၂. သန္ထဝဝဂ္ဂေါ

[၁၆၁] ၁. ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

န သန္ထဝံ ကာပုရိသေန ကယိရာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဒုဗ္ဗစဇာတိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ဝတ္ထု နဝကနိပါတေ ဂိဇ္ဈဇာတကေ (ဇာ. ၁.၉.၁ အာဒယော) အာဝိဘဝိဿတိ. သတ္ထာ ပန တံ ဘိက္ခုံ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဒုဗ္ဗစတာယ ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ အကတွာ မတ္တဟတ္ထိပါဒေဟိ သဉ္စုဏ္ဏိတော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စန္နံ ဣသိသတာနံ ဂဏသတ္ထာ ဟုတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဒါ တေသု တာပသေသု ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တော နာမေကော တာပသော အဟောသိ ဒုဗ္ဗစော အနောဝါဒကော. သော ဧကံ ဟတ္ထိပေါတကံ ပေါသေသိ. ဗောဓိသတ္တော သုတွာ တံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဟတ္ထိပေါတကံ ပေါသေသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သစ္စံ၊ အာစရိယ၊ မတမာတိကံ ဧကံ ဟတ္ထိပေါတကံ ပေါသေမီ’’တိ. ‘‘ဟတ္ထိနော နာမ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တာ ပေါသကေယေဝ မာရေန္တိ၊ မာ တံ ပေါသေဟီ’’တိ. ‘‘တေန ဝိနာ ဝတ္တိတုံ န သက္ကောမိ အာစရိယာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ပညာယိဿသီ’’တိ. သော တေန ပေါသိယမာနော အပရဘာဂေ မဟာသရီရော အဟောသိ.

အထေကသ္မိံ ကာလေ တေ ဣသယော ဝနမူလဖလာဖလတ္ထာယ ဒူရံ ဂန္တွာ တတ္ထေဝ ကတိပါဟံ ဝသိံသု. ဟတ္ထီပိ အဂ္ဂဒက္ခိဏဝါတေ ပဘိန္နမဒေါ ဟုတွာ တဿ ပဏ္ဏသာလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ပါနီယဃဋံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏဖလကံ ခိပိတွာ အာလမ္ဗနဖလကံ လုဉ္စိတွာ ‘‘တံ တာပသံ မာရေတွာဝ ဂမိဿာမီ’’တိ ဧကံ ဂဟနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ တဿ အာဂမနမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တော တဿ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေသံ ပုရတောဝ အာဂစ္ဆန္တော တံ ဒိသွာ ပကတိသညာယေဝဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. အထ နံ သော ဟတ္ထီ ဂဟနဋ္ဌာနာ နိက္ခမိတွာ သောဏ္ဍာယ ပရာမသိတွာ ဘူမိယံ ပါတေတွာ သီသံ ပါဒေန အက္ကမိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ မဒ္ဒိတွာ ကောဉ္စနာဒံ ကတွာ အရညံ ပါဝိသိ. သေသတာပသာ တံ ပဝတ္တိံ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသုံ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကာပုရိသေဟိ နာမ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေါ န ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

၂၁. ‘‘န သန္ထဝံ ကာပုရိသေန ကယိရာ၊ အရိယော အနရိယေန ပဇာနမတ္ထံ၊

စိရာနုဝုတ္ထောပိ ကရောတိ ပါပံ၊ ဂဇော ယထာ ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တံ.

၂၂. ‘‘ယံ တွေဝ ဇညာ သဒိသော မမန္တိ၊ သီလေန ပညာယ သုတေန စာပိ၊

တေနေဝ မေတ္တိံ ကယိရာထ သဒ္ဓိံ၊ သုခေါ ဟဝေ သပ္ပုရိသေန သင်္ဂမော’’တိ.

တတ္ထ န သန္ထဝံ ကာပုရိသေန ကယိရာတိ ကုစ္ဆိတေန ကောဓပုရိသေန သဒ္ဓိံ တဏှာသန္ထဝံ ဝါ မိတ္တသန္ထဝံ ဝါ န ကယိရာထ. အရိယော အနရိယေန ပဇာနမတ္ထန္တိ အရိယောတိ စတ္တာရော အရိယာ အာစာရအရိယော လိင်္ဂအရိယော ဒဿနအရိယော ပဋိဝေဓအရိယောတိ. တေသု အာစာရအရိယော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. သော ပဇာနမတ္ထံ အတ္ထံ ပဇာနန္တော အတ္ထာနတ္ထကုသလော အာစာရေ ဌိတော အရိယပုဂ္ဂလော အနရိယေန နိလ္လဇ္ဇေန ဒုဿီလေန သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ န ကရေယျာတိ အတ္ထော. ကိံ ကာရဏာ? စိရာနုဝုတ္ထောပိ ကရောတိ ပါပန္တိ၊ ယသ္မာ အနရိယော စိရံ ဧကတော အနုဝုတ္ထောပိ တံ ဧကတော နိဝါသံ အဂဏေတွာ ကရောတိ ပါပံ လာမကကမ္မံ ကရောတိယေဝ. ယထာ ကိံ? ဂဇော ယထာ ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တန္တိ၊ ယထာ သော ဂဇော ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တံ မာရေန္တော ပါပံ အကာသီတိ အတ္ထော. ယံ တွေဝ ဇညာ သဒိသော မမန္တိအာဒီသု ယံ တွေဝ ပုဂ္ဂလံ ‘‘အယံ မမ သီလာဒီဟိ သဒိသော’’တိ ဇာနေယျ၊ တေနေဝ သဒ္ဓိံ မေတ္တိံ ကယိရာထ၊ သပ္ပုရိသေန သဒ္ဓိံ သမာဂမော သုခါဝဟောတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အနောဝါဒကေန နာမ န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ သုသိက္ခိတေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣသိဂဏံ ဩဝဒိတွာ ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တဿ သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တော အယံ ဒုဗ္ဗစော အဟောသိ၊ ဂဏသတ္ထာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၁၆၂] ၂. သန္ထဝဇာတကဝဏ္ဏနာ

န သန္ထဝသ္မာ ပရမတ္ထိ ပါပိယောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အဂ္ဂိဇုဟနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ နင်္ဂုဋ္ဌဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၁၄၄ အာဒယော) ကထိတသဒိသမေဝ. ဘိက္ခူ တေ အဂ္ဂိံ ဇုဟန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဇဋိလာ နာနပ္ပကာရံ မိစ္ဆာတပံ ကရောန္တိ၊ အတ္ထိ နု ခေါ ဧတ္ထ ဝုဍ္ဎီ’’တိ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတ္ထကာစိ ဝုဍ္ဎိ နာမ အတ္ထိ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိ အဂ္ဂိဇုဟနေ ဝုဍ္ဎိ အတ္ထီတိ သညာယ စိရံ အဂ္ဂိံ ဇုဟိတွာ တသ္မိံ ကမ္မေ အဝုဍ္ဎိမေဝ ဒိသွာ အဂ္ဂိံ ဥဒကေန နိဗ္ဗာပေတွာ သာခါဒီဟိ ပေါထေတွာ ပုန နိဝတ္တိတွာပိ န ဩလောကေသု’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. မာတာပိတရော တဿ ဇာတဂ္ဂိံ ဂဟေတွာ တံ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသေ ဌိတံ အာဟံသု – ‘‘ကိံ၊ တာတ၊ ဇာတဂ္ဂိံ ဂဟေတွာ အရညေ အဂ္ဂိံ ပရိစရိဿသိ၊ ဥဒါဟု တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ ဃရာဝါသံ ဝသိဿသီ’’တိ. သော ‘‘န မေ ဃရာဝါသေန အတ္ထော၊ အရညေ အဂ္ဂိံ ပရိစရိတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဇာတဂ္ဂိံ ဂဟေတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ပဏ္ဏသာလာယ ဝါသံ ကပ္ပေတွာ အဂ္ဂိံ ပရိစရိ. သော ဧကဒိဝသံ နိမန္တိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သပ္ပိနာ ပါယာသံ လဘိတွာ ‘‘ဣမံ ပါယာသံ မဟာဗြဟ္မုနော ယဇိဿာမီ’’တိ တံ ပါယာသံ အာဟရိတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ‘‘အဂ္ဂိံ တာဝ ဘဝန္တံ သပ္ပိယုတ္တံ ပါယာသံ ပါယေမီ’’တိ ပါယာသံ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိပိ. ဗဟုသိနေဟေ ပါယာသေ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တမတ္တေယေဝ အဂ္ဂိ ဇလိတွာ ပစ္စုဂ္ဂတာဟိ အစ္စီဟိ ပဏ္ဏသာလံ ဈာပေသိ. ဗြာဟ္မဏော ဘီတတသိတော ပလာယိတွာ ဗဟိ ဌတွာ ‘‘ကာပုရိသေဟိ နာမ သန္ထဝေါ န ကာတဗ္ဗော၊ ဣဒါနိ မေ ဣမိနာ အဂ္ဂိနာ ကိစ္ဆေန ကတာ ပဏ္ဏသာလာ ဈာပိတာ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၂၃. ‘‘န သန္ထဝသ္မာ ပရမတ္ထိ ပါပိယော၊ ယော သန္ထဝေါ ကာပုရိသေန ဟောတိ၊

သန္တပ္ပိတော သပ္ပိနာ ပါယသေန၊ ကိစ္ဆာကတံ ပဏ္ဏကုဋိံ အဒယှီ’’တိ.

တတ္ထ န သန္ထဝသ္မာတိ တဏှာသန္ထဝါပိ စ မိတ္တသန္ထဝါပိ စာတိ ဒုဝိဓာပိ ဧတသ္မာ သန္ထဝါ ပရံ ဥတ္တရိ အညံ ပါပတရံ နတ္ထိ၊ လာမကတရံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ယော သန္ထဝေါ ကာပုရိသေနာတိ ယော ပါပကေန ကာပုရိသေန သဒ္ဓိံ ဒုဝိဓောပိ သန္ထဝေါ၊ တတော ပါပတရံ အညံ နတ္ထိ. ကသ္မာ? သန္တပ္ပိတော ။ပေ။အဒယှီတိ၊ ယသ္မာ သပ္ပိနာ စ ပါယာသေန စ သန္တပ္ပိတောပိ အယံ အဂ္ဂိ မယာ ကိစ္ဆေန ကတံ ပဏ္ဏသာလံ ဈာပေသီတိ အတ္ထော.

သော ဧဝံ ဝတွာ ‘‘န မေ တယာ မိတ္တဒုဗ္ဘိနာ အတ္ထော’’တိ တံ အဂ္ဂိံ ဥဒကေန နိဗ္ဗာပေတွာ သာခါဟိ ပေါထေတွာ အန္တောဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဧကံ သာမမိဂိံ သီဟဿ စ ဗျဂ္ဃဿ စ ဒီပိနော စ မုခံ လေဟန္တိံ ဒိသွာ ‘‘သပ္ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝါ ပရံ သေယျော နာမ နတ္ထီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၂၄. ‘‘န သန္ထဝသ္မာ ပရမတ္ထိ သေယျော၊ ယော သန္ထဝေါ သပ္ပုရိသေန ဟောတိ၊

သီဟဿ ဗျဂ္ဃဿ စ ဒီပိနော စ၊ သာမာ မုခံ လေဟတိ သန္ထဝေနာ’’တိ.

တတ္ထ သာမာ မုခံ လေဟတိ သန္ထဝေနာတိ သာမာ နာမ မိဂီ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ သန္ထဝေန သိနေဟေန မုခံ လေဟတီတိ.

ဧဝံ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တော အန္တောဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တေန သမယေန တာပသော အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သန္ထဝဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၁၆၃] ၃. သုသီမဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာဠာ မိဂါ သေတဒန္တာ တဝီမေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဆန္ဒကဒါနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယဉှိ ကဒါစိ ဧကမေဝ ကုလံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒေတိ၊ ကဒါစိ အညတိတ္ထိယာနံ ဒေတိ၊ ကဒါစိ ဂဏဗန္ဓနေန ဗဟူ ဧကတော ဟုတွာ ဒေန္တိ၊ ကဒါစိ ဝီထိသဘာဂေန၊ ကဒါစိ သကလနဂရဝါသိနော ဆန္ဒကံ သံဟရိတွာ ဒါနံ ဒေန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ သကလနဂရဝါသိနော ဆန္ဒကံ သံဟရိတွာ သဗ္ဗပရိက္ခာရဒါနံ သဇ္ဇေတွာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဟုတွာ ဧကစ္စေ ‘‘ဣမံ သဗ္ဗပရိက္ခာရဒါနံ အညတိတ္ထိယာနံ ဒဿာမာ’’တိ အာဟံသု၊ ဧကစ္စေ ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿာ’’တိ. ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ကထာယ ဝတ္တမာနာယ အညတိတ္ထိယသာဝကေဟိ အညတိတ္ထိယာနညေဝ၊ ဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ ‘‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿေဝါ’တိ ဝုတ္တေ သမ္ဗဟုလံ ကရိသာမာ’’တိ သမ္ဗဟုလာယ ကထာယ ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒဿာမာ’’တိ ဝဒန္တာယေဝ ဗဟုကာ ဇာတာ၊ တေသညေဝ ကထာ ပတိဋ္ဌာသိ. အညတိတ္ထိယသာဝကာ ဗုဒ္ဓါနံ ဒါတဗ္ဗဒါနဿ အန္တရာယံ ကာတုံ နာသက္ခိံသု. နာဂရာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သဗ္ဗပရိက္ခာရေ အဒံသု. သတ္ထာ အနုမောဒနံ ကတွာ မဟာဇနံ မဂ္ဂဖလေဟိ ပဗောဓေတွာ ဇေတဝနဝိဟာရမေဝ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃေန ဝတ္တေ ဒဿိတေ ဂန္ဓကုဋိပ္ပမုခေ ဌတွာ သုဂတောဝါဒံ ဒတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ.

သာယနှသမယေ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ အညတိတ္ထိယသာဝကာ ဗုဒ္ဓါနံ ဒါတဗ္ဗဒါနဿ အန္တရာယကရဏတ္ထာယ ဝါယမန္တာပိ အန္တရာယံ ကာတုံ နာသက္ခိံသု၊ တံ သဗ္ဗပရိက္ခာရဒါနံ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ပါဒမူလံ အာဂတံ၊ အဟော ဗုဒ္ဓဗလံ နာမ မဟန္တ’’န္တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတေ အညတိတ္ထိယသာဝကာ ဣဒါနေဝ မယှံ ဒါတဗ္ဗဒါနဿ အန္တရာယကရဏတ္ထာယ ဝါယမန္တိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝါယမိံသု၊ သော ပန ပရိက္ခာရော သဗ္ဗကာလေပိ မမေဝ ပါဒမူလံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ သုသီမော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော တဿ ပုရောဟိတဿ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ တဿ သောဠသဝဿိကကာလေ ပိတာ ကာလမကာသိ. သော ပန ဓရမာနကာလေ ရညော ဟတ္ထိမင်္ဂလကာရကော အဟောသိ. ဟတ္ထီနံ မင်္ဂလကရဏဋ္ဌာနေ အာဘတဥပကရဏဘဏ္ဍဉ္စ ဟတ္ထာလင်္ကာရဉ္စ သဗ္ဗံ သောယေဝ အလတ္ထ. ဧဝမဿ ဧကေကသ္မိံ မင်္ဂလေ ကောဋိမတ္တံ ဓနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အထ တသ္မိံ ကာလေ ဟတ္ထိမင်္ဂလဆဏော သမ္ပာပုဏိ. သေသာ ဗြာဟ္မဏာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဟတ္ထိမင်္ဂလဆဏော သမ္ပတ္တော၊ မင်္ဂလံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပုရောဟိတဗြာဟ္မဏဿ ပန ပုတ္တော အတိဒဟရော၊ နေဝ တယော ဝေဒေ ဇာနာတိ၊ န ဟတ္ထိသုတ္တံ၊ မယံ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကရိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ဗြာဟ္မဏာ ပုရောဟိတပုတ္တဿ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကာတုံ အဒတွာ ‘‘ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကတွာ မယံ ဓနံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဝိစရန္တိ. အထ ‘‘စတုတ္ထေ ဒိဝသေ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ မာတာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘ဟတ္ထိမင်္ဂလကရဏံ နာမ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ အမှာကံ ဝံသော၊ ဝံသော စ နော ဩသက္ကိဿတိ၊ ဓနာ စ ပရိဟာယိဿာမာ’’တိ အနုသောစမာနာ ပရောဒိ.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကသ္မာ၊ အမ္မ၊ ရောဒသီ’’တိ ဝတွာ တံ ကာရဏံ သုတွာ ‘‘နနု၊ အမ္မ၊ အဟံ မင်္ဂလံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘တာတ၊ တွံ နေဝ တယော ဝေဒေ ဇာနာသိ၊ န ဟတ္ထိသုတ္တံ၊ ကထံ မင်္ဂလံ ကရိဿသီ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ ကဒါ ပန ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကရိဿတီ’’တိ? ‘‘ဣတော စတုတ္ထေ ဒိဝသေ၊ တာတာ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ တယော ပန ဝေဒေ ပဂုဏေ ကတွာ ဟတ္ထိသုတ္တံ ဇာနနကအာစရိယော ကဟံ ဝသတီ’’တိ? ‘‘တာတ၊ ဧဝရူပေါ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဣတော ဝီသယောဇနသတမတ္ထကေ ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလာယံ ဝသတီ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ အမှာကံ ဝံသံ န နာသေဿာမိ၊ အဟံ သွေ ဧကဒိဝသေနေဝ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဧကရတ္တေနေဝ တယော ဝေဒေ စ ဟတ္ထိသုတ္တဉ္စ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပုနဒိဝသေ အာဂန္တွာ စတုတ္ထေ ဒိဝသေ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကရိဿာမိ၊ မာ ရောဒီ’’တိ မာတရံ သမဿာသေတွာ ပုနဒိဝသေ ဗောဓိသတ္တော ပါတောဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ဧကကောဝ နိက္ခမိတွာ ဧကဒိဝသေနေဝ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

အထ နံ အာစရိယော ‘‘ကုတော အာဂတောသိ၊ တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဗာရာဏသိတော၊ အာစရိယာ’’တိ. ‘‘ကေနတ္ထေနာ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ သန္တိကေ တယော ဝေဒေ စ ဟတ္ထိသုတ္တဉ္စ ဥဂ္ဂဏှနတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ ဥဂ္ဂဏှာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘အာစရိယ၊ မယှံ ကမ္မံ အစ္စာယိက’’န္တိ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ ‘‘အဟံ ဧကဒိဝသေနေဝ ဝီသယောဇနသတံ အာဂတော၊ အဇ္ဇေဝေကရတ္တိံ မယှမေဝ ဩကာသံ ကရောထ၊ ဣတော တတိယဒိဝသေ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ဘဝိဿတိ၊ အဟံ ဧကေနေဝ ဥဒ္ဒေသမဂ္ဂေန သဗ္ဗံ ဥဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ အာစရိယံ ဩကာသံ ကာရေတွာ အာစရိယဿ ဘုတ္တကာလေ သယံ ဘုဉ္ဇိတွာ အာစရိယဿ ပါဒေ ဓောဝိတွာ သဟဿတ္ထဝိကံ ပုရတော ဌပေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ပရိယတ္တိံ ပဋ္ဌပေတွာ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ တယော ဝေဒေ စ ဟတ္ထိသုတ္တဉ္စ နိဋ္ဌပေတွာ ‘‘အညောပိ အတ္ထိ၊ အာစရိယာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘နတ္ထိ တာတ၊ သဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာစရိယ၊ ဣမသ္မိံ ဂန္ထေ ဧတ္တကံ ပဒပစ္စာဘဋ္ဌံ၊ ဧတ္တကံ သဇ္ဈာယသမ္မောဟဋ္ဌာနံ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှေ အန္တေဝါသိကေ ဧဝံ ဝါစေယျာထာ’’တိ အာစရိယဿ သိပ္ပံ သောဓေတွာ ပါတောဝ ဘုဉ္ဇိတွာ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ ဧကဒိဝသေနေဝ ဗာရာဏသိံ ပစ္စာဂန္တွာ မာတရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဥဂ္ဂဟိတံ တေ၊ တာတ၊ သိပ္ပ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာမ၊ အမ္မာ’’တိ ဝတွာ မာတရံ ပရိတောသေသိ.

ပုနဒိဝသေ ဟတ္ထိမင်္ဂလဆဏော ပဋိယာဒိယိတ္ထ. သတမတ္တေ ဟတ္ထိသောဏ္ဍာလင်္ကာရေ စ သုဝဏ္ဏဒ္ဓဇေ ဟေမဇာလသဉ္ဆန္နေ ကတွာ ဌပေသုံ၊ ရာဇင်္ဂဏံ အလင်္ကရိံသု. ဗြာဟ္မဏာ ‘‘မယံ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကရိဿာမ၊ မယံ ကရိဿာမာ’’တိ မဏ္ဍိတပသာဓိတာ အဋ္ဌံသု. သုသီမောပိ ရာဇာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော ဥပကရဏဘဏ္ဍံ ဂါဟာပေတွာ မင်္ဂလဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. ဗောဓိသတ္တောပိ ကုမာရပရိဟာရေန အလင်္ကတော အတ္တနော ပရိသာယ ပုရက္ခတပရိဝါရိတော ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ မဟာရာဇ၊ တုမှေ အမှာကံ ဝံသဉ္စ အတ္တနော ဝံသဉ္စ နာသေတွာ ‘အညေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကာရေတွာ ဟတ္ထာလင်္ကာရဉ္စ ဥပကရဏာနိ စ တေသံ ဒဿာမာ’တိ အဝစုတ္ထာ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၂၅. ‘‘ကာဠာ မိဂါ သေတဒန္တာ တဝီမေ၊ ပရောသတံ ဟေမဇာလာဘိဆန္နာ၊

တေ တေ ဒဒါမီတိ သုသီမ ဗြူသိ၊ အနုဿရံ ပေတ္တိပိတာမဟာန’’န္တိ.

တတ္ထ တေ တေ ဒဒါမီတိ သုသီမ ဗြူသီတိ တေ ဧတေ တဝ သန္တကေ ‘‘ကာဠာ မိဂါ သေတဒန္တာ’’တိ ဧဝံ ဂတေ ပရောသတံ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတေ ဟတ္ထီ အညေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒဒါမီတိ သစ္စံ ကိရ၊ ဘော သုသီမ၊ ဧဝံ ဗြူသီတိ အတ္ထော. အနုဿရံ ပေတ္တိပိတာမဟာနန္တိ အမှာကဉ္စ အတ္တနော စ ဝံသေ ပိတုပိတာမဟာနံ အာစိဏ္ဏံ သရန္တောယေဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ၊ ယာဝ သတ္တမကုလပရိဝဋ္ဋာ တုမှာကံ ပေတ္တိပိတာမဟာနံ အမှာကံ ပေတ္တိပိတာမဟာ စ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကရောန္တိ၊ သော တွံ ဧဝံ အနုဿရန္တောပိ အမှာကဉ္စ အတ္တနော စ ဝံသံ နာသေတွာ သစ္စံ ကိရ ဧဝံ ဗြူသီတိ.

သုသီမော ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၂၆. ‘‘ကာဠာ မိဂါ သေတဒန္တာ မမီမေ၊ ပရောသတံ ဟေမဇာလာဘိဆန္နာ၊

တေ တေ ဒဒါမီတိ ဝဒါမိ မာဏဝ၊ အနုဿရံ ပေတ္တိပိတာမဟာန’’န္တိ.

တတ္ထ တေ တေ ဒဒါမီတိ တေ ဧတေ ဟတ္ထီ အညေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒဒါမီတိ သစ္စမေဝ မာဏဝ ဝဒါမိ၊ နေဝ ဟတ္ထီ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒဒါမီတိ အတ္ထော. အနုဿရန္တိ ပေတ္တိပိတာမဟာနံ ကိရိယံ အနုဿရာမိယေဝ၊ နော နာနုဿရာမိ၊ အမှာကံ ပေတ္တိပိတာမဟာနံ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ တုမှာကံ ပေတ္တိပိတာမဟာ ကရောန္တီတိ ပန အနုဿရန္တောပိ ဧဝံ ဝဒါမိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယေနေဝမာဟ.

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာရာဇ၊ အမှာကဉ္စ အတ္တနော စ ဝံသံ အနုဿရန္တောယေဝ ကသ္မာ မံ ဌပေတွာ အညေဟိ ဟတ္ထိမင်္ဂလံ ကာရာပေထာ’’တိ. ‘‘တွံ ကိရ၊ တာတ၊ တယော ဝေဒေ ဟတ္ထိသုတ္တဉ္စ န ဇာနာသီ’’တိ မယှံ အာရောစေသုံ၊ တေနာဟံ အညေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ကာရာပေမီတိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတ္တကေသု ဗြာဟ္မဏေသု ဧကဗြာဟ္မဏောပိ တီသု ဝေဒေသု ဝါ ဟတ္ထိသုတ္တေသု ဝါ ဧကဒေသမ္ပိ ယဒိ မယာ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ သမတ္တော အတ္ထိ၊ ဥဋ္ဌဟတု၊ တယောပိ ဝေဒေ ဟတ္ထိသုတ္တဉ္စ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထိမင်္ဂလကရဏေန မံ ဌပေတွာ အညော သကလဇမ္ဗုဒီပေပိ ဇာနန္တော နာမ နတ္ထီ’’တိ သီဟနာဒံ နဒိ. ဧကဗြာဟ္မဏောပိ တဿ ပဋိသတ္တု ဟုတွာ ဥဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိ. ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ကုလဝံသံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ မင်္ဂလံ ကတွာ ဗဟုံ ဓနံ အာဒါယ အတ္တနော နိဝေသနံ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ကေစိ သောတာပန္နာ အဟေသုံ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ကေစိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ‘‘တဒါ မာတာ မဟာမာယာ အဟောသိ၊ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ၊ သုသီမော ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော သာရိပုတ္တော၊ မာဏဝေါ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သုသီမဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၁၆၄] ၄. ဂိဇ္ဈဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယံ နု ဂိဇ္ဈော ယောဇနသတန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ မာတုပေါသကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု သာမဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၂၉၆ အာဒယော) အာဝိဘဝိဿတိ. သတ္ထာ ပန တံ ဘိက္ခုံ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဂိဟီ ပေါသေသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ပန တေ ဟောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မာတာပိတရော မေ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ တဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ ‘‘မာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ ဘိက္ခုံ ဥဇ္ဈာယိတ္ထ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိ ဂုဏဝသေန အညာတကာနမ္ပိ ဥပကာရံ အကံသု၊ ဣမဿ ပန မာတာပိတူနံ ဥပကာရကရဏံ ဘာရောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတေ ဂိဇ္ဈယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မာတာပိတရော ပေါသေတိ. အထေကသ္မိံ ကာလေ မဟတီ ဝါတဝုဋ္ဌိ အဟောသိ. ဂိဇ္ဈာ ဝါတဝုဋ္ဌိံ သဟိတုံ အသက္ကောန္တာ သီတဘယေန ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပါကာရသမီပေ စ ပရိခါသမီပေ စ သီတေန ကမ္ပမာနာ နိသီဒိံသု. တဒါ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ နဂရာ နိက္ခမိတွာ နှာယိတုံ ဂစ္ဆန္တော တေ ဂိဇ္ဈေ ကိလမန္တေ ဒိသွာ ဧကသ္မိံ အနောဝဿကဋ္ဌာနေ သန္နိပါတေတွာ အဂ္ဂိံ ကာရာပေတွာ ဂေါသုသာနံ ပေသေတွာ ဂေါမံသံ အာဟရာပေတွာ တေသံ ဒါပေတွာ အာရက္ခံ ဌပေသိ. ဂိဇ္ဈာ ဝူပသန္တာယ ဝါတဝုဋ္ဌိယာ ကလ္လသရီရာ ဟုတွာ ပဗ္ဗတမေဝ အဂမံသု. တေ တတ္ထေဝ သန္နိပတိတွာ ဧဝံ မန္တယိံသု – ‘‘ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိနာ အမှာကံ ဥပကာရော ကတော၊ ကတူပကာရဿ စ နာမ ပစ္စုပကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှေသု ယော ယံ ဝတ္ထံ ဝါ အာဘရဏံ ဝါ လဘတိ၊ တေန တံ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ အာကာသင်္ဂဏေ ပါတေတဗ္ဗ’’န္တိ.

တတော ပဋ္ဌာယ ဂိဇ္ဈာ မနုဿာနံ ဝတ္ထာဘရဏာနိ အာတပေ သုက္ခာပေန္တာနံ ပမာဒံ ဩလောကေတွာ သေနာ ဝိယ မံသပေသိံ သဟသာ ဂဟေတွာ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ အာကာသင်္ဂဏေ ပါတေန္တိ. သော ဂိဇ္ဈာနံ အာဟရဏဘာဝံ ဉတွာ သဗ္ဗာနိ တာနိ ဝိသုံယေဝ ဌပေသိ. ‘‘ဂိဇ္ဈာ နဂရံ ဝိလုမ္ပန္တီ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘ဧကံ ဂိဇ္ဈမ္ပိ တာဝ ဂဏှထ၊ သဗ္ဗံ အာဟရာပေဿာမီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ပါသေ စေဝ ဇာလာနိ စ ဩဍ္ဍာပေသိ. မာတုပေါသကဂိဇ္ဈော ပါသေ ဗဇ္ဈိ၊ တံ ဂဟေတွာ ‘‘ရညော ဒဿေဿာမာ’’တိ နေန္တိ. ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော တေ မနုဿေ ဂိဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘မာ ဣမံ ဂိဇ္ဈံ ဗာဓယိံသူ’’တိ သဒ္ဓိညေဝ အဂမာသိ. ဂိဇ္ဈံ ရညော ဒဿေသုံ. အထ နံ ရာဇာ ပုစ္ဆိ – ‘‘တုမှေ နဂရံ ဝိလုမ္ပိတွာ ဝတ္ထာဒီနိ ဂဏှထာ’’တိ. ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကဿ တာနိ ဒိန္နာနီ’’တိ? ‘‘ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဿာ’’တိ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘အမှာကံ တေန ဇီဝိတံ ဒွိန္နံ၊ ဥပကာရဿ နာမ ပစ္စုပကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ အဒမှာ’’တိ. အထ နံ ရာဇာ ‘‘ဂိဇ္ဈာ ကိရ ယောဇနသတမတ္ထကေ ဌတွာ ကုဏပံ ပဿန္တိ၊ ကသ္မာ တွံ အတ္တနော ဩဍ္ဍိတံ ပါသံ န ပဿသီ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၂၇. ‘‘ယံ နု ဂိဇ္ဈော ယောဇနသတံ၊ ကုဏပါနိ အဝေက္ခတိ၊

ကသ္မာ ဇာလဉ္စ ပါသဉ္စ၊ အာသဇ္ဇာပိ န ဗုဇ္ဈသီ’’တိ.

တတ္ထ ယန္တိ နိပါတမတ္တံ၊ နူတိ နာမတ္ထေ နိပါတော. ဂိဇ္ဈော နာမ ယောဇနသတံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတာနိ ကုဏပါနိ အဝေက္ခတိ၊ ပဿတီတိ အတ္ထော. အာသဇ္ဇာပီတိ အာသာဒေတွာပိ၊ သမ္ပာပုဏိတွာပီတိ အတ္ထော. ‘‘တွံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဩဍ္ဍိတံ ဇာလဉ္စ ပါသဉ္စ ပတွာပိ ကသ္မာ န ဗုဇ္ဈသီ’’တိ ပုစ္ဆိ.

ဂိဇ္ဈော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၂၈. ‘‘ယဒါ ပရာဘဝေါ ဟောတိ၊ ပေါသော ဇီဝိတသင်္ခယေ၊

အထ ဇာလဉ္စ ပါသဉ္စ၊ အာသဇ္ဇာပိ န ဗုဇ္ဈတီ’’တိ.

တတ္ထ ပရာဘဝေါတိ ဝိနာသော. ပေါသောတိ သတ္တော.

ဂိဇ္ဈဿ ဝစနံ သုတွာ ရာဇာ သေဋ္ဌိံ ပုစ္ဆိ – ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ မဟာသေဋ္ဌိ၊ ဂိဇ္ဈေဟိ တုမှာကံ ဂေဟေ ဝတ္ထာဒီနိ အာဘတာနီ’’တိ. ‘‘သစ္စံ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကဟံ တာနီ’’တိ? ‘‘ဒေဝ၊ မယာ တာနိ သဗ္ဗာနိ ဝိသုံ ဌပိတာနိ၊ ယံ ယေသံ သန္တကံ၊ တံ တေသံ ဒဿာမိ၊ ဣမံ ဂိဇ္ဈံ ဝိဿဇ္ဇေထာ’’တိ ဂိဇ္ဈံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ မဟာသေဋ္ဌိံ သဗ္ဗေသံ သန္တကာနိ ဒါပေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ မာတုပေါသကဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ သာရိပုတ္တော၊ မာတုပေါသကဂိဇ္ဈော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဂိဇ္ဈဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၁၆၅] ၅. နကုလဇာတကဝဏ္ဏနာ

သဒ္ဓိံ ကတွာ အမိတ္တေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သေဏိဘဏ္ဍနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဥရဂဇာတကေ (ဇာ. ၁.၂.၇-၈) ကထိတသဒိသမေဝ. ဣဓာပိ သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ ဒွေ မဟာမတ္တာ ဣဒါနေဝ မယာ သမဂ္ဂါ ကတာ၊ ပုဗ္ဗေပါဟံ ဣမေ သမဂ္ဂေ အကာသိံယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥဉ္ဆာစရိယာယ ဝနမူလဖလာဟာရော ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဿ စင်္ကမနကောဋိယံ ဧကသ္မိံ ဝမ္မိကေ နကုလော၊ တဿေဝ သန္တိကေ ဧကသ္မိံ ရုက္ခဗိလေ သပ္ပေါ စ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တေ ဥဘောပိ အဟိနကုလာ နိစ္စကာလံ ကလဟံ ကရောန္တိ. ဗောဓိသတ္တော တေသံ ကလဟေ အာဒီနဝဉ္စ မေတ္တာဘာဝနာယ စ အာနိသံသံ ကထေတွာ ‘‘ကလဟံ နာမ အကတွာ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩဝဒိတွာ ဥဘောပိ တေ သမဂ္ဂေ အကာသိ. အထ သပ္ပဿ ဗဟိနိက္ခန္တကာလေ နကုလော စင်္ကမနကောဋိယံ ဝမ္မိကဿ ဗိလဒွါရေ သီသံ နီဟရိတွာ မုခံ ဝိဝရိတွာ နိပန္နော အဿသန္တော ပဿသန္တော နိဒ္ဒံ ဥပဂဉ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော တံ တထာ နိဒ္ဒါယမာနံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ တေ နိဿာယ ဘယံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၂၉. ‘‘သန္ဓိံ ကတွာ အမိတ္တေန၊ အဏ္ဍဇေန ဇလာဗုဇ၊

ဝိဝရိယ ဒါဌံ သေသိ၊ ကုတော တေ ဘယမာဂတ’’န္တိ.

တတ္ထ သန္ဓိံ ကတွာတိ မိတ္တဘာဝံ ကရိတွာ. အဏ္ဍဇေနာတိ အဏ္ဍကောသေ နိဗ္ဗတ္တေန နာဂေန. ဇလာဗုဇာတိ နကုလံ အာလပတိ. သော ဟိ ဇလာဗုမှိ ဇာတတ္တာ ‘‘ဇလာဗုဇော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိဝရိယာတိ ဝိဝရိတွာ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တေန ဝုတ္တော နကုလော ‘‘အယျ၊ ပစ္စာမိတ္တော နာမ န အဝဇာနိတဗ္ဗော အာသင်္ကိတဗ္ဗောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၃၀. ‘‘သင်္ကေထေဝ အမိတ္တသ္မိံ၊ မိတ္တသ္မိမ္ပိ န ဝိဿသေ၊

အဘယာ ဘယမုပ္ပန္နံ၊ အပိ မူလာနိ ကန္တတီ’’တိ.

တတ္ထ အဘယာ ဘယမုပ္ပန္နန္တိ န ဣတော တေ ဘယမုပ္ပန္နန္တိ အဘယော၊ ကော သော? မိတ္တော. ယဉှိ မိတ္တသ္မိမ္ပိ ဝိဿာသေ သတိ တတော ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ မူလာနိပိ ကန္တတိ၊ မိတ္တဿ သဗ္ဗရန္ဓာနံ ဝိဒိတတ္တာ မူလဃစ္စာယ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထော.

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မာ ဘာယိ၊ ယထာ သပ္ပေါ တယိ န ဒုဗ္ဘတိ၊ ဧဝမဟံ ကရိဿာမိ၊ တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ တသ္မိံ အာသင်္ကံ မာ ကရီ’’တိ ဩဝဒိတွာ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ. တေပိ ယထာကမ္မံ ဂတာ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သပ္ပေါ စ နကုလော စ ဣမေ ဒွေ မဟာမတ္တာ အဟေသုံ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

နကုလဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၁၆၆] ၆. ဥပသာဠကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဥပသာဠကနာမာနီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥပသာဠကံ နာမ သုသာနသုဒ္ဓိကံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ အဍ္ဎော အဟောသိ မဟဒ္ဓနော၊ ဒိဋ္ဌိဂတိကတ္တာ ပန ဓုရဝိဟာရေ ဝသန္တာနမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ သင်္ဂဟံ နာမ န အကာသိ. ပုတ္တော ပနဿ ပဏ္ဍိတော အဟောသိ ဉာဏသမ္ပန္နော. သော မဟလ္လကကာလေ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘မာ ခေါ မံ၊ တာတ၊ အညဿ ဝသလဿ ဈာပိတသုသာနေ ဈာပေဟိ၊ ဧကသ္မိံ ပန အနုစ္ဆိဋ္ဌသုသာနေယေဝ မံ ဈာပေယျာသီ’’တိ. ‘‘တာတ၊ အဟံ တုမှာကံ ဈာပေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဌာနံ န ဇာနာမိ၊ သာဓု ဝတ မံ အာဒါယ ဂန္တွာ ‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ မံ ဈာပေယျာသီ’တိ တုမှေဝ အာစိက္ခထာ’’တိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ တံ အာဒါယ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ဂိဇ္ဈကူဋမတ္ထကံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘တာတ၊ ဣဒံ အညဿ ဝသလဿ အဈာပိတဋ္ဌာနံ၊ ဧတ္ထ မံ ဈာပေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတာ ဩတရိတုံ အာရဘိ.

သတ္ထာ ပန တံ ဒိဝသံ ပစ္စူသကာလေ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝေ ဩလောကေန္တော တေသံ ပိတာပုတ္တာနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယံ အဒ္ဒသ. တသ္မာ မဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဌိတလုဒ္ဒကော ဝိယ ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ တေသံ ပဗ္ဗတမတ္ထကာ ဩတရန္တာနံ အာဂမယမာနော နိသီဒိ၊ တေ ဩတရန္တာ သတ္ထာရံ အဒ္ဒသံသု. သတ္ထာ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော ‘‘ကဟံ ဂမိဿထ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ပုစ္ဆိ. မာဏဝေါ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘တေန ဟိ ဧဟိ၊ တဝ ပိတရာ အာစိက္ခိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဥဘော ပိတာပုတ္တေ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကံ အာရုယှ ‘‘ကတရံ ဌာန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. မာဏဝေါ ‘‘ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရံ အာစိက္ခိ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ မာဏဝ၊ တဝ ပိတာ ဣဒါနေဝ သုသာနသုဒ္ဓိကော၊ ပုဗ္ဗေပိ သုသာနသုဒ္ဓိကောဝ၊ န စေသ ဣဒါနေဝ ‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ မံ ဈာပေယျာသီ’တိ တဝ အာစိက္ခတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ အတ္တနော ဈာပိတဘာဝံ အာစိက္ခီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဣမသ္မိညေဝ ရာဇဂဟေ အယမေဝ ဥပသာဠကော ဗြာဟ္မဏော အယမေဝဿ ပုတ္တော အဟောသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပရိပုဏ္ဏသိပ္ပေါ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနကီဠံ ကီဠန္တော ဟိမဝန္တပဒေသေ စိရံ ဝသိတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝိဟာသိ. တဒါ သော ဗြာဟ္မဏော ဣမိနာဝ နိယာမေန ပုတ္တံ ဝတွာ ပုတ္တေန ‘‘တုမှေယေဝ မေ တထာရူပံ ဌာနံ အာစိက္ခထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣဒမေဝ ဌာန’’န္တိ အာစိက္ခိတွာ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ဩတရန္တော ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ တဿ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိ. ဗောဓိသတ္တော ဣမိနာဝ နိယာမေန ပုစ္ဆိတွာ မာဏဝဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဧဟိ၊ တဝ ပိတရာ အာစိက္ခိတဋ္ဌာနဿ ဥစ္ဆိဋ္ဌဘာဝံ ဝါ အနုစ္ဆိဋ္ဌဘာဝံ ဝါ ဇာနိဿာမာ’’တိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတမတ္ထကံ အာရုယှ ‘‘ဣဒံ တိဏ္ဏံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရံ အနုစ္ဆိဋ္ဌဋ္ဌာန’’န္တိ မာဏဝေန ဝုတ္တေ ‘‘မာဏဝ၊ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဈာပိတကာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ၊ တဝေဝ ပိတာ ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏကုလေယေဝ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပသာဠကောယေဝ နာမ ဟုတွာ ဣမသ္မိံယေဝ ပဗ္ဗတန္တရေ စုဒ္ဒသ ဇာတိသဟဿာနိ ဈာပိတော. ပထဝိယဉှိ အဈာပိတဋ္ဌာနံ ဝါ အသုသာနဋ္ဌာနံ ဝါ သီသာနံ အနိဝေသိတဋ္ဌာနံ ဝါ လဒ္ဓုံ န သက္ကာ’’တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ –

၃၁. ‘‘ဥပသာဠကနာမာနိ၊ သဟဿာနိ စတုဒ္ဒသ၊

အသ္မိံ ပဒေသေ ဒဍ္ဎာနိ၊ နတ္ထိ လောကေ အနာမတံ.

၃၂. ‘‘ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ၊ အဟိံသာ သံယမော ဒမော၊

ဧတံ အရိယာ သေဝန္တိ၊ ဧတံ လောကေ အနာမတ’’န္တိ.

တတ္ထ အနာမတန္တိ မတဋ္ဌာနံ. တဉှိ ဥပစာရဝသေန ‘‘အမတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ပဋိသေဓေန္တော ‘‘အနာမတ’’န္တိ အာဟ. ‘‘အနမတ’’န္တိပိ ပါဌော၊ လောကသ္မိဉှိ အနမတဋ္ဌာနံ အသုသာနံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စာတိ ယသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ စတုသစ္စဝတ္ထုကံ ပုဗ္ဗဘာဂသစ္စဉာဏဉ္စ လောကုတ္တရဓမ္မော စ အတ္ထိ. အဟိံသာတိ ပရေသံ အဝိဟေသာ အဝိဟေဌနာ. သံယမောတိ သီလသံယမော. ဒမောတိ ဣန္ဒြိယဒမနံ. ဣဒဉ္စ ဂုဏဇာတံ ယမှိ ပုဂ္ဂလေ အတ္ထိ၊ ဧတံ အရိယာ သေဝန္တီတိ၊ အရိယာ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ ဧတံ ဌာနံ သေဝန္တိ၊ ဧဝရူပံ ပုဂ္ဂလံ ဥပသင်္ကမန္တိ ဘဇန္တီတိ အတ္ထော. ဧတံ လောကေ အနာမတန္တိ ဧတံ ဂုဏဇာတံ လောကေ အမတဘာဝသာဓနတော အနာမတံ နာမ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ပိတာပုတ္တာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥဘော ပိတာပုတ္တာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. ‘‘တဒါ ပိတာပုတ္တာဝ ဧတရဟိ ပိတာပုတ္တာ အဟေသုံ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဥပသာဠကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၁၆၇] ၇. သမိဒ္ဓိဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဘုတွာ ဘိက္ခသိ ဘိက္ခူတိ ဣဒံ သတ္ထာ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ တပေါဒါရာမေ ဝိဟရန္တော သမိဒ္ဓိထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကဒိဝသဉှိ အာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ သဗ္ဗရတ္တိံ ပဓာနံ ပဒဟိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယ နှတွာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ အတ္တဘာဝံ သုက္ခာပယမာနော အန္တရဝါသကံ နိဝါသေတွာ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ သုပရိကမ္မကတာ ဝိယ သုဝဏ္ဏပဋိမာ. အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိယာယေဝ ဟိဿ ‘‘သမိဒ္ဓီ’’တိ နာမံ အဟောသိ. အထဿ သရီရသောဘဂ္ဂံ ဒိသွာ ဧကာ ဒေဝဓီတာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ထေရံ ဧဝမာဟ – ‘‘တွံ ခေါသိ၊ ဘိက္ခု၊ ဒဟရော ယုဝါ သုသု ကာဠကေသော ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော၊ ဧဝရူပဿ တဝ ကာမေ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကော အတ္ထော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊ ကာမေ တာဝ ပရိဘုဉ္ဇဿု၊ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရိဿသီ’’တိ. အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘ဒေဝဓီတေ၊ ‘အသုကသ္မိံ နာမ ဝယေ ဌိတော မရိဿာမီ’တိ မမ မရဏကာလံ န ဇာနာမိ၊ ဧသ မေ ကာလော ပဋိစ္ဆန္နော၊ တသ္မာ တရုဏကာလေယေဝ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ. သာ ထေရဿ သန္တိကာ ပဋိသန္ထာရံ အလဘိတွာ တတ္ထေဝ အန္တရဓာယိ. ထေရော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ သမိဒ္ဓိ၊ တွညေဝ ဧတရဟိ ဒေဝဓီတာယ ပလောဘိတော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒေဝဓီတရော ပဗ္ဗဇိတေ ပလောဘိံသုယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ကာသိဂါမကေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဧကံ ဇာတဿရံ နိဿာယ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော သဗ္ဗရတ္တိံ ပဓာနံ ပဒဟိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယ နှတွာ ဧကံ ဝက္ကလံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ သရီရံ ဝေါဒကံ ကရောန္တော အဋ္ဌာသိ. အထဿ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ အတ္တဘာဝံ ဩလောကေတွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဧကာ ဒေဝဓီတာ ဗောဓိသတ္တံ ပလောဘယမာနာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၃၃. ‘‘အဘုတွာ ဘိက္ခသိ ဘိက္ခု၊ န ဟိ ဘုတွာန ဘိက္ခသိ၊

ဘုတွာန ဘိက္ခု ဘိက္ခဿု၊ မာ တံ ကာလော ဥပစ္စဂါ’’တိ.

တတ္ထ အဘုတွာ ဘိက္ခသိ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခု တွံ ဒဟရကာလေ ကိလေသကာမဝသေန ဝတ္ထုကာမေ အဘုတွာဝ ဘိက္ခာယ စရသိ. န ဟိ ဘုတွာန ဘိက္ခသီတိ နနု နာမ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဘုတွာ ဘိက္ခာယ စရိတဗ္ဗံ၊ ကာမေ အဘုတွာဝ ဘိက္ခာစရိယံ ဥပဂတောသိ. ဘုတွာန ဘိက္ခု ဘိက္ခဿူတိ ဘိက္ခု ဒဟရကာလေ တာဝ ကာမေ ဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ မဟလ္လကကာလေ ဘိက္ခဿု. မာ တံ ကာလော ဥပစ္စဂါတိ အယံ ကာမေ ဘုဉ္ဇနကာလော ဒဟရကာလော၊ တံ မာ အတိက္ကမတူတိ.

ဗောဓိသတ္တော ဒေဝတာယ ဝစနံ သုတွာ အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ ပကာသေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၃၄. ‘‘ကာလံ ဝေါဟံ န ဇာနာမိ၊ ဆန္နော ကာလော န ဒိဿတိ၊

တသ္မာ အဘုတွာ ဘိက္ခာမိ၊ မာ မံ ကာလော ဥပစ္စဂါ’’တိ.

တတ္ထ ကာလံ ဝေါဟံ န ဇာနာမီတိ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ. အဟံ ပန ‘‘ပဌမဝယေ ဝါ မယာ မရိတဗ္ဗံ မဇ္ဈိမဝယေ ဝါ ပစ္ဆိမဝယေ ဝါ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော မရဏကာလံ န ဇာနာမိ. ပဏ္ဍိတေန ဟိ ပုဂ္ဂလေန –

‘‘ဇီဝိတံ ဗျာဓိ ကာလော စ၊ ဒေဟနိက္ခေပနံ ဂတိ၊

ပဉ္စေတေ ဇီဝလောကသ္မိံ၊ အနိမိတ္တာ န နာယရေ’’တိ.

ဆန္နော ကာလော န ဒိဿတီတိ ယသ္မာ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဝယကာလေ ဟေမန္တာဒိဥတုကာလေ ဝါ မယာ မရိတဗ္ဗ’’န္တိ မယှမ္ပေသ ဆန္နော ဟုတွာ ကာလော န ဒိဿတိ၊ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နော ဟုတွာ ဌိတော န ပညာယတိ. တသ္မာ အဘုတွာ ဘိက္ခာမီတိ တေန ကာရဏေန ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အဘုတွာ ဘိက္ခာမိ. မာ မံ ကာလော ဥပစ္စဂါတိ မံ သမဏဓမ္မကရဏကာလော မာ အတိက္ကမတူတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ကာရဏေန ဒဟရောဝ သမာနော ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောမီတိ. ဒေဝဓီတာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ တတ္ထေဝ အန္တရဓာယိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒေဝဓီတာ အယံ ဒေဝဓီတာ အဟောသိ၊ အဟမေဝ တေန သမယေန တာပသော အဟောသိ’’န္တိ.

သမိဒ္ဓိဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၁၆၈] ၈. သကုဏဂ္ဃိဇာတကဝဏ္ဏနာ

သေနော ဗလသာ ပတမာနောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အတ္တဇ္ဈာသယံ သကုဏောဝါဒသုတ္တံ (သံ. နိ. ၅.၃၇၂) အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကဒိဝသဉှိ သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ‘‘ဂေါစရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရထ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၂) ဣမံ သံယုတ္တမဟာဝဂ္ဂေ သုတ္တန္တံ ကထေန္တော ‘‘တုမှေ တာဝ တိဋ္ဌထ၊ ပုဗ္ဗေ တိရစ္ဆာနဂတာပိ သကံ ပေတ္တိကဝိသယံ ပဟာယ အဂေါစရေ စရန္တာ ပစ္စာမိတ္တာနံ ဟတ္ထပထံ ဂန္တွာပိ အတ္တနော ပညာသမ္ပတ္တိယာ ဥပါယကောသလ္လေန ပစ္စာမိတ္တာနံ ဟတ္ထာ မုစ္စိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော လာပသကုဏယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏေ လေဍ္ဍုဋ္ဌာနေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော ဧကဒိဝသံ ‘‘သကဝိသယေ ဂေါစရဂဟဏံ ပဟာယ ပရဝိသယေ ဂေါစရံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ အဋဝိပရိယန္တံ အဂမာသိ. အထ နံ တတ္ထ ဂေါစရံ ဂဏှန္တံ ဒိသွာ သကုဏဂ္ဃိ သဟသာ အဇ္ဈပ္ပတ္တာ အဂ္ဂဟေသိ. သော သကုဏဂ္ဃိယာ ဟရိယမာနော ဧဝံ ပရိဒေဝသိ – ‘‘မယမေဝမှ အလက္ခိကာ၊ မယံ အပ္ပပုညာ၊ ယေ မယံ အဂေါစရေ စရိမှ ပရဝိသယေ၊ သစေဇ္ဇ မယံ ဂေါစရေ စရေယျာမ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ၊ န မျာယံ သကုဏဂ္ဃိ အလံ အဘဝိဿ ယဒိဒံ ယုဒ္ဓါယာ’’တိ. ‘‘ကော ပန၊ တေ လာပ၊ ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော’’တိ? ‘‘ယဒိဒံ နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏံ လေဍ္ဍုဋ္ဌာန’’န္တိ. အထ နံ သကုဏဂ္ဃိ သကေ ဗလေ အပတ္ထဒ္ဓါ အမုဉ္စိ – ‘‘ဂစ္ဆ ခေါ၊ တွံ လာပ၊ တတြပိ မေ ဂန္တွာ န မောက္ခသီ’’တိ. သော တတ္ထ ဂန္တွာ မဟန္တံ လေဍ္ဍုံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘ဧဟိ ခေါ ဒါနိ သကုဏဂ္ဃီ’’တိ သေနံ အဝှယန္တော အဋ္ဌာသိ. သကုဏဂ္ဃိ သကေ ဗလေ အပတ္ထဒ္ဓါ ဥဘော ပက္ခေ သန္နယှ လာပသကုဏံ သဟသာ အဇ္ဈပ္ပတ္တာ. ယဒါ ပန တံ လာပေါ ‘‘ဗဟုအာဂတာ ခေါ မျာယံ သကုဏဂ္ဃီ’’တိ အညာသိ၊ အထ ပရိဝတ္တိတွာ တဿေဝ လေဍ္ဍုဿ အန္တရံ ပစ္စာပါဒိ. သကုဏဂ္ဃိ ဝေဂံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ တတ္ထေဝ ဥရံ ပစ္စတာဠေသိ. ဧဝံ သာ ဘိန္နေန ဟဒယေန နိက္ခန္တေဟိ အက္ခီဟိ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိရစ္ဆာနဂတာပိ အဂေါစရေ စရန္တာ သပတ္တဟတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂေါစရေ ပန သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ စရန္တာ သပတ္တေ နိဂ္ဂဏှန္တိ၊ တသ္မာ တုမှေပိ မာ အဂေါစရေ စရထ ပရဝိသယေ. အဂေါစရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရတံ ပရဝိသယေ လစ္ဆတိ မာရော ဩတာရံ၊ လစ္ဆတိ မာရော အာရမ္မဏံ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော? ယဒိဒံ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. ကတမေ ပဉ္စ? စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ။ပေ။ အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော’’တိ ဝတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၃၅. ‘‘သေနော ဗလသာ ပတမာနော၊ လာပံ ဂေါစရဌာယိနံ၊

သဟသာ အဇ္ဈပ္ပတ္တောဝ၊ မရဏံ တေနုပါဂမီ’’တိ.

တတ္ထ ဗလသာ ပတမာနောတိ ‘‘လာပံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဗလေန ထာမေန ပတမာနော. ဂေါစရဌာယိနန္တိ သကဝိသယာ နိက္ခမိတွာ ဂေါစရတ္ထာယ အဋဝိပရိယန္တေ ဌိတံ. အဇ္ဈပ္ပတ္တောတိ သမ္ပတ္တော. မရဏံ တေနုပါဂမီတိ တေန ကာရဏေန မရဏံ ပတ္တော.

တသ္မိံ ပန မရဏံ ပတ္တေ လာပေါ နိက္ခမိတွာ ‘‘ဒိဋ္ဌာ ဝတ မေ ပစ္စာမိတ္တဿ ပိဋ္ဌီ’’တိ တဿ ဟဒယေ ဌတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၃၆. ‘‘သောဟံ နယေန သမ္ပန္နော၊ ပေတ္တိကေ ဂေါစရေ ရတော၊

အပေတသတ္တု မောဒါမိ၊ သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော’’တိ.

တတ္ထ နယေနာတိ ဥပါယေန. အတ္ထမတ္တနောတိ အတ္တနော အရောဂဘာဝသင်္ခါတံ ဝုဍ္ဎိံ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဗဟူ ဘိက္ခူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသု. ‘‘တဒါ သေနော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ လာပေါ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သကုဏဂ္ဃိဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၁၆၉] ၉. အရကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော ဝေ မေတ္တေန စိတ္တေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မေတ္တသုတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘မေတ္တာယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အာသေဝိတာယ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ ယာနီကတာယ ဝတ္ထုကတာယ အနုဋ္ဌိတာယ ပရိစိတာယ သုသမာရဒ္ဓါယ ဧကာဒသာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ. ကတမေ ဧကာဒသ? သုခံ သုပတိ၊ သုခံ ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ပါပကံ သုပိနံ ပဿတိ၊ မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ၊ အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ၊ ဒေဝတာ ရက္ခန္တိ၊ နာဿ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတိ၊ တုဝဋံ စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ မုခဝဏ္ဏော ဝိပ္ပသီဒတိ၊ အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ၊ ဥတ္တရိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဗြဟ္မလောကူပဂေါ ဟောတိ. မေတ္တာယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အာသေဝိတာယ။ပေ။ သုသမာရဒ္ဓါယ ဣမေ ဧကာဒသာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ (အ. နိ. ၁၁.၁၅). ဣမေ ဧကာဒသာနိသံသေ ဂဟေတွာ ဌိတံ မေတ္တာဘာဝနံ ဝဏ္ဏေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ သဗ္ဗသတ္တေသု ဩဒိဿကာနောဒိဿကဝသေန မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဟိတောပိ ဟိတေန ဖရိတဗ္ဗော၊ အဟိတောပိ ဟိတေန ဖရိတဗ္ဗော၊ မဇ္ဈတ္တောပိ ဟိတေန ဖရိတဗ္ဗော. ဧဝံ သဗ္ဗသတ္တေသု ဩဒိဿကာနောဒိဿကဝသေန မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ကရုဏာ မုဒိတာ ဥပေက္ခာ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ စတူသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု ကမ္မံ ကာတဗ္ဗမေဝ. ဧဝံ ကရောန္တော ဟိ မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ အလဘန္တောပိ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိ သတ္တ ဝဿာနိ မေတ္တံ ဘာဝေတွာ သတ္တ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ ဗြဟ္မလောကသ္မိံယေဝ ဝသိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ စတုန္နံ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ လာဘီ အရကော နာမ သတ္ထာ ဟုတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ၊ တဿ မဟာ ပရိဝါရော အဟောသိ. သော ဣသိဂဏံ ဩဝဒန္တော ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန နာမ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ကရုဏာ မုဒိတာ ဥပေက္ခာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. မေတ္တစိတ္တဉှိ နာမေတံ အပ္ပနာပ္ပတ္တံ ဗြဟ္မလောကပရာယဏတံ သာဓေတီ’’တိ မေတ္တာယ အာနိသံသံ ပကာသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

၃၇. ‘‘ယော ဝေ မေတ္တေန စိတ္တေန၊ သဗ္ဗလောကာနုကမ္ပတိ၊

ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယံ၊ အပ္ပမာဏေန သဗ္ဗသော.

၃၈. ‘‘အပ္ပမာဏံ ဟိတံ စိတ္တံ၊ ပရိပုဏ္ဏံ သုဘာဝိတံ၊

ယံ ပမာဏကတံ ကမ္မံ၊ န တံ တတြာဝသိဿတီ’’တိ.

တတ္ထ ယော ဝေ မေတ္တေန စိတ္တေန၊ သဗ္ဗလောကာနုကမ္ပတီတိ ခတ္တိယာဒီသု ဝါ သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ယော ကောစိ အပ္ပမာဏေန မေတ္တေန စိတ္တေန သကလံ သတ္တလောကံ အနုကမ္ပတိ. ဥဒ္ဓန္တိ ပထဝိတော ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနဗြဟ္မလောကာ. အဓောတိ ပထဝိယာ ဟေဋ္ဌာ ဥဿဒေ မဟာနိရယေ. တိရိယန္တိ မနုဿလောကေ၊ ယတ္တကာနိ စက္ကဝါဠာနိ စ တေသု သဗ္ဗေသု ဧတ္တကေ ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဈာ အနီဃာ၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူတိ ဧဝံ ဘာဝိတေန မေတ္တေန စိတ္တေနာတိ အတ္ထော. အပ္ပမာဏေနာတိ အပ္ပမာဏသတ္တာနံ အပ္ပမာဏာရမ္မဏတ္တာ အပ္ပမာဏေန. သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗာကာရေန၊ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗသုဂတိဒုဂ္ဂတိဝသေနာတိ အတ္ထော.

အပ္ပမာဏံ ဟိတံ စိတ္တန္တိ အပ္ပမာဏံ ကတွာ ဘာဝိတံ သဗ္ဗသတ္တေသု ဟိတစိတ္တံ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အဝိကလံ. သုဘာဝိတန္တိ သုဝဍ္ဎိတံ၊ အပ္ပနာစိတ္တဿေတံ နာမံ. ယံ ပမာဏကတံ ကမ္မန္တိ ယံ ‘‘အပ္ပမာဏံ အပ္ပမာဏာရမ္မဏ’’န္တိ ဧဝံ အာရမ္မဏတ္တိကဝသေန စ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တိဝသေန စ အဝဍ္ဎိတွာ ကတံ ပရိတ္တံ ကာမာဝစရကမ္မံ. န တံ တတြာဝသိဿတီတိ တံ ပရိတ္တံ ကမ္မံ ယံ တံ ‘‘အပ္ပမာဏံ ဟိတံ စိတ္တ’’န္တိ သင်္ခဂတံ ရူပါဝစရကမ္မံ၊ တတြ န အဝသိဿတိ. ယထာ နာမ မဟောဃေန အဇ္ဈောတ္ထဋံ ပရိတ္တောဒကံ ဩဃဿ အဗ္ဘန္တရေ တေန အသံဟီရမာနံ နာဝသိဿတိ န တိဋ္ဌတိ၊ အထ ခေါ မဟောဃောဝ တံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ တံ ပရိတ္တကမ္မံ တဿ မဟဂ္ဂတကမ္မဿ အဗ္ဘန္တရေ တေန မဟဂ္ဂတကမ္မေန အစ္ဆိန္ဒိတွာ အဂ္ဂဟိတဝိပါကောကာသံ ဟုတွာ န အဝသိဿတိ န တိဋ္ဌတိ၊ န သက္ကောတိ အတ္တနော ဝိပါကံ ဒါတုံ၊ အထ ခေါ မဟဂ္ဂတကမ္မမေဝ တံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ တိဋ္ဌတိ ဝိပါကံ ဒေတီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော အန္တေဝါသိကာနံ မေတ္တာဘာဝနာယ အာနိသံသံ ကထေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သတ္တ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ န ဣမံ လောကံ ပုန အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဣသိဂဏော ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟောသိ၊ အရကော ပန သတ္ထာ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အရကဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၁၇၀] ၁၀. ကကဏ္ဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ

နာယံ ပုရေ ဥဏ္ဏမတီတိ ဣဒံ ကကဏ္ဋကဇာတကံ မဟာဥမင်္ဂဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၅၉၀ အာဒယော) အာဝိဘဝိဿတိ.

ကကဏ္ဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

သန္ထဝဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တဉ္စ၊ သန္ထဝံ သုသီမံ ဂိဇ္ဈံ၊

နကုလံ ဥပသာဠကံ၊ သမိဒ္ဓိ စ သကုဏဂ္ဃိ၊

အရကဉ္စ ကကဏ္ဋကံ.