၄. အသဒိသဝဂ္ဂေါ

[၁၈၁] ၁. အသဒိသဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဓနုဂ္ဂဟော အသဒိသောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကဒိဝသဉှိ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ဘဂဝတော မဟာနိက္ခမပါရမိံ ဝဏ္ဏေန္တာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ဣဒါနေဝ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော၊ ပုဗ္ဗေပိ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ နိက္ခန္တောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ တဿ သောတ္ထိနာ ဇာတဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘အသဒိသကုမာရော’’တိ နာမံ အကံသု. အထဿ အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ အညော ပုညဝါ သတ္တော ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ တဿ သောတ္ထိနာ ဇာတဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တကုမာရော’’တိ နာမံ အကံသု. တေသု ဗောဓိသတ္တော သောဠသဝဿကာလေ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဒိသာပါမောက္ခဿ အာစရိယဿ သန္တိကေ တယော ဝေဒေ အဋ္ဌာရသ စ သိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တေသု ဣဿာသသိပ္ပေ အသဒိသော ဟုတွာ ဗာရာဏသိံ ပစ္စာဂမိ. ရာဇာ ကာလံ ကရောန္တော ‘‘အသဒိသကုမာရဿ ရဇ္ဇံ ဒတွာ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဩပရဇ္ဇံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ကာလမကာသိ. တသ္မိံ ကာလကတေ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ရဇ္ဇေ ဒီယမာနေ ‘‘န မယှံ ရဇ္ဇေနတ္ထော’’တိ ပဋိက္ခိပိ၊ ဗြဟ္မဒတ္တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိံသု. ဗောဓိသတ္တော ‘‘မယှံ ရဇ္ဇေန အတ္ထော နတ္ထီ’’တိ ကိဉ္စိပိ န ဣစ္ဆိ၊ ကနိဋ္ဌေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ပကတိယာ ဝသနာကာရေနေဝ ဝသိ. ရာဇပါဒမူလိကာ ‘‘အသဒိသကုမာရော ရဇ္ဇံ ပတ္ထေတီ’’တိ ဝတွာ ရညော သန္တိကေ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဘိန္ဒိံသု. သောပိ တေသံ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပရိဘိန္နစိတ္တော ‘‘ဘာတရံ မေ ဂဏှထာ’’တိ မနုဿေ ပယောဇေသိ.

အထေကော ဗောဓိသတ္တဿ အတ္ထစရကော တံ ကာရဏံ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသိ. ဗောဓိသတ္တော ကနိဋ္ဌဘာတိကဿ ကုဇ္ဈိတွာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ အညံ ရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ‘‘ဧကော ဓနုဂ္ဂဟော အာဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ ဌိတော’’တိ ရညော အာရောစာပေသိ. ရာဇာ ‘‘ကိတ္တကံ ဘောဂံ ဣစ္ဆသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဧကသံဝစ္ဆရေန သတသဟဿ’’န္တိ. ‘‘သာဓု အာဂစ္ဆတူ’’တိ. အထ နံ အာဂန္တွာ သမီပေ ဌိတံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တွံ ဓနဂ္ဂဟောသီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘သာဓု မံ ဥပဋ္ဌဟဿူ’’တိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟိ. တဿ ပရိဗ္ဗယံ ဒီယမာနံ ဒိသွာ ‘‘အတိဗဟုံ လဘတီ’’တိ ပေါရာဏကဓနုဂ္ဂဟာ ဥဇ္ဈာယိံသု. အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋသမီပေ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပါပေတွာ အမ္ဗရုက္ခမူလေ မဟာသယနေ နိပန္နော ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော ရုက္ခဂ္ဂေ ဧကံ အမ္ဗပိဏ္ဍိံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ န သက္ကာ အဘိရုဟိတွာ ဂဏှိတု’’န္တိ ဓနုဂ္ဂဟေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမံ အမ္ဗပိဏ္ဍိံ သရေန ဆိန္ဒိတွာ ပါတေတုံ သက္ခိဿထာ’’တိ အာဟ. န တံ၊ ဒေဝ၊ အမှာကံ ဂရု၊ ဒေဝေန ပန နော ဗဟုဝါရေ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ၊ အဓုနာဂတော ဓနုဂ္ဂဟော အမှေဟိ ဗဟုတရံ လဘတိ၊ တံ ပါတာပေထာတိ.

ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သက္ခိဿသိ၊ တာတ၊ ဧတံ ပါတေတု’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကံ ဩကာသံ လဘမာနော သက္ခိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကတရောကာသ’’န္တိ? ‘‘တုမှာကံ သယနဿ အန္တောကာသ’’န္တိ. ရာဇာ သယနံ ဟရာပေတွာ ဩကာသံ ကာရေသိ. ဗောဓိသတ္တဿ ဟတ္ထေ ဓနု နတ္ထိ၊ နိဝါသနန္တရေ ဓနုံ သန္နယှိတွာ ဝိစရတိ၊ တသ္မာ ‘‘သာဏိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သာဏိံ အာဟရာပေတွာ ပရိက္ခိပါပေသိ. ဗောဓိသတ္တော အန္တောသာဏိံ ပဝိသိတွာ ဥပရိနိဝတ္ထံ သေတဝတ္ထံ ဟရိတွာ ဧကံ ရတ္တပဋံ နိဝါသေတွာ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ဧကံ ရတ္တပဋံ ဥဒရေ ဗန္ဓိတွာ ပသိဗ္ဗကတော သန္ဓိယုတ္တံ ခဂ္ဂံ နီဟရိတွာ ဝါမပဿေ သန္နယှိတွာ သုဝဏ္ဏကဉ္စုကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ စာပနာဠိံ ပိဋ္ဌိယံ သန္နယှိတွာ သန္ဓိယုတ္တမေဏ္ဍကမဟာဓနုံ အာဒါယ ပဝါဠဝဏ္ဏံ ဇိယံ အာရောပေတွာ ဥဏှီသံ သီသေ ပဋိမုဉ္စိတွာ တိခိဏခုရပ္ပံ နခေဟိ ပရိဝတ္တယမာနော သာဏိံ ဒွိဓာ ကတွာ ပထဝိံ ဖာလေတွာ အလင်္ကတနာဂကုမာရော ဝိယ နိက္ခမိတွာ သရခိပနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ခုရပ္ပံ သန္နယှိတွာ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘ကိံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတံ အမ္ဗပိဏ္ဍိံ ဥဒ္ဓံ အာရောဟနကဏ္ဍေန ပါတေမိ၊ ဥဒါဟု အဓော ဩရောဟနကဏ္ဍေနာ’’တိ. ‘‘တာတ၊ ဗဟူ မယာ အာရောဟနကဏ္ဍေန ပါတေန္တာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ၊ ဩရောဟနကဏ္ဍေန ပန ပါတေန္တာ မယာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ၊ ဩရောဟနကဏ္ဍေန ပါတေဟီ’’တိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ ဣဒံ ကဏ္ဍံ ဒူရံ အာရောဟိဿတိ၊ ယာဝ စာတုမဟာရာဇိကဘဝနံ၊ တာဝ ဂန္တွာ သယံ ဩရောဟိဿတိ၊ ယာဝဿ ဩရောဟနံ၊ တာဝ တုမှေဟိ အဓိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ.

အထ နံ ပုန အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ၊ ဣဒံ ကဏ္ဍံ ပန အာရောဟမာနံ အမ္ဗပိဏ္ဍိဝဏ္ဋံ ယာဝမဇ္ဈံ ကန္တမာနံ အာရောဟိဿတိ၊ ဩရောဟမာနံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ အဂန္တွာ ဥဇုညေဝ ပတိတွာ အမ္ဗပိဏ္ဍိံ ဂဟေတွာ ဩတရိဿတိ၊ ပဿ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဝေဂံ ဇနေတွာ ကဏ္ဍံ ခိပိ. တံ ကဏ္ဍံ အမ္ဗပိဏ္ဍိဝဏ္ဋံ ယာဝမဇ္ဈံ ကန္တမာနံ အဘိရုဟိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣဒါနိ တံ ကဏ္ဍံ ယာဝ စာတုမဟာရာဇိကဘဝနံ ဂတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ပဌမံ ခိတ္တကဏ္ဍတော အဓိကတရံ ဝေဂံ ဇနေတွာ အညံ ကဏ္ဍံ ခိပိ၊ တံ ဂန္တွာ ပုရိမကဏ္ဍပုင်္ခေ ပဟရိတွာ နိဝတ္တိတွာ သယံ တာဝတိံသဘဝနံ အဘိရုဟိ. တတ္ထ နံ ဒေဝတာ အဂ္ဂဟေသုံ၊ နိဝတ္တနကဏ္ဍဿ ဝါတဆိန္နသဒ္ဒေါ အသနိသဒ္ဒေါ ဝိယ အဟောသိ. မဟာဇနေန ‘‘ကိံ ဧသော သဒ္ဒေါ’’တိ ဝုတ္တေ ဗောဓိသတ္တော ‘‘နိဝတ္တနကဏ္ဍဿ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော အတ္တနော သရီရေ ကဏ္ဍဿ ပတနဘာဝံ ဉတွာ ဘီတတသိတံ မဟာဇနံ ‘‘မာ ဘာယိတ္ထာ’’တိ သမဿာသေတွာ ‘‘ကဏ္ဍဿ ဘူမိယံ ပတိတုံ န ဒဿာမီ’’တိ အာဟ. ကဏ္ဍံ ဩတရမာနံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ အဂန္တွာ ဥဇုညေဝ ပတိတွာ အမ္ဗပိဏ္ဍိံ ဆိန္ဒိ. ဗောဓိသတ္တော အမ္ဗပိဏ္ဍိယာ စ ကဏ္ဍဿ စ ဘူမိယံ ပတိတုံ အဒတွာ အာကာသေယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဧကေန ဟတ္ထေန အမ္ဗပိဏ္ဍိံ၊ ဧကေန ဟတ္ထေန ကဏ္ဍံ အဂ္ဂဟေသိ. မဟာဇနော တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ‘‘န နော ဧဝရူပံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗ’’န္တိ မဟာပုရိသံ ပသံသတိ ဥန္နဒတိ အပ္ဖေါဋေတိ အင်္ဂုလိယော ဝိဓူနတိ၊ စေလုက္ခေပသဟဿာနိ ပဝတ္တေတိ. ရာဇပရိသာယ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာယ ဗောဓိသတ္တဿ ဒိန္နဓနံ ကောဋိမတ္တံ အဟောသိ. ရာဇာပိဿ ဓနဝဿံ ဝဿေန္တော ဝိယ ဗဟုံ ဓနံ မဟန္တဉ္စ ယသံ အဒါသိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တေ တေန ရညာ သက္ကတေ ဂရုကတေ တတ္ထ ဝသန္တေ ‘‘အသဒိသကုမာရော ကိရ ဗာရာဏသိယံ နတ္ထီ’’တိ သတ္တ ရာဇာနော အာဂန္တွာ ဗာရာဏသိနဂရံ ပရိဝါရေတွာ ‘‘ရဇ္ဇံ ဝါ ဒေတု ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ ရညော ပဏ္ဏံ ပေသေသုံ. ရာဇာ မရဏဘယဘီတော ‘‘ကုဟိံ မေ ဘာတာ ဝသတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧကံ သာမန္တရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟတီ’’တိ သုတွာ ‘‘မမ ဘာတိကေ အနာဂစ္ဆန္တေ မယှံ ဇီဝိတံ နတ္ထိ၊ ဂစ္ဆထ တဿ မမ ဝစနေန ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ခမာပေတွာ ဂဏှိတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ ဒူတေ ပါဟေသိ. တေ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. ဗောဓိသတ္တော တံ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ ဗာရာဏသိံ ပစ္စာဂန္တွာ ရာဇာနံ ‘‘မာ ဘာယီ’’တိ သမဿာသေတွာ ကဏ္ဍေ အက္ခရာနိ ဆိန္ဒိတွာ ‘‘အဟံ အသဒိသကုမာရော အာဂတော၊ အညံ ဧကကဏ္ဍံ ခိပန္တော သဗ္ဗေသံ ဝေါ ဇီဝိတံ ဟရိဿာမိ၊ ဇီဝိတေန အတ္ထိကာ ပလာယန္တူ’’တိ အဋ္ဋာလကေ ဌတွာ သတ္တန္နံ ရာဇူနံ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ကဉ္စနပါတိမကုလေယေဝ ကဏ္ဍံ ပါတေသိ. တေ အက္ခရာနိ ဒိသွာ မရဏဘယဘီတာ သဗ္ဗေဝ ပလာယိံသု. ဧဝံ မဟာသတ္တော ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ အနုပ္ပါဒေတွာ သတ္တ ရာဇာနော ပလာပေတွာ ကနိဋ္ဌဘာတရံ အပလောကေတွာ ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ.

သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသဒိသကုမာရော သတ္တ ရာဇာနော ပလာပေတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၆၁. ‘‘ဓနုဂ္ဂဟော အသဒိသော၊ ရာဇပုတ္တော မဟဗ္ဗလော၊

ဒူရေပါတီ အက္ခဏဝေဓီ၊ မဟာကာယပ္ပဒါလနော.

၆၂. ‘‘သဗ္ဗာမိတ္တေ ရဏံ ကတွာ၊ န စ ကဉ္စိ ဝိဟေဌယိ၊

ဘာတရံ သောတ္ထိံ ကတွာန၊ သံယမံ အဇ္ဈုပါဂမီ’’တိ.

တတ္ထ အသဒိသောတိ န ကေဝလံ နာမေနေဝ၊ ဗလဝီရိယပညာဟိပိ အသဒိသောဝ. မဟဗ္ဗလောတိ ကာယဗလေနပိ ပညာဗလေနပိ မဟဗ္ဗလော. ဒူရေပါတီတိ ယာဝ စာတုမဟာရာဇိကဘဝနာ တာဝတိံသဘဝနာ စ ကဏ္ဍံ ပေသေတုံ သမတ္ထတာယ ဒူရေပါတီ. အက္ခဏဝေဓီတိ အဝိရာဓိတဝေဓီ. အထ ဝါ အက္ခဏာ ဝုစ္စတိ ဝိဇ္ဇု၊ ယာဝ ဧကာ ဝိဇ္ဇု နိစ္ဆရတိ၊ တာဝ တေနောဘာသေန သတ္တဋ္ဌ ဝါရေ ကဏ္ဍာနိ ဂဟေတွာ ဝိဇ္ဈတီတိ အက္ခဏဝေဓီ. မဟာကာယပ္ပဒါလနောတိ မဟန္တေ ကာယေ ပဒါလေတိ. စမ္မကာယော၊ ဒါရုကာယော၊ လောဟကာယော၊ အယောကာယော၊ ဝါလိကကာယော၊ ဥဒကကာယော၊ ဖလကကာယောတိ ဣမေ သတ္တ မဟာကာယာ နာမ. တတ္ထ အညော စမ္မကာယပဒါလနော မဟိံသစမ္မံ ဝိနိဝိဇ္ဈတိ၊ သော ပန သတမ္ပိ မဟိံသစမ္မာနံ ဝိနိဝိဇ္ဈတိယေဝ. အညော အဋ္ဌင်္ဂုလဗဟလံ ဥဒုမ္ဗရပဒရံ၊ စတုရင်္ဂုလဗဟလံ အသနပဒရံ ဝိနိဝိဇ္ဈတိ၊ သော ပန ဖလကသတမ္ပိ ဧကတော ဗဒ္ဓံ ဝိနိဝိဇ္ဈတိ၊ တထာ ဒွင်္ဂုလဗဟလံ တမ္ဗလောဟပဋ္ဋံ၊ အင်္ဂုလဗဟလံ အယပဋ္ဋံ. ဝါလိကသကဋဿ ဗဒရသကဋဿ ပလာလသကဋဿ ဝါ ပစ္ဆာဘာဂေန ကဏ္ဍံ ပဝေသေတွာ ပုရေဘာဂေန အတိပါတေတိ၊ ပကတိယာ ဥဒကေ စတုဥသဘဋ္ဌာနံ ကဏ္ဍံ ပေသေတိ၊ ထလေ အဋ္ဌဥသဘန္တိ ဧဝံ ဣမေသံ သတ္တန္နံ မဟာကာယာနံ ပဒါလနတော မဟာကာယပ္ပဒါလနော. သဗ္ဗာမိတ္တေတိ သဗ္ဗေ အမိတ္တေ. ရဏံ ကတွာတိ ယုဒ္ဓံ ကတွာ ပလာပေသီတိ အတ္ထော. န စ ကဉ္စိ ဝိဟေဌယီတိ ဧကမ္ပိ န ဝိဟေဌေသိ. အဝိဟေဌယန္တောယေဝ ပန တေဟိ သဒ္ဓိံ ကဏ္ဍပေသနေနေဝ ရဏံ ကတွာ. သံယမံ အဇ္ဈုပါဂမီတိ သီလသံယမံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတော.

ဧဝံ သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကနိဋ္ဌဘာတာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ အသဒိသကုမာရော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အသဒိသဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၁၈၂] ၂. သင်္ဂါမာဝစရဇာတကဝဏ္ဏနာ

သင်္ဂါမာဝစရော သူရောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော နန္ဒတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သတ္ထရိ ဟိ ပဌမဂမနေန ကပိလပုရံ ဂန္တွာ ကနိဋ္ဌဘာတိကံ နန္ဒရာဇကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ကပိလပုရာ နိက္ခမ္မ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မာ နန္ဒော ဘဂဝတော ပတ္တံ အာဒါယ တထာဂတေန သဒ္ဓိံ ဂေဟာ နိက္ခမနကာလေ ‘‘နန္ဒကုမာရော ကိရ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ အဍ္ဎုလ္လိခိတေဟိ ကေသေဟိ ဝါတပါနန္တရေန ဩလောကေတွာ ‘‘တုဝဋံ ခေါ၊ အယျပုတ္တ၊ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဣဒံ ဇနပဒကလျာဏိယာ ဝုတ္တဝစနံ အနုဿရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိတော အနဘိရတော ဥပ္ပဏ္ဍုပ္ပဏ္ဍုကဇာတော ဓမနိသန္ထတဂတ္တော အဟောသိ. သတ္ထာ တဿ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ‘‘ယံနူနာဟံ နန္ဒံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ တဿ ဝသနပရိဝေဏံ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသိန္နော ‘‘ကစ္စိ၊ နန္ဒ၊ ဣမသ္မိံ သာသနေ အဘိရမသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ဇနပဒကလျာဏိယာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ နာဘိရမာမီ’’တိ. ‘‘ဟိမဝန္တစာရိကံ ဂတပုဗ္ဗောသိ နန္ဒာ’’တိ? ‘‘န ဂတပုဗ္ဗော၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. ‘‘နတ္ထိ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဣဒ္ဓိ၊ ကတာဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘အဟံ တံ၊ နန္ဒ၊ မမ ဣဒ္ဓိဗလေန နေဿာမီ’’တိ ထေရံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကသ္မိံ ဈာမခေတ္တေ ဈာမခါဏုကေ နိသိန္နံ ဆိန္နကဏ္ဏနာသနင်္ဂုဋ္ဌံ ဈာမလောမံ ဆိန္နဆဝိံ စမ္မမတ္တံ လောဟိတပလိဂုဏ္ဌိတံ ဧကံ ပလုဋ္ဌမက္ကဋိံ ဒဿေသိ – ‘‘ပဿသိ၊ နန္ဒ၊ ဧတံ မက္ကဋိ’’န္တိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘သုဋ္ဌု ပစ္စက္ခံ ကရောဟီ’’တိ.

အထ နံ ဂဟေတွာ သဋ္ဌိယောဇနိကံ မနောသိလာတလံ၊ အနောတတ္တဒဟာဒယော သတ္တ မဟာသရေ၊ ပဉ္စ မဟာနဒိယော၊ သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတရဇတပဗ္ဗတမဏိပဗ္ဗတပဋိမဏ္ဍိတံ အနေကသတရာမဏေယျကံ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတဉ္စ ဒဿေတွာ ‘‘တာဝတိံသဘဝနံ တေ၊ နန္ဒ၊ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘န၊ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဧဟိ၊ နန္ဒ၊ တာဝတိံသဘဝနံ တေ ဒဿယိဿာမီ’’တိ တတ္ထ နေတွာ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနေ နိသီဒိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝသံဃေန သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အဍ္ဎတိယကောဋိသင်္ခါ တဿ ပရိစာရိကာ ပဉ္စသတာ ကကုဋပါဒါ ဒေဝစ္ဆရာယောပိ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ တာ ပဉ္စသတာ အစ္ဆရာ ကိလေသဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဩလောကာပေသိ. ‘‘ပဿသိ၊ နန္ဒ၊ ဣမာ ကကုဋပါဒိနိယော အစ္ဆရာယော’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတာ သောဘန္တိ၊ ဥဒါဟု ဇနပဒကလျာဏီ’’တိ. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ဇနပဒကလျာဏိံ ဥပနိဓာယ သာ ပလုဋ္ဌမက္ကဋီ၊ ဧဝမေဝ ဣမာ ဥပနိဓာယ ဇနပဒကလျာဏီ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿသိ နန္ဒာ’’တိ? ‘‘ကိံ ကမ္မံ ကတွာ၊ ဘန္တေ၊ ဣမာ အစ္ဆရာ လဘန္တီ’’တိ? ‘‘သမဏဓမ္မံ ကတွာ’’တိ. ‘‘သစေ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဣမာသံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ဘဂဝါ ပါဋိဘောဂေါ ဟောတိ၊ အဟံ သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကရောဟိ၊ နန္ဒ၊ အဟံ တေ ပါဋိဘောဂေါ’’တိ. ဧဝံ ထေရော ဒေဝသံဃဿ မဇ္ဈေ တထာဂတံ ပါဋိဘောဂံ ဂဟေတွာ ‘‘မာ၊ ဘန္တေ၊ အတိပပဉ္စံ ကရောထ၊ ဧထ ဂစ္ဆာမ၊ အဟံ သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ တံ အာဒါယ ဇေတဝနမေဝ ပစ္စာဂမိ. ထေရော သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အာရဘိ.

သတ္ထာ ဓမ္မသေနာပတိံ အာမန္တေတွာ ‘‘သာရိပုတ္တ၊ မယှံ ကနိဋ္ဌဘာတာ နန္ဒော တာဝတိံသဒေဝလောကေ ဒေဝသံဃဿ မဇ္ဈေ ဒေဝစ္ဆရာနံ ကာရဏာ မံ ပါဋိဘောဂံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ တဿ အာစိက္ခိ. ဧတေနုပါယေန မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ မဟာကဿပတ္ထေရဿ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကအာနန္ဒတ္ထေရဿာတိ အသီတိယာ မဟာသာဝကာနံ ယေဘုယျေန စ သေသဘိက္ခူနံ အာစိက္ခိ. ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော နန္ဒတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ အာဝုသော နန္ဒ၊ တာဝတိံသဒေဝလောကေ ဒေဝသံဃဿ မဇ္ဈေ ‘ဒေဝစ္ဆရာ လဘန္တော သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီ’တိ ဒသဗလံ ပါဋိဘောဂံ ဂဏှီ’’တိ ဝတွာ ‘‘နနု ဧဝံ သန္တေ တဝ ဗြဟ္မစရိယဝါသော မာတုဂါမသန္နိဿိတော ကိလေသသန္နိဿိတော၊ တဿ တေ ဣတ္ထီနံ အတ္ထာယ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တဿ ဘတိယာ ကမ္မံ ကရောန္တေန ကမ္မကာရကေန သဒ္ဓိံ ကိံ နာနာကရဏ’’န္တိ ထေရံ လဇ္ဇာပေသိ နိတ္တေဇံ အကာသိ. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗေပိ အသီတိမဟာသာဝကာ အဝသေသဘိက္ခူ စ တံ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ လဇ္ဇာပယိံသု.

သော ‘‘အယုတ္တံ ဝတ မေ ကတ’’န္တိ ဟိရိယာ စ ဩတ္တပ္ပေန စ ဝီရိယံ ဒဠှံ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော ပဋိဿဝံ မုဉ္စာမီ’’တိ အာဟ. သတ္ထာပိ ‘‘ယဒါ တွံ၊ နန္ဒ၊ အရဟတ္တံ ပတ္တော၊ တဒါယေဝါဟံ ပဋိဿဝါ မုတ္တော’’တိ အာဟ. ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘ယာဝ ဩဝါဒက္ခမော စာယံ၊ အာဝုသော၊ နန္ဒတ္ထေရော ဧကောဝါဒေနေဝ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ နန္ဒော ဩဝါဒက္ခမောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထာစရိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဟတ္ထာစရိယသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော ဧကံ ဗာရာဏသိရညော သပတ္တရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာသိ. သော တဿ မင်္ဂလဟတ္ထိံ သုသိက္ခိတံ ကတွာ သိက္ခာပေသိ. သော ရာဇာ ‘‘ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ဂဟေတွာ မင်္ဂလဟတ္ထိံ အာရုယှ မဟတိယာ သေနာယ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပရိဝါရေတွာ ‘‘ရဇ္ဇံ ဝါ ဒေတု ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ ရညော ပဏ္ဏံ ပေသေသိ. ဗြဟ္မဒတ္တော ‘‘ယုဒ္ဓံ ဒဿာမီ’’တိ ပါကာရဒွါရဋ္ဋာလကဂေါပုရေသု ဗလကာယံ အာရောပေတွာ ယုဒ္ဓံ အဒါသိ. သပတ္တရာဇာ မင်္ဂလဟတ္ထိံ ဝမ္မေန ဆာဒေတွာ သယမ္ပိ ဝမ္မံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ဟတ္တိက္ခန္ဓဝရဂတော တိခိဏံ အင်္ကုသံ အာဒါယ ‘‘နဂရံ ဘိန္ဒိတွာ ပစ္စာမိတ္တံ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ရဇ္ဇံ ဟတ္ထဂတံ ကရိဿာမီ’’တိ ဟတ္ထိံ နဂရာဘိမုခံ ပေသေသိ. သော ဥဏှကလလာနိ စေဝ ယန္တပါသာဏေ စ နာနပ္ပကာရာနိ စ ပဟရဏာနိ ဝိဿဇ္ဇေန္တေ ဒိသွာ မရဏဘယဘီတော ဥပသင်္ကမိတုံ အသက္ကောန္တော ပဋိက္ကမိ. အထ နံ ဟတ္ထာစရိယော ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တာတ၊ တွံ သူရော သင်္ဂါမာဝစရော၊ ဧဝရူပေ ဌာနေ ပဋိက္ကမနံ နာမ တုယှံ နာနုစ္ဆဝိက’’န္တိ ဝတွာ ဟတ္ထိံ ဩဝဒန္တော ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၆၃. ‘‘သင်္ဂါမာဝစရော သူရော၊ ဗလဝါ ဣတိ ဝိဿုတော၊

ကိံ နု တောရဏမာသဇ္ဇ၊ ပဋိက္ကမသိ ကုဉ္ဇရ.

၆၄. ‘‘ဩမဒ္ဒ ခိပ္ပံ ပလိဃံ၊ ဧသိကာနိ စ အဗ္ဗဟ၊

တောရဏာနိ စ မဒ္ဒိတွာ၊ ခိပ္ပံ ပဝိသ ကုဉ္ဇရာ’’တိ.

တတ္ထ ဣတိ ဝိဿုတောတိ၊ တာတ၊ တွံ ပဝတ္တသမ္ပဟာရံ သင်္ဂါမံ မဒ္ဒိတွာ အဝစရဏတော သင်္ဂါမာဝစရော၊ ထိရဟဒယတာယ သူရော၊ ထာမသမ္ပတ္တိယာ ဗလဝါတိ ဧဝံ ဝိဿုတော ပညာတော ပါကဋော. တောရဏမာသဇ္ဇာတိ နဂရဒွါရသင်္ခါတံ တောရဏံ ပတွာ. ပဋိက္ကမသီတိ ကိံ နု ခေါ ဩသက္ကသိ၊ ကေန ကာရဏေန နိဝတ္တသီတိ ဝဒတိ. ဩမဒ္ဒါတိ အဝမဒ္ဒ အဓော ပါတယ. ဧသိကာနိ စ အဗ္ဗဟာတိ နဂရဒွါရေ သောဠသရတနံ အဋ္ဌရတနံ ဘူမိယံ ပဝေသေတွာ နိစ္စလံ ကတွာ နိခါတာ ဧသိကတ္ထမ္ဘာ ဟောန္တိ၊ တေ ခိပ္ပံ ဥဒ္ဓရ လုဉ္စာဟီတိ အာဏာပေတိ. တောရဏာနိ စ မဒ္ဒိတွာတိ နဂရဒွါရဿ ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋေ မဒ္ဒိတွာ. ခိပ္ပံ ပဝိသာတိ သီဃံ နဂရံ ပဝိသ. ကုဉ္ဇရာတိ နာဂံ အာလပတိ.

တံ သုတွာ နာဂေါ ဗောဓိသတ္တဿ ဧကောဝါဒေနေဝ နိဝတ္တိတွာ ဧသိကတ္ထမ္ဘေ သောဏ္ဍာယ ပလိဝေဌေတွာ အဟိစ္ဆတ္တကာနိ ဝိယ လုဉ္စိတွာ တောရဏံ မဒ္ဒိတွာ ပလိဃံ ဩတာရေတွာ နဂရဒွါရံ ဘိန္ဒိတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ အဒါသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဟတ္ထီ နန္ဒော အဟောသိ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ဟတ္ထာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သင်္ဂါမာဝစရဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၁၈၃] ၃. ဝါလောဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝါလောဒကံ အပ္ပရသံ နိဟီနန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပဉ္စသတေ ဝိဃာသာဒေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယံ ကိရ ပဉ္စသတာ ဥပါသကာ ဃရာဝါသပလိဗောဓံ ပုတ္တဒါရဿ နိယျာဒေတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တာ ဧကတောဝ ဝိစရန္တိ. တေသု ကေစိ သောတာပန္နာ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ဧကောပိ ပုထုဇ္ဇနော နာမ နတ္ထိ၊ သတ္ထာရံ နိမန္တေန္တာပိ တေ ဥပါသကေ အန္တောကရိတွာဝ နိမန္တေန္တိ. တေသံ ပန ဒန္တကဋ္ဌမုခေါဒကဝတ္ထဂန္ဓမာလဒါယကာ ပဉ္စသတာ စူဠုပဋ္ဌာကာ ဝိဃာသာဒါ ဟုတွာ ဝသန္တိ. တေ ဘုတ္တပါတရာသာ နိဒ္ဒါယိတွာ ဥဋ္ဌာယ အစိရဝတိံ ဂန္တွာ နဒီတီရေ ဥန္နဒန္တာ မလ္လယုဒ္ဓံ ယုဇ္ဈန္တိ. တေ ပန ပဉ္စသတာ ဥပါသကာ အပ္ပသဒ္ဒါ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာ ပဋိသလ္လာနမနုယုဉ္ဇန္တိ. သတ္ထာ တေသံ ဝိဃာသာဒါနံ ဥစ္စာသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ ဧသော၊ အာနန္ဒ၊ သဒ္ဒေါ’’တိ ထေရံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဝိဃာသာဒသဒ္ဒေါ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဣမေ ဝိဃာသာဒါ ဣဒါနေဝ ဝိဃာသံ ခါဒိတွာ ဥန္နဒန္တိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဥန္နဒန္တိယေဝ၊ ဣမေပိ ဥပါသကာ န ဣဒါနေဝ သန္နိသိန္နာ၊ ပုဗ္ဗေပိ သန္နိသိန္နာယေဝါ’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ရညော အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အဟောသိ. အထေကသ္မိံ ကာလေ သော ရာဇာ ‘‘ပစ္စန္တော ကုပိတော’’တိ သုတွာ ပဉ္စသတေ သိန္ဓဝေ ကပ္ပါပေတွာ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ဂန္တွာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ ဗာရာဏသိမေဝ ပစ္စာဂန္တွာ ‘‘သိန္ဓဝါ ကိလန္တာ အလ္လရသမေဝ နေသံ မုဒ္ဒိကပါနံ ဒေထာ’’တိ အာဏာပေသိ. သိန္ဓဝါ ဂန္ဓပါနံ ပိဝိတွာ အဿသာလံ ဂန္တွာ အတ္တနော အတ္တနော ဌာနေသု အဋ္ဌံသု. တေသံ ပန ဒိန္နာဝသိဋ္ဌကံ အပ္ပရသံ ဗဟုကသဋံ အဟောသိ. မနုဿာ ‘‘ဣဒံ ကိံ ကရောမာ’’တိ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိံသု. ရာဇာ ဥဒကေန မဒ္ဒိတွာ မကစိပိလောတိကာဟိ ပရိဿာဝေတွာ ‘‘ယေ ဂဒြဘာ သိန္ဓဝါနံ နိဝါပံ ပဟိံသု၊ တေသံ ဒါပေထာ’’တိ ဒါပေသိ. ဂဒြဘာ ကသဋဥဒကံ ပိဝိတွာ မတ္တာ ဟုတွာ ဝိရဝန္တာ ရာဇင်္ဂဏေ ဝိစရိံသု. ရာဇာ မဟာဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ရာဇင်္ဂဏံ ဩလောကယမာနော သမီပေ ဌိတံ ဗောဓိသတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘ပဿ၊ ဣမေ ဂဒြဘာ ကသဋောဒကံ ပိဝိတွာ မတ္တာ ဟုတွာ ဝိရဝန္တာ ဥပ္ပတန္တာ ဝိစရန္တိ၊ သိန္ဓဝကုလေ ဇာတသိန္ဓဝါ ပန ဂန္ဓပါနံ ပိဝိတွာ နိဿဒ္ဒါ သန္နိသိန္နာ န ဥပ္ပိလဝန္တိ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၆၅. ‘‘ဝါလောဒကံ အပ္ပရသံ နိဟီနံ၊ ပိတွာ မဒေါ ဇာယတိ ဂဒြဘာနံ၊

ဣမဉ္စ ပိတွာန ရသံ ပဏီတံ၊ မဒေါ န သဉ္ဇာယတိ သိန္ဓဝါန’’န္တိ.

တတ္ထ ဝါလောဒကန္တိ မကစိဝါလေဟိ ပရိဿာဝိတဥဒကံ. ‘‘ဝါလုဒက’’န္တိပိ ပါဌော. နိဟီနန္တိ နိဟီနရသဘာဝေန နိဟီနံ. န သဉ္ဇာယတီတိ သိန္ဓဝါနံ မဒေါ န ဇာယတိ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏန္တိ ပုစ္ဆိ.

အထဿ ကာရဏံ အာစိက္ခန္တော ဗောဓိသတ္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၆၆. ‘‘အပ္ပံ ပိဝိတွာန နိဟီနဇစ္စော၊ သော မဇ္ဇတီ တေန ဇနိန္ဒ ပုဋ္ဌော၊

ဓောရယှသီလီ စ ကုလမှိ ဇာတော၊ န မဇ္ဇတီ အဂ္ဂရသံ ပိဝိတွာ’’တိ.

တတ္ထ တေန ဇနိန္ဒ ပုဋ္ဌောတိ ဇနိန္ဒ ဥတ္တမရာဇ ယော နိဟီနဇစ္စော၊ တေန နိဟီနဇစ္စဘာဝေန ပုဋ္ဌော မဇ္ဇတိ ပမဇ္ဇတိ. ဓောရယှသီလီတိ ဓောရယှသီလော ဓုရဝဟနကအာစာရေန သမ္ပန္နော ဇာတိသိန္ဓဝေါ. အဂ္ဂရသန္တိ သဗ္ဗပဌမံ ဂဟိတံ မုဒ္ဒိကရသံ ပိဝိတွာပိ န မဇ္ဇတိ.

ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ ဂဒြဘေ ရာဇင်္ဂဏာ နီဟရာပေတွာ တဿေဝ ဩဝါဒေ ဌိတော ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပဉ္စသတာ ဂဒြဘာ ဣမေ ဝိဃာသာဒါ အဟေသုံ၊ ပဉ္စသတာ သိန္ဓဝါ ဣမေ ဥပါသကာ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ပဏ္ဍိတာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝါလောဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၁၈၄] ၄. ဂိရိဒတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဒူသိတော ဂိရိဒတ္တေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဝိပက္ခသေဝိံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ မဟိဠာမုခဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၂၆) ကထိတမေဝ. သတ္ထာ ပန ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ ဝိပက္ခံ သေဝတိ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဝိပက္ခသေဝကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ သာမရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တဿ အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အဟောသိ. ရညော ပန ပဏ္ဍဝေါ နာမ မင်္ဂလဿော၊ တဿ ဂိရိဒတ္တော နာမ အဿဗန္ဓော၊ သော ခဉ္ဇော အဟောသိ. အဿော မုခရဇ္ဇုကေ ဂဟေတွာ တံ ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘မံ ဧသ သိက္ခာပေတီ’’တိ သညာယ တဿ အနုသိက္ခန္တော ခဉ္ဇော အဟောသိ. တဿ အဿဿ ခဉ္ဇဘာဝံ ရညော အာရောစေသုံ၊ ရာဇာ ဝေဇ္ဇေ ပေသေသိ. တေ ဂန္တွာ အဿဿ သရီရေ ရောဂံ အပဿန္တာ ‘‘ရောဂမဿ န ပဿာမာ’’တိ ရညော ကထယိံသု. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ ဝယဿ၊ ဧတ္ထ ကာရဏံ ဇာနာဟီ’’တိ. သော ဂန္တွာ ခဉ္ဇအဿဗန္ဓသံသဂ္ဂေန တဿ ခဉ္ဇဘူတဘာဝံ ဉတွာ ရညော တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘သံသဂ္ဂဒေါသေန နာမ ဧဝံ ဟောတီ’’တိ ဒဿေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –-

၆၇. ‘‘ဒူသိတော ဂိရိဒတ္တေန၊ ဟယော သာမဿ ပဏ္ဍဝေါ၊

ပေါရာဏံ ပကတိံ ဟိတွာ၊ တဿေဝါနုဝိဓိယျတီ’’တိ.

တတ္ထ ဟယော သာမဿာတိ သာမဿ ရညော မင်္ဂလဿော. ပေါရာဏံ ပကတိံ ဟိတွာတိ အတ္တနော ပေါရာဏပကတိံ သိင်္ဂါရဘာဝံ ပဟာယ. အနုဝိဓိယျတီတိ အနုသိက္ခတိ.

အထ နံ ရာဇာ ‘‘ဣဒါနိ ဝယဿ ကိံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သုန္ဒရံ အဿဗန္ဓံ လဘိတွာ ယထာ ပေါရာဏော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၆၈. ‘‘သစေ စ တနုဇော ပေါသော၊ သိခရာကာရကပ္ပိတော၊

အာနနေ နံ ဂဟေတွာန၊ မဏ္ဍလေ ပရိဝတ္တယေ၊

ခိပ္ပမေဝ ပဟန္တွာန၊ တဿေဝါနုဝိဓိယျတီ’’တိ.

တတ္ထ တနုဇောတိ တဿ အနုဇော. အနုရူပံ ဇာတော ဟိ အနုဇော၊ တဿ အနုဇော တနုဇော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တဿ သိင်္ဂါရဿ အာစာရသမ္ပန္နဿ အဿဿ အနုရူပံ ဇာတော သိင်္ဂါရော အာစာရသမ္ပန္နော ပေါသော. သိခရာကာရကပ္ပိတောတိ သိခရေန သုန္ဒရေန အာကာရေန ကပ္ပိတကေသမဿု တံ အဿံ အာနနေ ဂဟေတွာ အဿမဏ္ဍလေ ပရိဝတ္တေယျ၊ ခိပ္ပမေဝေသ တံ ခဉ္ဇဘာဝံ ပဟာယ ‘‘အယံ သိင်္ဂါရော အာစာရသမ္ပန္နော အဿဂေါပကော မံ သိက္ခာပေတီ’’တိ သညာယ ခိပ္ပမေဝ တဿ အနုဝိဓိယျတိ အနုသိက္ခိဿတိ၊ ပကတိဘာဝေယေဝ ဌဿတီတိ အတ္ထော. ရာဇာ တထာ ကာရေသိ၊ အဿော ပကတိဘာဝေ ပတိဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ‘‘တိရစ္ဆာနာနမ္ပိ နာမ အာသယံ ဇာနိဿတီ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တော ဗောဓိသတ္တဿ မဟန္တံ ယသံ အဒါသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဂိရိဒတ္တော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ အဿော ဝိပက္ခသေဝကော ဘိက္ခု၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ အမစ္စပဏ္ဍိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဂိရိဒတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၁၈၅] ၅. အနဘိရတိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယထောဒကေ အာဝိလေ အပ္ပသန္နေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဗြာဟ္မဏကုမာရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယံ ကိရ ဧကော ဗြာဟ္မဏကုမာရော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဗဟူ ခတ္တိယကုမာရေ စ ဗြာဟ္မဏကုမာရေ စ မန္တေ ဝါစေသိ. သော အပရဘာဂေ ဃရာဝါသံ သဏ္ဌပေတွာ ဝတ္ထာလင်္ကာရဒါသဒါသိခေတ္တဝတ္ထုဂေါမဟိံသပုတ္တဒါရာဒီနံ အတ္ထာယ စိန္တယမာနော ရာဂဒေါသမောဟဝသိကော ဟုတွာ အာဝိလစိတ္တော အဟောသိ၊ မန္တေ ပဋိပါဋိယာ ပရိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိ၊ ဣတော စိတော စ မန္တာ န ပဋိဘံသု. သော ဧကဒိဝသံ ဗဟုံ ဂန္ဓမာလာဒိံ ဂဟေတွာ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကိံ၊ မာဏဝ၊ မန္တေ ဝါစေသိ၊ ပဂုဏာ တေ မန္တာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပုဗ္ဗေ မေ၊ ဘန္တေ၊ မန္တာ ပဂုဏာ အဟေသုံ၊ ဃရာဝါသဿ ပန ဂဟိတကာလတော ပဋ္ဌာယ စိတ္တံ မေ အာဝိလံ ဇာတံ၊ တေန မေ မန္တာ န ပဂုဏာ’’တိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ မာဏဝ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ တေ စိတ္တဿ အနာဝိလကာလေ တဝ မန္တာ ပဂုဏာ အဟေသုံ၊ ရာဂါဒီဟိ ပန အာဝိလကာလေ တဝ မန္တာ န ပဋိဘံသူ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ မန္တေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ဗာရာဏသိယံ ဗဟူ ခတ္တိယကုမာရေ စ ဗြာဟ္မဏကုမာရေ စ မန္တေ ဝါစေသိ. တဿ သန္တိကေ ဧကော ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ တယော ဝေဒေ ပဂုဏေ အကာသိ၊ ဧကပဒေပိ နိက္ကင်္ခေါ ပိဋ္ဌိအာစရိယော ဟုတွာ မန္တေ ဝါစေသိ. သော အပရေန သမယေန ဃရာဝါသံ ဂဟေတွာ ဃရာဝါသစိန္တာယ အာဝိလစိတ္တော မန္တေ ပရိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိ. အထ နံ အာစရိယော အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတံ ‘‘ကိံ၊ မာဏဝ၊ ပဂုဏာ တေ မန္တာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဃရာဝါသဂဟိတကာလတော ပဋ္ဌာယ မေ စိတ္တံ အာဝိလံ ဇာတံ၊ မန္တေ ပရိဝတ္တေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တာတ၊ အာဝိလေ စိတ္တမှိ ပဂုဏာပိ မန္တာ န ပဋိဘန္တိ၊ အနာဝိလေ ပန စိတ္တေ အပ္ပဋိဘာဏံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

၆၉. ‘‘ယထောဒကေ အာဝိလေ အပ္ပသန္နေ၊ န ပဿတိ သိပ္ပိကသမ္ဗုကဉ္စ၊

သက္ခရံ ဝါလုကံ မစ္ဆဂုမ္ဗံ၊ ဧဝံ အာဝိလမှိ စိတ္တေ၊

န သော ပဿတိ အတ္တဒတ္ထံ ပရတ္ထံ.

၇၀. ‘‘ယထောဒကေ အစ္ဆေ ဝိပ္ပသန္နေ၊ သော ပဿတိ သိပ္ပိကသမ္ဗုကဉ္စ၊

သက္ခရံ ဝါလုကံ မစ္ဆဂုမ္ဗံ၊ ဧဝံ အနာဝိလမှိ စိတ္တေ၊

သော ပဿတိ အတ္ထဒတ္ထံ ပရတ္ထ’’န္တိ.

တတ္ထ အာဝိလေတိ ကဒ္ဒမာလုဠိတေ. အပ္ပသန္နေတိ တာယေဝ အာဝိလတာယ အဝိပ္ပသန္နေ. သိပ္ပိကသမ္ဗုကဉ္စာတိ သိပ္ပိကဉ္စ သမ္ဗုကဉ္စ. မစ္ဆဂုမ္ဗန္တိ မစ္ဆဃဋံ. ဧဝံ အာဝိလမှီတိ ဧဝမေဝ ရာဂါဒီဟိ အာဝိလေ စိတ္တေ. အတ္တဒတ္ထံ ပရတ္ထန္တိ နေဝ အတ္တဒတ္ထံ န ပရတ္ထံ ပဿတီတိ အတ္ထော. သော ပဿတီတိ ဧဝမေဝ အနာဝိလေ စိတ္တေ သော ပုရိသော အတ္တဒတ္ထံ ပရတ္ထဉ္စ ပဿတီတိ.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဗြာဟ္မဏကုမာရော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ မာဏဝေါ အယမေဝ မာဏဝေါ အဟောသိ၊ အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အနဘိရတိဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၁၈၆] ၆. ဒဓိဝါဟနဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝဏ္ဏဂန္ဓရသူပေတောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဝိပက္ခသေဝိံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ကထိတမေဝ. သတ္ထာ ပန ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ အသာဓုသန္နိဝါသော နာမ ပါပေါ အနတ္ထကရော၊ တတ္ထ မနုဿဘူတာနံ တာဝ ပါပသန္နိဝါသဿ အနတ္ထကရတာယ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ပုဗ္ဗေ ပန အသာတေန အမဓုရေန နိမ္ဗရုက္ခေန သဒ္ဓိံ သန္နိဝါသမာဂမ္မ မဓုရရသော ဒိဗ္ဗရသပဋိဘာဂေါ အစေတနော အမ္ဗရုက္ခောပိ အမဓုရော တိတ္တကော ဇာတော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ကာသိရဋ္ဌေ စတ္တာရော ဘာတရော ဗြာဟ္မဏာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ပဋိပါဋိယာ ပဏ္ဏသာလာ ကတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသုံ. တေသံ ဇေဋ္ဌကဘာတာ ကာလံ ကတွာ သက္ကတ္တံ ပါပုဏိ. သော တံ ကာရဏံ ဉတွာ အန္တရန္တရာ သတ္တဋ္ဌဒိဝသစ္စယေန တေသံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော ဧကဒိဝသံ ဇေဋ္ဌကတာပသံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ – ‘‘ဘန္တေ၊ ကေန တေ အတ္ထော’’တိ ပုစ္ဆိ. ပဏ္ဍုရောဂေါ တာပသော ‘‘အဂ္ဂိနာ မေ အတ္ထော’’တိ အာဟ. သော တံ သုတွာ တဿ ဝါသိဖရသုကံ အဒါသိ. ဝါသိဖရသုကော နာမ ဒဏ္ဍေ ပဝေသနဝသေန ဝါသိပိ ဟောတိ ဖရသုပိ. တာပသော ‘‘ကော မေ ဣမံ အာဒါယ ဒါရူနိ အာဟရိဿတီ’’တိ အာဟ. အထ နံ သက္ကော ဧဝမာဟ – ‘‘ယဒါ တေ၊ ဘန္တေ၊ ဒါရူဟိ အတ္ထော၊ ဣမံ ဖရသုံ ဟတ္ထေန ပဟရိတွာ ‘ဒါရူနိ မေ အာဟရိတွာ အဂ္ဂိံ ကရောဟီ’တိ ဝဒေယျာသိ၊ ဒါရူနိ အာဟရိတွာ အဂ္ဂိံ ကတွာ ဒဿတီ’’တိ. တဿ ဝါသိဖရသုကံ ဒတွာ ဒုတိယမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ကေန တေ အတ္ထော’’တိ ပုစ္ဆိ. တဿ ပဏ္ဏသာလာယ ဟတ္ထိမဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ သော ဟတ္ထီဟိ ဥပဒ္ဒုတော ‘‘ဟတ္ထီနံ မေ ဝသေန ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေ ပလာပေဟီ’’တိ အာဟ. သက္ကော တဿ ဧကံ ဘေရိံ ဥပနာမေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ တလေ ပဟဋေ တုမှာကံ ပစ္စာမိတ္တာ ပလာယိဿန္တိ၊ ဣမသ္မိံ တလေ ပဟဋေ မေတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပရိဝါရေဿန္တီ’’တိ ဝတွာ တံ ဘေရိံ ဒတွာ ကနိဋ္ဌဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ကေန တေ အတ္ထော’’တိ ပုစ္ဆိ. သောပိ ပဏ္ဍုရောဂဓာတုကောဝ၊ တသ္မာ ‘‘ဒဓိနာ မေ အတ္ထော’’တိ အာဟ. သက္ကော တဿ ဧကံ ဒဓိဃဋံ ဒတွာ ‘‘သစေ တုမှေ ဣစ္ဆမာနာ ဣမံ အာသိဉ္စေယျာထ၊ မဟာနဒီ ဟုတွာ မဟောဃံ ပဝတ္တေတွာ တုမှာကံ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဒါတုံ သမတ္ထောပိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဝါသိဖရသုကော ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ အဂ္ဂိံ ကရောတိ၊ ဣတရေန ဘေရိတလေ ပဟဋေ ဟတ္ထီ ပလာယန္တိ၊ ကနိဋ္ဌော ဒဓိံ ပရိဘုဉ္ဇတိ.

တသ္မိံ ကာလေ ဧကော သူကရော ဧကသ္မိံ ပုရာဏဂါမဋ္ဌာနေ စရန္တော အာနုဘာဝသမ္ပန္နံ ဧကံ မဏိက္ခန္ဓံ အဒ္ဒသ. သော တံ မဏိက္ခန္ဓံ မုခေန ဍံသိတွာ တဿာနုဘာဝေန အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ သမုဒ္ဒဿ မဇ္ဈေ ဧကံ ဒီပကံ ဂန္တွာ ‘‘ဧတ္ထ ဒါနိ မယာ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩတရိတွာ ဖာသုကဋ္ဌာနေ ဧကဿ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော ဧကဒိဝသံ တသ္မိံ ရုက္ခမူလေ မဏိက္ခန္ဓံ ပုရတော ဌပေတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ. အထေကော ကာသိရဋ္ဌဝါသီ မနုဿော ‘‘နိရုပကာရော ဧသ အမှာက’’န္တိ မာတာပိတူဟိ ဂေဟာ နိက္ကဍ္ဎိတော ဧကံ ပဋ္ဋနဂါမံ ဂန္တွာ နာဝိကာနံ ကမ္မကာရော ဟုတွာ နာဝံ အာရုယှ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ဘိန္နာယ နာဝါယ ဖလကေ နိပန္နော တံ ဒီပကံ ပတွာ ဖလာဖလာနိ ပရိယေသန္တော တံ သူကရံ နိဒ္ဒါယန္တံ ဒိသွာ သဏိကံ ဂန္တွာ မဏိက္ခန္ဓံ ဂဏှိတွာ တဿ အာနုဘာဝေန အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခေ နိသီဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သူကရော ဣမဿ မဏိက္ခန္ဓဿ အာနုဘာဝေန အာကာသစာရိကော ဟုတွာ ဣဓ ဝသတိ မညေ၊ မယာ ပဌမမေဝ ဣမံ သူကရံ မာရေတွာ မံသံ ခါဒိတွာ ပစ္ဆာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော ဧကံ ဒဏ္ဍကံ ဘဉ္ဇိတွာ တဿ သီသေ ပါတေတိ. သူကရော ပဗုဇ္ဈိတွာ မဏိံ အပဿန္တော ဣတော စိတော စ ကမ္ပမာနော ဝိဓာဝတိ၊ ရုက္ခေ နိသိန္နပုရိသော ဟသိ. သူကရော ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ တံ ရုက္ခံ သီသေန ပဟရိတွာ တတ္ထေဝ မတော.

သော ပုရိသော ဩတရိတွာ အဂ္ဂိံ ကတွာ တဿ မံသံ ပစိတွာ ခါဒိတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဟိမဝန္တမတ္ထကေန ဂစ္ဆန္တော အဿမပဒံ ဒိသွာ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ တာပသဿ အဿမေ ဩတရိတွာ ဒွီဟတီဟံ ဝသိတွာ တာပသဿ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ အကာသိ၊ ဝါသိဖရသုကဿ အာနုဘာဝဉ္စ ပဿိ. သော ‘‘ဣမံ မယာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဏိက္ခန္ဓဿ အာနုဘာဝံ တာပသဿ ဒဿေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ မဏိံ ဂဟေတွာ ဝါသိဖရသုကံ ဒေထာ’’တိ အာဟ. တာပသော အာကာသေန စရိတုကာမော တံ ဂဟေတွာ ဝါသိဖရသုကံ အဒါသိ. သော တံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ ဝါသိဖရသုကံ ပဟရိတွာ ‘‘ဝါသိဖရသုက တာပသဿ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ မဏိက္ခန္ဓံ မေ အာဟရာ’’တိ အာဟ. သော ဂန္တွာ တာပသဿ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ မဏိက္ခန္ဓံ အာဟရိ. သော ဝါသိဖရသုကံ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ မဇ္ဈိမတာပသဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ကတိပါဟံ ဝသိတွာ ဘေရိယာ အာနုဘာဝံ ဒိသွာ မဏိက္ခန္ဓံ ဒတွာ ဘေရိံ ဂဏှိတွာ ပုရိမနယေနေဝ တဿပိ သီသံ ဆိန္ဒာပေတွာ ကနိဋ္ဌံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒဓိဃဋဿ အာနုဘာဝံ ဒိသွာ မဏိက္ခန္ဓံ ဒတွာ ဒဓိဃဋံ ဂဟေတွာ ပုရိမနယေနေဝ တဿ သီသံ ဆိန္ဒာပေတွာ မဏိက္ခန္ဓဉ္စ ဝါသိဖရသုကဉ္စ ဘေရိဉ္စ ဒဓိဃဋဉ္စ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရေ ဌတွာ ဗာရာဏသိရညော ‘‘ယုဒ္ဓံ ဝါ မေ ဒေတု ရဇ္ဇံ ဝါ’’တိ ဧကဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထေ ပဏ္ဏံ ပါဟေသိ.

ရာဇာ သာသနံ သုတွာဝ ‘‘စောရံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိ. သော ဧကံ ဘေရိတလံ ပဟရိ၊ စတုရင်္ဂိနီ သေနာ ပရိဝါရေသိ. ရညော အဝတ္ထရဏဘာဝံ ဉတွာ ဒဓိဃဋံ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ မဟာနဒီ ပဝတ္တိ. မဟာဇနော ဒဓိမှိ ဩသီဒိတွာ နိက္ခမိတုံ နာသက္ခိ. ဝါသိဖရသုကံ ပဟရိတွာ ‘‘ရညော သီသံ အာဟရာ’’တိ အာဟ၊ ဝါသိဖရသုကော ဂန္တွာ ရညော သီသံ အာဟရိတွာ ပါဒမူလေ နိက္ခိပိ. ဧကောပိ အာဝုဓံ ဥက္ခိပိတုံ နာသက္ခိ. သော မဟန္တေန ဗလေန ပရိဝုတော နဂရံ ပဝိသိတွာ အဘိသေကံ ကာရေတွာ ဒဓိဝါဟနော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဓမ္မေန သမေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ.

တဿေကဒိဝသံ မဟာနဒိယံ ဇာလကရဏ္ဍကေ ကီဠန္တဿ ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟတော ဒေဝပရိဘောဂံ ဧကံ အမ္ဗပက္ကံ အာဂန္တွာ ဇာလေ လဂ္ဂိ၊ ဇာလံ ဥက္ခိပန္တာ တံ ဒိသွာ ရညော အဒံသု. တံ မဟန္တံ ဃဋပ္ပမာဏံ ပရိမဏ္ဍလံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ အဟောသိ. ရာဇာ ‘‘ကိဿ ဖလံ နာမေတ’’န္တိ ဝနစရကေ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အမ္ဗဖလ’’န္တိ သုတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တဿ အဋ္ဌိံ အတ္တနော ဥယျာနေ ရောပါပေတွာ ခီရောဒကေန သိဉ္စာပေသိ. ရုက္ခော နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတိယေ သံဝစ္ဆရေ ဖလံ အဒါသိ. အမ္ဗဿ သက္ကာရော မဟာ အဟောသိ၊ ခီရောဒကေန သိဉ္စန္တိ၊ ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကံ ဒေန္တိ၊ မာလာဒါမာနိ ပရိက္ခိပန္တိ၊ ဂန္ဓတေလေန ဒီပံ ဇာလေန္တိ၊ ပရိက္ခေပေါ ပနဿ ပဋသာဏိယာ အဟောသိ. ဖလာနိ မဓုရာနိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာနိ အဟေသုံ. ဒဓိဝါဟနရာဇာ အညေသံ ရာဇူနံ အမ္ဗဖလံ ပေသေန္တော အဋ္ဌိတော ရုက္ခနိဗ္ဗတ္တနဘယေန အင်္ကုရနိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌာနံ မဏ္ဍူကကဏ္ဋကေန ဝိဇ္ဈိတွာ ပေသေသိ. တေသံ အမ္ဗံ ခါဒိတွာ အဋ္ဌိ ရောပိတံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. တေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆန္တာ တံ ကာရဏံ ဇာနိံသု.

အထေကော ရာဇာ ဥယျာနပါလံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘ဒဓိဝါဟနဿ အမ္ဗဖလာနံ ရသံ နာသေတွာ တိတ္တကဘာဝံ ကာတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ သဟဿံ ဒတွာ ပေသေသိ. သော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ‘‘ဧကော ဥယျာနပါလော အာဂတော’’တိ ရညော အာရောစာပေတွာ တေန ပက္ကောသာပိတော ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘တွံ ဥယျာနပါလော’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဝဏ္ဏေသိ. ရာဇာ ‘‘ဂစ္ဆ အမှာကံ ဥယျာနပါလဿ သန္တိကေ ဟောဟီ’’တိ အာဟ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ ဒွေ ဇနာ ဥယျာနံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ. အဓုနာဂတော ဥယျာနပါလော အကာလပုပ္ဖါနိ သုဋ္ဌု ပုပ္ဖါပေန္တော အကာလဖလာနိ ဂဏှာပေန္တော ဥယျာနံ ရမဏီယံ အကာသိ. ရာဇာ တဿ ပသီဒိတွာ ပေါရာဏကဥယျာနပါလံ နီဟရိတွာ တဿေဝ ဥယျာနံ အဒါသိ. သော ဥယျာနဿ အတ္တနော ဟတ္ထဂတဘာဝံ ဉတွာ အမ္ဗရုက္ခံ ပရိဝါရေတွာ နိမ္ဗေ စ ဖဂ္ဂဝဝလ္လိယော စ ရောပေသိ၊ အနုပုဗ္ဗေန နိမ္ဗာ ဝဍ္ဎိံသု၊ မူလေဟိ မူလာနိ၊ သာခါဟိ စ သာခါ သံသဋ္ဌာ ဩနဒ္ဓဝိနဒ္ဓါ အဟေသုံ. တေန အသာတအမဓုရသံသဂ္ဂေန တာဝမဓုရဖလော အမ္ဗော တိတ္တကော ဇာတော နိမ္ဗပဏ္ဏသဒိသရသော၊ အမ္ဗဖလာနံ တိတ္တကဘာဝံ ဉတွာ ဥယျာနပါလော ပလာယိ.

ဒဓိဝါဟနော ဥယျာနံ ဂန္တွာ အမ္ဗဖလံ ခါဒန္တော မုခေ ပဝိဋ္ဌံ အမ္ဗရသံ နိမ္ဗကသဋံ ဝိယ အဇ္ဈောဟရိတုံ အသက္ကောန္တော ကက္ကာရေတွာ နိဋ္ဌုဘိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော တဿ အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အမစ္စော အဟောသိ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ၊ ဣမဿ ရုက္ခဿ ပေါရာဏကပရိဟာရတော ပရိဟီနံ နတ္ထိ၊ ဧဝံ သန္တေပိဿ ဖလံ တိတ္တကံ ဇာတံ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၇၁. ‘‘ဝဏ္ဏဂန္ဓရသူပေတော၊ အမ္ဗောယံ အဟုဝါ ပုရေ၊

တမေဝ ပူဇံ လဘမာနော၊ ကေနမ္ဗော ကဋုကပ္ဖလော’’တိ.

အထဿ ကာရဏံ အာစိက္ခန္တော ဗောဓိသတ္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၇၂. ‘‘ပုစိမန္ဒပရိဝါရော၊ အမ္ဗော တေ ဒဓိဝါဟန၊

မူလံ မူလေန သံသဋ္ဌံ၊ သာခါ သာခါ နိသေဝရေ၊

အသာတသန္နိဝါသေန၊ တေနမ္ဗော ကဋုကပ္ဖလော’’တိ.

တတ္ထ ပုစိမန္ဒပရိဝါရောတိ နိမ္ဗရုက္ခပရိဝါရော. သာခါ သာခါ နိသေဝရေတိ ပုစိမန္ဒဿ သာခါယော အမ္ဗရုက္ခဿ သာခါယော နိသေဝန္တိ. အသာတသန္နိဝါသေနာတိ အမဓုရေဟိ ပုစိမန္ဒေဟိ သဒ္ဓိံ သန္နိဝါသေန. တေနာတိ တေန ကာရဏေန အယံ အမ္ဗော ကဋုကပ္ဖလော အသာတဖလော တိတ္တကဖလော ဇာတောတိ.

ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ သဗ္ဗေပိ ပုစိမန္ဒေ စ ဖဂ္ဂဝဝလ္လိယော စ ဆိန္ဒာပေတွာ မူလာနိ ဥဒ္ဓရာပေတွာ သမန္တာ အမဓုရပံသုံ ဟရာပေတွာ မဓုရပံသုံ ပက္ခိပါပေတွာ ခီရောဒကသက္ခရောဒကဂန္ဓောဒကေဟိ အမ္ဗံ ပဋိဇဂ္ဂါပေသိ. သော မဓုရသံသဂ္ဂေန ပုန မဓုရောဝ အဟောသိ. ရာဇာ ပကတိဥယျာနပါလဿေဝ ဥယျာနံ နိယျာဒေတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အဟမေဝ ပဏ္ဍိတာမစ္စော အဟောသိ’’န္တိ.

ဒဓိဝါဟနဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၁၈၇] ၇. စတုမဋ္ဌဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဥစ္စေ ဝိဋဘိမာရုယှာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ မဟလ္လကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကဒိဝသံ ကိရ ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု အညမညံ ပဉှပုစ္ဆနဝိဿဇ္ဇနကထာယ နိသိန္နေသု ဧကော မဟလ္လကော ဘိက္ခု တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ တတိယော ဟုတွာ နိသီဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ မယမ္ပိ တုမှေ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမ၊ တုမှေပိ အတ္တနော ကင်္ခံ အမှေ ပုစ္ဆထာ’’တိ အာဟ. ထေရာ တံ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမိံသု. ထေရာနံ ဓမ္မံ သောတုံ နိသိန္နပရိသာ သမာဂမဿ ဘိန္နကာလေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ အကာလေ အာဂတတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တေ တံ ကာရဏံ အာရောစယိံသု. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ ဧတံ ဇိဂုစ္ဆိတွာ အကထေတွာ ပက္ကမန္တိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပက္ကမိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညာယတနေ ရုက္ခဒေဝတာ အဟောသိ. အထ ဒွေ ဟံသပေါတကာ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတာ နိက္ခမိတွာ တသ္မိံ ရုက္ခေ နိသီဒိတွာ ဂေါစရာယ ဂန္တွာ နိဝတ္တန္တာပိ တသ္မိံယေဝ ဝိဿမိတွာ စိတ္တကူဋံ ဂစ္ဆန္တိ. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တေသံ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော အဟောသိ. ဂစ္ဆန္တာ စ အာဂစ္ဆန္တာ စ အညမညံ သမ္မောဒိတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ပက္ကမိံသု. အထေကဒိဝသံ တေသု ရုက္ခဂ္ဂေ နိသီဒိတွာ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တေသု ဧကော သိင်္ဂါလော တဿ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ ဌတွာ တေဟိ ဟံသပေါတကေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၇၃. ‘‘ဥစ္စေ ဝိဋဘိမာရုယှ၊ မန္တယဝှေါ ရဟောဂတာ၊

နီစေ ဩရုယှ မန္တဝှေါ၊ မိဂရာဇာပိ သောဿတီ’’တိ.

တတ္ထ ဥစ္စေ ဝိဋဘိမာရုယှာတိ ပကတိယာ စ ဥစ္စေ ဣမသ္မိံ ရုက္ခေ ဥစ္စတရံ ဧကံ ဝိဋပံ အဘိရုဟိတွာ. မန္တယဝှေါတိ မန္တေထ ကထေထ. နီစေ ဩရုယှာတိ ဩတရိတွာ နီစေ ဌာနေ ဌတွာ မန္တေထ. မိဂရာဇာပိ သောဿတီတိ အတ္တာနံ မိဂရာဇာနံ ကတွာ အာဟ. ဟံသပေါတကာ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဥဋ္ဌာယ စိတ္တကူဋမေဝ ဂတာ.

တေသံ ဂတကာလေ ဗောဓိသတ္တော သိင်္ဂါလဿ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၇၄. ‘‘ယံ သုဝဏ္ဏော သုဝဏ္ဏေန၊ ဒေဝေါ ဒေဝေန မန္တယေ၊

ကိံ တေတ္ထ စတုမဋ္ဌဿ၊ ဗိလံ ပဝိသ ဇမ္ဗုကာ’’တိ.

တတ္ထ သုဝဏ္ဏောတိ သုန္ဒရဝဏ္ဏော. သုဝဏ္ဏေနာတိ ဒုတိယေန ဟံသပေါတကေန. ဒေဝေါ ဒေဝေနာတိ တေယေဝ ဒွေ ဒေဝေ ကတွာ ကထေတိ. စတုမဋ္ဌဿာတိ သရီရေန ဇာတိယာ သရေန ဂုဏေနာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ မဋ္ဌဿ သုဒ္ဓဿာတိ အက္ခရတ္ထော. အသုဒ္ဓံယေဝ ပန တံ ပသံသာဝစနေန နိန္ဒန္တော ဧဝမာဟ၊ စတူဟိ လာမကဿ ကိံ တေ ဧတ္ထ သိင်္ဂါလဿာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဗိလံ ပဝိသာ’’တိ ဣဒံ ဗောဓိသတ္တော ဘေရဝါရမ္မဏံ ဒဿေတွာ တံ ပလာပေန္တော အာဟ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော မဟလ္လကော အဟောသိ၊ ဒွေ ဟံသပေါတကာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ၊ ရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

စတုမဋ္ဌဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၁၈၈] ၈. သီဟကောတ္ထုဇာတကဝဏ္ဏနာ

သီဟင်္ဂုလီ သီဟနခေါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောကာလိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကဒိဝသံ ကိရ ကောကာလိကော အညေသု ဗဟုဿုတေသု ဓမ္မံ ကထေန္တေသု သယမ္ပိ ကထေတုကာမော အဟောသီတိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တံ ပန ပဝတ္တိံ သုတွာ သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောကာလိကော ဣဒါနေဝ အတ္တနော သဒ္ဒေန ပါကဋော ဇာတော၊ ပုဗ္ဗေပိ ပါကဋော အဟောသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပဒေသေ သီဟော ဟုတွာ ဧကာယ သိင်္ဂါလိယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသမနွာယ ပုတ္တံ ပဋိလဘိ. သော အင်္ဂုလီဟိ နခေဟိ ကေသရေန ဝဏ္ဏေန သဏ္ဌာနေနာတိ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ ပိတုသဒိသော အဟောသိ၊ သဒ္ဒေန မာတုသဒိသော. အထေကဒိဝသံ ဒေဝေ ဝဿိတွာ ဝိဂတေ သီဟေသု နဒိတွာ သီဟကီဠံ ကီဠန္တေသု သောပိ တေသံ အန္တရေ နဒိတုကာမော ဟုတွာ သိင်္ဂါလိကံ နာဒံ နဒိ. အထဿ သဒ္ဒံ သုတွာ သီဟာ တုဏှီ အဟေသုံ. တဿ သဒ္ဒံ သုတွာ အပရော ဗောဓိသတ္တဿ သဇာတိပုတ္တော ‘‘တာတ၊ အယံ သီဟော ဝဏ္ဏာဒီဟိ အမှေဟိ သမာနော၊ သဒ္ဒေါ ပနဿ အညာဒိသော၊ ကော နာမေသော’’တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၇၅. ‘‘သီဟင်္ဂုလီ သီဟနခေါ၊ သီဟပါဒပတိဋ္ဌိတော၊

သော သီဟော သီဟသံဃမှိ၊ ဧကော နဒတိ အညထာ’’တိ.

တတ္ထ သီဟပါဒပတိဋ္ဌိတောတိ သီဟပါဒေဟေဝ ပတိဋ္ဌိတော. ဧကော နဒတိ အညထာတိ ဧကောဝ အဝသေသသီဟေဟိ အသဒိသေန သိင်္ဂါလသဒ္ဒေန နဒန္တော အညထာ နဒတိ.

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ‘‘တာတ၊ ဧသ တဝ ဘာတာ သိင်္ဂါလိယာ ပုတ္တော၊ ရူပေန မယာ သဒိသော၊ သဒ္ဒေန မာတရာ သဒိသော’’တိ ဝတွာ သိင်္ဂါလိပုတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘တာတ၊ တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣဓ ဝသန္တော အပ္ပသဒ္ဒေါ ဝသ၊ သစေ ပုန နဒိဿသိ၊ သိင်္ဂါလဘာဝံ တေ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဩဝဒန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၇၆. ‘‘မာ တွံ နဒိ ရာဇပုတ္တ၊ အပ္ပသဒ္ဒေါ ဝနေ ဝသ၊

သရေန ခေါ တံ ဇာနေယျုံ၊ န ဟိ တေ ပေတ္တိကော သရော’’တိ.

တတ္ထ ရာဇပုတ္တာတိ သီဟဿ မိဂရညော ပုတ္တ. ဣမဉ္စ ပန ဩဝါဒံ သုတွာ ပုန သော နဒိတုံ နာမ န ဥဿဟိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော ကောကာလိကော အဟောသိ၊ သဇာတိပုတ္တော ရာဟုလော၊ မိဂရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သီဟကောတ္ထုဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၁၈၉] ၉. သီဟစမ္မဇာတကဝဏ္ဏနာ

နေတံ သီဟဿ နဒိတန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောကာလိကညေဝ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဣမသ္မိံ ကာလေ သရဘညံ ဘဏိတုကာမော အဟောသိ. သတ္ထာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကဿကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကသိကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. တသ္မိံ ကာလေ ဧကော ဝါဏိဇော ဂဒြဘဘာရကေန ဝေါဟာရံ ကရောန္တော ဝိစရတိ. သော ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဂဒြဘဿ ပိဋ္ဌိတော ဘဏ္ဍိကံ ဩတာရေတွာ ဂဒြဘံ သီဟစမ္မေန ပါရုပိတွာ သာလိယဝခေတ္တေသု ဝိဿဇ္ဇေတိ. ခေတ္တရက္ခကာ တံ ဒိသွာ ‘‘သီဟော’’တိ သညာယ ဥပသင်္ကမိတုံ န သက္ကောန္တိ. အထေကဒိဝသံ သော ဝါဏိဇော ဧကသ္မိံ ဂါမဒွါရေ နိဝါသံ ဂဟေတွာ ပါတရာသံ ပစာပေန္တော တတော ဂဒြဘံ သီဟစမ္မံ ပါရုပိတွာ ယဝခေတ္တေ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ခေတ္တရက္ခကာ ‘‘သီဟော’’တိ သညာယ တံ ဥပသင်္ကမိတုံ အသက္ကောန္တာ ဂေဟံ ဂန္တွာ အာရောစေသုံ. သကလဂါမဝါသိနော အာဝုဓာနိ ဂဟေတွာ သင်္ခေ ဓမေန္တာ ဘေရိယော ဝါဒေန္တာ ခေတ္တသမီပံ ဂန္တွာ ဥန္နဒိံသု၊ ဂဒြဘော မရဏဘယဘီတော ဂဒြဘရဝံ ရဝိ. အထဿ ဂဒြဘဘာဝံ ဉတွာ ဗောဓိသတ္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၇၇. ‘‘နေတံ သီဟဿ နဒိတံ၊ န ဗျဂ္ဃဿ န ဒီပိနော၊

ပါရုတော သီဟစမ္မေန၊ ဇမ္မော နဒတိ ဂဒြဘော’’တိ.

တတ္ထ ဇမ္မောတိ လာမကော. ဂါမဝါသိနောပိ တဿ ဂဒြဘဘာဝံ ဉတွာ တံ အဋ္ဌီနိ ဘဉ္ဇန္တာ ပေါထေတွာ သီဟစမ္မံ အာဒါယ အဂမံသု.

အထ သော ဝါဏိဇော အာဂန္တွာ တံ ဗျသနဘာဝပ္ပတ္တံ ဂဒြဘံ ဒိသွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၇၈. ‘‘စိရမ္ပိ ခေါ တံ ခါဒေယျ၊ ဂဒြဘော ဟရိတံ ယဝံ၊

ပါရုတော သီဟစမ္မေန၊ ရဝမာနောဝ ဒူသယီ’’တိ.

တတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ၊ အယံ ဂဒြဘော အတ္တနော ဂဒြဘဘာဝံ အဇာနာပေတွာ သီဟစမ္မေန ပါရုတော စိရမ္ပိ ကာလံ ဟရိတံ ယဝံ ခါဒေယျာတိ အတ္ထော. ရဝမာနောဝ ဒူသယီတိ အတ္တနော ပန ဂဒြဘရဝံ ရဝမာနောဝေသ အတ္တာနံ ဒူသယိ၊ နတ္ထေတ္ထ သီဟစမ္မဿ ဒေါသောတိ. တသ္မိံ ဧဝံ ကထေန္တေယေဝ ဂဒြဘော တတ္ထေဝ နိပန္နော မရိ၊ ဝါဏိဇောပိ တံ ပဟာယ ပက္ကာမိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဝါဏိဇော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ဂဒြဘော ကောကာလိကော၊ ပဏ္ဍိတကဿကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သီဟစမ္မဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၁၉၀] ၁၀. သီလာနိသံသဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပဿ သဒ္ဓါယ သီလဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ သဒ္ဓံ ဥပါသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သဒ္ဓေါ ပသန္နော အရိယသာဝကော ဧကဒိဝသံ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆန္တော သာယံ အစိရဝတိနဒီတီရံ ဂန္တွာ နာဝိကေ နာဝံ တီရေ ဌပေတွာ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဂတေ တိတ္ထေ နာဝံ အဒိသွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ နဒိံ ဩတရိ၊ ပါဒါ ဥဒကမှိ န ဩသီဒိံသု. သော ပထဝီတလေ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ဝေမဇ္ဈံ ဂတကာလေ ဝီစိံ ပဿိ. အထဿ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏာ ပီတိ မန္ဒာ ဇာတာ၊ ပါဒါ ဩသီဒိတုံ အာရဘိံသု၊ သော ပုန ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဒဠှံ ကတွာ ဥဒကပိဋ္ဌေနေဝ ဂန္တွာ ဇေတဝနံ ပဝိသိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ဥပါသက၊ ကစ္စိ မဂ္ဂံ အာဂစ္ဆန္တော အပ္ပကိလမထေန အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ ဥဒကပိဋ္ဌေ ပတိဋ္ဌံ လဘိတွာ ပထဝိံ မဒ္ဒန္တော ဝိယ အာဂတောမှီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ခေါ ပန၊ ဥပါသက၊ တွညေဝ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရိတွာ ပတိဋ္ဌံ လဒ္ဓေါ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဥပါသကာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ နာဝါယ ဘိန္နာယ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တာ ပတိဋ္ဌံ လဘိံသူ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ သောတာပန္နော အရိယသာဝကော ဧကေန နှာပိတကုဋုမ္ဗိကေန သဒ္ဓိံ နာဝံ အဘိရုဟိ၊ တဿ နှာပိတဿ ဘရိယာ ‘‘အယျ၊ ဣမဿ သုခဒုက္ခံ တဝ ဘာရော’’တိ နှာပိတံ တဿ ဥပါသကဿ ဟတ္ထေ နိက္ခိပိ. အထ သာ နာဝါ သတ္တမေ ဒိဝသေ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ဘိန္နာ၊ တေပိ ဒွေ ဇနာ ဧကသ္မိံ ဖလကေ နိပန္နာ ဧကံ ဒီပကံ ပါပုဏိံသု. တတ္ထ သော နှာပိတော သကုဏေ မာရေတွာ ပစိတွာ ခါဒန္တော ဥပါသကဿပိ ဒေတိ. ဥပါသကော ‘‘အလံ မယှ’’န္တိ န ခါဒတိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ အမှာကံ ဌပေတွာ တီဏိ သရဏာနိ အညာ ပတိဋ္ဌာ နတ္ထီ’’တိ. သော တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏေ အနုဿရိ. အထဿာနုသရန္တဿ တသ္မိံ ဒီပကေ နိဗ္ဗတ္တော နာဂရာဇာ အတ္တနော သရီရံ မဟာနာဝံ ကတွာ မာပေသိ၊ သမုဒ္ဒဒေဝတာ နိယာမကော အဟောသိ၊ နာဝါ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ပူရယိတ္ထ၊ တယော ကူပကာ ဣန္ဒနီလမဏိမယာ အဟေသုံ၊ သုဝဏ္ဏမယော လင်္ကာရော၊ ရဇတမယာနိ ယောတ္တာနိ၊ သုဝဏ္ဏမယာနိ ယဋ္ဌိဖိယာနိ.

သမုဒ္ဒဒေဝတာ နာဝါယ ဌတွာ ‘‘အတ္ထိ ဇမ္ဗုဒီပဂမိကာ’’တိ ဃောသေသိ. ဥပါသကော ‘‘မယံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ဧဟိ၊ နာဝံ အဘိရုဟာတိ. သော နာဝံ အဘိရုဟိတွာ နှာပိတံ ပက္ကောသိ၊ သမုဒ္ဒဒေဝတာ – ‘‘တုယှညေဝ လဗ္ဘတိ၊ န ဧတဿာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘ဧတဿ သီလဂုဏာစာရော နတ္ထိ၊ တံ ကာရဏံ. အဟဉှိ တုယှံ နာဝံ အာဟရိံ၊ န ဧတဿာ’’တိ. ‘‘ဟောတု၊ အဟံ အတ္တနာ ဒိန္နဒါနေန ရက္ခိတသီလေန ဘာဝိတဘာဝနာယ ဧတဿ ပတ္တိံ ဒမ္မီ’’တိ. နှာပိတော ‘‘အနုမောဒါမိ၊ သာမီ’’တိ အာဟ. ဒေဝတာ ‘‘ဣဒါနိ ဂဏှိဿာမီ’’တိ တမ္ပိ အာရောပေတွာ ဥဘောပိ ဇနေ သမုဒ္ဒါ နိက္ခာမေတွာ နဒိယာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဒွိန္နမ္ပိ တေသံ ဂေဟေ ဓနံ ပတိဋ္ဌပေတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတေဟေဝ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေါ နာမ ကာတဗ္ဗော. သစေ ဟိ ဣမဿ နှာပိတဿ ဣမိနာ ဥပါသကေန သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေါ နာဘဝိဿ၊ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေယေဝ နဿိဿာ’’တိ ပဏ္ဍိတသံသဂ္ဂဂုဏံ ကထယမာနာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

၇၉. ‘‘ပဿ သဒ္ဓါယ သီလဿ၊ စာဂဿ စ အယံ ဖလံ၊

နာဂေါ နာဝါယ ဝဏ္ဏေန၊ သဒ္ဓံ ဝဟတုပါသကံ.

၈၀. ‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ၊ သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတဉှိ သန္နိဝါသေန၊ သောတ္ထိံ ဂစ္ဆတိ နှာပိတော’’တိ.

တတ္ထ ပဿာတိ ကဉ္စိ အနိယမေတွာ ပဿထာတိ အာလပတိ. သဒ္ဓါယာတိ လောကိယလောကုတ္တရာယ သဒ္ဓါယ. သီလေပိ ဧသေဝ နယော. စာဂဿာတိ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂဿ စေဝ ကိလေသပရိစ္စာဂဿ စ. အယံ ဖလန္တိ ဣဒံ ဖလံ၊ ဂုဏံ အာနိသံသန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ စာဂဿ စ ဖလံ ပဿ၊ အယံ နာဂေါ နာဝါယ ဝဏ္ဏေနာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နာဝါယ ဝဏ္ဏေနာတိ နာဝါယ သဏ္ဌာနေန. သဒ္ဓန္တိ တီသု ရတနေသု ပတိဋ္ဌိတသဒ္ဓံ. သဗ္ဘိရေဝါတိ ပဏ္ဍိတေဟိယေဝ. သမာသေထာတိ ဧကတော အာဝသေယျ၊ ဥပဝသေယျာတိ အတ္ထော. ကုဗ္ဗေထာတိ ကရေယျ. သန္ထဝန္တိ မိတ္တသန္ထဝံ. တဏှာသန္ထဝေါ ပန ကေနစိပိ သဒ္ဓိံ န ကာတဗ္ဗော. နှာပိတောတိ နှာပိတကုဋုမ္ဗိကော. ‘‘နဟာပိတော’’တိပိ ပါဌော.

ဧဝံ သမုဒ္ဒဒေဝတာ အာကာသေ ဌတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဩဝဒိတွာ နာဂရာဇာနံ ဂဏှိတွာ အတ္တနော ဝိမာနမေဝ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – သစ္စပရိယောသာနေ ဥပါသကော သကဒါဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ သောတာပန္နဥပါသကော ပရိနိဗ္ဗာယိ၊ နာဂရာဇာ သာရိပုတ္တော အဟောသိ၊ သမုဒ္ဒဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သီလာနိသံသဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

အသဒိသဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

အသဒိသဉ္စ သင်္ဂါမံ၊ ဝါလောဒကံ ဂိရိဒတ္တံ၊

နဘိရတိ ဒဓိဝါဟံ၊ စတုမဋ္ဌံ သီဟကောဋ္ဌံ၊

သီဟစမ္မံ သီလာနိသံသံ.