၁. ဒဠှဝဂ္ဂေါ

[၁၅၁] ၁. ရာဇောဝါဒဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဒဠှံ ဒဠှဿ ခိပတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ရာဇောဝါဒံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော တေသကုဏဇာတကေ (ဇာ. ၂.၁၇.၁ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဧကသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ကောသလရာဇာ ဧကံ အဂတိဂတံ ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆယံ အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဘုတ္တပါတရာသော အလ္လဟတ္ထောဝ အလင်္ကတရထံ အဘိရုယှ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဖုလ္လပဒုမသဿိရိကေသု ပါဒေသု နိပတိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အထ နံ သတ္ထာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု တွံ၊ မဟာရာဇ၊ အာဂစ္ဆသိ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇ ဧကံ အဂတိဂတံ ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆယံ အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ဩကာသံ အလဘိတွာ ဣဒါနိ တံ တီရေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ အလ္လဟတ္ထောဝ တုမှာကံ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတောမှီ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဓမ္မေန သမေန အဍ္ဍဝိနိစ္ဆယံ နာမ ကုသလံ၊ သဂ္ဂမဂ္ဂေါ ဧသ. အနစ္ဆရိယံ ခေါ ပနေတံ၊ ယံ တုမှေ မာဒိသဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ သန္တိကာ ဩဝါဒံ လဘမာနာ ဓမ္မေန သမေန အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနေယျာထ. ဧတဒေဝ အစ္ဆရိယံ၊ ယံ ပုဗ္ဗေ ရာဇာနော အသဗ္ဗညူနမ္ပိ ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ သုတွာ ဓမ္မေန သမေန အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနန္တာ စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ သဂ္ဂပုရံ ပူရယမာနာ အဂမိံသူ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ လဒ္ဓဂဗ္ဘပရိဟာရော သောတ္ထိနာ မာတုကုစ္ဆိမှာ နိက္ခမိ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပနဿ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တကုမာရော’’တွေဝ နာမံ အကံသု. သော အနုပုဗ္ဗေန ဝယပ္ပတ္တော သောဠသဝဿကာလေ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ ဓမ္မေန သမေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ၊ ဆန္ဒာဒိဝသေန အဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယံ အနုသာသိ. တသ္မိံ ဧဝံ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ အမစ္စာပိ ဓမ္မေနေဝ ဝေါဟာရံ ဝိနိစ္ဆိနိံသု. ဝေါဟာရေသု ဓမ္မေန ဝိနိစ္ဆယမာနေသု ကူဋဍ္ဍကာရကာ နာမ နာဟေသုံ၊ တေသံ အဘာဝါ အဍ္ဍတ္ထာယ ရာဇင်္ဂဏေ ဥပရဝေါ ပစ္ဆိဇ္ဇိ. အမစ္စာ ဒိဝသမ္ပိ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ ကဉ္စိ ဝိနိစ္ဆယတ္ထာယ အာဂစ္ဆန္တံ အဒိသွာ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမန္တိ၊ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗဘာဝံ ပါပုဏိ.

ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘မယိ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တာ နာမ နတ္ထိ၊ ဥပရဝေါ ပစ္ဆိဇ္ဇိ၊ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗဘာဝံ ပတ္တံ၊ ဣဒါနိ မယာ အတ္တနော အဂုဏံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ ‘အယံ နာမ မေ အဂုဏော’တိ သုတွာ တံ ပဟာယ ဂုဏေသုယေဝ ဝတ္တိဿာမီ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ ကောစိ အဂုဏဝါဒီ’’တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အန္တောဝဠဉ္ဇကာနံ အန္တရေ ကဉ္စိ အဂုဏဝါဒိံ အဒိသွာ အတ္တနော ဂုဏကထမေဝ သုတွာ ‘‘ဧတေ မယှံ ဘယေနာပိ အဂုဏံ အဝတွာ ဂုဏမေဝ ဝဒေယျု’’န္တိ ဗဟိဝဠဉ္ဇနကေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော တတ္ထာပိ အဒိသွာ အန္တောနဂရေ ပရိဂ္ဂဏှိ. ဗဟိနဂရေ စတူသု ဒွါရေသု စတုဂါမကေ ပရိဂ္ဂဏှိ. တတ္ထာပိ ကဉ္စိ အဂုဏဝါဒိံ အဒိသွာ အတ္တနော ဂုဏကထမေဝ သုတွာ ‘‘ဇနပဒံ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ အမစ္စေ ရဇ္ဇံ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ရထံ အာရုယှ သာရထိမေဝ ဂဟေတွာ အညာတကဝေသေန နဂရာ နိက္ခမိတွာ ဇနပဒံ ပရိဂ္ဂဏှမာနော ယာဝ ပစ္စန္တဘူမိံ ဂန္တွာ ကဉ္စိ အဂုဏဝါဒိံ အဒိသွာ အတ္တနော ဂုဏကထမေဝ သုတွာ ပစ္စန္တသီမတော မဟာမဂ္ဂေန နဂရာဘိမုခေါယေဝ နိဝတ္တိ.

တသ္မိံ ပန ကာလေ ဗလ္လိကော နာမ ကောသလရာဇာပိ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော အဂုဏကထံ ဂဝေသန္တော ဟုတွာ အန္တောဝဠဉ္ဇကာဒီသု အဂုဏဝါဒိံ အဒိသွာ အတ္တနော ဂုဏကထမေဝ သုတွာ ဇနပဒံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော တံ ပဒေသံ အဂမာသိ. တေ ဥဘောပိ ဧကသ္မိံ နိန္နဋ္ဌာနေ သကဋမဂ္ဂေ အဘိမုခါ အဟေသုံ၊ ရထဿ ဥက္ကမနဋ္ဌာနံ နတ္ထိ. အထ ဗလ္လိကရညော သာရထိ ဗာရာဏသိရညော သာရထိံ ‘‘တဝ ရထံ ဥက္ကမာပေဟီ’’တိ အာဟ. သောပိ ‘‘အမ္ဘော သာရထိ၊ တဝ ရထံ ဥက္ကမာပေဟိ၊ ဣမသ္မိံ ရထေ ဗာရာဏသိရဇ္ဇသာမိကော ဗြဟ္မဒတ္တမဟာရာဇာ နိသိန္နော’’တိ အာဟ. ဣတရောပိ နံ ‘‘အမ္ဘော သာရထိ၊ ဣမသ္မိံ ရထေ ကောသလရဇ္ဇသာမိကော ဗလ္လိကမဟာရာဇာ နိသိန္နော၊ တဝ ရထံ ဥက္ကမာပေတွာ အမှာကံ ရညော ရထဿ ဩကာသံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ဗာရာဏသိရညော သာရထိ ‘‘အယမ္ပိ ကိရ ရာဇာယေဝ၊ ကိံ နု ခေါ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေန္တော ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ ဝယံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒဟရဿ ရထံ ဥက္ကမာပေတွာ မဟလ္လကဿ ဩကာသံ ဒါပေဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ တံ သာရထိံ ကောသလရညော ဝယံ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဥဘိန္နမ္ပိ သမာနဝယဘာဝံ ဉတွာ ရဇ္ဇပရိမာဏံ ဗလံ ဓနံ ယသံ ဇာတိံ ဂေါတ္တံ ကုလပဒေသန္တိ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဥဘောပိ တိယောဇနသတိကဿ ရဇ္ဇဿ သာမိနော သမာနဗလဓနယသဇာတိဂေါတ္တကုလပဒေသာ’’တိ ဉတွာ ‘‘သီလဝန္တဿ ဩကာသံ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဘော သာရထိ၊ တုမှာကံ ရညော သီလာစာရော ကီဒိသော’’တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘အယဉ္စ အယဉ္စ အမှာကံ ရညော သီလာစာရော’’တိ အတ္တနော ရညော အဂုဏမေဝ ဂုဏတော ပကာသေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁. ‘‘ဒဠှံ ဒဠှဿ ခိပတိ၊ ဗလ္လိကော မုဒုနာ မုဒုံ၊

သာဓုမ္ပိ သာဓုနာ ဇေတိ၊ အသာဓုမ္ပိ အသာဓုနာ၊

ဧတာဒိသော အယံ ရာဇာ၊ မဂ္ဂါ ဥယျာဟိ သာရထီ’’တိ.

တတ္ထ ဒဠှံ ဒဠှဿ ခိပတီတိ ယော ဒဠှော ဟောတိ ဗလဝဒဠှေန ပဟာရေန ဝါ ဝစနေန ဝါ ဇိနိတဗ္ဗော၊ တဿ ဒဠှမေဝ ပဟာရံ ဝါ ဝစနံ ဝါ ခိပတိ. ဧဝံ ဒဠှောဝ ဟုတွာ တံ ဇိနာတီတိ ဒဿေတိ. ဗလ္လိကောတိ တဿ ရညော နာမံ. မုဒုနာ မုဒုန္တိ မုဒုပုဂ္ဂလံ သယမ္ပိ မုဒု ဟုတွာ မုဒုနာဝ ဥပါယေန ဇိနာတိ. သာဓုမ္ပိ သာဓုနာ ဇေတီတိ ယေ သာဓူ သပ္ပုရိသာ၊ တေ သယမ္ပိ သာဓု ဟုတွာ သာဓုနာဝ ဥပါယေန ဇိနာတိ. အသာဓုမ္ပိ အသာဓုနာတိ ယေ ပန အသာဓူ၊ တေ သယမ္ပိ အသာဓု ဟုတွာ အသာဓုနာဝ ဥပါယေန ဇိနာတီတိ ဒဿေတိ. ဧတာဒိသော အယံ ရာဇာတိ အယံ အမှာကံ ကောသလရာဇာ သီလာစာရေန ဧဝရူပေါ. မဂ္ဂါ ဥယျာဟိ သာရထီတိ အတ္တနော ရထံ မဂ္ဂါ ဥက္ကမာပေတွာ ဥယျာဟိ၊ ဥပ္ပထေန ယာဟိ၊ အမှာကံ ရညော မဂ္ဂံ ဒေဟီတိ ဝဒတိ.

အထ နံ ဗာရာဏသိရညော သာရထိ ‘‘အမ္ဘော၊ ကိံ ပန တယာ အတ္တနော ရညော ဂုဏကထာ ကထိတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယဒိ ပန ဧတေ ဂုဏာတိ ဝဒသိ၊ အဂုဏာ ပန ကီဒိသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဧတေ တာဝ အဂုဏာ ဟောန္တု၊ တုမှာကံ ပန ရညော ကီဒိသော ဂုဏော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ သုဏာဟီ’’တိ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၂. ‘‘အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ၊ အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ၊

ဇိနေ ကဒရိယံ ဒါနေန၊ သစ္စေနာလိကဝါဒိနံ၊

ဧတာဒိသော အယံ ရာဇာ၊ မဂ္ဂါ ဥယျာဟိ သာရထီ’’တိ.

တတ္ထ ဧတာဒိသောတိ ဧတေဟိ ‘‘အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓ’’န္တိအာဒိဝသေန ဝုတ္တေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတော. အယဉှိ ကုဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလံ သယံ အက္ကောဓော ဟုတွာ အက္ကောဓေန ဇိနာတိ၊ အသာဓုံ ပန သယံ သာဓု ဟုတွာ သာဓုနာဝ ဥပါယေန ဇိနာတိ၊ ကဒရိယံ ထဒ္ဓမစ္ဆရိံ သယံ ဒါယကော ဟုတွာ ဒါနေန ဇိနာတိ. သစ္စေနာလိကဝါဒိနန္တိ မုသာဝါဒိံ သယံ သစ္စဝါဒီ ဟုတွာ သစ္စေန ဇိနာတိ. မဂ္ဂါ ဥယျာဟိ သာရထီတိ၊ သမ္မ သာရထိ၊ မဂ္ဂတော အပဂစ္ဆ. ဧဝံဝိဓသီလာစာရဂုဏယုတ္တဿ အမှာကံ ရညော မဂ္ဂံ ဒေဟိ၊ အမှာကံ ရာဇာ မဂ္ဂဿ အနုစ္ဆဝိကောတိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဗလ္လိကရာဇာ စ သာရထိ စ ဥဘောပိ ရထာ ဩတရိတွာ အဿေ မောစေတွာ ရထံ အပနေတွာ ဗာရာဏသိရညော မဂ္ဂံ အဒံသု. ဗာရာဏသိရာဇာ ဗလ္လိကရညော ‘‘ရညာ နာမ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ သဂ္ဂပုရံ ပူရေသိ. ဗလ္လိကရာဇာပိ တဿ ဩဝါဒံ ဂဟေတွာ ဇနပဒံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနော အဂုဏဝါဒိံ အဒိသွာဝ သကနဂရံ ဂန္တွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ သဂ္ဂပုရမေဝ ပူရေသိ.

သတ္ထာ ကောသလရာဇဿ ဩဝါဒတ္ထာယ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗလ္လိကရညော သာရထိ မောဂ္ဂလ္လာနော အဟောသိ၊ ဗလ္လိကရာဇာ အာနန္ဒော၊ ဗာရာဏသိရညော သာရထိ သာရိပုတ္တော၊ ဗာရာဏသိရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ရာဇောဝါဒဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၁၅၂] ၂. သိင်္ဂါလဇာတကဝဏ္ဏနာ

အသမေက္ခိတကမ္မန္တန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တော ဝေသာလိဝါသိကံ ဧကံ နှာပိတပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ကိရ ပိတာ ရာဇူနံ ရာဇောရောဓာနံ ရာဇကုမာရာနံ ရာဇကုမာရိကာနဉ္စ မဿုကရဏကေသသဏ္ဌပနအဋ္ဌပဒဋ္ဌပနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောတိ သဒ္ဓေါ ပသန္နော တိသရဏဂတော သမာဒိန္နပဉ္စသီလော၊ အန္တရန္တရေ သတ္ထု ဓမ္မံ သုဏန္တော ကာလံ ဝီတိနာမေတိ. သော ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ရာဇနိဝေသနေ ကမ္မံ ကာတုံ ဂစ္ဆန္တော အတ္တနော ပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဂတော. သော တတ္ထ ဧကံ ဒေဝစ္ဆရာပဋိဘာဂံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ လိစ္ဆဝိကုမာရိကံ ဒိသွာ ကိလေသဝသေန ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ပိတရာ သဒ္ဓိံ ရာဇနိဝေသနာ နိက္ခမိတွာ ‘‘ဧတံ ကုမာရိကံ လဘမာနော ဇီဝိဿာမိ၊ အလဘမာနဿ မေ ဧတ္ထေဝ မရဏ’’န္တိ အာဟာရုပစ္ဆေဒံ ကတွာ မဉ္စကံ ပရိဿဇိတွာ နိပဇ္ဇိ.

အထ နံ ပိတာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တာတ၊ အဝတ္ထုမှိ ဆန္ဒရာဂံ မာ ကရိ၊ ဟီနဇစ္စော တွံ နှာပိတပုတ္တော၊ လိစ္ဆဝိကုမာရိကာ ခတ္တိယဓီတာ ဇာတိသမ္ပန္နာ၊ န သာ တုယှံ အနုစ္ဆဝိကာ၊ အညံ တေ ဇာတိဂေါတ္တေဟိ သဒိသံ ကုမာရိကံ အာနေဿာမီ’’တိ အာဟ. သော ပိတု ကထံ န ဂဏှိ. အထ နံ မာတာ ဘာတာ ဘဂိနီ စူဠပိတာ စူဠမာတာတိ သဗ္ဗေပိ ဉာတကာ စေဝ မိတ္တသုဟဇ္ဇာ စ သန္နိပတိတွာ သညာပေန္တာပိ သညာပေတုံ နာသက္ခိံသု. သော တတ္ထေဝ သုဿိတွာ ပရိသုဿိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ. အထဿ ပိတာ သရီရကိစ္စပေတကိစ္စာနိ ကတွာ တနုသောကော ‘‘သတ္ထာရံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဗဟုံ ဂန္ဓမာလာဝိလေပနံ ဂဟေတွာ မဟာဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဥပါသက၊ ဗဟူနိ ဒိဝသာနိ န ဒိဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဥပါသက၊ ဣဒါနေဝ တဝ ပုတ္တော အဝတ္ထုသ္မိံ ဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဝိနာသံ ပါပုဏိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပတ္တောယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပဒေသေ သီဟယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ ဆ ကနိဋ္ဌဘာတရော ဧကာ စ ဘဂိနီ အဟောသိ၊ သဗ္ဗေပိ ကဉ္စနဂုဟာယံ ဝသန္တိ. တဿာ ပန ဂုဟာယ အဝိဒူရေ ရဇတပဗ္ဗတေ ဧကာ ဖလိကဂုဟာ အတ္ထိ၊ တတ္ထေကော သိင်္ဂါလော ဝသတိ. အပရဘာဂေ သီဟာနံ မာတာပိတရော ကာလမကံသု. တေ ဘဂိနိံ သီဟပေါတိကံ ကဉ္စနဂုဟာယံ ဌပေတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမိတွာ မံသံ အာဟရိတွာ တဿာ ဒေန္တိ. သော သိင်္ဂါလော တံ သီဟပေါတိကံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော အဟောသိ. တဿာ ပန မာတာပိတူနံ ဓရမာနကာလေ ဩကာသံ နာလတ္ထ၊ သော သတ္တန္နမ္ပိ တေသံ ဂေါစရာယ ပက္ကန္တကာလေ ဖလိကဂုဟာယ ဩတရိတွာ ကဉ္စနဂုဟာယ ဒွါရံ ဂန္တွာ သီဟပေါတိကာယ ပုရတော လောကာမိသပဋိသံယုတ္တံ ဧဝရူပံ ရဟဿကထံ ကထေသိ – ‘‘သီဟပေါတိကေ၊ အဟမ္ပိ စတုပ္ပဒေါ၊ တွမ္ပိ စတုပ္ပဒါ၊ တွံ မေ ပဇာပတီ ဟောဟိ၊ အဟံ တေ ပတိ ဘဝိဿာမိ၊ တေ မယံ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ဝသိဿာမ၊ တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ မံ ကိလေသဝသေန သင်္ဂဏှာဟီ’’တိ. သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သိင်္ဂါလော စတုပ္ပဒါနံ အန္တရေ ဟီနော ပဋိကုဋ္ဌော စဏ္ဍာလသဒိသော၊ မယံ ဥတ္တမရာဇကုလသမ္မတာ၊ ဧသ ခေါ မယာ သဒ္ဓိံ အသဗ္ဘိံ အနနုစ္ဆဝိကံ ကထံ ကထေတိ၊ အဟံ ဧဝရူပံ ကထံ သုတွာ ဇီဝိတေန ကိံ ကရိဿာမိ၊ နာသာဝါတံ သန္နိရုဇ္ဈိတွာ မရိဿာမီ’’တိ. အထဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယှံ ဧဝမေဝ မရဏံ အယုတ္တံ၊ ဘာတိကာ တာဝ မေ အာဂစ္ဆန္တု၊ တေသံ ကထေတွာ မရိဿာမီ’’တိ. သိင်္ဂါလောပိ တဿာ သန္တိကာ ပဋိဝစနံ အလဘိတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဧသာ မယှံ ကုဇ္ဈတီ’’တိ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော ဖလိကဂုဟာယံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိ.

အထေကော သီဟပေါတကော မဟိံသဝါရဏာဒီသု အညတရံ ဝဓိတွာ မံသံ ခါဒိတွာ ဘဂိနိယာ ဘာဂံ အာဟရိတွာ ‘‘အမ္မ၊ မံသံ ခါဒဿူ’’တိ အာဟ. ‘‘ဘာတိက၊ နာဟံ မံသံ ခါဒါမိ၊ မရိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ? သာ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. ‘‘ဣဒါနိ ကဟံ သော သိင်္ဂါလော’’တိ စ ဝုတ္တေ ဖလိကဂုဟာယံ နိပန္နံ သိင်္ဂါလံ ‘‘အာကာသေ နိပန္နော’’တိ မညမာနာ ‘‘ဘာတိက၊ ကိံ န ပဿသိ၊ ဧသော ရဇတပဗ္ဗတေ အာကာသေ နိပန္နော’’တိ. သီဟပေါတကော တဿ ဖလိကဂုဟာယံ နိပန္နဘာဝံ အဇာနန္တော ‘‘အာကာသေ နိပန္နော’’တိ သညီ ဟုတွာ ‘‘မာရေဿာမိ န’’န္တိ သီဟဝေဂေန ပက္ခန္ဒိတွာ ဖလိကဂုဟံ ဟဒယေနေဝ ပဟရိ. သော ဟဒယေန ဖလိတေန တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ပတိ. အထာပရော အာဂစ္ဆိ၊ သာ တဿပိ တထေဝ ကထေသိ. သောပိ တထေဝ ကတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ပတိ.

ဧဝံ ဆသုပိ ဘာတိကေသု မတေသု သဗ္ဗပစ္ဆာ ဗောဓိသတ္တော အာဂစ္ဆိ. သာ တဿပိ တံ ကာရဏံ အာရောစေတွာ ‘‘ဣဒါနိ သော ကုဟိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဧသော ရဇတပဗ္ဗတမတ္ထကေ အာကာသေ နိပန္နော’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘သိင်္ဂါလာနံ အာကာသေ ပတိဋ္ဌာ နာမ နတ္ထိ၊ ဖလိကဂုဟာယံ နိပန္နကော ဘဝိဿတီ’’တိ. သော ပဗ္ဗတပါဒံ ဩတရိတွာ ဆ ဘာတိကေ မတေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ အတ္တနော ဗာလတာယ ပရိဂ္ဂဏှနပညာယ အဘာဝေန ဖလိကဂုဟဘာဝံ အဇာနိတွာ ဟဒယေန ပဟရိတွာ မတာ ဘဝိဿန္တိ၊ အသမေက္ခိတွာ အတိတုရိတံ ကရောန္တာနံ ကမ္မံ နာမ ဧဝရူပံ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၃. ‘‘အသမေက္ခိတကမ္မန္တံ၊ တုရိတာဘိနိပါတိနံ၊

သာနိ ကမ္မာနိ တပ္ပေန္တိ၊ ဥဏှံဝဇ္ဈောဟိတံ မုခေ’’တိ.

တတ္ထ အသမေက္ခိတကမ္မန္တံ၊ တုရိတာဘိနိပါတိနန္တိ ယော ပုဂ္ဂလော ယံ ကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ၊ တတ္ထ ဒေါသံ အသမေက္ခိတွာ အနုပဓာရေတွာ တုရိတော ဟုတွာ ဝေဂေနေဝ တံ ကမ္မံ ကာတုံ အဘိနိပတတိ ပက္ခန္ဒတိ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ တံ အသမေက္ခိတကမ္မန္တံ တုရိတာဘိနိပါတိနံ ဧဝံ သာနိ ကမ္မာနိ တပ္ပေန္တိ၊ သောစေန္တိ ကိလမေန္တိ. ယထာ ကိံ? ဥဏှံဝဇ္ဈောဟိတံ မုခေတိ၊ ယထာ ဘုဉ္ဇန္တေန ‘‘ဣဒံ သီတလံ ဣဒံ ဥဏှ’’န္တိ အနုပဓာရေတွာ ဥဏှံ အဇ္ဈောဟရဏီယံ မုခေ အဇ္ဈောဟရိတံ ဌပိတံ မုခမ္ပိ ကဏ္ဌမ္ပိ ကုစ္ဆိမ္ပိ ဒဟတိ သောစေတိ ကိလမေတိ၊ ဧဝံ တထာရူပံ ပုဂ္ဂလံ သာနိ ကမ္မာနိ တပ္ပေန္တိ.

ဣတိ သော သီဟော ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ‘‘မမ ဘာတိကာ အနုပါယကုသလတာယ ‘သိင်္ဂါလံ မာရေဿာမာ’တိ အတိဝေဂေန ပက္ခန္ဒိတွာ သယံ မတာ၊ အဟံ ပန ဧဝရူပံ အကတွာ သိင်္ဂါလဿ ဖလိကဂုဟာယံ နိပန္နဿေဝ ဟဒယံ ဖာလေဿာမီ’’တိ သိင်္ဂါလဿ အာရောဟနဩရောဟနမဂ္ဂံ သလ္လက္ခေတွာ တဒဘိမုခေါ ဟုတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိ၊ ပထဝိယာ သဒ္ဓိံ အာကာသံ ဧကနိန္နာဒံ အဟောသိ. သိင်္ဂါလဿ ဖလိကဂုဟာယံ နိပန္နဿေဝ သီတတသိတဿ ဟဒယံ ဖလိ၊ သော တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ.

သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ သော သိင်္ဂါလော သီဟနာဒံ သုတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၄. ‘‘သီဟော စ သီဟနာဒေန၊ ဒဒ္ဒရံ အဘိနာဒယိ၊

သုတွာ သီဟဿ နိဂ္ဃေါသံ၊ သိင်္ဂါလော ဒဒ္ဒရေ ဝသံ၊

ဘီတော သန္တာသမာပါဒိ၊ ဟဒယဉ္စဿ အပ္ဖလီ’’တိ.

တတ္ထ သီဟောတိ စတ္တာရော သီဟာ – တိဏသီဟော၊ ပဏ္ဍုသီဟော၊ ကာဠသီဟော၊ သုရတ္တဟတ္ထပါဒေါ ကေသရသီဟောတိ. တေသု ကေသရသီဟော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဒဒ္ဒရံ အဘိနာဒယီတိ တေန အသနိပါတသဒ္ဒသဒိသေန ဘေရဝတရေန သီဟနာဒေန တံ ရဇတပဗ္ဗတံ အဘိနာဒယိ ဧကနိန္နာဒံ အကာသိ. ဒဒ္ဒရေ ဝသန္တိ ဖလိကမိဿကေ ရဇတပဗ္ဗတေ ဝသန္တော. ဘီတော သန္တာသမာပါဒီတိ မရဏဘယေန ဘီတော စိတ္တုတြာသံ အာပါဒိ. ဟဒယဉ္စဿ အပ္ဖလီတိ တေန စဿ ဘယေန ဟဒယံ ဖလီတိ.

ဧဝံ သီဟော သိင်္ဂါလံ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ဘာတရော ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ တေသံ မတဘာဝံ ဘဂိနိယာ အာစိက္ခိတွာ တံ သမဿာသေတွာ ယာဝဇီဝံ ကဉ္စနဂုဟာယံ ဝသိတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥပါသကော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော နှာပိတပုတ္တော အဟောသိ၊ သီဟပေါတိကာ လိစ္ဆဝိကုမာရိကာ၊ ဆ ကနိဋ္ဌဘာတရော အညတရထေရာ အဟေသုံ၊ ဇေဋ္ဌဘာတိကသီဟော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သိင်္ဂါလဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၁၅၃] ၃. သူကရဇာတကဝဏ္ဏနာ

စတုပ္ပဒေါ အဟံ၊ သမ္မာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ မဟလ္လကတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ ဒိဝသေ ရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနေ ဝတ္တမာနေ သတ္ထရိ ဂန္ဓကုဋိဒွါရေ ရမဏီယေ သောပါနဖလကေ ဌတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ သုဂတောဝါဒံ ဒတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိဋ္ဌေ ဓမ္မသေနာပတိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ပရိဝေဏံ အဂမာသိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနောပိ ပရိဝေဏမေဝ ဂန္တွာ မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ ထေရဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ၊ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ဓမ္မသေနာပတိ ဂဂနတလေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပါကဋမကာသိ. စတဿောပိ ပရိသာ ဓမ္မံ သုဏမာနာ နိသီဒိံသု. တတ္ထေကော မဟလ္လကတ္ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ဣမိဿာ ပရိသာယ မဇ္ဈေ သာရိပုတ္တံ အာလုဠေန္တော ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမိ၊ အယံ မေ ပရိသာ ‘ဗဟုဿုတော အယ’န္တိ ဉတွာ သက္ကာရသမ္မာနံ ကရိဿတီ’’တိ ပရိသန္တရာ ဥဋ္ဌာယ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ ဌတွာ ‘‘အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ မယမ္ပိ တံ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆာမ၊ အမှာကမ္ပိ ဩကာသံ ကရောဟိ၊ ဒေဟိ မေ ဝိနိစ္ဆယံ အာဝေဓိကာယ ဝါ နိဝေဓိကာယ ဝါ နိဂ္ဂဟေ ဝါ ပဂ္ဂဟေ ဝါ ဝိသေသေ ဝါ ပဋိဝိသေသေ ဝါ’’တိ အာဟ. ထေရော တံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ မဟလ္လကော ဣစ္ဆာစာရေ ဌိတော တုစ္ဆော န ကိဉ္စိ ဇာနာတီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ အကထေတွာဝ လဇ္ဇမာနော ဗီဇနိံ ဌပေတွာ အာသနာ ဩတရိတွာ ပရိဝေဏံ ပါဝိသိ၊ မောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရောပိ အတ္တနော ပရိဝေဏမေဝ အဂမာသိ.

မနုဿာ ဥဋ္ဌာယ ‘‘ဂဏှထေတံ တုစ္ဆမဟလ္လကံ၊ မဓုရဓမ္မဿဝနံ နော သောတုံ န အဒါသီ’’တိ အနုဗန္ဓိံသု. သော ပလာယန္တော ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဘိန္နပဒရာယ ဝစ္စကုဋိယာ ပတိတွာ ဂူထမက္ခိတော အဋ္ဌာသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမံသု. သတ္ထာ တေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဥပါသကာ အဝေလာယ အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ၊ မနုဿာ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ ဥပါသကာ ဣဒါနေဝေသ မဟလ္လကော ဥပ္ပိလာဝိတော ဟုတွာ အတ္တနော ဗလံ အဇာနိတွာ မဟာဗလေဟိ သဒ္ဓိံ ပယောဇေတွာ ဂူထမက္ခိတော ဇာတော၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဥပ္ပိလာဝိတော ဟုတွာ အတ္တနော ဗလံ အဇာနိတွာ မဟာဗလေဟိ သဒ္ဓိံ ပယောဇေတွာ ဂူထမက္ခိတော အဟောသီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သီဟော ဟုတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ပဗ္ဗတဂုဟာယ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဿာ အဝိဒူရေ ဧကံ သရံ နိဿာယ ဗဟူ သူကရာ နိဝါသံ ကပ္ပေသုံ. တမေဝ သရံ နိဿာယ တာပသာပိ ပဏ္ဏသာလာသု ဝါသံ ကပ္ပေသုံ. အထေကဒိဝသံ သီဟော မဟိံသဝါရဏာဒီသု အညတရံ ဝဓိတွာ ယာဝဒတ္ထံ မံသံ ခါဒိတွာ တံ သရံ ဩတရိတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဥတ္တရိ. တသ္မိံ ခဏေ ဧကော ထူလသူကရော တံ သရံ နိဿာယ ဂေါစရံ ဂဏှာတိ. သီဟော တံ ဒိသွာ ‘‘အညံ ဧကဒိဝသံ ဣမံ ခါဒိဿာမိ၊ မံ ခေါ ပန ဒိသွာ ပုန န အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ တဿ အနာဂမနဘယေန သရတော ဥတ္တရိတွာ ဧကေန ပဿေန ဂန္တုံ အာရဘိ. သူကရော ဩလောကေတွာ ‘‘ဧသ မံ ဒိသွာ မမ ဘယေန ဥပဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ဘယေန ပလာယတိ၊ အဇ္ဇ မယာ ဣမိနာ သီဟေန သဒ္ဓိံ ပယောဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ တံ ယုဒ္ဓတ္ထာယ အဝှယန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၅. ‘‘စတုပ္ပဒေါ အဟံ သမ္မ၊ တွမ္ပိ သမ္မ စတုပ္ပဒေါ၊

ဧဟိ သမ္မ နိဝတ္တဿု၊ ကိံ နု ဘီတော ပလာယသီ’’တိ.

သီဟော တဿ ကထံ သုတွာ ‘‘သမ္မ သူကရ၊ အဇ္ဇ အမှာကံ တယာ သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမော နတ္ထိ၊ ဣတော ပန သတ္တမေ ဒိဝသေ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ သင်္ဂါမော ဟောတူ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သူကရော ‘‘သီဟေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမေဿာမီ’’တိ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော တံ ပဝတ္တိံ ဉာတကာနံ အာရောစေသိ. တေ တဿ ကထံ သုတွာ ဘီတတသိတာ ‘‘ဣဒါနိ တွံ သဗ္ဗေပိ အမှေ နာသေဿသိ၊ အတ္တနော ဗလံ အဇာနိတွာ သီဟေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမံ ကတ္တုကာမောတိ၊ သီဟော အာဂန္တွာ သဗ္ဗေပိ အမှေ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေဿတိ၊ သာဟသိကကမ္မံ မာ ကရီ’’တိ အာဟံသု. သောပိ ဘီတတသိတော ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရောမီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သူကရာ ‘‘သမ္မ၊ တွံ ဧတေသံ တာပသာနံ ဥစ္စာရဘူမိံ ဂန္တွာ ပူတိဂူထေ သတ္တ ဒိဝသာနိ သရီရံ ပရိဝဋ္ဋေတွာ သုက္ခာပေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သရီရံ ဥဿာဝဗိန္ဒူဟိ တေမေတွာ သီဟဿ အာဂမနတော ပုရိမတရံ ဂန္တွာ ဝါတယောဂံ ဉတွာ ဥပရိဝါတေ တိဋ္ဌ၊ သုစိဇာတိကော သီဟော တဝ သရီရဂန္ဓံ ဃာယိတွာ တုယှံ ဇယံ ဒတွာ ဂမိဿတီ’’တိ အာဟံသု. သော တထာ ကတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ တတ္ထ အဋ္ဌာသိ. သီဟော တဿ သရီရဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ဂူထမက္ခိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သမ္မ သူကရ၊ သုန္ဒရော တေ လေသော စိန္တိတော၊ သစေ တွံ ဂူထမက္ခိတော နာဘဝိဿ၊ ဣဓေဝ တံ ဇီဝိတက္ခယံ အပါပေဿံ၊ ဣဒါနိ ပန တေ သရီရံ နေဝ မုခေန ဍံသိတုံ၊ န ပါဒေန ပဟရိတုံ သက္ကာ၊ ဇယံ တေ ဒမ္မီ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၆. ‘‘အသုစိ ပူတိလောမောသိ၊ ဒုဂ္ဂန္ဓော ဝါသိ သူကရ၊

သစေ ယုဇ္ဇိတုကာမောသိ၊ ဇယံ သမ္မ ဒဒါမိ တေ’’တိ.

တတ္ထ ပူတိလောမောတိ မီဠှမက္ခိတတ္တာ ဒုဂ္ဂန္ဓလောမော. ဒုဂ္ဂန္ဓော ဝါသီတိ အနိဋ္ဌဇေဂုစ္ဆပဋိကူလဂန္ဓော ဟုတွာ ဝါယသိ. ဇယံ၊ သမ္မ၊ ဒဒါမိ တေတိ ‘‘တုယှံ ဇယံ ဒေမိ၊ အဟံ ပရာဇိတော၊ ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ ဝတွာ သီဟော တတောဝ နိဝတ္တိတွာ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ သရေ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ပဗ္ဗတဂုဟမေဝ ဂတော. သူကရောပိ ‘‘သီဟော မေ ဇိတော’’တိ ဉာတကာနံ အာရောစေသိ. တေ ဘီတတသိတာ ‘‘ပုန ဧကဒိဝသံ အာဂစ္ဆန္တော သီဟော သဗ္ဗေဝ အမှေ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေဿတီ’’တိ ပလာယိတွာ အညတ္ထ အဂမံသု.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သူကရော မဟလ္လကော အဟောသိ၊ သီဟော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သူကရဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၁၅၄] ၄. ဥရဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဣဓူရဂါနံ ပဝရော ပဝိဋ္ဌောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သေဏိဘဏ္ဍနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ကောသလရညော ကိရ သေဝကာ သေဏိပမုခါ ဒွေ မဟာမတ္တာ အညမညံ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ကလဟံ ကရောန္တိ၊ တေသံ ဝေရိဘာဝေါ သကလနဂရေ ပါကဋော ဇာတော. တေ နေဝ ရာဇာ၊ န ဉာတိမိတ္တာ သမဂ္ဂေ ကာတုံ သက္ခိံသု. အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ ပစ္စူသသမယေ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝေ ဩလောကေန္တော တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ပုနဒိဝသေ ဧကကောဝ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ တေသု ဧကဿ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. သော နိက္ခမိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ အန္တောနိဝေသနံ ပဝေသေတွာ အာသနံ ပညပေတွာ နိသီဒါပေသိ. သတ္ထာ နိသီဒိတွာ တဿ မေတ္တာဘာဝနာယ အာနိသံသံ ကထေတွာ ကလ္လစိတ္တတံ ဉတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သော သစ္စပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

သတ္ထာ တဿ သောတာပန္နဘာဝံ ဉတွာ တမေဝ ပတ္တံ ဂါဟာပေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဣတရဿ ဂေဟဒွါရံ အဂမာသိ. သောပိ နိက္ခမိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပဝိသထ၊ ဘန္တေ’’တိ ဃရံ ပဝေသေတွာ နိသီဒါပေသိ. ဣတရောပိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံယေဝ ပါဝိသိ. သတ္ထာ တဿ ဧကာဒသ မေတ္တာနိသံသေ ဝဏ္ဏေတွာ ကလ္လစိတ္တတံ ဉတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သောပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ဣတိ တေ ဥဘောပိ သောတာပန္နာ ဟုတွာ အညမညံ အစ္စယံ ဒဿေတွာ ခမာပေတွာ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ဧကဇ္ဈာသယာ အဟေသုံ. တံ ဒိဝသညေဝ စ ဘဂဝတော သမ္မုခါဝ ဧကတော ဘုဉ္ဇိံသု. သတ္ထာ ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. တေ ဗဟူနိ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာနိ စေဝ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ စ အာဒါယ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံယေဝ နိက္ခမိံသု. သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃေန ဝတ္တေ ဒဿိတေ သုဂတောဝါဒံ ဒတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ.

ဘိက္ခူ သာယနှသမယေ ဓမ္မသဘာယံ သတ္ထု ဂုဏကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ သတ္ထာ အဒန္တဒမကော၊ ယေ နာမ ဒွေ မဟာမတ္တေ စိရံ ဝါယမမာနောပိ နေဝ ရာဇာ သမဂ္ဂေ ကာတုံ သက္ခိ၊ န ဉာတိမိတ္တာဒယော သက္ခိံသု၊ တေ ဧကဒိဝသေနေဝ တထာဂတေန ဒမိတာ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝါဟံ ဣမေ ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ အကာသိံ၊ ပုဗ္ဗေပေတေ မယာ သမဂ္ဂါ ကတာယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗာရာဏသိယံ ဥဿဝေ ဃောသိတေ မဟာသမဇ္ဇံ အဟောသိ. ဗဟူ မနုဿာ စေဝ ဒေဝနာဂသုပဏ္ဏာဒယော စ သမဇ္ဇဒဿနတ္ထံ သန္နိပတိံသု. တတြေကသ္မိံ ဌာနေ ဧကော နာဂေါ စ သုပဏ္ဏော စ သမဇ္ဇံ ပဿမာနာ ဧကတော အဋ္ဌံသု. နာဂေါ သုပဏ္ဏဿ သုပဏ္ဏဘာဝံ အဇာနန္တော အံသေ ဟတ္ထံ ဌပေသိ. သုပဏ္ဏော ‘‘ကေန မေ အံသေ ဟတ္ထော ဌပိတော’’တိ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော နာဂံ သဉ္ဇာနိ. နာဂေါပိ ဩလောကေန္တော သုပဏ္ဏံ သဉ္ဇာနိတွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော နဂရာ နိက္ခမိတွာ နဒီပိဋ္ဌေန ပလာယိ. သုပဏ္ဏောပိ ‘‘တံ ဂဟေဿာမီ’’တိ အနုဗန္ဓိ. တသ္မိံ သမယေ ဗောဓိသတ္တော တာပသော ဟုတွာ တဿာ နဒိယာ တီရေ ပဏ္ဏသာလာယ ဝသမာနော ဒိဝါ ဒရထပဋိပ္ပဿမ္ဘနတ္ထံ ဥဒကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ ဝက္ကလံ ဗဟိ ဌပေတွာ နဒိံ ဩတရိတွာ နှာယတိ. နာဂေါ ‘‘ဣမံ ပဗ္ဗဇိတံ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘိဿာမီ’’တိ ပကတိဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ မဏိက္ခန္ဓဝဏ္ဏံ မာပေတွာ ဝက္ကလန္တရံ ပါဝိသိ. သုပဏ္ဏော အနုဗန္ဓမာနော တံ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌံ ဒိသွာ ဝက္ကလေ ဂရုဘာဝေန အဂ္ဂဟေတွာ ဗောဓိသတ္တံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ ဆာတော၊ တုမှာကံ ဝက္ကလံ ဂဏှထ၊ ဣမံ နာဂံ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ပကာသေတုံ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၇. ‘‘ဣဓူရဂါနံ ပဝရော ပဝိဋ္ဌော၊ သေလဿ ဝဏ္ဏေန ပမောက္ခမိစ္ဆံ၊

ဗြဟ္မဉ္စ ဝဏ္ဏံ အပစာယမာနော၊ ဗုဘုက္ခိတော နော ဝိတရာမိ ဘောတ္တု’’န္တိ.

တတ္ထ ဣဓူရဂါနံ ပဝရော ပဝိဋ္ဌောတိ ဣမသ္မိံ ဝက္ကလေ ဥရဂါနံ ပဝရော နာဂရာဇာ ပဝိဋ္ဌော. သေလဿ ဝဏ္ဏေနာတိ မဏိဝဏ္ဏေန၊ မဏိက္ခန္ဓော ဟုတွာ ပဝိဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ပမောက္ခမိစ္ဆန္တိ မမ သန္တိကာ မောက္ခံ ဣစ္ဆမာနော. ဗြဟ္မဉ္စ ဝဏ္ဏံ အပစာယမာနောတိ အဟံ ပန တုမှာကံ ဗြဟ္မဝဏ္ဏံ သေဋ္ဌဝဏ္ဏံ ပူဇေန္တော ဂရုံ ကရောန္တော. ဗုဘုက္ခိတော နော ဝိတရာမိ ဘောတ္တုန္တိ ဧတံ နာဂံ ဝက္ကလန္တရံ ပဝိဋ္ဌံ ဆာတောပိ သမာနော ဘက္ခိတုံ န သက္ကောမီတိ.

ဗောဓိသတ္တော ဥဒကေ ဌိတောယေဝ သုပဏ္ဏရာဇဿ ထုတိံ ကတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၈. ‘‘သော ဗြဟ္မဂုတ္တော စိရမေဝ ဇီဝ၊ ဒိဗျာ စ တေ ပါတုဘဝန္တု ဘက္ခာ၊

ယော ဗြဟ္မဝဏ္ဏံ အပစာယမာနော၊ ဗုဘုက္ခိတော နော ဝိတရာသိ ဘောတ္တု’’န္တိ.

တတ္ထ သော ဗြဟ္မဂုတ္တောတိ သော တွံ ဗြဟ္မဂေါပိတော ဗြဟ္မရက္ခိတော ဟုတွာ. ဒိဗျာ စ တေ ပါတုဘဝန္တု ဘက္ခာတိ ဒေဝတာနံ ပရိဘောဂါရဟာ ဘက္ခာ စ တဝ ပါတုဘဝန္တု၊ မာ ပါဏာတိပါတံ ကတွာ နာဂမံသခါဒကော အဟောသိ.

ဣတိ ဗောဓိသတ္တော ဥဒကေ ဌိတောဝ အနုမောဒနံ ကတွာ ဥတ္တရိတွာ ဝက္ကလံ နိဝါသေတွာ တေ ဥဘောပိ ဂဟေတွာ အဿမပဒံ ဂန္တွာ မေတ္တာဘာဝနာယ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဒွေပိ ဇနေ သမဂ္ဂေ အကာသိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ သုခံ ဝသိံသု.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ နာဂေါ စ သုပဏ္ဏော စ ဣမေ ဒွေ မဟာမတ္တာ အဟေသုံ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဥရဂဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၁၅၅] ၅. ဘဂ္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဇီဝ ဝဿသတံ ဘဂ္ဂါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနသမီပေ ပသေနဒိကောသလေန ရညာ ကာရိတေ ရာဇကာရာမေ ဝိဟရန္တော အတ္တနော ခိပိတကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ ဒိဝသေ သတ္ထာ ရာဇကာရာမေ စတုပရိသမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ခိပိ. ဘိက္ခူ ‘‘ဇီဝတု၊ ဘန္တေ ဘဂဝါ၊ ဇီဝတု၊ သုဂတော’’တိ ဥစ္စာသဒ္ဒံ မဟာသဒ္ဒံ အကံသု၊ တေန သဒ္ဒေန ဓမ္မကထာယ အန္တရာယော အဟောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အပိ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခိပိတေ ‘ဇီဝါ’တိ ဝုတ္တော တပ္ပစ္စယာ ဇီဝေယျ ဝါ မရေယျ ဝါ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခိပိတေ ‘ဇီဝါ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ယော ဝဒေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၂၈၈). တေန ခေါ ပန သမယေန မနုဿာ ဘိက္ခူနံ ခိပိတေ ‘‘ဇီဝထ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဘိက္ခူ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ နာလပန္တိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ‘ဇီဝထ၊ ဘန္တေ’တိ ဝုစ္စမာနာ နာလပိဿန္တီ’’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ဂိဟီ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မင်္ဂလိကာ၊ အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂိဟီနံ ‘‘ဇီဝထ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနေန ‘‘စိရံ ဇီဝါ’’တိ ဝတ္တုန္တိ. ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ဘန္တေ၊ ဇီဝပဋိဇီဝံ နာမ ကဒါ ဥပ္ပန္န’’န္တိ? သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဇီဝပဋိဇီဝံ နာမ ပေါရာဏကာလေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ ပိတာ ဝေါဟာရံ ကတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ၊ သော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကံ ဗောဓိသတ္တံ မဏိကဘဏ္ဍံ ဥက္ခိပါပေတွာ ဂါမနိဂမာဒီသု စရန္တော ဗာရာဏသိံ ပတွာ ဒေါဝါရိကဿ ဃရေ ဘတ္တံ ပစာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ နိဝါသဋ္ဌာနံ အလဘန္တော ‘‘အဝေလာယ အာဂတာ အာဂန္တုကာ ကတ္ထ ဝသန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အထ နံ မနုဿာ ‘‘ဗဟိနဂရေ ဧကာ သာလာ အတ္ထိ၊ သာ ပန အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတာ. သစေ ဣစ္ဆထ၊ တတ္ထ ဝသထာ’’တိ အာဟံသု. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဧထ၊ တာတ၊ ဂစ္ဆာမ၊ မာ ယက္ခဿ ဘာယိတ္ထ၊ အဟံ တံ ဒမေတွာ တုမှာကံ ပါဒေသု ပါတေဿာမီ’’တိ ပိတရံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ဂတော. အထဿ ပိတာ ဖလကေ နိပဇ္ဇိ၊ သယံ ပိတု ပါဒေ သမ္ဗာဟန္တော နိသီဒိ. တတ္ထ အဓိဝတ္ထော ယက္ခော ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဝေဿဝဏံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ တံ သာလံ လဘန္တော ‘‘ဣမံ သာလံ ပဝိဋ္ဌမနုဿေသု ယော ခိပိတေ ‘ဇီဝါ’တိ ဝဒတိ၊ ယော စ ‘ဇီဝါ’တိ ဝုတ္တေ ‘ပဋိဇီဝါ’တိ ဝဒတိ၊ တေ ဇီဝပဋိဇီဝဘာဏိနော ဌပေတွာ အဝသေသေ ခါဒေယျာသီ’’တိ လဘိ. သော ပိဋ္ဌိဝံသထူဏာယ ဝသတိ. သော ‘‘ဗောဓိသတ္တဿ ပိတရံ ခိပါပေဿာမီ’’တိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန သုခုမစုဏ္ဏံ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ စုဏ္ဏော အာဂန္တွာ တဿ နာသပုဋေ ပါဝိသိ. သော ဖလကေ နိပန္နကောဝ ခိပိ၊ ဗောဓိသတ္တော န ‘‘ဇီဝါ’’တိ အာဟ. ယက္ခော တံ ခါဒိတုံ ထူဏာယ ဩတရတိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဩတရန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ မေ ပိတာ ခိပါပိတော ဘဝိဿတိ၊ အယံ သော ခိပိတေ ‘ဇီဝါ’တိ အဝဒန္တံ ခါဒကယက္ခော ဘဝိဿတီ’’တိ ပိတရံ အာရဗ္ဘ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၉. ‘‘ဇီဝ ဝဿသတံ ဘဂ္ဂ၊ အပရာနိ စ ဝီသတိံ၊

မာ မံ ပိသာစာ ခါဒန္တု၊ ဇီဝ တွံ သရဒေါသတ’’န္တိ.

တတ္ထ ဘဂ္ဂါတိ ပိတရံ နာမေနာလပတိ. အပရာနိ စ ဝီသတိန္တိ အပရာနိ စ ဝီသတိ ဝဿာနိ ဇီဝ. မာ မံ ပိသာစာ ခါဒန္တူတိ မံ ပိသာစာ မာ ခါဒန္တု. ဇီဝ တွံ သရဒေါသတန္တိ တွံ ပန ဝီသုတ္တရံ ဝဿသတံ ဇီဝါတိ. သရဒေါသတဉှိ ဂဏိယမာနံ ဝဿသတမေဝ ဟောတိ၊ တံ ပုရိမေဟိ ဝီသာယ သဒ္ဓိံ ဝီသုတ္တရံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ.

ယက္ခော ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣမံ တာဝ မာဏဝံ ‘ဇီဝါ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ခါဒိတုံ န သက္ကာ၊ ပိတရံ ပနဿ ခါဒိဿာမီ’’တိ ပိတု သန္တိကံ အဂမာသိ. သော တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သော ‘ပဋိဇီဝါ’တိ အဘဏန္တာနံ ခါဒကယက္ခော ဘဝိဿတိ၊ ပဋိဇီဝံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော ပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀. ‘‘တွမ္ပိ ဝဿသတံ ဇီဝံ၊ အပရာနိ စ ဝီသတိံ၊

ဝိသံ ပိသာစာ ခါဒန္တု၊ ဇီဝ တွံ သရဒေါသတ’’န္တိ.

တတ္ထ ဝိသံ ပိသာစာ ခါဒန္တူတိ ပိသာစာ ဟလာဟလဝိသံ ခါဒန္တု.

ယက္ခော တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဥဘောပိ မေ န သက္ကာ ခါဒိတု’’န္တိ ပဋိနိဝတ္တိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘော ယက္ခ၊ ကသ္မာ တွံ ဣမံ သာလံ ပဝိဋ္ဌမနုဿေ ခါဒသီ’’တိ? ‘‘ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဝေဿဝဏံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ လဒ္ဓတ္တာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန သဗ္ဗေဝ ခါဒိတုံ လဘသီ’’တိ? ‘‘ဇီဝပဋိဇီဝဘာဏိနော ဌပေတွာ အဝသေသေ ခါဒါမီ’’တိ. ‘‘ယက္ခ၊ တွံ ပုဗ္ဗေပိ အကုသလံ ကတွာ ကက္ခဠော ဖရုသော ပရဝိဟိံသကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဣဒါနိပိ တာဒိသံ ကမ္မံ ကတွာ တမော တမပရာယဏော ဘဝိဿတိ၊ တသ္မာ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမဿူ’’တိ တံ ယက္ခံ ဒမေတွာ နိရယဘယေန တဇ္ဇေတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယက္ခံ ပေသနကာရကံ ဝိယ အကာသိ.

ပုနဒိဝသေ သဉ္စရန္တာ မနုဿာ ယက္ခံ ဒိသွာ ဗောဓိသတ္တေန စဿ ဒမိတဘာဝံ ဉတွာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘ဒေဝ၊ ဧကော မာဏဝေါ တံ ယက္ခံ ဒမေတွာ ပေသနကာရကံ ဝိယ ကတွာ ဌိတော’’တိ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ၊ ပိတု စဿ မဟန္တံ ယသံ အဒါသိ. သော ယက္ခံ ဗလိပဋိဂ္ဂါဟကံ ကတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂပုရံ ပူရေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘ဇီဝပဋိဇီဝံ နာမ တသ္မိံ ကာလေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ယက္ခော အင်္ဂုလိမာလော အဟောသိ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ပိတာ ကဿပေါ၊ ပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဘဂ္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၁၅၆] ၆. အလီနစိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

အလီနစိတ္တံ နိဿာယာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဩဿဋ္ဌဝီရိယံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဧကာဒသနိပါတေ သံဝရဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၁.၉၇ အာဒယော) အာဝိဘဝိဿတိ. သော ပန ဘိက္ခု သတ္ထာရာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဝီရိယံ ဩဿဇီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘နနု တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ပုဗ္ဗေ ဝီရိယံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ မံသပေသိသဒိသဿ ဒဟရကုမာရဿ ဒွါဒသယောဇနိကေ ဗာရာဏသိနဂရေ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ အဒါသိ၊ ဣဒါနိ ကသ္မာ ဧဝရူပေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီရိယံ ဩဿဇသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗာရာဏသိတော အဝိဒူရေ ဝဍ္ဎကီဂါမော အဟောသိ၊ တတ္ထ ပဉ္စသတာ ဝဍ္ဎကီ ဝသန္တိ. တေ နာဝါယ ဥပရိသောတံ ဂန္တွာ အရညေ ဂေဟသမ္ဘာရဒါရူနိ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထေဝ ဧကဘူမိကဒွိဘူမိကာဒိဘေဒေ ဂေဟသမ္ဘာရေ သဇ္ဇေတွာ ထမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗဒါရူသု သညံ ကတွာ နဒီတီရံ နေတွာ နာဝံ အာရောပေတွာ အနုသောတေန နဂရံ အာဂန္တွာ ယေ ယာဒိသာနိ ဂေဟာနိ အာကင်္ခန္တိ၊ တေသံ တာဒိသာနိ ကတွာ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ပုန တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ဂေဟသမ္ဘာရေ အာဟရန္တိ. ဧဝံ တေသံ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တာနံ ဧကသ္မိံ ကာလေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ ဒါရူနိ ကောဋ္ဋေန္တာနံ အဝိဒူရေ ဧကော ဟတ္ထီ ခဒိရခါဏုကံ အက္ကမိ. တဿ သော ခါဏုကော ပါဒံ ဝိဇ္ဈိ၊ ဗလဝဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ၊ ပါဒေါ ဥဒ္ဓုမာယိတွာ ပုဗ္ဗံ ဂဏှိ. သော ဝေဒနာပ္ပတ္တော တေသံ ဒါရုကောဋ္ဋနသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ဝဍ္ဎကီ နိဿာယ မယှံ သောတ္ထိ ဘဝိဿတီ’’တိ မညမာနော တီဟိ ပါဒေဟိ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဝိဒူရေ နိပဇ္ဇိ၊ ဝဍ္ဎကီ တံ ဥဒ္ဓုမာတပါဒံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ပါဒေ ခါဏုကံ ဒိသွာ တိခိဏဝါသိယာ ခါဏုကဿ သမန္တတော ဩဓိံ ဒတွာ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ အာကဍ္ဎန္တာ ခါဏုံ နီဟရိတွာ ပုဗ္ဗံ မောစေတွာ ဥဏှောဒကေန ဓောဝိတွာ တဒနုရူပေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ မက္ခေတွာ နစိရဿေဝ ဝဏံ ဖာသုကံ ကရိံသု.

ဟတ္ထီ အရောဂေါ ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဣမေ ဝဍ္ဎကီ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ၊ ဣဒါနိ တေသံ မယာ ဥပကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ဝဍ္ဎကီဟိ သဒ္ဓိံ ရုက္ခေ နီဟရတိ၊ တစ္ဆေန္တာနံ ပရိဝတ္တေတွာ ဒေတိ၊ ဝါသိအာဒီနိ ဥပသံဟရတိ၊ သောဏ္ဍာယ ဝေဌေတွာ ကာဠသုတ္တကောဋိယံ ဂဏှာတိ. ဝဍ္ဎကီပိဿ ဘောဇနဝေလာယ ဧကေကံ ပိဏ္ဍံ ဒေန္တာ ပဉ္စ ပိဏ္ဍသတာနိ ဒေန္တိ. တဿ ပန ဟတ္ထိဿ ပုတ္တော သဗ္ဗသေတော ဟတ္ထာဇာနီယပေါတကော အတ္ထိ၊ တေနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ဧတရဟိ မဟလ္လကော. ဣဒါနိ မယာ ဣမေသံ ဝဍ္ဎကီနံ ကမ္မကရဏတ္တာယ ပုတ္တံ ဒတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော ဝဍ္ဎကီနံ အနာစိက္ခိတွာဝ အရညံ ပဝိသိတွာ ပုတ္တံ အာနေတွာ ‘‘အယံ ဟတ္ထိပေါတကော မမ ပုတ္တော၊ တုမှေဟိ မယှံ ဇီဝိတံ ဒိန္နံ၊ အဟံ ဝေါ ဝေဇ္ဇဝေတနတ္ထာယ ဣမံ ဒမ္မိ၊ အယံ တုမှာကံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ကမ္မာနိ ကရိဿတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ၊ ပုတ္တက၊ ယံ မယာ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ၊ တံ တွံ ကရောဟီ’’တိ ပုတ္တံ ဩဝဒိတွာ ဝဍ္ဎကီနံ ဒတွာ သယံ အရညံ ပါဝိသိ.

တတော ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထိပေါတကော ဝဍ္ဎကီနံ ဝစနကရော ဩဝါဒက္ခမော ဟုတွာ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောတိ. တေပိ တံ ပဉ္စဟိ ပိဏ္ဍသတေဟိ ပေါသေန္တိ၊ သော ကမ္မံ ကတွာ နဒိံ ဩတရိတွာ နှတွာ ကီဠိတွာ အာဂစ္ဆတိ၊ ဝဍ္ဎကီဒါရကာပိ တံ သောဏ္ဍာဒီသု ဂဟေတွာ ဥဒကေပိ ထလေပိ တေန သဒ္ဓိံ ကီဠန္တိ. အာဇာနီယာ ပန ဟတ္ထိနောပိ အဿာပိ ပုရိသာပိ ဥဒကေ ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ န ကရောန္တိ၊ တသ္မာ သောပိ ဥဒကေ ဥစ္စာရပဿာဝံ အကတွာ ဗဟိနဒီတီရေယေဝ ကရောတိ. အထေကသ္မိံ ဒိဝသေ ဥပရိနဒိယာ ဒေဝေါ ဝဿိ၊ အထ သုက္ခံ ဟတ္ထိလဏ္ဍံ ဥဒကေန နဒိံ ဩတရိတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဗာရာဏသီနဂရတိတ္ထေ ဧကသ္မိံ ဂုမ္ဗေ လဂ္ဂေတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ ရညော ဟတ္ထိဂေါပကာ ‘‘ဟတ္ထီ နှာပေဿာမာ’’တိ ပဉ္စ ဟတ္ထိသတာနိ နယိံသု. အာဇာနီယလဏ္ဍဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ဧကောပိ ဟတ္ထီ နဒိံ ဩတရိတုံ န ဥဿဟိ. သဗ္ဗေပိ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဥက္ခိပိတွာ ပလာယိတုံ အာရဘိံသု၊ ဟတ္ထိဂေါပကာ ဟတ္ထာစရိယာနံ အာရောစေသုံ. တေ ‘‘ဥဒကေ ပရိပန္ထေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥဒကံ သောဓာပေတွာ တသ္မိံ ဂုမ္ဗေ တံ အာဇာနီယလဏ္ဍံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒမေတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ဉတွာ စာဋိံ အာဟရာပေတွာ ဥဒကဿ ပူရေတွာ တံ တတ္ထ မဒ္ဒိတွာ ဟတ္ထီနံ သရီရေ သိဉ္စာပေသုံ၊ သရီရာနိ သုဂန္ဓာနိ အဟေသုံ. တသ္မိံ ကာလေ တေ နဒိံ ဩတရိတွာ နှာယိံသု.

ဟတ္ထာစရိယာ ရညော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ ‘‘တံ ဟတ္ထာဇာနီယံ ပရိယေသိတွာ အာနေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဒေဝါ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ နာဝါသင်္ဃာဋေဟိ နဒိံ ပက္ခန္ဒိတွာ ဥဒ္ဓံဂါမီဟိ နာဝါသင်္ဃာဋေဟိ ဝဍ္ဎကီနံ ဝသနဋ္ဌာနံ သမ္ပာပုဏိ. ဟတ္ထိပေါတကော နဒိယံ ကီဠန္တော ဘေရိသဒ္ဒံ သုတွာ ဂန္တွာ ဝဍ္ဎကီနံ သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ. ဝဍ္ဎကီ ရညော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ‘‘ဒေဝ၊ သစေ ဒါရူဟိ အတ္ထော၊ ကိံ ကာရဏာ အာဂတတ္ထ၊ ကိံ ပေသေတွာ အာဟရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟံသု. ‘‘နာဟံ၊ ဘဏေ၊ ဒါရူနံ အတ္ထာယ အာဂတော၊ ဣမဿ ပန ဟတ္ထိဿ အတ္ထာယ အာဂတောမှီ’’တိ. ‘‘ဂါဟာပေတွာ ဂစ္ဆထ၊ ဒေဝါ’’တိ. ဟတ္ထိပေါတကော ဂန္တုံ န ဣစ္ဆိ. ‘‘ကိံ ကာရာပေတိ၊ ဘဏေ၊ ဟတ္ထီ’’တိ? ‘‘ဝဍ္ဎကီနံ ပေါသာဝနိကံ အာဟရာပေတိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘဏေ’’တိ ရာဇာ ဟတ္ထိဿ စတုန္နံ ပါဒါနံ သောဏ္ဍာယ နင်္ဂုဋ္ဌဿ စ သန္တိကေ သတသဟဿသတသဟဿကဟာပဏေ ဌပါပေသိ. ဟတ္ထီ ဧတ္တကေနာပိ အဂန္တွာ သဗ္ဗဝဍ္ဎကီနံ ဒုဿယုဂေသု ဝဍ္ဎကီဘရိယာနံ နိဝါသနသာဋကေသု ဒိန္နေသု သဒ္ဓိံကီဠိတာနံ ဒါရကာနဉ္စ ဒါရကပရိဟာရေ ကတေ နိဝတ္တိတွာ ဝဍ္ဎကီ စ ဣတ္ထိယော စ ဒါရကေ စ ဩလောကေတွာ ရညာ သဒ္ဓိံ အဂမာသိ.

ရာဇာ တံ အာဒါယ နဂရံ ဂန္တွာ နဂရဉ္စ ဟတ္ထိသာလဉ္စ အလင်္ကာရာပေတွာ ဟတ္ထိံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကာရေတွာ ဟတ္ထိသာလံ ပဝေသေတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ အဘိသေကံ ဒတွာ ဩပဝယှံ ကတွာ အတ္တနော သဟာယဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဥပဍ္ဎရဇ္ဇံ ဟတ္ထိဿ ဒတွာ အတ္တနာ သမာနပရိဟာရံ အကာသိ. ဟတ္ထိဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ရညော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ဟတ္ထဂတမေဝ အဟောသိ. ဧဝံ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿာ ဂဗ္ဘပရိပါကကာလေ ရာဇာ ကာလမကာသိ. ဟတ္ထီ ပန သစေ ရညော ကာလကတဘာဝံ ဇာနေယျ၊ တတ္ထေဝဿ ဟဒယံ ဖလေယျ၊ တသ္မာ ဟတ္ထိံ ရညော ကာလကတဘာဝံ အဇာနာပေတွာဝ ဥပဋ္ဌဟိံသု. ရညော ပန ကာလကတဘာဝံ သုတွာ ‘‘တုစ္ဆံ ကိရ ရဇ္ဇ’’န္တိ အနန္တရသာမန္တကောသလရာဇာ မဟတိယာ သေနာယ အာဂန္တွာ နဂရံ ပရိဝါရေသိ. နဂရဝါသိနော ဒွါရာနိ ပိဒဟိတွာ ကောသလရညော သာသနံ ပဟိဏိံသု – ‘‘အမှာကံ ရညော အဂ္ဂမဟေသီ ပရိပုဏ္ဏဂဗ္ဘာ ‘ဣတော ကိရ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိဿတီ’တိ အင်္ဂဝိဇ္ဇာပါဌကာ အာဟံသု. သစေ သာ ပုတ္တံ ဝိဇာယိဿတိ၊ မယံ သတ္တမေ ဒိဝသေ ယုဒ္ဓံ ဒဿာမ၊ န ရဇ္ဇံ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ အာဂမေထာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ.

ဒေဝီ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပန မဟာဇနဿ အလီနစိတ္တံ ပဂ္ဂဏှန္တော ဇာတောတိ ‘‘အလီနစိတ္တကုမာရော’’တွေဝဿ နာမံ အကံသု. ဇာတဒိဝသတောယေဝ ပနဿ ပဋ္ဌာယ နာဂရာ ကောသလရညာ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိံသု. နိန္နာယကတ္တာ သင်္ဂါမဿ မဟန္တမ္ပိ ဗလံ ယုဇ္ဈမာနံ ထောကံ ထောကံ ဩသက္ကတိ. အမစ္စာ ဒေဝိယာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘မယံ ဧဝံ ဩသက္ကမာနေ ဗလေ ပရာဇယဘာဝဿ ဘာယာမ၊ အမှာကံ ပန ရညော ကာလကတဘာဝံ၊ ပုတ္တဿ ဇာတဘာဝံ၊ ကောသလရညော အာဂန္တွာ ယုဇ္ဈာနဘာဝဉ္စ ရညော သဟာယကော မင်္ဂလဟတ္ထီ န ဇာနာတိ၊ ဇာနာပေမ န’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပုတ္တံ အလင်္ကရိတွာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ အမစ္စဂဏပရိဝုတာ ဟတ္ထိသာလံ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ဟတ္ထိဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ‘‘သာမိ၊ သဟာယော တေ ကာလကတော၊ မယံ တုယှံ ဟဒယဖာလနဘယေန နာရောစယိမှ၊ အယံ တေ သဟာယဿ ပုတ္တော၊ ကောသလရာဇာ အာဂန္တွာ နဂရံ ပရိဝါရေတွာ တဝ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈတိ၊ ဗလံ ဩသက္ကတိ၊ တဝ ပုတ္တံ တွညေဝ ဝါ မာရေဟိ၊ ရဇ္ဇံ ဝါဿ ဂဏှိတွာ ဒေဟီ’’တိ အာဟ.

တသ္မိံ ကာလေ ဟတ္ထီ ဗောဓိသတ္တံ သောဏ္ဍာယ ပရာမသိတွာ ဥက္ခိပိတွာ ကုမ္ဘေ ဌပေတွာ ရောဒိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဩတာရေတွာ ဒေဝိယာ ဟတ္ထေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ‘‘ကောသလရာဇံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဟတ္ထိသာလတော နိက္ခမိ. အထဿ အမစ္စာ ဝမ္မံ ပဋိမုဉ္စိတွာ အလင်္ကရိတွာ နဂရဒွါရံ အဝါပုရိတွာ တံ ပရိဝါရေတွာ နိက္ခမိံသု. ဟတ္ထီ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ကောဉ္စနာဒံ ကတွာ မဟာဇနံ သန္တာသေတွာ ပလာပေတွာ ဗလကောဋ္ဌကံ ဘိန္ဒိတွာ ကောသလရာဇာနံ စူဠာယ ဂဟေတွာ အာနေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇာပေတွာ မာရဏတ္ထာယဿ ဥဋ္ဌိတေ ဝါရေတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ အပ္ပမတ္တော ဟောဟိ၊ ‘ကုမာရော ဒဟရော’တိ သညံ မာ ကရီ’’တိ ဩဝဒိတွာ ဥယျောဇေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ဗောဓိသတ္တဿ ဟတ္ထဂတမေဝ ဇာတံ၊ အညော ပဋိသတ္တု နာမ ဥဋ္ဌဟိတုံ သမတ္ထော နာဟောသိ. ဗောဓိသတ္တော သတ္တဝဿိကကာလေ အဘိသေကံ ကတွာ အလီနစိတ္တရာဇာ နာမ ဟုတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ သဂ္ဂပုရံ ပူရေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ –

၁၁. ‘‘အလီနစိတ္တံ နိဿာယ၊ ပဟဋ္ဌာ မဟတီ စမူ၊

ကောသလံ သေနာသန္တုဋ္ဌံ၊ ဇီဝဂ္ဂါဟံ အဂါဟယိ.

၁၂. ‘‘ဧဝံ နိဿယသမ္ပန္နော၊ ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော၊

ဘာဝယံ ကုသလံ ဓမ္မံ၊ ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာ၊

ပါပုဏေ အနုပုဗ္ဗေန၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယ’’န္တိ.

တတ္ထ အလီနစိတ္တံ နိဿာယာတိ အလီနစိတ္တံ ရာဇကုမာရံ နိဿာယ. ပဟဋ္ဌာ မဟတီ စမူတိ ‘‘ပဝေဏီရဇ္ဇံ နော ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟုတွာ မဟတီ သေနာ. ကောသလံ သေနာသန္တုဋ္ဌန္တိ ကောသလရာဇာနံ သေန ရဇ္ဇေန အသန္တုဋ္ဌံ ပရရဇ္ဇလောဘေန အာဂတံ. ဇီဝဂ္ဂါဟံ အဂါဟယီတိ အမာရေတွာဝ သာ စမူ တံ ရာဇာနံ ဟတ္ထိနာ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဏှာပေသိ. ဧဝံ နိဿယသမ္ပန္နောတိ ယထာ သာ စမူ၊ ဧဝံ အညောပိ ကုလပုတ္တော နိဿယသမ္ပန္နော ကလျာဏမိတ္တံ ဗုဒ္ဓံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကံ ဝါ နိဿယံ လဘိတွာ. ဘိက္ခူတိ ပရိသုဒ္ဓါဓိဝစနမေတံ. အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော စတုဒေါသာပဂတေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတော. ဘာဝယံ ကုသလံ ဓမ္မန္တိ ကုသလံ နိရဝဇ္ဇံ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယသင်္ခါတံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော. ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဿ နိဗ္ဗာနဿ ပါပုဏနတ္ထာယ တံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော. ပါပုဏေ အနုပုဗ္ဗေန၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယန္တိ ဧဝံ ဝိပဿနတော ပဋ္ဌာယ ဣမံ ကုသလံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော သော ကလျာဏမိတ္တုပနိဿယသမ္ပန္နော ဘိက္ခု အနုပုဗ္ဗေန ဝိပဿနာဉာဏာနိ စ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဖလာနိ စ ပါပုဏန္တော ပရိယောသာနေ ဒသန္နမ္ပိ သံယောဇနာနံ ခယန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. ယသ္မာ ဝါ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သဗ္ဗသံယောဇနာနိ ခီယန္တိ၊ တသ္မာ တမ္ပိ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယမေဝ၊ ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော.

ဣတိ ဘဂဝါ အမတမဟာနိဗ္ဗာနေန ဓမ္မဒေသနာယ ကူဋံ ဂဟေတွာ ဥတ္တရိပိ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဩဿဋ္ဌဝီရိယော ဘိက္ခု အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ မာတာ မဟာမာယာ၊ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ အဟောသိ၊ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဒိန္နဟတ္ထီ အယံ ဩဿဋ္ဌဝီရိယော ဘိက္ခု၊ ဟတ္ထိဿ ပိတာ သာရိပုတ္တော၊ သာမန္တကောသလရာဇာ မောဂ္ဂလ္လာနော၊ အလီနစိတ္တကုမာရော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အလီနစိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၁၅၇] ၇. ဂုဏဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယေန ကာမံ ပဏာမေတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အာနန္ဒတ္ထေရဿ သာဋကသဟဿလာဘံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ထေရဿ ကောသလရညော အန္တေပုရေ ဓမ္မဝါစနဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ မဟာသာရဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၉၂) အာဂတမေဝ. ဣတိ ထေရေ ရညော အန္တေပုရေ ဓမ္မံ ဝါစေန္တေ ရညော သဟဿဂ္ဃနိကာနံ သာဋကာနံ သဟဿံ အာဟရိယိတ္ထ. ရာဇာ တတော ပဉ္စ သာဋကသတာနိ ပဉ္စန္နံ ဒေဝီသတာနံ အဒါသိ. တာ သဗ္ဗာပိ တေ သာဋကေ ဌပေတွာ ပုနဒိဝသေ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဒတွာ သယံ ပုရာဏသာဋကေယေဝ ပါရုပိတွာ ရညော ပါတရာသဋ္ဌာနံ အဂမံသု.

ရာဇာ ‘‘မယာ တုမှာကံ သဟဿဂ္ဃနိကာ သာဋကာ ဒါပိတာ၊ ကသ္မာ တုမှေ တေ အပါရုပိတွာဝ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ အမှေဟိ တေ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဒိန္နာ’’တိ. ‘‘အာနန္ဒတ္ထေရေန သဗ္ဗေ ဂဟိတာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန တိစီဝရံ အနုညာတံ၊ အာနန္ဒတ္ထေရော ဒုဿဝဏိဇ္ဇံ မညေ ကရိဿတိ၊ အတိဗဟူ တေန သာဋကာ ဂဟိတာ’’တိ ထေရဿ ကုဇ္ဈိတွာ ဘုတ္တပါတရာသော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ထေရဿ ပရိဝေဏံ ပဝိသိတွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နော ပုစ္ဆိ – ‘‘အပိ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဃရေ ဣတ္ထိယော တုမှာကံ သန္တိကေ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ ဝါ သုဏန္တိ ဝါ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဂဏှန္တိ၊ သောတဗ္ဗယုတ္တကံ သုဏန္တီ’’တိ. ‘‘ကိံ တာ သုဏန္တိယေဝ၊ ဥဒါဟု တုမှာကံ နိဝါသနံ ဝါ ပါရုပနံ ဝါ ဒဒန္တီ’’တိ? ‘‘တာ အဇ္ဇ၊ မဟာရာဇ၊ သဟဿဂ္ဃနိကာနိ ပဉ္စ သာဋကသတာနိ အဒံသူ’’တိ. ‘‘တုမှေဟိ ဂဟိတာနိ တာနိ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘နနု၊ ဘန္တေ၊ သတ္ထာရာ တိစီဝရမေဝ အနုညာတ’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဧကဿ ဘိက္ခုနော တိစီဝရမေဝ ပရိဘောဂသီသေန အနုညာတံ၊ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ပန အဝါရိတံ၊ တသ္မာ မယာပိ အညေသံ ဇိဏ္ဏစီဝရိကာနံ ဒါတုံ တေ သာဋကာ ပဋိဂ္ဂဟိတာ’’တိ. ‘‘တေ ပန ဘိက္ခူ တုမှာကံ သန္တိကာ သာဋကေ လဘိတွာ ပေါရာဏစီဝရာနိ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ပေါရာဏသင်္ဃာဋိံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ပေါရာဏဥတ္တရာသင်္ဂံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘အန္တရဝါသကံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ‘‘ပေါရာဏအန္တရဝါသကံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ပစ္စတ္ထရဏံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ‘‘ပေါရာဏပစ္စတ္ထရဏံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဘုမ္မတ္ထရဏံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ‘‘ပေါရာဏဘုမ္မတ္ထရဏံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ပါဒပုဉ္ဆနံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ‘‘ပေါရာဏပါဒပုဉ္ဆနံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓါဒေယျံ နာမ ဝိနိပါတေတုံ န လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ ပေါရာဏပါဒပုဉ္ဆနံ ဝါသိယာ ကောဋ္ဋေတွာ မတ္တိကာယ မက္ခေတွာ သေနာသနေသု မတ္တိကာလေပနံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဒိန္နံ ယာဝ ပါဒပုဉ္ဆနာပိ နဿိတုံ န လဗ္ဘတီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ အမှာကံ ဒိန္နံ နဿိတုံ န လဗ္ဘတိ၊ ပရိဘောဂမေဝ ဟောတီ’’တိ.

ရာဇာ တုဋ္ဌော သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဣတရာနိပိ ဂေဟေ ဌပိတာနိ ပဉ္စ သာဋကသတာနိ အာဟရာပေတွာ ထေရဿ ဒတွာ အနုမောဒနံ သုတွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. ထေရော ပဌမလဒ္ဓါနိ ပဉ္စ သာဋကသတာနိ ဇိဏ္ဏစီဝရိကာနံ ဘိက္ခူနံ အဒါသိ. ထေရဿ ပန ပဉ္စမတ္တာနိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကသတာနိ၊ တေသု ဧကော ဒဟရဘိက္ခု ထေရဿ ဗဟူပကာရော ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇတိ၊ ပါနီယပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌပေတိ၊ ဒန္တကဋ္ဌံ မုခေါဒကံ နှာနောဒကံ ဒေတိ၊ ဝစ္စကုဋိဇန္တာဃရသေနာသနာနိ ပဋိဇဂ္ဂတိ၊ ဟတ္ထပရိကမ္မပါဒပရိကမ္မပိဋ္ဌိပရိကမ္မာဒီနိ ကရောတိ. ထေရော ပစ္ဆာ လဒ္ဓါနိ ပဉ္စ သာဋကသတာနိ ‘‘အယံ မေ ဗဟူပကာရော’’တိ ယုတ္တဝသေန သဗ္ဗာနိ တဿေဝ အဒါသိ. သောပိ သဗ္ဗေ တေ သာဋကေ ဘာဇေတွာ အတ္တနော သမာနုပဇ္ဈာယာနံ အဒါသိ.

ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တေ လဒ္ဓသာဋကာ ဘိက္ခူ သာဋကေ ဆိန္ဒိတွာ ရဇိတွာ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏာနိ ကာသာယာနိ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဘန္တေ၊ သောတာပန္နဿ အရိယသာဝကဿ မုခေါလောကနဒါနံ နာမ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကာနံ မုခေါလောကနဒါနံ နာမ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကတ္ထေရေန သဟဿဂ္ဃနိကာနံ သာဋကာနံ ပဉ္စ သတာနိ ဧကဿေဝ ဒဟရဘိက္ခုနော ဒိန္နာနိ၊ သော ပန အတ္တနာ လဒ္ဓေ ဘာဇေတွာ အမှာကံ အဒါသီ’’တိ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာနန္ဒော မုခေါလောကနဘိက္ခံ ဒေတိ၊ သော ပနဿ ဘိက္ခု ဗဟူပကာရော၊ တသ္မာ အတ္တနော ဥပကာရဿ ဥပကာရဝသေန ဂုဏဝသေန ယုတ္တဝသေန ‘ဥပကာရဿ နာမ ပစ္စုပကာရော ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ကတညုကတဝေဒိဘာဝေန အဒါသိ. ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိ ဟိ အတ္တနော ဥပကာရာနညေဝ ပစ္စုပကာရံ ကရိံသူ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သီဟော ဟုတွာ ပဗ္ဗတဂုဟာယံ ဝသတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဂုဟာယ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ဩလောကေသိ၊ တံ ပန ပဗ္ဗတပါဒံ ပရိက္ခိပိတွာ မဟာသရော အဟောသိ. တဿ ဧကသ္မိံ ဥန္နတဋ္ဌာနေ ဥပရိထဒ္ဓကဒ္ဒမပိဋ္ဌေ မုဒူနိ ဟရိတတိဏာနိ ဇာယိံသု. သသကာ စေဝ ဟရိဏာဒယော စ သလ္လဟုကမိဂါ ကဒ္ဒမမတ္ထကေ ဝိစရန္တာ တာနိ ခါဒန္တိ. တံ ဒိဝသမ္ပိ ဧကော မိဂေါ တာနိ ခါဒန္တော ဝိစရတိ. သီဟော ‘‘တံ မိဂံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗတမတ္ထကာ ဥပ္ပတိတွာ သီဟဝေဂေန ပက္ခန္ဒိ၊ မိဂေါ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ဝိရဝန္တော ပလာယိ. သီဟော ဝေဂံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ကလလပိဋ္ဌေ နိပတိတွာ ဩသီဒိတွာ ဥဂ္ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော စတ္တာရော ပါဒါ ထမ္ဘာ ဝိယ ဩသီဒိတွာ သတ္တာဟံ နိရာဟာရော အဋ္ဌာသိ.

အထ နံ ဧကော သိင်္ဂါလော ဂေါစရပ္ပသုတော တံ ဒိသွာ ဘယေန ပလာယိ. သီဟော တံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘ဘော သိင်္ဂါလ၊ မာ ပလာယိ၊ အဟံ ကလလေ လဂ္ဂေါ၊ ဇီဝိတံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. သိင်္ဂါလော တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အဟံ တံ ဥဒ္ဓရေယျံ၊ ဥဒ္ဓဋော ပန မံ ခါဒေယျာသီတိ ဘာယာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘မာ ဘာယိ၊ နာဟံ တံ ခါဒိဿာမိ၊ မဟန္တံ ပန တေ ဂုဏံ ကရိဿာမိ၊ ဧကေနုပါယေန မံ ဥဒ္ဓရာဟီ’’တိ. သိင်္ဂါလော တဿ ပဋိညံ ဂဟေတွာ စတုန္နံ ပါဒါနံ သမန္တာ ကလလေ အပနေတွာ စတုန္နမ္ပိ ပါဒါနံ စတဿော မာတိကာ ခဏိတွာ ဥဒကာဘိမုခံ အကာသိ၊ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ကလလံ မုဒုံ အကာသိ. တသ္မိံ ခဏေ သိင်္ဂါလော သီဟဿ ဥဒရန္တရံ အတ္တနော သီသံ ပဝေသေတွာ ‘‘ဝါယာမံ ကရောဟိ၊ သာမီ’’တိ ဥစ္စာသဒ္ဒံ ကရောန္တော သီသေန ဥဒရံ ပဟရိ. သီဟော ဝေဂံ ဇနေတွာ ကလလာ ဥဂ္ဂန္တွာ ပက္ခန္ဒိတွာ ထလေ အဋ္ဌာသိ. သော မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ သရံ ဩရုယှ ကဒ္ဒမံ ဓောဝိတွာ နှာယိတွာ ဒရထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဧကံ မဟိံသံ ဝဓိတွာ ဒါဌာဟိ ဩဝိဇ္ဈိတွာ မံသံ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘ခါဒ၊ သမ္မာ’’တိ သိင်္ဂါလဿ ပုရတော ဌပေတွာ တေန ခါဒိတေ ပစ္ဆာ အတ္တနာ ခါဒိ. ပုန သိင်္ဂါလော ဧကံ မံသပေသိံ ဍံသိတွာ ဂဏှိ. ‘‘ဣဒံ ကိမတ္ထာယ၊ သမ္မာ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘တုမှာကံ ဒါသီ အတ္ထိ၊ တဿာ ဘာဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ. သီဟော ‘‘ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတွာ သယမ္ပိ သီဟိယာ အတ္ထာယ မံသံ ဂဏှိတွာ ‘‘ဧဟိ၊ သမ္မ၊ အမှာကံ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌတွာ သခိယာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ မံသံ ခါဒါပေတွာ သိင်္ဂါလဉ္စ သိင်္ဂါလိဉ္စ အဿာသေတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣဒါနိ အဟံ တုမှေ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ နေတွာ ဂုဟာယ ဒွါရေ အညိဿာ ဂုဟာယ ဝသာပေသိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ ဂေါစရာယ ဂစ္ဆန္တာ သီဟိဉ္စ သိင်္ဂါလိဉ္စ ဌပေတွာ သိင်္ဂါလေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ နာနာမိဂေ ဝဓိတွာ ဥဘောပိ တတ္ထေဝ မံသံ ခါဒိတွာ ဣတရာသမ္ပိ ဒွိန္နံ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ.

ဧဝံ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ သီဟီ ဒွေ ပုတ္တေ ဝိဇာယိ၊ သိင်္ဂါလီပိ ဒွေ ပုတ္တေ ဝိဇာယိ. တေ သဗ္ဗေပိ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိံသု. အထေကဒိဝသံ သီဟိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ သီဟော သိင်္ဂါလဉ္စ သိင်္ဂါလိဉ္စ သိင်္ဂါလပေါတကေ စ အတိဝိယ ပိယာယတိ၊ နူနမဿ သိင်္ဂါလိယာ သဒ္ဓိံ သန္ထဝေါ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဧဝံ သိနေဟံ ကရောတိ၊ ယံနူနာဟံ ဣမံ ပီဠေတွာ တဇ္ဇေတွာ ဣတော ပလာပေယျ’’န္တိ. သာ သီဟဿ သိင်္ဂါလံ ဂဟေတွာ ဂေါစရာယ ဂတကာလေ သိင်္ဂါလိံ ပီဠေသိ တဇ္ဇေသိ ‘‘ကိံကာရဏာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝသတိ၊ န ပလာယသီ’’တိ? ပုတ္တာပိဿာ သိင်္ဂါလိပုတ္တေ တထေဝ တဇ္ဇယိံသု. သိင်္ဂါလီ တမတ္ထံ သိင်္ဂါလဿ ကထေတွာ ‘‘သီဟဿ ဝစနေန ဧတာယ ဧဝံ ကတဘာဝမ္ပိ န ဇာနာမ၊ စိရံ ဝသိမှာ၊ နာသာပေယျာပိ နော၊ အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟ. သိင်္ဂါလော တဿာ ဝစနံ သုတွာ သီဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘သာမိ၊ စိရံ အမှေဟိ တုမှာကံ သန္တိကေ နိဝုတ္ထံ၊ အတိစိရံ ဝသန္တာ နာမ အပ္ပိယာ ဟောန္တိ၊ အမှာကံ ဂေါစရာယ ပက္ကန္တကာလေ သီဟီ သိင်္ဂါလိံ ဝိဟေဌေတိ ‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကသ္မာ ဝသထ၊ ပလာယထာ’တိ တဇ္ဇေတိ၊ သီဟပေါတကာပိ သိင်္ဂါလပေါတကေ တဇ္ဇေန္တိ. ယော နာမ ယဿ အတ္တနော သန္တိကေ ဝါသံ န ရောစေတိ၊ တေန သော ‘ယာဟီ’တိ နီဟရိတဗ္ဗောဝ၊ ဝိဟေဌနံ နာမ ကိမတ္ထိယ’’န္တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၃. ‘‘ယေန ကာမံ ပဏာမေတိ၊ ဓမ္မော ဗလဝတံ မိဂီ၊

ဥန္နဒန္တီ ဝိဇာနာဟိ၊ ဇာတံ သရဏတော ဘယ’’န္တိ.

တတ္ထ ယေန ကာမံ ပဏာမေတိ၊ ဓမ္မော ဗလဝတန္တိ ဗလဝါ နာမ ဣဿရော အတ္တနော သေဝကံ ယေန ဒိသာဘာဂေန ဣစ္ဆတိ၊ တေန ဒိသာဘာဂေန သော ပဏာမေတိ နီဟရတိ. ဧသ ဓမ္မော ဗလဝတံ အယံ ဣဿရာနံ သဘာဝေါ ပဝေဏိဓမ္မောဝ၊ တသ္မာ သစေ အမှာကံ ဝါသံ န ရောစေထ၊ ဥဇုကမေဝ နော နီဟရထ၊ ဝိဟေဌနေန ကော အတ္ထောတိ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. မိဂီတိ သီဟံ အာလပတိ. သော ဟိ မိဂရာဇတာယ မိဂါ အဿ အတ္ထီတိ မိဂီ. ဥန္နဒန္တီတိပိ တမေဝ အာလပတိ. သော ဟိ ဥန္နတာနံ ဒန္တာနံ အတ္ထိတာယ ဥန္နတာ ဒန္တာ အဿ အတ္ထီတိ ဥန္နဒန္တီ. ‘‘ဥန္နတဒန္တီ’’တိပိ ပါဌောယေဝ. ဝိဇာနာဟီတိ ‘‘ဧသ ဣဿရာနံ ဓမ္မော’’တိ ဧဝံ ဇာနာဟိ. ဇာတံ သရဏတော ဘယန္တိ အမှာကံ တုမှေ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန သရဏံ၊ တုမှာကညေဝ သန္တိကာ ဘယံ ဇာတံ၊ တသ္မာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂမိဿာမာတိ ဒီပေတိ.

အပရော နယော – တဝ မိဂီ သီဟီ ဥန္နဒန္တီမမ ပုတ္တဒါရံ တဇ္ဇေန္တီ ယေန ကာမံ ပဏာမေတိ၊ ယေန ယေနာကာရေန ဣစ္ဆတိ၊ တေန ပဏာမေတိ ပဝတ္တတိ၊ ဝိဟေဌေတိပိ ပလာပေတိပိ၊ ဧဝံ တွံ ဝိဇာနာဟိ၊ တတ္ထ ကိံ သက္ကာ အမှေဟိ ကာတုံ. ဓမ္မော ဗလဝတံ ဧသ ဗလဝန္တာနံ သဘာဝေါ၊ ဣဒါနိ မယံ ဂမိဿာမ. ကသ္မာ? ဇာတံ သရဏတော ဘယန္တိ.

တဿ ဝစနံ သုတွာ သီဟော သီဟိံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ မမ ဂေါစရတ္ထာယ ဂန္တွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဣမိနာ သိင်္ဂါလေန ဣမာယ စ သိင်္ဂါလိယာ သဒ္ဓိံ အာဂတဘာဝံ သရသီ’’တိ. ‘‘အာမ၊ သရာမီ’’တိ. ‘‘ဇာနာသိ ပန မယှံ သတ္တာဟံ အနာဂမနဿ ကာရဏ’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမိ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ အဟံ ‘ဧကံ မိဂံ ဂဏှိဿာမီ’တိ ဝိရဇ္ဈိတွာ ကလလေ လဂ္ဂေါ၊ တတော နိက္ခမိတုံ အသက္ကောန္တော သတ္တာဟံ နိရာဟာရော အဋ္ဌာသိံ၊ သွာဟံ ဣမံ သိင်္ဂါလံ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘိံ၊ အယံ မေ ဇီဝိတဒါယကော သဟာယော. မိတ္တဓမ္မေ ဌာတုံ သမတ္ထော ဟိ မိတ္တော ဒုဗ္ဗလော နာမ နတ္ထိ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ မယှံ သဟာယဿ စ သဟာယိကာယ စ ပုတ္တကာနဉ္စ ဧဝရူပံ အဝမာနံ မာ အကာသီ’’တိ ဝတွာ သီဟော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၄. ‘‘အပိ စေပိ ဒုဗ္ဗလော မိတ္တော၊ မိတ္တဓမ္မေသု တိဋ္ဌတိ၊

သော ဉာတကော စ ဗန္ဓု စ၊ သော မိတ္တော သော စ မေ သခါ၊

ဒါဌိနိ မာတိမညိတ္ထော၊ သိင်္ဂါလော မမ ပါဏဒေါ’’တိ.

တတ္ထ အပိ စေပီတိ ဧကော အပိသဒ္ဒေါ အနုဂ္ဂဟတ္ထော၊ ဧကော သမ္ဘာဝနတ္ထော. တတြာယံ ယောဇနာ – ဒုဗ္ဗလောပိ စေ မိတ္တော မိတ္တဓမ္မေသု အပိ တိဋ္ဌတိ၊ သစေ ဌာတုံ သက္ကောတိ၊ သော ဉာတကော စ ဗန္ဓု စ၊ သော မေတ္တစိတ္တတာယ မိတ္တော၊ သော စ မေ သဟာယဋ္ဌေန သခါ. ဒါဌိနိ မာတိမညိတ္ထောတိ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဒါဌာသမ္ပန္နေ သီဟိ မာ မယှံ သဟာယံ ဝါ သဟာယိံ ဝါ အတိမညိ၊ အယဉှိ သိင်္ဂါလော မမ ပါဏဒေါတိ.

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ သိင်္ဂါလိံ ခမာပေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ သပုတ္တာယ တာယ သဒ္ဓိံ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိ. သီဟပေါတကာပိ သိင်္ဂါလပေါတကေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠမာနာ သမ္မောဒမာနာ မာတာပိတူနံ အတိက္ကန္တကာလေပိ မိတ္တဘာဝံ အဘိန္ဒိတွာ သမ္မောဒမာနာ ဝသိံသု. တေသံ ကိရ သတ္တကုလပရိဝဋ္ဋေ အဘိဇ္ဇမာနာ မေတ္တိ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – သစ္စပရိယောသာနေ ကေစိ သောတာပန္နာ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ကေစိ အရဟန္တော အဟေသုံ. ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော အာနန္ဒော အဟောသိ၊ သီဟော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဂုဏဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၁၅၈] ၈. သုဟနုဇာတကဝဏ္ဏနာ

နယိဒံ ဝိသမသီလေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒွေ စဏ္ဍဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တသ္မိဉှိ သမယေ ဇေတဝနေပိ ဧကော ဘိက္ခု စဏ္ဍော အဟောသိ ဖရုသော သာဟသိကော ဇနပဒေပိ. အထေကဒိဝသံ ဇာနပဒေါ ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဇေတဝနံ အဂမာသိ၊ သာမဏေရာ စေဝ ဒဟရဘိက္ခူ စ တဿ စဏ္ဍဘာဝံ ဇာနန္တိ. ‘‘တေသံ ဒွိန္နံ စဏ္ဍာနံ ကလဟံ ပဿိဿာမာ’’တိ ကုတူဟလေန တံ ဘိက္ခုံ ဇေတဝနဝါသိကဿ ပရိဝေဏံ ပဟိဏိံသု. တေ ဥဘောပိ စဏ္ဍာ အညမညံ ဒိသွာဝ ပိယသံဝါသံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု၊ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိသမ္ဗာဟနာဒီနိ အကံသု. ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ စဏ္ဍာ ဘိက္ခူ အညေသံ ဥပရိ စဏ္ဍာ ဖရုသာ သာဟသိကာ၊ အညမညံ ပန ဥဘောပိ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ပိယသံဝါသာ ဇာတာ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေတေ အညေသံ စဏ္ဍာ ဖရုသာ သာဟသိကာ၊ အညမညံ ပန သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ပိယသံဝါသာ စ အဟေသု’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ သဗ္ဗတ္ထသာဓကော အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အမစ္စော အဟောသိ. သော ပန ရာဇာ ထောကံ ဓနလောဘပကတိကော၊ တဿ မဟာသောဏော နာမ ကူဋအဿော အတ္ထိ. အထ ဥတ္တရာပထကာ အဿဝါဏိဇာ ပဉ္စ အဿသတာနိ အာနေသုံ၊ အဿာနံ အာဂတဘာဝံ ရညော အာရောစေသုံ. တတော ပုဗ္ဗေ ပန ဗောဓိသတ္တော အဿေ အဂ္ဃါပေတွာ မူလံ အပရိဟာပေတွာ ဒါပေသိ. ရာဇာ တံ ပရိဟာယမာနော အညံ အမစ္စံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတ၊ အဿေ အဂ္ဃါပေဟိ၊ အဂ္ဃါပေန္တော စ ပဌမံ မဟာသောဏံ ယထာ တေသံ အဿာနံ အန္တရံ ပဝိသတိ၊ တထာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဿေ ဍံသာပေတွာ ဝဏိတေ ကာရာပေတွာ ဒုဗ္ဗလကာလေ မူလံ ဟာပေတွာ အဿေ အဂ္ဃါပေယျာသီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ အကာသိ.

အဿဝါဏိဇာ အနတ္တမနာ ဟုတွာ တေန ကတကိရိယံ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသုံ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကိံ ပန တုမှာကံ နဂရေ ကူဋအဿော နတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အတ္ထိ သာမိ၊ သုဟနု နာမ ကူဋအဿော စဏ္ဍော ဖရုသော’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ပုန အာဂစ္ဆန္တာ တံ အဿံ အာနေယျာထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ပုန အာဂစ္ဆန္တာ တံ ကူဋဿံ ဂါဟာပေတွာ အာဂစ္ဆိံသု. ရာဇာ ‘‘အဿဝါဏိဇာ အာဂတာ’’တိ သုတွာ သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ အဿေ ဩလောကေတွာ မဟာသောဏံ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ. အဿဝါဏိဇာပိ မဟာသောဏံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ သုဟနုံ ဝိဿဇ္ဇာပေသုံ. တေ အညမညံ ပတွာ သရီရာနိ လေဟန္တာ သမ္မောဒမာနာ အဋ္ဌံသု. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ပဿသိ ဣမေ ဒွေ ကူဋဿာ အညေသံ စဏ္ဍာ ဖရုသာ သာဟသိကာ၊ အညေ အဿေ ဍံသိတွာ ဂေလညံ ပါပေန္တိ၊ ဣဒါနိ အညမညံ ပန သရီရံ လေဟန္တာ သမ္မောဒမာနာ အဋ္ဌံသု၊ ကိံ နာမေတ’’န္တိ? ဗောဓိသတ္တော ‘‘နယိမေ၊ မဟာရာဇ၊ ဝိသမသီလာ၊ သမသီလာ သမဓာတုကာ စ ဧတေ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ –

၁၅. ‘‘နယိဒံ ဝိသမသီလေန၊ သောဏေန သုဟနူ သဟ၊

သုဟနူပိ တာဒိသောယေဝ၊ ယော သောဏဿ သဂေါစရော.

၁၆. ‘‘ပက္ခန္ဒိနာ ပဂဗ္ဘေန၊ နိစ္စံ သန္ဒာနခါဒိနာ၊

သမေတိ ပါပံ ပါပေန၊ သမေတိ အသတာ အသ’’န္တိ.

တတ္ထ နယိဒံ ဝိသမသီလေန၊ သောဏေန သုဟနူ သဟာတိ ယံ ဣဒံ သုဟနု ကူဋဿော သောဏေန သဒ္ဓိံ ပေမံ ကရောတိ၊ ဣဒံ န အတ္တနော ဝိသမသီလေန၊ အထ ခေါ အတ္တနော သမသီလေနေဝ သဒ္ဓိံ ကရောတိ. ဥဘောပိ ဟေတေ အတ္တနော အနာစာရတာယ ဒုဿီလတာယ သမသီလာ သမဓာတုကာ. သုဟနူပိ တာဒိသောယေဝ၊ ယော သောဏဿ သဂေါစရောတိ ယာဒိသော သောဏော၊ သုဟနုပိ တာဒိသောယေဝ၊ ယော သောဏဿ သဂေါစရော ယံဂေါစရော သောဏော၊ သောပိ တံဂေါစရောယေဝ. ယထေဝ ဟိ သောဏော အဿဂေါစရော အဿေ ဍံသေန္တောဝ စရတိ၊ တထာ သုဟနုပိ. ဣမိနာ နေသံ သမာနဂေါစရတံ ဒဿေတိ.

တေ ပန အာစာရဂေါစရေ ဧကတော ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ပက္ခန္ဒိနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပက္ခန္ဒိနာတိ အဿာနံ ဥပရိ ပက္ခန္ဒနသီလေန ပက္ခန္ဒနဂေါစရေန. ပဂဗ္ဘေနာတိ ကာယပါဂဗ္ဘိယာဒိသမန္နာဂတေန ဒုဿီလေန. နိစ္စံ သန္ဒာနခါဒိနာတိ သဒါ အတ္တနော ဗန္ဓနယောတ္တံ ခါဒနသီလေန ခါဒနဂေါစရေန စ. သမေတိ ပါပံ ပါပေနာတိ ဧတေသု အညတရေန ပါပေန သဒ္ဓိံ အညတရဿ ပါပံ ဒုဿီလျံ သမေတိ. အသတာ အသန္တိ ဧတေသု အညတရေန အသတာ အနာစာရဂေါစရသမ္ပန္နေန သဟ ဣတရဿ အသံ အသာဓုကမ္မံ သမေတိ၊ ဂူထာဒီနိ ဝိယ ဂူထာဒီဟိ ဧကတော သံသန္ဒတိ သဒိသံ နိဗ္ဗိသေသမေဝ ဟောတီတိ.

ဧဝံ ဝတွာ စ ပန ဗောဓိသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ၊ ရညာ နာမ အတိလုဒ္ဓေန န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပရဿ သန္တကံ နာမ နာသေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ရာဇာနံ ဩဝဒိတွာ အဿေ အဂ္ဃါပေတွာ ဘူတမေဝ မူလံ ဒါပေသိ. အဿဝါဏိဇာ ယထာသဘာဝမေဝ မူလံ လဘိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ အဂမံသု. ရာဇာပိ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒွေ အဿာ ဣမေ ဒွေ ဒုဋ္ဌဘိက္ခူ အဟေသုံ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ပဏ္ဍိတာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သုဟနုဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၁၅၉] ၉. မောရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဥဒေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဟိ ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ သတ္ထု သန္တိကံ နီတော ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ တွံ ဘိက္ခု၊ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ဒိသွာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဧကံ အလင်္ကတပဋိယတ္တသရီရံ မာတုဂါမံ ဩလောကေတွာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခု မာတုဂါမော နာမ ကသ္မာ တုမှာဒိသာနံ စိတ္တံ နာလုဠေဿတိ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာနမ္ပိ ဟိ မာတုဂါမဿ သဒ္ဒံ သုတွာ သတ္တ ဝဿသတာနိ အသမုဒါစိဏ္ဏကိလေသာ ဩကာသံ လဘိတွာ ခဏေနေဝ သမုဒါစရိံသု. ဝိသုဒ္ဓါပိ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ၊ ဥတ္တမယသသမင်္ဂိနောပိ အာယသကျံ ပါပုဏန္တိ၊ ပဂေဝ အပရိသုဒ္ဓါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မောရယောနိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အဏ္ဍကာလေပိ ကဏိကာရမကုဠဝဏ္ဏအဏ္ဍကောသော ဟုတွာ အဏ္ဍံ ဘိန္ဒိတွာ နိက္ခန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော အဟောသိ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပက္ခာနံ အန္တရေ သုရတ္တရာဇိဝိရာဇိတော၊ သော အတ္တနော ဇီဝိတံ ရက္ခန္တော တိဿော ပဗ္ဗတရာဇိယော အတိက္ကမ္မ စတုတ္ထာယ ပဗ္ဗတရာဇိယာ ဧကသ္မိံ ဒဏ္ဍကဟိရညပဗ္ဗတတလေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ နိသိန္နော သူရိယံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တံ ဩလောကေတွာ အတ္တနော ဂေါစရဘူမိယံ ရက္ခာဝရဏတ္ထာယ ဗြဟ္မမန္တံ ဗန္ဓန္တော ‘‘ဥဒေတယ’’န္တိအာဒိမာဟ.

၁၇. ‘‘ဥဒေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ၊

ဟရိဿဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော၊

တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊

တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ဒိဝသ’’န္တိ.

တတ္ထ ဥဒေတီတိ ပါစီနလောကဓာတုတော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. စက္ခုမာတိ သကလစက္ကဝါဠဝါသီနံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ စက္ခုပဋိလာဘကရဏေန ယံ တေန တေသံ ဒိန္နံ စက္ခု၊ တေန စက္ခုနာ စက္ခုမာ. ဧကရာဇာတိ သကလစက္ကဝါဠေ အာလောကကရာနံ အန္တရေ သေဋ္ဌဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန ဧကရာဇာ. ဟရိဿဝဏ္ဏောတိ ဟရိသမာနဝဏ္ဏော၊ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ အတ္ထော. ပထဝိပ္ပဘာသောတိ ပထဝိယာ ပဘာသော. တံ တံ နမဿာမီတိ တသ္မာ တံ ဧဝရူပံ ဘဝန္တံ နမဿာမိ ဝန္ဒာမိ. တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ဒိဝသန္တိ တယာ အဇ္ဇ ရက္ခိတာ ဂေါပိတာ ဟုတွာ ဣမံ ဒိဝသံ စတုဣရိယာပထဝိဟာရေန သုခံ ဝိဟရေယျာမ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ သူရိယံ နမဿိတွာ ဒုတိယဂါထာယ အတီတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဗုဒ္ဓေ စေဝ ဗုဒ္ဓဂုဏေ စ နမဿတိ.

‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု၊

နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ၊ နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ၊

ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရော စရတိ ဧသနာ’’တိ.

တတ္ထ ယေ ဗြာဟ္မဏာတိ ယေ ဗာဟိတပါပါ ဝိသုဒ္ဓိဗြာဟ္မဏာ. ဝေဒဂူတိ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂတာတိပိ ဝေဒဂူ၊ ဝေဒေဟိ ပါရံ ဂတာတိပိ ဝေဒဂူ. ဣဓ ပန သဗ္ဗေ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မေ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကတွာ ဂတာတိ ဝေဒဂူ. တေနေဝါဟ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မေ’’တိ. သဗ္ဗေ ခန္ဓာယတနဓာတုဓမ္မေ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏဝသေန အတ္တနော ဉာဏဿ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကတွာ ဂတာ၊ တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ မဒ္ဒိတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေတွာ ဗောဓိတလေ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ သံသာရံ ဝါ အတိက္ကန္တာတိ အတ္ထော. တေ မေ နမောတိ တေ မမ ဣမံ နမက္ကာရံ ပဋိစ္ဆန္တု. တေ စ မံ ပါလယန္တူတိ ဧဝံ မယာ နမဿိတာ စ တေ ဘဂဝန္တော မံ ပါလေန္တု ရက္ခန္တု ဂေါပေန္တု. နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ၊ နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာတိ အယံ မမ နမက္ကာရော အတီတာနံ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ ဗုဒ္ဓါနံ အတ္ထု၊ တေသညေဝ စတူသု စ မဂ္ဂေသု စတူသု ဖလေသု ဉာဏသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အတ္ထု၊ တထာ တေသညေဝ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တာနံ အတ္ထု၊ ယာ စ နေသံ တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဝိမုတ္တိ၊ တဿာ နေသံ ဝိမုတ္တိယာပိ အယံ မယှံ နမက္ကာရော အတ္ထူတိ. ‘‘ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရော စရတိ ဧသနာ’’တိ ဣဒံ ပန ပဒဒွယံ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အာဟ. တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ၊ သော မောရော ဣမံ ပရိတ္တံ ဣမံ ရက္ခံ ကတွာ အတ္တနော ဂေါစရဘူမိယံ ပုပ္ဖဖလာဒီနံ အတ္ထာယ နာနပ္ပကာရာယ ဧသနာယ စရတိ.

ဧဝံ ဒိဝသံ စရိတွာ သာယံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ နိသီဒိတွာ အတ္ထင်္ဂတံ သူရိယံ ဩလောကေန္တော ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ နိဝါသဋ္ဌာနေ ရက္ခာဝရဏတ္ထာယ ပုန ဗြဟ္မမန္တံ ဗန္ဓန္တော ‘‘အပေတယ’’န္တိအာဒိမာဟ.

၁၈. ‘‘အပေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ၊ ဟရိဿဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော၊

တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ရတ္တိံ.

‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု၊

နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ၊ နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ၊

ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရော ဝါသမကပ္ပယီ’’တိ.

တတ္ထ အပေတီတိ အပယာတိ အတ္ထံ ဂစ္ဆတိ. ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရော ဝါသမကပ္ပယီတိ ဣဒမ္ပိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အာဟ. တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ၊ သော မောရော ဣမံ ပရိတ္တံ ဣမံ ရက္ခံ ကတွာ အတ္တနော နိဝါသဋ္ဌာနေ ဝါသံ ကပ္ပယိတ္ထ၊ တဿ ရတ္တိံ ဝါ ဒိဝါ ဝါ ဣမဿ ပရိတ္တဿာနုဘာဝေန နေဝ ဘယံ၊ န လောမဟံသော အဟောသိ.

အထေကော ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရေ နေသာဒဂါမဝါသီ နေသာဒေါ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝိစရန္တော တသ္မိံ ဒဏ္ဍကဟိရညပဗ္ဗတမတ္ထကေ နိသိန္နံ ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ အာဂန္တွာ ပုတ္တဿ အာရောစေသိ. အထေကဒိဝသံ ခေမာ နာမ ဗာရာဏသိရညော ဒေဝီ သုပိနေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ မောရံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ ပဗုဒ္ဓကာလေ ရညော အာရောစေသိ – ‘‘အဟံ၊ ဒေဝ၊ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဿ မောရဿ ဓမ္မံ သောတုကာမာ’’တိ. ရာဇာ အမစ္စေ ပုစ္ဆိ. အမစ္စာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ဇာနိဿန္တီ’’တိ အာဟံသု. ဗြာဟ္မဏာ တံ သုတွာ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ မောရာ နာမ ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကတ္ထ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘နေသာဒါ ဇာနိဿန္တီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ နေသာဒေ သန္နိပါတေတွာ ပုစ္ဆိ. အထ သော နေသာဒပုတ္တော ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဏ္ဍကဟိရညပဗ္ဗတော နာမ အတ္ထိ၊ တတ္ထ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော မောရော ဝသတီ’’တိ အာဟ. ‘‘တေန ဟိ တံ မောရံ အမာရေတွာ ဗန္ဓိတွာဝ အာနေဟီ’’တိ. နေသာဒေါ ဂန္တွာ တဿ ဂေါစရဘူမိယံ ပါသေ ဩဍ္ဍေသိ. မောရေန အက္ကန္တဋ္ဌာနေပိ ပါသော န သဉ္စရတိ. နေသာဒေါ ဂဏှိတုံ အသက္ကောန္တော သတ္တ ဝဿာနိ ဝိစရိတွာ တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ. ခေမာပိ ဒေဝီ ပတ္ထိတံ အလဘမာနာ ကာလမကာသိ.

ရာဇာ ‘‘မောရံ မေ နိဿာယ ဒေဝီ ကာလကတာ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ဟိမဝန္တပဒေသေ ဒဏ္ဍကဟိရညပဗ္ဗတော နာမ အတ္ထိ၊ တတ္ထ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော မောရော ဝသတိ၊ ယေ တဿ မံသံ ခါဒန္တိ၊ တေ အဇရာ အမရာ ဟောန္တီ’’တိ အက္ခရံ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ လိခါပေတွာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋံ မဉ္ဇူသာယ နိက္ခိပါပေသိ. တသ္မိံ ကာလကတေ အညော ရာဇာ ရဇ္ဇံ ပတွာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋံ ဝါစေတွာ ‘‘အဇရော အမရော ဘဝိဿာမီ’’တိ အညံ နေသာဒံ ပေသေသိ. သောပိ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ. ဧတေနေဝ နိယာမေန ဆ ရာဇပရိဝဋ္ဋာ ဂတာ. အထ သတ္တမော ရာဇာ ရဇ္ဇံ ပတွာ ဧကံ နေသာဒံ ပဟိဏိ. သော ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တေန အက္ကန္တဋ္ဌာနေပိ ပါသဿ အသဉ္စရဏဘာဝံ၊ အတ္တနော ပရိတ္တံ ကတွာ ဂေါစရဘူမိဂမနဘာဝဉ္စဿ ဉတွာ ပစ္စန္တံ ဩတရိတွာ ဧကံ မောရိံ ဂဟေတွာ ယထာ ဟတ္ထတာဠသဒ္ဒေန နစ္စတိ၊ အစ္ဆရာသဒ္ဒေန စ ဝဿတိ၊ ဧဝံ သိက္ခာပေတွာ တံ အာဒါယ ဂန္တွာ မောရေန ပရိတ္တေ အကတေ ပါတောယေဝ ပါသယဋ္ဌိယော ရောပေတွာ ပါသေ ဩဍ္ဍေတွာ မောရိံ ဝဿာပေသိ. မောရော ဝိသဘာဂံ မာတုဂါမသဒ္ဒံ သုတွာ ကိလေသာတုရော ဟုတွာ ပရိတ္တံ ကာတုံ အသက္ကုဏိတွာ ဂန္တွာ ပါသေ ဗဇ္ဈိ. အထ နံ နေသာဒေါ ဂဟေတွာ ဂန္တွာ ဗာရာဏသိရညော အဒါသိ.