ္ဌော၊ ယာနကံ သောဓေဿာမီ’’တိ ယာနကံ သောဓေန္တော အတ္တနာ ဌပိတမဏိံ ဂဟေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဂဟေတွာ ‘‘မဏိစောရော’’တိ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ပေါထေတွာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓိတွာ နေတွာ ‘‘အယံ မဏိစောရော’’တိ ရညော ဒဿေသိ. ရာဇာပိ ‘‘သီသမဿ ဆိန္ဒထာ’’တိ အာဏာပေသိ.

အထ နံ ရာဇပုရိသာ စတုက္ကေ စတုက္ကေ ကသာဟိ တာဠေန္တာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရာ နိက္ခမာပေသုံ. သုဇာတာပိ ယာနကံ ပဟာယ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ပရိဒေဝမာနာ ‘‘သာမိ၊ မံ နိဿာယ ဣမံ ဒုက္ခံ ပတ္တောသီ’’တိ ပရိဒေဝမာနာ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အဂမာသိ. ရာဇပုရိသာ ‘‘သီသမဿ ဆိန္ဒိဿာမာ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ဥတ္တာနံ နိပဇ္ဇာပေသုံ. တံ ဒိသွာ သုဇာတာ အတ္တနော သီလဂုဏံ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘‘နတ္ထိ ဝတ မညေ ဣမသ္မိံ လောကေ သီလဝန္တာနံ ဝိဟေဌကေ ပါပသာဟသိကမနုဿေ နိသေဓေတုံ သမတ္ထာ ဒေဝတာ နာမာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၇. ‘‘န သန္တိ ဒေဝါ ပဝသန္တိ နူန၊ န ဟိ နူန သန္တိ ဣဓ လောကပါလာ၊

သဟသာ ကရောန္တာနမသညတာနံ၊ န ဟိ နူန သန္တိ ပဋိသေဓိတာရော’’တိ.

တတ္ထ န သန္တိ၊ ဒေဝါတိ ဣမသ္မိံ လောကေ သီလဝန္တာနံ ဩလောကနကာ ပါပါနဉ္စ နိသေဓကာ န သန္တိ နူန ဒေဝါ. ပဝသန္တိ နူနာတိ ဧဝရူပေသု ဝါ ကိစ္စေသု ဥပ္ပန္နေသု နူန ပဝသန္တိ ပဝါသံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣဓ၊ လောကပါလာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ လောကပါလသမ္မတာ သမဏဗြာဟ္မဏာပိ သီလဝန္တာနံ အနုဂ္ဂါဟကာ န ဟိ နူန သန္တိ. သဟသာ ကရောန္တာနမသညတာနန္တိ သဟသာ အဝီမံသိတွာ သာဟသိကံ ဒါရုဏံ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဒုဿီလာနံ. ပဋိသေဓိတာရောတိ ဧဝရူပံ ကမ္မံ မာ ကရိတ္ထ၊ န လဗ္ဘာ ဧတံ ကာတုန္တိ ပဋိသေဓေန္တာ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ တာယ သီလသမ္ပန္နာယ ပရိဒေဝမာနာယ သက္ကဿ ဒေဝရညော နိသိန္နာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ၊ သက္ကော ‘‘ကော နု ခေါ မံ သက္ကတ္တတော စာဝေတုကာမော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဣမံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ဗာရာဏသိရာဇာ အတိဖရုသကမ္မံ ကရောတိ၊ သီလသမ္ပန္နံ သုဇာတံ ကိလမေတိ၊ ဂန္တုံ ဒါနိ မေ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒေဝလောကာ ဩရုယှ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဟတ္ထိပိဋ္ဌေ နိသိန္နံ တံ ပါပရာဇာနံ ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဩတာရေတွာ ဓမ္မဂဏ္ဍိကာယ ဥတ္တာနံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥက္ခိပိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ ရာဇဝေသံ ဂါဟာပေတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ နိသီဒါပေသိ. ရာဇပုရိသာ ဖရသုံ ဥက္ခိပိတွာ သီသံ ဆိန္ဒန္တာ ရညော သီသံ ဆိန္ဒိံသု၊ ဆိန္နကာလေယေဝ စဿ ရညော သီသဘာဝံ ဇာနိံသု. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒိဿမာနကသရီရေနေဝ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ရာဇာဘိသေကံ ကတွာ သုဇာတာယ စ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနံ ဒါပေသိ. အမစ္စာ စေဝ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာဒယော စ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဒိသွာ ‘‘အဓမ္မိကရာဇာ မာရိတော၊ ဣဒါနိ အမှေဟိ သက္ကဒတ္တိကော ဓမ္မိကရာဇာ လဒ္ဓေါ’’တိ သောမနဿပ္ပတ္တာ အဟေသုံ.

သက္ကောပိ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘အယံ ဝေါ သက္ကဒတ္တိကော ရာဇာ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေဿတိ. သစေ ဟိ ရာဇာ အဓမ္မိကော ဟောတိ၊ ဒေဝေါ အကာလေ ဝဿတိ၊ ကာလေ န ဝဿတိ၊ ဆာတဘယံ ရောဂဘယံ သတ္ထဘယန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ဘယာနိ ဥပဂတာနေဝ ဟောန္တီ’’တိ ဩဝဒန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၈၈. ‘‘အကာလေ ဝဿတီ တဿ၊ ကာလေ တဿ န ဝဿတိ၊

သဂ္ဂါ စ စဝတိ ဌာနာ၊ နနု သော တာဝတာ ဟတော’’တိ.

တတ္ထ အကာလေတိ အဓမ္မိကရညော ရဇ္ဇေ အယုတ္တကာလေ သဿာနံ ပက္ကကာလေ ဝါ လာယနမဒ္ဒနာဒိကာလေ ဝါ ဒေဝေါ ဝဿတိ. ကာလေတိ ယုတ္တပယုတ္တကာလေ ဝပနကာလေ တရုဏသဿကာလေ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏကာလေ စ န ဝဿတိ. သဂ္ဂါ စ စဝတိ ဌာနာတိ သဂ္ဂသင်္ခါတာ ဌာနာ ဒေဝလောကာ စဝတီတိ အတ္ထော. အဓမ္မိကရာဇာ ဟိ အပ္ပဋိလာဘဝသေန ဒေဝလောကာ စဝတိ နာမ၊ သဂ္ဂေပိ ဝါ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော အဓမ္မိကရာဇာ တတော စဝတီတိပိ အတ္ထော. နနု သော တာဝတာ ဟတောတိ နနု သော အဓမ္မိကော ရာဇာ ဧတ္တကေန ဟတော ဟောတိ. အထ ဝါ ဧကံသဝါစီ ဧတ္ထ နု-ကာရော၊ နေသော ဧကံသေန ဧတ္တာဝတာ ဟတော၊ အဋ္ဌသု ပန မဟာနိရယေသု သောဠသသု စ ဥဿဒနိရယေသု ဒီဃရတ္တံ သော ဟညိဿတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

ဧဝံ သက္ကော မဟာဇနဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ. ဗောဓိသတ္တောပိ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ သဂ္ဂပုရံ ပူရေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အဓမ္မိကရာဇာ ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ သက္ကော အနုရုဒ္ဓေါ၊ သုဇာတာ ရာဟုလမာတာ၊ သက္ကဒတ္တိယရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မဏိစောရဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၁၉၅] ၅. ပဗ္ဗတူပတ္ထရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပဗ္ဗတူပတ္ထရေ ရမ္မေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောသလရာဇာနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ကောသလရညော ကိရ ဧကော အမစ္စော အန္တေပုရေ ပဒုဿိ. ရာဇာပိ ပရိဝီမံသမာနော တံ တထတော ဉတွာ ‘‘သတ္ထု အာရောစေဿာမီ’’တိ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ အန္တေပုရေ ဧကော အမစ္စော ပဒုဿိ၊ တဿ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဥပကာရကော တေ၊ မဟာရာဇ၊ သော စ အမစ္စော သာ စ ဣတ္ထီ ပိယာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အတိဝိယ ဥပကာရကော သကလံ ရာဇကုလံ သန္ဓာရေတိ၊ သာပိ မေ ဣတ္ထီ ပိယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မဟာရာဇ၊ ‘အတ္တနော ဥပကာရကေသု သေဝကေသု ပိယာသု စ ဣတ္ထီသု ဒုဗ္ဘိတုံ န သက္ကာ’တိ ပုဗ္ဗေပိ ရာဇာနော ပဏ္ဍိတာနံ ကထံ သုတွာ မဇ္ဈတ္တာဝ အဟေသု’’န္တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တဿ အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အဟောသိ. အထဿ ရညော ဧကော အမစ္စော အန္တေပုရေ ပဒုဿိ. ရာဇာ နံ တထတော ဉတွာ ‘‘အမစ္စောပိ မေ ဗဟူပကာရော၊ အယံ ဣတ္ထီပိ မေ ပိယာ၊ ဒွေပိ ဣမေ နာသေတုံ န သက္ကာ၊ ပဏ္ဍိတာမစ္စံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ သစေ သဟိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ၊ သဟိဿာမိ၊ နော စေ၊ န သဟိဿာမီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ အာသနံ ဒတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ၊ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုစ္ဆထ၊ မဟာရာဇ၊ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၉. ‘‘ပဗ္ဗတူပတ္ထရေ ရမ္မေ၊ ဇာတာ ပေါက္ခရဏီ သိဝါ၊

တံ သိင်္ဂါလော အပါပါယိ၊ ဇာနံ သီဟေန ရက္ခိတ’’န္တိ.

တတ္ထ ပဗ္ဗတူပတ္ထရေ ရမ္မေတိ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတပါဒေ ပတ္ထရိတွာ ဌိတေ အင်္ဂဏဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ဇာတာ ပေါက္ခရဏီ သိဝါတိ သိဝါ သီတလာ မဓုရောဒကာ ပေါက္ခရဏီ နိဗ္ဗတ္တာ၊ အပိစ ခေါ ပေါက္ခရသဉ္ဆန္နာ နဒီပိ ပေါက္ခရဏီယေဝ. အပါပါယီတိ အပ-ဣတိ ဥပသဂ္ဂေါ၊ အပါယီတိ အတ္ထော. ဇာနံ သီဟေန ရက္ခိတန္တိ သာ ပေါက္ခရဏီ သီဟပရိဘောဂါ သီဟေန ရက္ခိတာ၊ သောပိ နံ သိင်္ဂါလော ‘‘သီဟေန ရက္ခိတာ အယ’’န္တိ ဇာနန္တောဝ အပါယိ. တံ ကိံ မညတိ၊ ဗာလော သိင်္ဂါလော သီဟဿ အဘာယိတွာ ပိဝေယျ ဧဝရူပံ ပေါက္ခရဏိန္တိ အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘အဒ္ဓါ ဧတဿ အန္တေပုရေ ဧကော အမစ္စော ပဒုဋ္ဌော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၀. ‘‘ပိဝန္တိ စေ မဟာရာဇ၊ သာပဒါနိ မဟာနဒိံ၊

န တေန အနဒီ ဟောတိ၊ ခမဿု ယဒိ တေ ပိယာ’’တိ.

တတ္ထ သာပဒါနီတိ န ကေဝလံ သိင်္ဂါလောဝ၊ အဝသေသာနိ သုနခပသဒဗိဠာရမိဂါဒီနိ သဗ္ဗသာပဒါနိ တံ ပေါက္ခရသဉ္ဆန္နတ္တာ ‘‘ပေါက္ခရဏီ’’တိ လဒ္ဓနာမံ နဒိံ ပိဝန္တိ စေ. န တေန အနဒီ ဟောတီတိ နဒိယဉှိ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါပိ အဟိမစ္ဆာပိ သဗ္ဗေ ပိပါသိတာ ပါနီယံ ပိဝန္တိ၊ န သာ တေန ကာရဏေန အနဒီ နာမ ဟောတိ၊ နာပိ ဥစ္ဆိဋ္ဌနဒီ. ကသ္မာ? သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏတ္တာ. ယထာ နဒီ ယေန ကေနစိ ပီတာ န ဒုဿတိ၊ ဧဝံ ဣတ္ထီပိ ကိလေသဝသေန သာမိကံ အတိက္ကမိတွာ အညေန သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ဂတာ နေဝ အနိတ္ထီ ဟောတိ. ကသ္မာ? သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏဘာဝေန. နာပိ ဥစ္ဆိဋ္ဌိတ္ထီ. ကသ္မာ? ဩဒကန္တိကတာယ သုဒ္ဓဘာဝေန. ခမဿု ယဒိ တေ ပိယာတိ ယဒိ ပန တေ သာ ဣတ္ထီ ပိယာ၊ သော စ အမစ္စော ဗဟူပကာရော၊ တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ ခမဿု မဇ္ဈတ္တဘာဝေန တိဋ္ဌာဟီတိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော ရညော ဩဝါဒံ အဒါသိ. ရာဇာ တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ‘‘ပုန ဧဝရူပံ ပါပကမ္မံ မာ ကရိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ ဥဘိန္နမ္ပိ ခမိ. တတော ပဋ္ဌာယ တေ ဩရမိံသု. ရာဇာပိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ သဂ္ဂပုရံ ပူရေသိ. ကောသလရာဇာပိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ ခမိတွာ မဇ္ဈတ္တော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ပဗ္ဗတူပတ္ထရဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၁၉၆] ၆. ဝလာဟကဿဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယေ န ကာဟန္တိ ဩဝါဒန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဟိ ဘိက္ခု သတ္ထာရာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဧကံ အလင်္ကတံ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ကိလေသဝသေနာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဣတ္ထိယော နာမေတာ ဘိက္ခု အတ္တနော ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟိ စေဝ ဣတ္ထိကုတ္တဝိလာသေဟိ စ ပုရိသေ ပလောဘေတွာ အတ္တနော ဝသေ ကတွာ ဝသံ ဥပဂတဘာဝံ ဉတွာ သီလဝိနာသဉ္စေဝ ဓနဝိနာသဉ္စ ပါပနဋ္ဌေန ‘ယက္ခိနိယော’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပုဗ္ဗေပိ ဟိ ယက္ခိနိယော ဣတ္ထိကုတ္တေန ဧကံ ပုရိသသတ္ထံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝါဏိဇေ ပလောဘေတွာ အတ္တနော ဝသေ ကတွာ ပုန အညေ ပုရိသေ ဒိသွာ တေ သဗ္ဗေပိ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ဥဘောဟိ ဟနုကပဿေဟိ လောဟိတေန ပဂ္ဃရန္တေန မုခံ ပူရာပေတွာ ခါဒိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ သိရီသဝတ္ထု နာမ ယက္ခနဂရံ အဟောသိ၊ တတ္ထ ယက္ခိနိယော ဝသိံသု. တာ ဘိန္နနာဝါနံ ဝါဏိဇာနံ အာဂတကာလေ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဂါဟာပေတွာ ဒါသိဂဏပရိဝုတာ ဒါရကေ အင်္ကေနာဒါယ ဝါဏိဇေ ဥပသင်္ကမန္တိ. တေသံ ‘‘မနုဿာဝါသံ အာဂတမှာ’’တိ သဉ္ဇာနနတ္ထံ တတ္ထ တတ္ထ ကသိဂေါရက္ခာဒီနိ ကရောန္တေ မနုဿေ ဂေါဂဏေ သုနခေတိ ဧဝမာဒီနိ ဒဿေန္တိ၊ ဝါဏိဇာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဣမံ ယာဂုံ ပိဝထ၊ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇထ၊ ခါဒနီယံ ခါဒထာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝါဏိဇာ အဇာနန္တာ တာဟိ ဒိန္နံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. အထ တေသံ ခါဒိတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ ပိဝိတွာ ဝိဿမိတကာလေ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တိ၊ ‘‘တုမှေ ကတ္ထ ဝါသိကာ၊ ကုတော အာဂတာ၊ ကဟံ ဂစ္ဆိဿထ၊ ကေန ကမ္မေန ဣဓာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. ‘‘ဘိန္နနာဝါ ဟုတွာ ဣဓာဂတမှာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု၊ အယျာ၊ အမှာကမ္ပိ သာမိကာနံ နာဝံ အဘိရုဟိတွာ ဂတာနံ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ အတိက္ကန္တာနိ၊ တေ မတာ ဘဝိဿန္တိ၊ တုမှေပိ ဝါဏိဇာယေဝ၊ မယံ တုမှာကံ ပါဒပရိစာရိကာ ဘဝိဿာမာ’’တိ ဝတွာ တေ ဝါဏိဇေ ဣတ္ထိကုတ္တဟာဝဘာဝဝိလာသေဟိ ပလောဘေတွာ ယက္ခနဂရံ နေတွာ သစေ ပဌမဂဟိတာ မနုဿာ အတ္ထိ၊ တေ ဒေဝသင်္ခလိကာယ ဗန္ဓိတွာ ကာရဏဃရေ ပက္ခိပန္တိ၊ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဘိန္နနာဝေ မနုဿေ အလဘန္တိယော ပန ပရတော ကလျာဏိံ ဩရတော နာဂဒီပန္တိ ဧဝံ သမုဒ္ဒတီရံ အနုသဉ္စရန္တိ. အယံ တာသံ ဓမ္မတာ.

အထေကဒိဝသံ ပဉ္စသတာ ဘိန္နနာဝါ ဝါဏိဇာ တာသံ နဂရသမီပေ ဥတ္တရိံသု. တာ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပလောဘေတွာ ယက္ခနဂရံ နေတွာ ပဌမံ ဂဟိတေ မနုဿေ ဒေဝသင်္ခလိကာယ ဗန္ဓိတွာ ကာရဏဃရေ ပက္ခိပိတွာ ဇေဋ္ဌယက္ခိနီ ဇေဋ္ဌကဝါဏိဇံ၊ သေသာ သေသေတိ တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခိနိယော တေ ပဉ္စသတေ ဝါဏိဇေ အတ္တနော သာမိကေ အကံသု. အထ သာ ဇေဋ္ဌယက္ခိနီ ရတ္တိဘာဂေ ဝါဏိဇေ နိဒ္ဒံ ဥပဂတေ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ ကာရဏဃရေ မနုဿေ မာရေတွာ မံသံ ခါဒိတွာ အာဂစ္ဆတိ၊ သေသာပိ တထေဝ ကရောန္တိ. ဇေဋ္ဌယက္ခိနိယာ မနုဿမံသံ ခါဒိတွာ အာဂတကာလေ သရီရံ သီတလံ ဟောတိ. ဇေဋ္ဌဝါဏိဇော ပရိဂ္ဂဏှန္တော တဿာ ယက္ခိနိဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣမာ ပဉ္စသတာ ယက္ခိနိယော ဘဝိဿန္တိ၊ အမှေဟိ ပလာယိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ မုခဓောဝနတ္ထာယ ဂန္တွာ သေသဝါဏိဇာနံ အာရောစေသိ – ‘‘ဣမာ ယက္ခိနိယော၊ န မနုဿိတ္ထိယော၊ အညေသံ ဘိန္နနာဝါနံ အာဂတကာလေ တေ သာမိကေ ကတွာ အမှေပိ ခါဒိဿန္တိ၊ ဧထ ဣတော ပလာယိဿာမာ’’တိ တေသု ပဉ္စသတေသု အဍ္ဎတေယျသတာ ‘‘န မယံ ဧတာ ဝိဇဟိတုံ သက္ခိဿာမ၊ တုမှေ ဂစ္ဆထ၊ မယံ န ပလာယိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. ဇေဋ္ဌဝါဏိဇော အတ္တနော ဝစနကာရေ အဍ္ဎတေယျသတေ ဂဟေတွာ တာသံ ဘီတော ပလာယိ.

တသ္မိံ ပန ကာလေ ဗောဓိသတ္တော ဝလာဟကဿယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သဗ္ဗသေတော ကာဠသီသော မုဉ္ဇကေသော ဣဒ္ဓိမာ ဝေဟာသင်္ဂမော အဟောသိ. သော ဟိမဝန္တတော အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ ဂန္တွာ တတ္ထ တမ္ဗပဏ္ဏိသရေ ပလ္လလေ သယံဇာတသာလိံ ခါဒိတွာ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တော စ ‘‘ဇနပဒံ ဂန္တုကာမာ အတ္ထီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ကရုဏာပရိဘာဝိတံ မာနုသိံ ဝါစံ ဘာသတိ. တေ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘သာမိ၊ မယံ ဇနပဒံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. တေန ဟိ မယှံ ပိဋ္ဌိံ အဘိရုဟထာတိ. အပ္ပေကစ္စေ အဘိရုဟိံသု၊ တေသု ဧကစ္စေ ဝါလဓိံ ဂဏှိံသု၊ ဧကစ္စေ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌံသုယေဝ. ဗောဓိသတ္တော အန္တမသော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဌိတေ သဗ္ဗေပိ တေ အဍ္ဎတေယျသတေ ဝါဏိဇေ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဇနပဒံ နေတွာ သကသကဋ္ဌာနေသု ပတိဋ္ဌပေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အာဂမာသိ. တာပိ ခေါ ယက္ခိနိယော အညေသံ အာဂတကာလေ တတ္ထ ဩဟီနကေ အဍ္ဎတေယျသတေ မနုဿေ ဝဓိတွာ ခါဒိံသု.

သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ယထာ တေ ယက္ခိနီနံ ဝသံ ဂတာ ဝါဏိဇာ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တာ၊ ဝလာဟကဿရာဇဿ ဝစနကရာ ဝါဏိဇာ သကသကဋ္ဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတာ၊ ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓါနံ ဩဝါဒံ အကရောန္တာ ဘိက္ခူပိ ဘိက္ခုနိယောပိ ဥပါသကာပိ ဥပါသိကာယောပိ စတူသု အပါယေသု ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကရဏဋ္ဌာနာဒီသု မဟာဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိ. ဩဝါဒကရာ ပန တိဿော ကုလသမ္ပတ္တိယော စ ဆ ကာမသဂ္ဂေ ဝီသတိ ဗြဟ္မလောကေတိ ဣမာနိ စ ဌာနာနိ ပတွာ အမတမဟာနိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကတွာ မဟန္တံ သုခံ အနုဘဝန္တီ’’တိ ဝတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၉၁. ‘‘ယေ န ကာဟန္တိ ဩဝါဒံ၊ နရာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ၊

ဗျသနံ တေ ဂမိဿန္တိ၊ ရက္ခသီဟိဝ ဝါဏိဇာ.

၉၂. ‘‘ယေ စ ကာဟန္တိ ဩဝါဒံ၊ နရာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ၊

သောတ္ထိံ ပါရံ ဂမိဿန္တိ၊ ဝလာဟေနေဝ ဝါဏိဇာ’’တိ.

တတ္ထ ယေ န ကာဟန္တီတိ ယေ န ကရိဿန္တိ. ဗျသနံ တေ ဂမိဿန္တီတိ တေ မဟာဝိနာသံ ပါပုဏိဿန္တိ. ရက္ခသီဟိဝ ဝါဏိဇာတိ ရက္ခသီဟိ ပလောဘိတဝါဏိဇာ ဝိယ. သောတ္ထိံ ပါရံ ဂမိဿန္တီတိ အနန္တရာယေန နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိဿန္တိ. ဝလာဟေနေဝ ဝါဏိဇာတိ ဝလာဟေနေဝ ‘‘အာဂစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တာ တဿ ဝစနကရာ ဝါဏိဇာ ဝိယ. ယထာ ဟိ တေ သမုဒ္ဒပါရံ ဂန္တွာ သကသကဋ္ဌာနံ အဂမံသု၊ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါနံ ဩဝါဒကရာ သံသာရပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနေန ဓမ္မဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ အညေပိ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလသကဒါဂါမိဖလအနာဂါမိဖလအရဟတ္တဖလာနိ ပါပုဏိံသု. ‘‘တဒါ ဝလာဟကဿရာဇဿ ဝစနကရာ အဍ္ဎတေယျသတာ ဝါဏိဇာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟေသုံ၊ ဝလာဟကဿရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝလာဟကဿဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၁၉၇] ၇. မိတ္တာမိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

န နံ ဥမှယတေ ဒိသွာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အညတရော ဘိက္ခု ‘‘မယာ ဂဟိတေ မယှံ ဥပဇ္ဈာယော န ကုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဥပဇ္ဈာယေန ဌပိတံ ဝိဿာသေန ဧကံ ဝတ္ထခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဥပါဟနတ္ထဝိကံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဥပဇ္ဈာယံ အာပုစ္ဆိ. အထ တံ ဥပဇ္ဈာယော ‘‘ကိံကာရဏာ ဂဏှီ’’တိ ဝတွာ ‘‘မယာ ဂဟိတေ န ကုဇ္ဈိဿတီတိ တုမှာကံ ဝိဿာသေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကော မယာ သဒ္ဓိံ တုယှံ ဝိဿာသော နာမာ’’တိ ဝတွာ ကုဒ္ဓေါ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပဟရိ. တဿ သာ ကိရိယာ ဘိက္ခူသု ပါကဋာ ဇာတာ. အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော ကိရ ဒဟရော ဥပဇ္ဈာယဿ ဝိဿာသေန ဝတ္ထခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဥပါဟနတ္ထဝိကံ အကာသိ. အထ နံ ဥပဇ္ဈာယော ‘ကော မယာ သဒ္ဓိံ တုယှံ ဝိဿာသော နာမာ’တိ ဝတွာ ကုဒ္ဓေါ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပဟရီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသ ဘိက္ခု အတ္တနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန သဒ္ဓိံ အဝိဿာသိကော၊ ပုဗ္ဗေပိ အဝိဿာသိကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဂဏသတ္ထာ ဟုတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တသ္မိံ ဣသိဂဏေ ဧကော တာပသော ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ အကတွာ ဧကံ မတမာတိကံ ဟတ္ထိပေါတကံ ပဋိဇဂ္ဂိ. အထ နံ သော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော မာရေတွာ အရညံ ပါဝိသိ. တဿ သရီရကိစ္စံ ကတွာ ဣသိဂဏော ဗောဓိသတ္တံ ပရိဝါရေတွာ – ‘‘ဘန္တေ၊ ကေန နု ကော ကာရဏေန မိတ္တဘာဝေါ ဝါ အမိတ္တဘာဝေါ ဝါ သက္ကာ ဇာနိတု’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာ’’တိ အာစိက္ခန္တော ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၉၃. ‘‘န နံ ဥမှယတေ ဒိသွာ၊ န စ နံ ပဋိနန္ဒတိ၊

စက္ခူနိ စဿ န ဒဒါတိ၊ ပဋိလောမဉ္စ ဝတ္တတိ.

၉၄. ‘‘ဧတေ ဘဝန္တိ အာကာရာ၊ အမိတ္တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာ၊

ယေဟိ အမိတ္တံ ဇာနေယျ၊ ဒိသွာ သုတွာ စ ပဏ္ဍိတော’’တိ.

တတ္ထ န နံ ဥမှယတေ ဒိသွာတိ ယော ဟိ ယဿ အမိတ္တော ဟောတိ၊ သော တံ ပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ န ဥမှယတေ၊ ဟသိတံ န ကရောတိ၊ ပဟဋ္ဌာကာရံ န ဒဿေတိ. န စ နံ ပဋိနန္ဒတီတိ တဿ ဝစနံ သုတွာပိ တံ ပုဂ္ဂလံ န ပဋိနန္ဒတိ၊ သာဓု သုဘာသိတန္တိ န စာနုမောဒတိ. စက္ခူနိ စဿ န ဒဒါတီတိ စက္ခုနာ စက္ခုံ အာဟစ္စ ပဋိမုခေါ ဟုတွာ န ဩလောကေတိ၊ အညတော စက္ခူနိ ဟရတိ. ပဋိလောမဉ္စ ဝတ္တတီတိ တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ ဝစီကမ္မမ္ပိ န ရောစေတိ၊ ပဋိလောမဂါဟံ ဂဏှာတိ ပစ္စနီကဂါဟံ. အာကာရာတိ ကာရဏာနိ. ယေဟိ အမိတ္တန္တိ ယေဟိ ကာရဏေဟိ တာနိ ကာရဏာနိ ဒိသွာ သုတွာ စ ပဏ္ဍိတော ပုဂ္ဂလော ‘‘အယံ မေ အမိတ္တော’’တိ ဇာနေယျ၊ တတော ဝိပရီတေဟိ ပန မိတ္တဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗောတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော မိတ္တာမိတ္တဘာဝကာရဏာနိ အာစိက္ခိတွာ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဟတ္ထိပေါသကတာပသော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အဟောသိ၊ ဟတ္ထီ ဥပဇ္ဈာယော၊ ဣသိဂဏော ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ဂဏသတ္ထာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မိတ္တာမိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၁၉၈] ၈. ရာဓဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပဝါသာ အာဂတော တာတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သတ္ထာရာ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ တွံ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဧကံ အလင်္ကတဣတ္ထိံ ဒိသွာ ကိလေသဝသေနာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘မာတုဂါမော နာမ ဘိက္ခု န သက္ကာ ရက္ခိတုံ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒေါဝါရိကေ ဌပေတွာ ရက္ခန္တာပိ ရက္ခိတုံ န သက္ခိံသု၊ ကိံ တေ ဣတ္ထိယာ၊ လဒ္ဓါပိ သာ ရက္ခိတုံ န သက္ကာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သုဝယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ‘‘ရာဓော’’တိဿ နာမံ၊ ကနိဋ္ဌဘာတာ ပနဿ ပေါဋ္ဌပါဒေါ နာမ. တေ ဥဘောပိ တရုဏကာလေယေဝ ဧကော လုဒ္ဒကော ဂဟေတွာ ဗာရာဏသိယံ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဒါသိ၊ ဗြာဟ္မဏော တေ ပုတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိ. ဗြာဟ္မဏဿ ပန ဗြာဟ္မဏီ အရက္ခိတာ ဒုဿီလာ. သော ဝေါဟာရကရဏတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တော တေ သုဝပေါတကေ အာမန္တေတွာ ‘‘တာတာ၊ အဟံ ဝေါဟာရကရဏတ္ထာယ ဂစ္ဆာမိ၊ ကာလေ ဝါ ဝိကာလေ ဝါ တုမှာကံ မာတု ကရဏကမ္မံ ဩလောကေယျာထ၊ အညဿ ပုရိသဿ ဂမနဘာဝံ ဝါ အဂမနဘာဝံ ဝါ ဇာနေယျာထာ’’တိ ဗြာဟ္မဏိံ သုဝပေါတကာနံ ပဋိစ္ဆာပေတွာ အဂမာသိ. သာ တဿ နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ အနာစာရံ စရိ၊ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ အာဂစ္ဆန္တာနဉ္စ ဂစ္ဆန္တာနဉ္စ ပမာဏံ နတ္ထိ.

တံ ဒိသွာ ပေါဋ္ဌပါဒေါ ရာဓံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဗြာဟ္မဏော ဣမံ ဗြာဟ္မဏိံ အမှာကံ နိယျာဒေတွာ ဂတော၊ အယဉ္စ ပါပကမ္မံ ကရောတိ၊ ဝဒါမိ န’’န္တိ. ရာဓော ‘‘မာ ဝဒါဟီ’’တိ အာဟ. သော တဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အမ္မ၊ ကိံကာရဏာ ပါပကမ္မံ ကရောသီ’’တိ အာဟ. သာ တံ မာရေတုကာမာ ဟုတွာ ‘‘တာတ၊ တွံ နာမ မယှံ ပုတ္တော၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ န ကရိဿာမိ၊ ဧဟိ၊ တာတ၊ တာဝါ’’တိ ပိယာယမာနာ ဝိယ ပက္ကောသိတွာ အာဂတံ ဂဟေတွာ ‘‘တွံ မံ ဩဝဒသိ၊ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသီ’’တိ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ မာရေတွာ ဥဒ္ဓနန္တရေသု ပက္ခိပိ. ဗြာဟ္မဏော အာဂန္တွာ ဝိဿမိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ‘‘ကိံ၊ တာတ ရာဓ၊ မာတာ တေ အနာစာရံ ကရောတိ၊ န ကရောတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၉၅. ‘‘ပဝါသာ အာဂတော တာတ၊ ဣဒါနိ နစိရာဂတော၊

ကစ္စိန္နု တာတ တေ မာတာ၊ န အညမုပသေဝတီ’’တိ.

တဿတ္ထော – အဟံ၊ တာတ ရာဓ၊ ပဝါသာ အာဂတော၊ သော စမှိ ဣဒါနေဝ အာဂတော နစိရာဂတော၊ တေန ပဝတ္တိံ အဇာနန္တော တံ ပုစ္ဆာမိ – ‘‘ကစ္စိ နု တေ၊ တာတ၊ မာတာ အညံ ပုရိသံ န ဥပသေဝတီ’’တိ.

ရာဓော ‘‘တာတ၊ ပဏ္ဍိတာ နာမ ဘူတံ ဝါ အဘူတံ ဝါ အနိယျာနိကံ နာမ န ကထေသု’’န္တိ ဉာပေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၆. ‘‘န ခေါ ပနေတံ သုဘဏံ၊ ဂိရံ သစ္စုပသံဟိတံ၊

သယေထ ပေါဋ္ဌပါဒေါဝ၊ မုမ္မုရေ ဥပကူထိတော’’တိ.

တတ္ထ ဂိရန္တိ ဝစနံ. တဉှိ ယထာ ဣဒါနိ ဂိရာ၊ ဧဝံ တဒါ ‘‘ဂိရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ သော သုဝပေါတကော လိင်္ဂံ အနာဒိယိတွာ ဧဝမာဟ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – တာတ၊ ပဏ္ဍိတေန နာမ သစ္စုပသံဟိတံ ယထာဘူတံ အတ္ထယုတ္တံ သဘာဝဝစနမ္ပိ အနိယျာနိကံ န သုဘဏံ. အနိယျာနိကဉ္စ သစ္စံ ဘဏန္တော သယေထ ပေါဋ္ဌပါဒေါဝ၊ မုမ္မုရေ ဥပကူထိတော၊ ယထာ ပေါဋ္ဌပါဒေါ ကုက္ကုဠေ ဈာမော သယတိ၊ ဧဝံ သယေယျာတိ. ‘‘ဥပကူဓိတော’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ‘‘မယာပိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝသိတုံ န သက္ကာ’’တိ ဗြာဟ္မဏံ အာပုစ္ဆိတွာ အရညမေဝ ပါဝိသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ပေါဋ္ဌပါဒေါ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ရာဓော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ရာဓဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၁၉၉] ၉. ဂဟပတိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဥဘယံ မေ န ခမတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိတမေဝ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ကထေန္တော စ ‘‘မာတုဂါမော နာမ အရက္ခိတော၊ ပါပကမ္မံ ကတွာ ယေန ကေနစိ ဥပါယေန သာမိကံ ဝဉ္စေတိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ ဂဏှိ. တဿ ဘရိယာ ဒုဿီလာ ဂါမဘောဇကေန သဒ္ဓိံ အနာစာရံ စရတိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဉတွာ ပရိဂ္ဂဏှန္တော စရတိ. တဒါ ပန အန္တောဝဿေ ဗီဇေသု နီဟဋေသု ဆာတကံ အဟောသိ၊ သဿာနံ ဂဗ္ဘဂဟဏကာလော ဇာတော. သကလဂါမဝါသိနော ‘‘ဣတော မာသဒွယေန သဿာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝီဟိံ ဒဿာမာ’’တိ ဧကတော ဟုတွာ ဂါမဘောဇကဿ ဟတ္ထတော ဧကံ ဇရဂေါဏံ ဂဟေတွာ မံသံ ခါဒိံသု.

အထေကဒိဝသံ ဂါမဘာဇကော ခဏံ ဩလောကေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဗဟိဂတဝေလာယံ ဂေဟံ ပါဝိသိ. တေသံ သုခနိပန္နက္ခဏေယေဝ ဗောဓိသတ္တော ဂါမဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဂေဟာဘိမုခေါ ပါယာသိ. သာ ဣတ္ထီ ဂါမဒွါရာဘိမုခီ တံ ဒိသွာ ‘‘ကော နု ခေါ ဧသော’’တိ ဥမ္မာရေ ဌတွာ ဩလောကေန္တီ ‘‘သောယေဝါ’’တိ ဉတွာ ဂါမဘောဇကဿ အာစိက္ခိ၊ ဂါမဘောဇကော ဘီတော ပကမ္ပိ. အထ နံ သာ ‘‘မာ ဘာယိ၊ အတ္ထေကော ဥပါယော၊ အမှေဟိ တဝ ဟတ္ထတော ဂေါဏမံသံ ခါဒိတံ၊ တွံ မံသမူလံ သောဓေန္တော ဝိယ ဟောဟိ၊ အဟံ ကောဋ္ဌံ အာရုယှ ကောဋ္ဌဒွါရေ ဌတွာ ‘ဝီဟိ နတ္ထီ’တိ ဝက္ခာမိ. တွံ ဂေဟမဇ္ဈေ ဌတွာ ‘အမှာကံ ဃရေ ဒါရကာ ဆာတာ၊ မံသမူလံ မေ ဒေဟီ’တိ ပုနပ္ပုနံ စောဒေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ကောဋ္ဌံ အာရုယှ ကောဋ္ဌဒွါရေ နိသီဒိ. ဣတရော ဂေဟမဇ္ဈေ ဌတွာ ‘‘မံသမူလံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒတိ. သာ ကောဋ္ဌဒွါရေ နိသိန္နာ ‘‘ကောဋ္ဌေ ဝီဟိ နတ္ထိ၊ သဿေ ဥဒ္ဓရန္တေ ဒဿာမိ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟ.

ဗောဓိသတ္တော ဂေဟံ ပဝိသိတွာ တေသံ ကိရိယံ ဒိသွာ ‘‘ဣမာယ ပါပါယ ကတဥပါယော ဧသ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဂါမဘောဇကံ အာမန္တေတွာ ‘‘သော ဂါမဘောဇက အမှေ တဝ ဇရဂေါဏဿ မံသံ ခါဒန္တာ ‘ဣတော မာသဒွယေန ဝီဟိံ ဒဿာမာ’တိ ခါဒိမှ၊ တွံ အဍ္ဎမာသမ္ပိ အနတိက္ကမိတွာ ဣဒါနေဝ ကသ္မာ အာဟရာပေသိ၊ န တွံ ဣမိနာ ကာရဏေန အာဂတော၊ အညေန ကာရဏေန အာဂတော ဘဝိဿသိ၊ မယှံ တဝ ကိရိယာ န ရုစ္စတိ၊ အယမ္ပိ အနာစာရာ ပါပဓမ္မာ ကောဋ္ဌေ ဝီဟီနံ အဘာဝံ ဇာနာတိ၊ သာ ဒါနိ ကောဋ္ဌံ အာရုယှ ‘ဝီဟိ နတ္ထီ’တိ ဝဒတိ၊ တွမ္ပိ ‘ဒေဟီ’တိ ဝဒတိ၊ ဥဘိန္နမ္ပိ ဝေါ ကရဏံ မယှံ န ရုစ္စတီ’’တိ ဧတမတ္ထံ ပကာသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၉၇. ‘‘ဥဘယံ မေ န ခမတိ၊ ဥဘယံ မေ န ရုစ္စတိ၊

ယာစာယံ ကောဋ္ဌမောတိဏ္ဏာ၊ နဒဿံ ဣတိ ဘာသတိ.

၉၈. ‘‘တံ တံ ဂါမပတိ ဗြူမိ၊ ကဒရေ အပ္ပသ္မိ ဇီဝိတေ၊

ဒွေ မာသေ သင်္ဂရံ ကတွာ၊ မံသံ ဇရဂ္ဂဝံ ကိသံ၊

အပ္ပတ္တကာလေ စောဒေသိ၊ တမ္ပိ မယှံ န ရုစ္စတီ’’တိ.

တတ္ထ တံ တံ ဂါမပတိ ဗြူမီတိ၊ အမ္ဘော ဂါမဇေဋ္ဌက၊ တေန ကာရဏေန တံ ဝဒါမိ. ကဒရေ အပ္ပသ္မိ ဇီဝိတေတိ အမှာကံ ဇီဝိတံ နာမ ကဒရဉ္စေဝ ထဒ္ဓံ လူခံ ကသိရံ အပ္ပဉ္စ မန္ဒံ ပရိတ္တံ၊ တသ္မိံ နော ဧဝရူပေ ဇီဝိတေ ဝတ္တမာနေ. ဒွေ မာသေ သင်္ဂရံ ကတွာ၊ မံသံ ဇရဂ္ဂဝံ ကိသန္တိ အမှာကံ မံသံ ဂဏှန္တာနံ ဇရဂ္ဂဝံ ကိသံ ဒုဗ္ဗလံ ဇရဂေါဏံ ဒဒမာနော တွံ ‘‘ဒွီဟိ မာသေဟိ မူလံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ဒွေ မာသေ သင်္ဂရံ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ. အပ္ပတ္တကာလေ စောဒေသီတိ တသ္မိံ ကာလေ အသမ္ပတ္တေ အန္တရာဝ စောဒေသိ. တမ္ပိ မယှံ န ရုစ္စတီတိ ယာ စာယံ ပါပဓမ္မာ ဒုဿီလာ အန္တောကောဋ္ဌေ ဝီဟီနံ နတ္ထိဘာဝံ ဇာနမာနာဝ အဇာနန္တီ ဝိယ ဟုတွာ ကောဋ္ဌမောတိဏ္ဏာ ကောဋ္ဌဒွါရေ ဌတွာ န ဒဿံ ဣတိ ဘာသတိ၊ ယဉ္စ တွံ အကာလေ စောဒေသိ၊ တမ္ပီတိ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ မမ နေဝ ခမတိ န ရုစ္စတီတိ.

ဧဝံ သော ကထေန္တောဝ ဂါမဘောဇကံ စူဠာယ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎိတွာ ဂေဟမဇ္ဈေ ပါတေတွာ ‘‘ဂါမဘောဇကောမှီတိ ပရဿ ရက္ခိတဂေါပိတဘဏ္ဍေ အပရဇ္ဈသီ’’တိအာဒီဟိ ပရိဘာသိတွာ ပေါထေတွာ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ ဂီဝါယ ဂဟေတွာ ဂေဟာ နိက္ကဍ္ဎိတွာ တမ္ပိ ဒုဋ္ဌဣတ္ထိံ ကေသေသု ဂဟေတွာ ကောဋ္ဌာ ဩတာရေတွာ နိပ္ပေါထေတွာ ‘‘သစေ ပုန ဧဝရူပံ ကရောသိ၊ ဇာနိဿသီ’’တိ သန္တဇ္ဇေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဂါမဘောဇကော တံ ဂေဟံ ဩလောကေတုမ္ပိ န ဝိသဟိ၊ သာပိ ပါပါ ပုန မနသာပိ အတိစရိတုံ နာသက္ခိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ဂါမဘောဇကော ဒေဝဒတ္တော၊ နိဂ္ဂဟကာရကော ဂဟပတိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဂဟပတိဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၂၀၀] ၁၀. သာဓုသီလဇာတကဝဏ္ဏနာ

သရီရဒဗျန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ကိရ စတဿော ဓီတရော အဟေသုံ. တာ စတ္တာရော ဇနာ ပတ္ထေန္တိ၊ တေသု ဧကော အဘိရူပေါ သရီရသမ္ပန္နော၊ ဧကော ဝယပ္ပတ္တော မဟလ္လကော၊ ဧကော ဇာတိသမ္ပန္နော၊ ဧကော သီလဝါ. ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘ဓီတရော နိဝေသေန္တေန ပတိဋ္ဌာပေန္တေန ကဿ နု ခေါ ဒါတဗ္ဗာ၊ ကိံ ရူပသမ္ပန္နဿ၊ ဥဒါဟု ဝယပ္ပတ္တဿ၊ ဇာတိသမ္ပန္နသီလဝန္တာနံ အညတရဿာ’’တိ. သော စိန္တေန္တောပိ အဇာနိတွာ ‘‘ဣမံ ကာရဏံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဇာနိဿတိ၊ တံ ပုစ္ဆိတွာ ဧတေသံ အန္တရေ အနုစ္ဆဝိကဿ ဒဿာမီ’’တိ ဂန္ဓမာလာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမေသု စတူသု ဇနေသု ကဿ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတာ ဧတံ ပဉှံ ကထယိံသု၊ ဘဝသင်္ခေပဂတတ္တာ ပန သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အာဂန္တွာ ဗာရာဏသိယံ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အဟောသိ. အထေကဿ ဗြာဟ္မဏဿ စတဿော ဓီတရော အဟေသုံ၊ တာ ဧဝမေဝ စတ္တာရော ဇနာ ပတ္ထယိံသု. ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကဿ နု ခေါ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ အဇာနန္တော ‘‘အာစရိယံ ပုစ္ဆိတွာ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကဿ ဒဿာမီ’’တိ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၉၉. ‘‘သရီရဒဗျံ ဝုဍ္ဎဗျံ၊ သောဇစ္စံ သာဓုသီလိယံ၊

ဗြာဟ္မဏံ တေဝ ပုစ္ဆာမ၊ ကန္နု တေသံ ဝနိမှသေ’’တိ.

တတ္ထ ‘‘သရီရဒဗျ’’န္တိအာဒီဟိ တေသံ စတုန္နံ ဝိဇ္ဇမာနေ ဂုဏေ ပကာသေတိ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဓီတရော မေ စတ္တာရော ဇနာ ပတ္ထေန္တိ၊ တေသု ဧကဿ သရီရဒဗျမတ္ထိ၊ သရီရသမ္ပဒါ အဘိရူပဘာဝေါ သံဝိဇ္ဇတိ. ဧကဿ ဝုဍ္ဎဗျံ ဝုဍ္ဎိဘာဝေါ မဟလ္လကတာ အတ္ထိ. ဧကဿ သောဇစ္စံ သုဇာတိတာ ဇာတိသမ္ပဒါ အတ္ထိ. ‘‘သုဇစ္စ’’န္တိပိ ပါဌော. ဧကဿ သာဓုသီလိယံ သုန္ဒရသီလဘာဝေါ သီလသမ္ပဒါ အတ္ထိ. ဗြာဟ္မဏံ တေဝ ပုစ္ဆာမာတိ တေသု အသုကဿ နာမေတာ ဒါတဗ္ဗာတိ အဇာနန္တာ မယံ ဘဝန္တံ ဗြာဟ္မဏညေဝ ပုစ္ဆာမ. ကန္နု တေသံ ဝနိမှသေတိ တေသံ စတုန္နံ ဇနာနံ ကံ ဝနိမှသေ၊ ကံ ဣစ္ဆာမ၊ ကဿ တာ ကုမာရိကာ ဒဒါမာတိ ပုစ္ဆတိ.

တံ သုတွာ အာစရိယော ‘‘ရူပသမ္ပဒါဒီသု ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ ဝိပန္နသီလော ဂါရယှော၊ တသ္မာ တံ နပ္ပမာဏံ၊ အမှာကံ သီလဝန္တဘာဝေါ ရုစ္စတီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀၀. ‘‘အတ္ထော အတ္ထိ သရီရသ္မိံ၊ ဝုဍ္ဎဗျဿ နမော ကရေ၊

အတ္ထော အတ္ထိ သုဇာတသ္မိံ၊ သီလံ အသ္မာက ရုစ္စတီ’’တိ.

တတ္ထ အတ္ထော အတ္ထိ သရီရသ္မိန္တိ ရူပသမ္ပန္နေ သရီရေပိ အတ္ထော ဝိသေသော ဝုဒ္ဓိ အတ္ထိယေဝ၊ ‘‘နတ္ထီ’’တိ န ဝဒါမိ. ဝုဍ္ဎဗျဿ နမော ကရေတိ ဝုဍ္ဎဘာဝဿ ပန နမက္ကာရမေဝ ကရောမိ. ဝုဍ္ဎဘာဝေါ ဟိ ဝန္ဒနမာနနံ လဘတိ. အတ္ထော အတ္ထိ သုဇာတသ္မိန္တိ သုဇာတေပိ ပုရိသေ ဝုဍ္ဎိ အတ္ထိ၊ ဇာတိသမ္ပတ္တိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာယေဝ. သီလံ အသ္မာက ရုစ္စတီတိ အမှာကံ ပန သီလမေဝ ရုစ္စတိ. သီလဝါ ဟိ အာစာရသမ္ပန္နော သရီရဒဗျဝိရဟိတောပိ ပုဇ္ဇော ပါသံသောတိ. ဗြာဟ္မဏော တဿ ဝစနံ သုတွာ သီလဝန္တဿေဝ ဓီတရော အဒါသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – သစ္စပရိယောသာနေ ဗြာဟ္မဏော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ဗြာဟ္မဏော အယမေဝ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ၊ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သာဓုသီလဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

ရုဟကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ရုဟကံ သိရိကာဠကံ၊ ပဒုမံ မဏိစောရကံ၊

ပဗ္ဗတူပတ္ထရဝလာဟံ၊ မိတ္တာမိတ္တဉ္စ ရာဓဉ္စ၊

ဂဟပတိ သာဓုသီလံ.