၉. အပါယိမှဝဂ္ဂေါ

[၈၁] ၁. သုရာပါနဇာတကဝဏ္ဏနာ

အပါယိမှ အနစ္စိမှာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ကောသမ္ဗိံ ဥပနိဿာယ ဃောသိတာရာမေ ဝိဟရန္တော သာဂတတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဘဂဝတိ ဟိ သာဝတ္ထိယံ ဝဿံ ဝသိတွာ စာရိကာဂမနေန ဘဒ္ဒဝတိကံ နာမ နိဂမံ သမ္ပတ္တေ ဂေါပါလကာ ပသုပါလကာ ကဿကာ ပထာဝိနော စ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘မာ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ အမ္ဗတိတ္ထံ အဂမာသိ၊ အမ္ဗတိတ္ထေ ဇဋိလဿ အဿမေ အမ္ဗတိတ္ထကော နာမ နာဂေါ အာသီဝိသော ဃောရဝိသော၊ သော ဘဂဝန္တံ ဝိဟေဌေယျာ’’တိ ဝါရယိံသု. ဘဂဝါပိ တေသံ ကထံ အသုဏန္တော ဝိယ တေသု ယာဝတတိယံ ဝါရယမာနေသုပိ အဂမာသိယေဝ.

တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဘဒ္ဒဝတိကာယ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရတိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဗုဒ္ဓူပဋ္ဌာကော သာဂတော နာမ ထေရော ပေါထုဇ္ဇနိကာယ ဣဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော တံ အဿမံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿ နာဂရာဇဿ ဝသနဋ္ဌာနေ တိဏသန္ထာရကံ ပညာပေတွာ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ. နာဂေါ မက္ခံ အသဟမာနော ဓူမာယိ၊ ထေရောပိ ဓူမာယိ. နာဂေါ ပဇ္ဇလိ၊ ထေရောပိ ပဇ္ဇလိ. နာဂဿ တေဇော ထေရံ န ဗာဓတိ၊ ထေရဿ တေဇော နာဂံ ဗာဓတိ. ဧဝံ သော ခဏေန တံ နာဂရာဇာနံ ဒမေတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဘဒ္ဒဝတိကာယံ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ကောသမ္ဗိံ အဂမာသိ. သာဂတတ္ထေရေန နာဂဿ ဒမိတဘာဝေါ သကလဇနပဒံ ပတ္ထရိ. ကောသမ္ဗိနဂရဝါသိနော သတ္ထု ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ သာဂတတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဘန္တေ၊ ယံ တုမှာကံ ဒုလ္လဘံ၊ တံ ဝဒေယျာထ၊ တဒေဝ မယံ ပဋိယာဒေဿာမာ’’တိ. ထေရော တုဏှီ အဟောသိ. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ပနာဟံသု ‘‘အာဝုသော၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ နာမ ကာပေါတိကာ သုရာ ဒုလ္လဘာ စေဝ မနာပါ စ. သစေ တုမှေ ထေရဿ ပသန္နာ၊ ကာပေါတိကံ သုရံ ပဋိယာဒေထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သတ္ထာရံ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဂေဟေ ‘‘ထေရဿ ဒဿာမာ’’တိ ကာပေါတိကံ သုရံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ ထေရံ နိမန္တေတွာ ဃရေ ဃရေ ပသန္နံ သုရံ အဒံသု. ထေရော ပိဝိတွာ သုရာမဒမတ္တော နဂရတော နိက္ခမန္တော ဒွါရန္တရေ ပတိတွာ ဝိလပမာနော နိပဇ္ဇိ.

သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော နဂရာ နိက္ခမန္တော ထေရံ တေနာကာရေန နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘ဂဏှထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဂတ’’န္တိ ဂါဟာပေတွာ အာရာမံ အဂမာသိ. ဘိက္ခူ ထေရဿ သီသံ တထာဂတဿ ပါဒမူလေ ကတွာ တံ နိပဇ္ဇာပေသုံ၊ သော ပရိဝတ္တိတွာ ပါဒေ တထာဂတာဘိမုခေ ကတွာ နိပဇ္ဇိ. သတ္ထာ ဘိက္ခူ ပဋိပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ ပုဗ္ဗေ သာဂတဿ မယိ ဂါရဝံ၊ တံ ဣဒါနိ အတ္ထီ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ အမ္ဗတိတ္ထကံ နာဂရာဇာနံ ကော ဒမေသီ’’တိ. ‘‘သာဂတော၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပနေတရဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဂတော ဥဒကဒေဍ္ဍူဘကမ္ပိ ဒမေတုံ သက္ကုဏေယျာ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘အပိ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝရူပံ ပါတုံ ယုတ္တံ၊ ယံ ပိဝိတွာ ဧဝံဝိသညီ ဟောတီ’’တိ. ‘‘အယုတ္တံ၊ ဘန္တေ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ထေရံ ဂရဟိတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ‘‘သုရာမေရယပါနေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၃၂၇) သိက္ခာပဒံ ပညာပေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ.

ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ သုရာပါနဿ အဝဏ္ဏံ ကထယိံသု ‘‘ယာဝ မဟာဒေါသဉ္စေတံ၊ အာဝုသော၊ သုရာပါနံ နာမ၊ တာဝ ပညာသမ္ပန္နံ နာမ ဣဒ္ဓိမန္တံ သာဂတံ ယထာ သတ္ထု ဂုဏမတ္တမ္ပိ န ဇာနာတိ၊ တထာ အကာသီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ သုရံ ပိဝိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ ဝိသညိနော ဟောန္တိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အဟေသုံယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ ဥပ္ပါဒေတွာ ဈာနကီဠံ ကီဠန္တော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဝသတိ ပဉ္စဟိ အန္တေဝါသိကသတေဟိ ပရိဝုတော. အထ နံ ဝဿာနသမယေ သမ္ပတ္တေ အန္တေဝါသိကာ အာဟံသု ‘‘အာစရိယ၊ မနုဿပထံ ဂန္တွာ လောဏမ္ဗိလံ သေဝိတွာ အာဂစ္ဆာမာ’’တိ. ‘‘အာဝုသော၊ အဟံ ဣဓေဝ ဝသိဿာမိ၊ တုမှေ ပန ဂန္တွာ သရီရံ သန္တပ္ပေတွာ ဝဿံ ဝီတိနာမေတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရာဇုယျာနေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ဗဟိဒွါရဂါမေယေဝ ဘိက္ခာယ စရိတွာ သုဟိတာ ဟုတွာ ပုနဒိဝသေ နဂရံ ပဝိသိံသု. မနုဿာ သမ္ပိယာယမာနာ ဘိက္ခံ အဒံသု. ကတိပါဟစ္စယေန စ ရညောပိ အာရောစေသုံ ‘‘ဒေဝ၊ ဟိမဝန္တတော ပဉ္စသတာ ဣသယော အာဂန္တွာ ဥယျာနေ ဝသန္တိ ဃောရတပါ ပရမဓိတိန္ဒြိယာ သီလဝန္တော’’တိ. ရာဇာ တေသံ ဂုဏေ သုတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော ဝဿာနံ စတုမာသံ တတ္ထေဝ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ဂဟေတွာ နိမန္တေသိ၊ တေ တတော ပဋ္ဌာယ ရာဇဂေဟေယေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥယျာနေ ဝသန္တိ.

အထေကဒိဝသံ နဂရေ သုရာနက္ခတ္တံ နာမ အဟောသိ. ရာဇာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာနံ သုရာ ဒုလ္လဘာ’’တိ ဗဟုံ ဥတ္တမသုရံ ဒါပေသိ. တာပသာ သုရံ ပိဝိတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ သုရာမဒမတ္တာ ဟုတွာ ဧကစ္စေ ဥဋ္ဌာယ နစ္စိံသု၊ ဧကစ္စေ ဂါယိံသု၊ နစ္စိတွာ ဂါယိတွာ ခါရိကာဒီနိ အဝတ္ထရိတွာ နိဒ္ဒါယိတွာ သုရာမဒေ ဆိန္နေ ပဗုဇ္ဈိတွာ တံ အတ္တနော ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ‘‘န အမှေဟိ ပဗ္ဗဇိတသာရုပ္ပံ ကတ’’န္တိ ရောဒိတွာ ပရိဒေဝိတွာ ‘‘မယံ အာစရိယေန ဝိနာဘူတတ္တာ ဧဝရူပံ ပါပကမ္မံ ကရိမှာ’’တိ တင်္ခဏညေဝ ဥယျာနံ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ပဋိသာမိတပရိက္ခာရာ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ တာတာ၊ မနုဿပထေ ဘိက္ခာယ အကိလမမာနာ သုခံ ဝသိတ္ထ၊ သမဂ္ဂဝါသဉ္စ ပန ဝသိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘အာစရိယ၊ သုခံ ဝသိမှ၊ အပိစ ခေါ ပန မယံ အပါတဗ္ဗယုတ္တကံ ပိဝိတွာ ဝိသညီဘူတာ သတိံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတုံ အသက္ကောန္တာ နစ္စိမှ စေဝ ဂါယိမှ စာ’’တိ ဧတမတ္ထံ အာရောစေန္တာ ဣမံ ဂါထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ အာဟံသု –

၈၁. ‘‘အပါယိမှ အနစ္စိမှ၊ အဂါယိမှ ရုဒိမှ စ၊

ဝိသညီကရဏိံ ပိတွာ၊ ဒိဋ္ဌာ နာဟုမှ ဝါနရာ’’တိ.

တတ္ထ အပါယိမှာတိ သုရံ ပိဝိမှ. အနစ္စိမှာတိ တံ ပိဝိတွာ ဟတ္ထပါဒေ လာဠေန္တာ နစ္စိမှ. အဂါယိမှာတိ မုခံ ဝိဝရိတွာ အာယတကေန သရေန ဂါယိမှ. ရုဒိမှ စာတိ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရိနော ‘‘ဧဝရူပံ နာမ အမှေဟိ ကတ’’န္တိ ရောဒိမှ စ. ဝိသညီကရဏိံ ပိတွာ၊ ဒိဋ္ဌာ နာဟုမှ ဝါနရာတိ ဧဝရူပံ သညာဝိနာသနတော ဝိသညီကရဏိံ သုရံ ပိဝိတွာ ‘‘ဧတဒေဝ သာဓု၊ ယံ ဝါနရာ နာဟုမှာ’’တိ. ဧဝံ တေ အတ္တနော အဂုဏံ ကထေသုံ.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဂရုသံဝါသရဟိတာနံ နာမ ဧဝရူပံ ဟောတိယေဝါ’’တိ တေ တာပသေ ဂရဟိတွာ ‘‘ပုန ဧဝရူပံ မာကရိတ္ထာ’’တိ တေသံ ဩဝါဒံ ဒတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ. ဣတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ‘‘အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ’’တိ ဣဒမ္ပိ န ဝက္ခာမ. တဒါ ဣသိဂဏော ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟောသိ၊ ဂဏသတ္ထာ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

သုရာပါနဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၈၂] ၂. မိတ္တဝိန္ဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အတိက္ကမ္မ ရမဏကန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဣမဿ ပန ဇာတကဿ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလိကံ ဝတ္ထု၊ တံ ဒသကနိပါတေ မဟာမိတ္တဝိန္ဒကဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၈၂၊ ၁.၅.၁၀၀ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန ဗောဓိသတ္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈၂. ‘‘အတိက္ကမ္မ ရမဏကံ၊ သဒါမတ္တဉ္စ ဒူဘကံ၊

သွာသိ ပါသာဏမာသီနော၊ ယသ္မာ ဇီဝံ န မောက္ခသီ’’တိ.

တတ္ထ ရမဏကန္တိ တသ္မိံ ကာလေ ဖလိကဿ နာမံ၊ ဖလိကပါသာဒဉ္စ အတိက္ကန္တောသီတိ ဒီပေတိ. သဒါမတ္တဉ္စာတိ ရဇတဿ နာမံ၊ ရဇတပါသာဒဉ္စ အတိက္ကန္တောသီတိ ဒီပေတိ. ဒူဘကန္တိ မဏိနော နာမံ၊ မဏိပါသာဒဉ္စ အတိက္ကန္တောသီတိ ဒီပေတိ. သွာသီတိ သော အသိ တွံ. ပါသာဏမာသီနောတိ ခုရစက္ကံ နာမ ပါသာဏမယံ ဝါ ဟောတိ ရဇတမယံ ဝါ မဏိမယံ ဝါ၊ တံ ပန ပါသာဏမယမေဝ. သော စ တေန အာသီနော အတိနိဝိဋ္ဌော အဇ္ဈောတ္ထဋော. တသ္မာ ပါသာဏေန အာသီနတ္တာ ‘‘ပါသာဏာသီနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗျဉ္ဇနသန္ဓိဝသေန မကာရံ အာဒါယ ‘‘ပါသာဏမာသီနော’’တိ ဝုတ္တံ. ပါသာဏံ ဝါ အာသီနော၊ တံ ခုရစက္ကံ အာသဇ္ဇ ပါပုဏိတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ဇီဝံ န မောက္ခသီတိ ယသ္မာ ခုရစက္ကာ ယာဝ တေ ပါပံ န ခီယတိ၊ တာဝ ဇီဝန္တောယေဝ န မုစ္စိဿသိ၊ တံ အာသီနောသီတိ.

ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံယေဝ ဂတော. မိတ္တဝိန္ဒကောပိ ခုရစက္ကံ ဥက္ခိပိတွာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝမာနော ပါပကမ္မေ ပရိက္ခီဏေ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မိတ္တဝိန္ဒကော ဒုဗ္ဗစဘိက္ခု အဟောသိ၊ ဒေဝရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မိတ္တဝိန္ဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၈၃] ၃. ကာဠကဏ္ဏိဇာတကဝဏ္ဏနာ

မိတ္တော ဟဝေ သတ္တပဒေန ဟောတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ မိတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ အနာထပိဏ္ဍိကေန သဒ္ဓိံ သဟပံသုကီဠိကော ဧကာစရိယဿေဝ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ နာမေန ကာဠကဏ္ဏီ နာမ. သော ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဒုဂ္ဂတော ဟုတွာ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တော သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. သော တံ သမဿာသေတွာ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ အတ္တနော ကုဋုမ္ဗံ ပဋိစ္ဆာပေသိ. သော သေဋ္ဌိနော ဥပကာရကော ဟုတွာ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောတိ. တံ သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ အာဂတကာလေ ‘‘တိဋ္ဌ၊ ကာဠကဏ္ဏိ၊ နိသီဒ၊ ကာဠကဏ္ဏိ၊ ဘုဉ္ဇ ကာဠကဏ္ဏီ’’တိ ဝဒန္တိ. အထေကဒိဝသံ သေဋ္ဌိနော မိတ္တာမစ္စာ သေဋ္ဌိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟံသု ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ၊ မာ ဧတံ တဝ သန္တိကေ ကရိ၊ ‘တိဋ္ဌ၊ ကာဠကဏ္ဏိ၊ နိသီဒ ကာဠကဏ္ဏိ၊ ဘုဉ္ဇ ကာဠကဏ္ဏီ’တိ ဟိ ဣမိနာ သဒ္ဒေန ယက္ခောပိ ပလာယေယျ၊ န စေသ တယာ သမာနော၊ ဒုဂ္ဂတော ဒုရူပေတော၊ ကိံ တေ ဣမိနာ’’တိ. အနာထပိဏ္ဍိကော ‘‘နာမံ နာမ ဝေါဟာရမတ္တံ၊ န တံ ပဏ္ဍိတာ ပမာဏံ ကရောန္တိ၊ သုတမင်္ဂလိကေန နာမ ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ န သက္ကာ မယာ နာမမတ္တံ နိဿာယ သဟပံသုကီဠိကံ သဟာယံ ပရိစ္စဇိတု’’န္တိ တေသံ ဝစနံ အနာဒါယ ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ဘောဂဂါမံ ဂစ္ဆန္တော တံ ဂေဟရက္ခကံ ကတွာ အဂမာသိ.

စောရာ ‘‘သေဋ္ဌိ ကိရ ဘောဂဂါမံ ဂတော၊ ဂေဟမဿ ဝိလုမ္ပိဿာမာ’’တိ နာနာဝုဓဟတ္ထာ ရတ္တိဘာဂေ အာဂန္တွာ ဂေဟံ ပရိဝါရေသုံ. ဣတရောပိ စောရာနညေဝ အာဂမနံ အာသင်္ကမာနော အနိဒ္ဒါယန္တောဝ နိသီဒိ. သော စောရာနံ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ မနုဿေ ပဗောဓေတုံ ‘‘တွံ သင်္ခံ ဓမ၊ တွံ မုဒိင်္ဂံ ဝါဒေဟီ’’တိ မဟာသမဇ္ဇံ ကရောန္တော ဝိယ သကလနိဝေသနံ ဧကသဒ္ဒံ ကာရေသိ. စောရာ ‘‘သုညံ ဂေဟန္တိ ဒုဿုတံ အမှေဟိ၊ အတ္ထေဝ ဣဓ မဟာသေဋ္ဌီ’’တိ ပါသာဏမုဂ္ဂရာဒီနိ တတ္ထေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိံသု.

ပုနဒိဝသေ မနုဿာ တတ္ထ တတ္ထ ဆဍ္ဍိတေ ပါသာဏမုဂ္ဂရာဒယော ဒိသွာ သံဝေဂပ္ပတ္တာ ဟုတွာ ‘‘သစေ အဇ္ဇ ဧဝရူပေါ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော ဃရဝိစာရကော နာဘဝိဿ၊ စောရေဟိ ယထာရုစိယာ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗံ ဂေဟံ ဝိလုတ္တံ အဿ၊ ဣမံ ဒဠှမိတ္တံ နိဿာယ သေဋ္ဌိနော ဝုဍ္ဎိ ဇာတာ’’တိ တံ ပသံသိတွာ သေဋ္ဌိဿ ဘောဂဂါမတော အာဂတကာလေ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစယိံသု. အထ နေ သေဋ္ဌိ အဝေါစ ‘‘တုမှေ ဧဝရူပံ မမ ဂေဟရက္ခကံ မိတ္တံ နိက္ကဍ္ဎာပေထ၊ သစာယံ တုမှာကံ ဝစနေန မယာ နိက္ကဍ္ဎိတော အဿ၊ အဇ္ဇ မေ ကုဋုမ္ဗံ ကိဉ္စိ နာဘဝိဿ၊ နာမံ နာမ အပ္ပမာဏံ၊ ဟိတစိတ္တမေဝ ပမာဏ’’န္တိ တဿ ဥတ္တရိတရံ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ ‘‘အတ္ထိ ဒါနိ မေ ဣဒံ ကထာပါဘတ’’န္တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဣဒါနေဝ ကာဠကဏ္ဏိမိတ္တော အတ္တနော မိတ္တဿ ဃရေ ကုဋုမ္ဗံ ရက္ခတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ရက္ခိယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မဟာယသော သေဋ္ဌိ အဟောသိ. တဿ ကာဠကဏ္ဏီ နာမ မိတ္တောတိ သဗ္ဗံ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထုသဒိသမေဝ. ဗောဓိသတ္တော ဘောဂဂါမတော အာဂတော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘သစေ မယာ တုမှာကံ ဝစနေန ဧဝရူပေါ မိတ္တော နိက္ကဍ္ဎိတော အဿ၊ အဇ္ဇ မေ ကုဋုမ္ဗံ ကိဉ္စိ နာဘဝိဿာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈၃. ‘‘မိတ္တော ဟဝေ သတ္တပဒေန ဟောတိ၊ သဟာယော ပန ဒွါဒသကေန ဟောတိ၊

မာသဍ္ဎမာသေန စ ဉာတိ ဟောတိ၊ တတုတ္တရိံ အတ္တသမောပိ ဟောတိ၊

သောဟံ ကထံ အတ္တသုခဿ ဟေတု၊ စိရသန္ထုတံ ကာဠကဏ္ဏိံ ဇဟေယျ’’န္တိ.

တတ္ထ ဟဝေတိ နိပါတမတ္တံ. မေတ္တာယတီတိ မိတ္တော၊ မေတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတိ၊ သိနေဟံ ကရောတီတိ အတ္ထော. သော ပနေသ သတ္တပဒေန ဟောတိ၊ ဧကတော သတ္တပဒဝီတိဟာရဂမနမတ္တေန ဟောတီတိ အတ္ထော. သဟာယော ပန ဒွါဒသကေန ဟောတီတိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ဧကတော ကရဏဝသေန သဗ္ဗိရိယာပထေသု သဟ ဂစ္ဆတီတိ သဟာယော. သော ပနေသ ဒွါဒသကေန ဟောတိ၊ ဒွါဒသာဟံ ဧကတော နိဝါသေန ဟောတီတိ အတ္ထော. မာသဍ္ဎမာသေန စာတိ မာသေန ဝါ အဍ္ဎမာသေန ဝါ. ဉာတိ ဟောတီတိ ဉာတိသမော ဟောတိ. တတုတ္တရိန္တိ တတော ဥတ္တရိံ ဧကတော ဝါသေန အတ္တသမောပိ ဟောတိယေဝ. ဇဟေယျန္တိ ‘‘ဧဝရူပံ သဟာယံ ကထံ ဇဟေယျ’’န္တိ မိတ္တဿ ဂုဏံ ကထေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပုန ကောစိ တဿ အန္တရေ ဝတ္တာ နာမ နာဟောသီတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကာဠကဏ္ဏီ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကာဠကဏ္ဏိဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၈၄] ၄. အတ္ထဿဒွါရဇာတကဝဏ္ဏနာ

အာရောဂျမိစ္ဆေ ပရမဉ္စ လာဘန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ အတ္ထကုသလံ ကုလပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယဉှိ ဧကဿ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ဇာတိယာ သတ္တဝဿော ပညဝါ အတ္ထကုသလော. သော ဧကဒိဝသံ ပိတရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္ထဿ ဒွါရပဉှံ နာမ ပုစ္ဆိ၊ သော တံ န ဇာနာတိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အယံ ပဉှော အတိသုခုမော၊ ဌပေတွာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓံ အညော ဥပရိ ဘဝဂ္ဂေန၊ ဟေဋ္ဌာ စ အဝီစိနာ ပရိစ္ဆိန္နေ လောကသန္နိဝါသေ ဧတံ ပဉှံ ကထေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ. သော ပုတ္တမာဒါယ ဗဟုံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဂါဟာပေတွာ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒါရကော ပညဝါ အတ္ထကုသလော မံ အတ္ထဿ ဒွါရပဉှံ နာမ ပုစ္ဆိ၊ အဟံ တံ ပဉှံ အဇာနန္တော တုမှာကံ သန္တိကံ အာဂတော၊ သာဓု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ တံ ပဉှံ ကထေတူ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေပါဟံ၊ ဥပါသက၊ ဣမိနာ ကုမာရကေနေတံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော၊ မယာ စဿ ကထိတော၊ တဒါ နံ ဧသ ဇာနာတိ၊ ဣဒါနိ ပန ဘဝသင်္ခေပဂတတ္တာ န သလ္လက္ခေတီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မဟာဝိဘဝေါ သေဋ္ဌိ အဟောသိ. အထဿ ပုတ္တော သတ္တဝဿိကော ဇာတိယာ ပညဝါ အတ္ထကုသလော. သော ဧကဒိဝသံ ပိတရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တာတ၊ အတ္ထဿ ဒွါရံ နာမ ကိ’’န္တိ အတ္ထဿ ဒွါရပဉှံ ပုစ္ဆိ. အထဿ ပိတာ တံ ပဉှံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈၄. ‘‘အာရောဂျမိစ္ဆေ ပရမဉ္စ လာဘံ၊ သီလဉ္စ ဝုဒ္ဓါနုမတံ သုတဉ္စ၊

ဓမ္မာနုဝတ္တီ စ အလီနတာ စ၊ အတ္ထဿ ဒွါရာ ပမုခါ ဆဠေတေ’’တိ.

တတ္ထ အာရောဂျမိစ္ဆေ ပရမဉ္စ လာဘန္တိ စ-ကာရော နိပါတမတ္တံ. တာတ၊ ပဌမမေဝ အာရောဂျသင်္ခါတံ ပရမံ လာဘံ ဣစ္ဆေယျာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ အာရောဂျံ နာမ သရီရဿ စေဝ စိတ္တဿ စ အရောဂဘာဝေါ အနာတုရတာ. သရီရေ ဟိ ရောဂါတုရေ နေဝ အလဒ္ဓံ ဘောဂလာဘံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ကောတိ၊ န လဒ္ဓံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ အနာတုရေ ပန ဥဘယမ္ပေတံ သက္ကောတိ. စိတ္တေ စ ကိလေသာတုရေ နေဝ အလဒ္ဓံ ဈာနာဒိဘေဒံ လာဘံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ကောတိ၊ န လဒ္ဓံ ပုန သမာပတ္တိဝသေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ. ဧတသ္မိံ အနာရောဂျေ သတိ အလဒ္ဓေါပိ လာဘော န လဗ္ဘတိ၊ လဒ္ဓေါပိ နိရတ္ထကော ဟောတိ၊ အသတိ ပနေတသ္မိံ အလဒ္ဓေါပိ လာဘော လဗ္ဘတိ၊ လဒ္ဓေါပိ သာတ္ထကော ဟောတီတိ အာရောဂျံ ပရမော လာဘော နာမ. တံ သဗ္ဗပဌမံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဣဒမေကံ အတ္ထဿ ဒွါရန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. သီလဉ္စာတိ အာစာရသီလံ. ဣမိနာ လောကစာရိတ္တံ ဒဿေတိ. ဝုဒ္ဓါနုမတန္တိ ဂုဏဝုဒ္ဓါနံ ပဏ္ဍိတာနံ အနုမတံ. ဣမိနာ ဉာဏသမ္ပန္နာနံ ဂရူနံ ဩဝါဒံ ဒဿေတိ. သုတဉ္စာတိ ကာရဏနိဿိတံ သုတံ. ဣမိနာ ဣမသ္မိံ လောကေ အတ္ထနိဿိတံ ဗာဟုသစ္စံ ဒဿေတိ. ဓမ္မာနုဝတ္တီ စာတိ တိဝိဓဿ သုစရိတဓမ္မဿ အနုဝတ္တနံ. ဣမိနာ ဒုစ္စရိတဓမ္မံ ဝဇ္ဇေတွာ သုစရိတဓမ္မဿ အနုဝတ္တနဘာဝံ ဒဿေတိ. အလီနတာ စာတိ စိတ္တဿ အလီနတာ အနီစတာ. ဣမိနာ စိတ္တဿ အသင်္ကောစတံ ပဏီတဘာဝံ ဥတ္တမဘာဝံ ဒဿေတိ. အတ္ထဿ ဒွါရာ ပမုခါ ဆဠေတေတိ အတ္ထော နာမ ဝုဍ္ဎိ၊ တဿ ဝုဍ္ဎိသင်္ခါတဿ လောကိယလောကုတ္တရဿ အတ္ထဿ ဧတေ ပမုခါ ဥတ္တမာ ဆ ဒွါရာ ဥပါယာ အဓိဂမမုခါနီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ပုတ္တဿ အတ္ထဿ ဒွါရပဉှံ ကထေသိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ တေသု ဆသု ဓမ္မေသု ဝတ္တိ. ဗောဓိသတ္တောပိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပုတ္တောဝ ပစ္စုပ္ပန္နပုတ္တော၊ မဟာသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အတ္ထဿဒွါရဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၈၅] ၅. ကိံပက္ကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အာယတိံ ဒေါသံ နာညာယာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အညတရော ကိရ ကုလပုတ္တော ဗုဒ္ဓသာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဧကဒိဝသံ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဧကံ အလင်္ကတဣတ္ထိံ ဒိသွာ ဥက္ကဏ္ဌိ. အထ နံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ သတ္ထု သန္တိကံ အာနယိံသု. သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ နာမေတေ ဘိက္ခု ပရိဘောဂကာလေ ရမဏီယာ. သော ပန တေသံ ပရိဘောဂေါ နိရယာဒီသု ပဋိသန္ဓိဒါယကတ္တာ ကိံပက္ကဖလပရိဘောဂသဒိသော ဟောတိ. ကိံပက္ကဖလံ နာမ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပန္နံ၊ ခါဒိတံ ပန အန္တာနိ ခဏ္ဍိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတိ. ပုဗ္ဗေ ဗဟူ ဗာလဇနာ တဿ ဒေါသံ အဒိသွာ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသေသု ဗဇ္ဈိတွာ တံ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိံသူ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သတ္ထဝါဟော ဟုတွာ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တံ ဂစ္ဆန္တော အဋဝိမုခံ ပတွာ မနုဿေ သန္နိပါတေတွာ ‘‘ဣမိဿာ အဋဝိယာ ဝိသရုက္ခာ နာမ အတ္ထိ၊ မာ ခေါ မံ အနာပုစ္ဆာ ပုဗ္ဗေ အခါဒိတပုဗ္ဗာနိ ဖလာဖလာနိ ခါဒိတ္ထာ’’တိ ဩဝဒိ. မနုဿာ အဋဝိံ အတိက္ကမိတွာ အဋဝိမုခေ ဧကံ ကိံပက္ကရုက္ခံ ဖလဘာရဩဏမိတသာခံ အဒ္ဒသံသု. တဿ ခန္ဓသာခါပတ္တဖလာနိ သဏ္ဌာနဝဏ္ဏရသဂန္ဓေဟိ အမ္ဗသဒိသာနေဝ. တေသု ဧကစ္စေ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသေသု ဗဇ္ဈိတွာ အမ္ဗဖလသညာယ ဖလာနိ ခါဒိံသု၊ ဧကစ္စေ ‘‘သတ္ထဝါဟံ ပုစ္ဆိတွာ ခါဒိဿာမာ’’တိ ဂဟေတွာ အဋ္ဌံသု. ဗောဓိသတ္တော တံ ဌာနံ ပတွာ ယေ ဂဟေတွာ ဌိတာ၊ တေ ဖလာနိ ဆဍ္ဍာပေတွာ၊ ယေ ခါဒမာနာ အဋ္ဌံသု၊ တေ ဝမနံ ကာရေတွာ တေသံ ဘေသဇ္ဇံ အဒါသိ. တေသု ဧကစ္စေ အရောဂါ ဇာတာ၊ ပဌမမေဝ ခါဒိတွာ ဌိတာ ပန ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တာ. ဗောဓိသတ္တောပိ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ သောတ္ထိနာ ဂန္တွာ လာဘံ လဘိတွာ ပုန သကဋ္ဌာနမေဝ အာဂန္တွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ တံ ဝတ္ထုံ ကထေတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈၅. ‘‘အာယတိံ ဒေါသံ နာညာယ၊ ယော ကာမေ ပဋိသေဝတိ၊

ဝိပါကန္တေ ဟနန္တိ နံ၊ ကိံပက္ကမိဝ ဘက္ခိတ’’န္တိ.

တတ္ထ အာယတိံ ဒေါသံ နာညာယာတိ အနာဂတေ ဒေါသံ န အညာယ၊ အဇာနိတွာတိ အတ္ထော. ယော ကာမေ ပဋိသေဝတီတိ ယော ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပဋိသေဝတိ. ဝိပါကန္တေ ဟနန္တိ နန္တိ တေ ကာမာ တံ ပုရိသံ အတ္တနော ဝိပါကသင်္ခါတေ အန္တေ နိရယာဒီသု ဥပ္ပန္နံ နာနပ္ပကာရေန ဒုက္ခေန သံယောဇယမာနာ ဟနန္တိ. ကထံ? ကိံပက္ကမိဝ ဘက္ခိတန္တိ၊ ယထာ ပရိဘောဂကာလေ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပတ္တိယာ မနာပံ ကိံပက္ကဖလံ အနာဂတဒေါသံ အဒိသွာ ဘက္ခိတံ အန္တေ ဟနတိ၊ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတိ၊ ဧဝံ ပရိဘောဂကာလေ မနာပါပိ ကာမာ ဝိပါကကာလေ ဟနန္တီတိ ဒေသနံ ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏိ. သေသပရိသာယပိ ကေစိ သောတာပန္နာ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ကေစိ အရဟန္တော အဟေသုံ.

သတ္ထာပိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟောသိ၊ သတ္ထဝါဟော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကိံပက္ကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၈၆] ၆. သီလဝီမံသကဇာတကဝဏ္ဏနာ

သီလံ ကိရေဝ ကလျာဏန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ သီလဝီမံသကံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ ကောသလရာဇာနံ နိဿာယ ဇီဝတိ တိသရဏံ ဂတော အခဏ္ဍပဉ္စသီလော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ. ရာဇာ ‘‘အယံ သီလဝါ’’တိ တဿ အတိရေကသမ္မာနံ ကရောတိ. သော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ရာဇာ မယှံ အညေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ အတိရေကသမ္မာနံ ကရောတိ၊ အတိဝိယ မံ ဂရုံ ကတွာ ပဿတိ၊ ကိံ နု ခေါ ဧသ မမ ဇာတိဂေါတ္တကုလပ္ပဒေသသိပ္ပသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ဣမံ သမ္မာနံ ကရောတိ၊ ဥဒါဟု သီလသမ္ပတ္တိံ၊ ဝီမံသိဿာမိ တာဝါ’’တိ. သော ဧကဒိဝသံ ရာဇူပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဃရံ အာဂစ္ဆန္တော ဧကဿ ဟေရညိကဿ ဖလကတော အနာပုစ္ဆိတွာ ဧကံ ကဟာပဏံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ၊ ဟေရညိကော ဗြာဟ္မဏေ ဂရုဘာဝေန ကိဉ္စိ အဝတွာ နိသီဒိ. ပုနဒိဝသေ ဒွေ ကဟာပဏေ ဂဏှိ၊ ဟေရညိကော တထေဝ အဓိဝါသေသိ. တတိယဒိဝသေ ကဟာပဏမုဋ္ဌိံ အဂ္ဂဟေသိ၊ အထ နံ ဟေရညိကော ‘‘အဇ္ဇ တေ တတိယော ဒိဝသော ရာဇကုဋုမ္ဗံ ဝိလုမ္ပန္တဿာ’’တိ ‘‘ရာဇကုဋုမ္ဗဝိလုမ္ပကစောရော မေ ဂဟိတော’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝိရဝိ. အထ နံ မနုဿာ ဣတော စိတော စ အာဂန္တွာ ‘‘စိရံဒါနိ တွံ သီလဝါ ဝိယ ဝိစရီ’’တိ ဒွေ တယော ပဟာရေ ဒတွာ ဗန္ဓိတွာ ရညော ဒဿေသုံ.

ရာဇာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ‘‘ကသ္မာ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝရူပံ ဒုဿီလကမ္မံ ကရောသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ တဿ ရာဇာဏံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘နာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ စောရော’’တိ အာဟ. အထ ‘‘ကသ္မာ ရာဇကုဋုမ္ဗိကဿ ဖလကတော ကဟာပဏေ ဂဏှီ’’တိ? ‘‘ဧတံ မယာ တယိ မမ အတိသမ္မာနံ ကရောန္တေ ‘ကိံ နု ခေါ ရာဇာ မမ ဇာတိအာဒီနိ နိဿာယ အတိသမ္မာနံ ကရောတိ၊ ဥဒါဟု သီလံ နိဿာယာ’တိ ဝီမံသနတ္ထာယ ကတံ၊ ဣဒါနိ ပန မယာ ဧကံသေန ဉာတံ. ယထာ သီလမေဝ နိဿာယ တယာ မမ သမ္မာနော ကတော၊ န ဇာတိအာဒီနိ. တထာ ဟိ မေ ဣဒါနိ ရာဇာဏံ ကာရေသိ၊ သွာဟံ ဣမိနာ ကာရဏေန ‘ဣမသ္မိံ လောကေ သီလမေဝ ဥတ္တမံ သီလံ ပမုခ’န္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ဂတော. ဣမဿ ပနာဟံ သီလဿ အနုစ္ဆဝိကံ ကရောန္တော ဂေဟေ ဌိတော ကိလေသေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော န သက္ခိဿာမိ ကာတုံ၊ အဇ္ဇေဝ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ မေ ဒေထ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ ရာဇာနံ အနုဇာနာပေတွာ ဇေတဝနာဘိမုခေါ ပါယာသိ.

အထ နံ ဉာတိသုဟဇ္ဇဗန္ဓဝါ သန္နိပတိတွာ နိဝါရေတုံ အသက္ကောန္တာ နိဝတ္တိံသု. သော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ အဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ မတ္ထကံ ပတ္တာ’’တိ အညံ ဗျာကာသိ. တဿ တံ အညဗျာကရဏံ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋံ ဇာတံ. အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော နာမ ရညော ဥပဋ္ဌာကဗြာဟ္မဏော အတ္တနော သီလံ ဝီမံသိတွာ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ တဿ ဂုဏံ ကထယမာနာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနိ အယမေဝ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော သီလံ ဝီမံသိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ အကာသိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတာ အတ္တနော သီလံ ဝီမံသိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ ကရိံသူ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ပုရောဟိတော အဟောသိ ဒါနာဓိမုတ္တော သီလဇ္ဈာသယော အခဏ္ဍပဉ္စသီလော. ရာဇာ သေသဗြာဟ္မဏေဟိ အတိရေကံ တဿ သမ္မာနံ ကရောတီတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ဗောဓိသတ္တေ ပန ဗန္ဓိတွာ ရညော သန္တိကံ နီယမာနေ အဟိတုဏ္ဍိကာ အန္တရဝီထိယံ သပ္ပံ ကီဠာပေန္တာ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဏှန္တိ၊ ဂီဝါယ ဂဏှန္တိ၊ ဂလေ ဝေဌေန္တိ. ဗောဓိသတ္တော တေ ဒိသွာ ‘‘မာ၊ တာတာ၊ ဧဝံ သပ္ပံ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဏှထ၊ မာ ဂီဝါယ ဂဏှထ၊ မာ ဂလေ ဝေဌေထ. အယဉှိ ဝေါ ဍံသိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေယျာ’’တိ အာဟ. အဟိတုဏ္ဍိကာ ‘‘အယံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သပ္ပေါ သီလဝါ အာစာရသမ္ပန္နော တာဒိသော ဒုဿီလော န ဟောတိ၊ တွံ ပန အတ္တနော ဒုဿီလတာယ အနာစာရေန ရာဇကုဋုမ္ဗဝိလုမ္ပကစောရောတိ ဗန္ဓိတွာ နီယသီ’’တိ အာဟံသု.

သော စိန္တေသိ ‘‘သပ္ပါပိ တာဝ အဍံသန္တာ အဝိဟေဌေန္တာ ‘သီလဝန္တော’တိ နာမံ လဘန္တိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မနုဿဘူတာ. သီလမေဝ ဣမသ္မိံ လောကေ ဥတ္တမံ၊ နတ္ထိ တတော ဥတ္တရိတရ’’န္တိ. အထ နံ နေတွာ ရညော ဒဿေသုံ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဣဒံ၊ တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ရာဇကုဋုမ္ဗဝိလုမ္ပကော စောရော၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိဿ ရာဇာဏံ ကရောထာ’’တိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘နာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ စောရော’’တိ အာဟ. ‘‘အထ ကသ္မာ ကဟာပဏေ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ အာရောစေန္တော ‘‘သွာဟံ ဣမိနာ ကာရဏေန ‘ဣမသ္မိံ လောကေ သီလမေဝ ဥတ္တမံ၊ သီလံ ပါမောက္ခ’န္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ဂတော’’တိ ဝတွာ ‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ ဣဒံ၊ အာသီဝိသောပိ တာဝ အဍံသန္တော အဝိဟေဌေန္တော ‘သီလဝါ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ. ဣမိနာပိ ကာရဏေန သီလမေဝ ဥတ္တမံ၊ သီလံ ပဝရ’’န္တိ သီလံ ဝဏ္ဏေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈၆. ‘‘သီလံ ကိရေဝ ကလျာဏံ၊ သီလံ လောကေ အနုတ္တရံ၊

ပဿ ဃောရဝိသော နာဂေါ၊ သီလဝါတိ န ဟညတီ’’တိ.

တတ္ထ သီလံ ကိရေဝါတိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ အဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ အာစာရသီလမေဝ. ကိရာတိ အနုဿဝဝသေန ဝဒတိ. ကလျာဏန္တိ သုန္ဒရတရံ. အနုတ္တရန္တိ ဇေဋ္ဌကံ သဗ္ဗဂုဏဒါယကံ. ပဿာတိ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ အဘိမုခံ ကရောန္တော ကထေတိ. သီလဝါတိ န ဟညတီတိ ဃောရဝိသောပိ သမာနော အဍံသနအဝိဟေဌနမတ္တကေန သီလဝါတိ ပသံသံ လဘတိ၊ န ဟညတိ န ဝိဟညတီတိ. ဣမိနာပိ ကာရဏေန သီလမေဝ ဥတ္တမန္တိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ရာဇပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ပုရောဟိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သီလဝီမံသကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၈၇] ၇. မင်္ဂလဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယဿ မင်္ဂလာ သမူဟတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ သာဋကလက္ခဏဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ရာဇဂဟဝါသိကော ကိရေကော ဗြာဟ္မဏော ကောတုဟလမင်္ဂလိကော တီသု ရတနေသု အပ္ပသန္နော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ၊ တဿ သမုဂ္ဂေ ဌပိတံ သာဋကယုဂံ မူသိကာ ခါဒိံသု. အထဿ သီသံ နှာယိတွာ ‘‘သာဋကေ အာဟရထာ’’တိ ဝုတ္တကာလေ မူသိကာယ ခါဒိတဘာဝံ အာရောစယိံသု. သော စိန္တေသိ ‘‘သစေ ဣဒံ မူသိကာဒဋ္ဌံ သာဋကယုဂံ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဘဝိဿတိ၊ မဟာဝိနာသော ဘဝိဿတိ. ဣဒဉှိ အဝမင်္ဂလံ ကာဠကဏ္ဏိသဒိသံ ပုတ္တဓီတာဒီနံ ဝါ ဒါသကမ္မကရာဒီနံ ဝါ န သက္ကာ ဒါတုံ. ယော ဟိ ဣဒံ ဂဏှိဿတိ၊ သဗ္ဗဿ မဟာဝိနာသော ဘဝိဿတိ၊ အာမကသုသာနေ တံ ဆဍ္ဍာပေဿာမိ၊ န ခေါ ပန သက္ကာ ဒါသကမ္မကရာဒီနံ ဟတ္ထေ ဒါတုံ. တေ ဟိ ဧတ္ထ လောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဣမံ ဂဟေတွာ ဝိနာသံ ပါပုဏေယျုံ၊ ပုတ္တဿ တံ ဟတ္ထေ ဒဿာမီ’’တိ. သော ပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘တွမ္ပိ နံ၊ တာတ၊ ဟတ္ထေန အဖုသိတွာ ဒဏ္ဍကေန ဂဟေတွာ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ သီသံ နှာယိတွာ ဧဟီ’’တိ ပေသေသိ.

သတ္ထာပိ ခေါ တံ ဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝေ ဩလောကေန္တော ဣမေသံ ပိတာပုတ္တာနံ သောတာပတ္တိဖလဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ မိဂဝီထိံ ဂဟေတွာ မိဂလုဒ္ဒကော ဝိယ ဂန္တွာ အာမကသုသာနဒွါရေ နိသီဒိ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တော. မာဏဝေါပိ ပိတု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အဇဂရသပ္ပံ ဝိယ တံ ယုဂသာဋကံ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဂဟေတွာ အာမကသုသာနဒွါရံ ပါပုဏိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ကိံ ကရောသိ မာဏဝါ’’တိ အာဟ. ‘‘ဘော ဂေါတမ၊ ဣဒံ သာဋကယုဂံ မူသိကာဒဋ္ဌံ ကာဠကဏ္ဏိသဒိသံ ဟလာဟလဝိသူပမံ၊ မမ ပိတာ ‘အညော ဧတံ ဆဍ္ဍေန္တော လောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂဏှေယျာ’တိ ဘယေန မံ ပဟိဏိ၊ အဟမေတံ ဆဍ္ဍေတွာ သီသံ နှာယိဿာမီတိ အာဂတောမှိ၊ ဘော ဂေါတမာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဆဍ္ဍေဟီ’’တိ. မာဏဝေါ ဆဍ္ဍေသိ၊ သတ္ထာ ‘‘အမှာကံ ဒါနိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တဿ သမ္မုခါဝ ဂဏှိ. ‘‘အဝမင်္ဂလံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဧတံ ကာဠကဏ္ဏိသဒိသံ၊ မာ ဂဏှိ မာ ဂဏှီ’’တိ တသ္မိံ ဝါရယမာနေယေဝ တံ ဂဟေတွာ ဝေဠုဝနာဘိမုခေါ ပါယာသိ.

မာဏဝေါ ဝေဂေန ဂန္တွာ ပိတု အာရောစေသိ ‘‘တာတ၊ မယာ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍိတံ သာဋကယုဂံ သမဏော ဂေါတမော ‘အမှာကံ ဝဋ္ဋတီ’တိ မယာ ဝါရိယမာနောပိ ဂဟေတွာ ဝေဠုဝနံ ဂတော’’တိ. ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ ‘‘တံ သာဋကယုဂံ အဝမင်္ဂလံ ကာဠကဏ္ဏိသဒိသံ၊ တံ ဝဠဉ္ဇေန္တော သမဏောပိ ဂေါတမော နဿိဿတိ၊ ဝိဟာရောပိ နဿိဿတိ၊ တတော အမှာကံ ဂရဟာ ဘဝိဿတိ၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ အညေ ဗဟူ သာဋကေ ဒတွာ တံ ဆဍ္ဍာပေဿာမီ’’တိ. သော ဗဟူ သာဋကေ ဂါဟာပေတွာ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ဝေဠုဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ဧဝမာဟ ‘‘သစ္စံ ကိရ ဝေါ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အာမကသုသာနေ သာဋကယုဂံ ဂဟိတ’’န္တိ? ‘‘သစ္စံ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. ‘‘ဘော ဂေါတမ၊ တံ သာဋကယုဂံ အဝမင်္ဂလံ၊ တုမှေ တံ ပရိဘုဉ္ဇမာနာ နဿိဿထ၊ သကလဝိဟာရောပိ နဿိဿတိ. သစေ ဝေါ နိဝါသနံ ဝါ ပါရုပနံ ဝါ နပ္ပဟောတိ၊ ဣမေ သာဋကေ ဂဟေတွာ တံ ဆဍ္ဍာပေထာ’’တိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘မယံ ဗြာဟ္မဏ ပဗ္ဗဇိတာ နာမ၊ အမှာကံ အာမကသုသာနေ အန္တရဝီထိယံ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ နှာနတိတ္ထေ မဟာမဂ္ဂေတိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ဆဍ္ဍိတာ ဝါ ပတိတာ ဝါ ပိလောတိကာ ဝဋ္ဋတိ၊ တွံ ပန န ဣဒါနေဝ ဧဝံလဒ္ဓိကော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဧဝံလဒ္ဓိကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ မဂဓရဋ္ဌေ ရာဇဂဟနဂရေ ဓမ္မိကော မဂဓရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသမာနော ဧကသ္မိံ ကာလေ ဟိမဝန္တတော နိက္ခမိတွာ ရာဇဂဟနဂရေ ရာဇုယျာနံ ပတွာ တတ္ထ ဝသိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ဘိက္ခာစာရတ္ထာယ နဂရံ ပါဝိသိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ပက္ကောသာပေတွာ ပါသာဒေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေတွာ ဥယျာနေယေဝ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ဂဏှိ. ဗောဓိသတ္တော ရညော နိဝေသနေ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥယျာနေ ဝသတိ. တသ္မိံ ကာလေ ရာဇဂဟနဂရေ ဒုဿလက္ခဏဗြာဟ္မဏော နာမ အဟောသိ. တဿ သမုဂ္ဂေ ဌပိတံ သာဋကယုဂန္တိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

မာဏဝေ ပန သုသာနံ ဂစ္ဆန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပဌမတရံ ဂန္တွာ သုသာနဒွါရေ နိသီဒိတွာ တေန ဆဍ္ဍိတံ သာဋကယုဂံ ဂဟေတွာ ဥယျာနံ အဂမာသိ. မာဏဝေါ ဂန္တွာ ပိတု အာရောစေသိ. ပိတာ ‘‘ရာဇကုလူပကော တာပသော နဿေယျာ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘တာပသ၊ တယာ ဂဟိတသာဋကေ ဆဍ္ဍေဟိ၊ မာ နဿီ’’တိ အာဟ. တာပသော ‘‘အမှာကံ သုသာနေ ဆဍ္ဍိတပိလောတိကာ ဝဋ္ဋတိ၊ န မယံ ကောတုဟလမင်္ဂလိကာ၊ ကောတုဟလမင်္ဂလံ နာမေတံ န ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗောဓိသတ္တေဟိ ဝဏ္ဏိတံ၊ တသ္မာ ပဏ္ဍိတေန နာမ ကောတုဟလမင်္ဂလိကေန န ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဗြာဟ္မဏော ဓမ္မံ သုတွာ ဒိဋ္ဌိံ ဘိန္ဒိတွာ ဗောဓိသတ္တံ သရဏံ ဂတော. ဗောဓိသတ္တောပိ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာပိ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈၇. ‘‘ယဿ မင်္ဂလာ သမူဟတာ၊ ဥပ္ပါတာ သုပိနာ စ လက္ခဏာ စ၊

သော မင်္ဂလဒေါသဝီတိဝတ္တော၊ ယုဂယောဂါဓိဂတော န ဇာတုမေတီ’’တိ.

တတ္ထ ယဿ မင်္ဂလာ သမူဟတာတိ ယဿ အရဟတော ခီဏာသဝဿ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလံ၊ သုတမင်္ဂလံ၊ မုတမင်္ဂလန္တိ ဧတေ မင်္ဂလာ သမုစ္ဆိန္နာ. ဥပ္ပါတာ သုပိနာ စ လက္ခဏာ စာတိ ‘‘ဧဝရူပေါ စန္ဒဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝရူပေါ သူရိယဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝရူပေါ နက္ခတ္တဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝရူပေါ ဥက္ကာပါတော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝရူပေါ ဒိသာဍာဟော ဘဝိဿတီ’’တိ ဣမေ ပဉ္စ မဟာဥပ္ပါတာ၊ နာနပ္ပကာရာ သုပိနာ၊ သုဘဂလက္ခဏံ၊ ဒုဗ္ဘဂလက္ခဏံ၊ ဣတ္ထိလက္ခဏံ၊ ပုရိသလက္ခဏံ၊ ဒါသိလက္ခဏံ၊ ဒါသလက္ခဏံ၊ အသိလက္ခဏံ၊ ဟတ္ထိလက္ခဏံ၊ အဿလက္ခဏံ၊ ဥသဘလက္ခဏံ၊ အာဝုဓလက္ခဏံ၊ ဝတ္ထလက္ခဏန္တိ ဧဝမာဒိကာနိ လက္ခဏာနိ ဣမေ စ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ ယဿ သမူဟတာ၊ န ဧတေဟိ ဥပ္ပါတာဒီဟိ အတ္တနော မင်္ဂလံ ဝါ အဝမင်္ဂလံ ဝါ ပစ္စေတိ. သော မင်္ဂလဒေါသဝီတိဝတ္တောတိ သော ခီဏာသဝေါ သဗ္ဗမင်္ဂလဒေါသေ ဝီတိဝတ္တော အတိက္ကန္တော ပဇဟိတွာ ဌိတော. ယုဂယောဂါဓိဂတောတိ ‘‘ကောဓော စ ဥပနာဟော စ၊ မက္ခော စ ပဠာသော စာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၃၃) နယေန ဒွေ ဒွေ ဧကတော အာဂတကိလေသာ ယုဂါ နာမ. ကာမယောဂေါ၊ ဘဝယောဂေါ၊ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ၊ အဝိဇ္ဇာယောဂေါတိ ဣမေ သံသာရေ ယောဇနဘာဝတော စတ္တာရော ယောဂါ နာမ. တေ ယုဂေ စ ယောဂေ စာတိ ယုဂယောဂေ အဓိဂတော အဘိဘဝိတွာ ဂတော ဝီတိဝတ္တော သမတိက္ကန္တော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု. န ဇာတုမေတီတိ ပုန ပဋိသန္ဓိဝသေန ဧကံသေနေဝ ဣမံ လောကံ န ဧတိ နာဂစ္ဆတီတိ.

ဧဝံ သတ္ထာ ဣမာယ ဂါထာယ ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဗြာဟ္မဏော သဒ္ဓိံ ပုတ္တေန သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဧတေဝ ပိတာပုတ္တာ ဣဒါနိ ပိတာပုတ္တာ အဟေသုံ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မင်္ဂလဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၈၈] ၈. သာရမ္ဘဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကလျာဏိမေဝ မုဉ္စေယျာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒံ (ပါစိ. ၁၅) အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဒွေပိ ဝတ္ထူနိ ဟေဋ္ဌာ နန္ဒိဝိသာလဇာတကေ ဝုတ္တသဒိသာနေဝ. ဣမသ္မိံ ပန ဇာတကေ ဗောဓိသတ္တော ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလာယံ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ သာရမ္ဘော နာမ ဗလိဗဒ္ဒေါ အဟောသိ. သတ္ထာ ဣဒံ အတီတဝတ္ထုံ ကထေတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈၈. ‘‘ကလျာဏိမေဝ မုဉ္စေယျ၊ န ဟိ မုဉ္စေယျ ပါပိကံ၊

မောက္ခော ကလျာဏိယာ သာဓု၊ မုတွာ တပ္ပတိ ပါပိက’’န္တိ.

တတ္ထ ကလျာဏိမေဝ မုဉ္စေယျာတိ စတုဒေါသဝိနိမုတ္တံ ကလျာဏိံ သုန္ဒရံ အနဝဇ္ဇံ ဝါစမေဝ မုဉ္စေယျ ဝိဿဇ္ဇေယျ ကထေယျ. န ဟိ မုဉ္စေယျ ပါပိကန္တိ ပါပိကံ လာမိကံ ပရေသံ အပ္ပိယံ အမနာပံ န မုဉ္စေယျ န ကထေယျ. မောက္ခော ကလျာဏိယာ သာဓူတိ ကလျာဏဝါစာယ ဝိဿဇ္ဇနမေဝ ဣမသ္မိံ လောကေ သာဓု သုန္ဒရံ ဘဒ္ဒကံ. မုတွာ တပ္ပတိ ပါပိကန္တိ ပါပိကံ ဖရုသဝါစံ မုဉ္စိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ကထေတွာ သော ပုဂ္ဂလော တပ္ပတိ သောစတိ ကိလမတီတိ.

ဧဝံ သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗြာဟ္မဏော အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ဗြာဟ္မဏီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ၊ သာရမ္ဘော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သာရမ္ဘဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၈၉] ၉. ကုဟကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝါစာဝ ကိရ တေ အာသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကုဟကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ကုဟကဝတ္ထု ဥဒ္ဒါလကဇာတကေ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဧကံ ဂါမကံ ဥပနိဿာယ ဧကော ကူဋဇဋိလော ကုဟကတာပသော ဝသတိ. ဧကော ကုဋုမ္ဗိကော တဿ အရညေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ တတ္ထ နံ ဝါသေန္တော အတ္တနော ဂေဟေ ပဏီတာဟာရေန ပဋိဇဂ္ဂတိ. သော တံ ကူဋဇဋိလံ ‘‘သီလဝါ ဧသော’’တိ သဒ္ဒဟိတွာ စောရဘယေန သုဝဏ္ဏနိက္ခသတံ တဿ ပဏ္ဏသာလံ နေတွာ ဘူမိဂတံ ကတွာ ‘‘ဣဒံ ဩလောကေယျာသိ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. အထ နံ တာပသော ‘‘ပဗ္ဗဇိတာနံ နာမ၊ အာဝုသော၊ ဧဝရူပံ ကထေတုံ၊ န ဝဋ္ဋတိ၊ အမှာကံ ပန ပရသန္တကေ လောဘော နာမ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ပက္ကာမိ. ဒုဋ္ဌတာပသော ‘‘သက္ကာ ဧတ္တကေန ဇီဝိတု’’န္တိ ကတိပါဟံ အတိက္ကမိတွာ တံ သုဝဏ္ဏံ ဂဟေတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ အာဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလာယမေဝ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ တဿ ဂေဟေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဧဝမာဟ ‘‘အာဝုသော၊ မယံ တုမှေ နိဿာယ စိရံ ဝသိမှ၊ အတိစိရံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသန္တာနံ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ သံသဂ္ဂေါ စ နာမ ပဗ္ဗဇိတာနံ မလံ၊ တသ္မာ ဂစ္ဆာမဟ’’န္တိ ဝတွာ တေန ပုနပ္ပုနံ ယာစိယမာနောပိ နိဝတ္တိတုံ န ဣစ္ဆိ. အထ နံ သော ‘‘ဧဝံ သန္တေ ဂစ္ဆထ၊ ဘန္တေ’’တိ ယာဝ ဂါမဒွါရံ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တိ. တာပသောပိ ထောကံ ဂန္တွာဝ ‘‘ဣမံ ကုဋုမ္ဗိကံ မယာ ဝဉ္စေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဇဋာနံ အန္တရေ တိဏံ ဌပေတွာ ပဋိနိဝတ္တိ. ကုဋုမ္ဗိကော ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ နိဝတ္တိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာဝုသော တုမှာကံ ဂေဟစ္ဆဒနတော မေ ဇဋာသု ဧကတိဏံ လဂ္ဂံ၊ အဒိန္နာဒါနဉ္စ နာမ ပဗ္ဗဇိတာနံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တံ အာဒါယ အာဂတောမှီတိ. ကုဋုမ္ဗိကော ‘‘ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆထ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘တိဏသလာကမ္ပိ နာမ ပရသန္တကံ န ဂဏှာတိ၊ အဟော ကုက္ကုစ္စကော မေ အယျော’’တိ ပသီဒိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဥယျောဇေသိ.

တဒါ ပန ဗောဓိသတ္တေန ဘဏ္ဍတ္ထာယ ပစ္စန္တံ ဂစ္ဆန္တေန တသ္မိံ နိဝေသနေ နိဝါသော ဂဟိတော ဟောတိ. သော တာပသဿ ဝစနံ သုတွာဝ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမိနာ ဒုဋ္ဌတာပသေန ဣမဿ ကိဉ္စိ ဂဟိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ကုဋုမ္ဗိကံ ပုစ္ဆိ ‘‘အတ္ထိ ပန တေ၊ သမ္မ၊ ကိဉ္စိ ဧတဿ တာပသဿ သန္တိကေ နိက္ခိတ္တ’’န္တိ? ‘‘အတ္ထိ၊ သမ္မ၊ သုဝဏ္ဏနိက္ခသတ’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆ၊ တံ ဥပဓာရေဟီ’’တိ. သော ပဏ္ဏသာလံ ဂန္တွာ တံ အဒိသွာ ဝေဂေနာဂန္တွာ ‘‘နတ္ထိ၊ သမ္မာ’’တိ အာဟ. ‘‘န တေ သုဝဏ္ဏံ အညေန ဂဟိတံ၊ တေနေဝ ကုဟကတာပသေန ဂဟိတံ၊ ဧဟိ၊ တံ အနုဗန္ဓိတွာ ဂဏှာမာ’’တိ ဝေဂေန ဂန္တွာ ကူဋတာပသံ ဂဏှိတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ပေါထေတွာ သုဝဏ္ဏံ အာဟရာပေတွာ ဂဏှိံသု. ဗောဓိသတ္တော သုဝဏ္ဏံ ဒိသွာ ‘‘နိက္ခသတံ ဟရမာနော အသဇ္ဇိတွာ တိဏမတ္တေ သတ္တောသီ’’တိ ဝတွာ တံ ဂရဟန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈၉. ‘‘ဝါစာဝ ကိရ တေ အာသိ၊ သဏှာ သခိလဘာဏိနော၊

တိဏမတ္တေ အသဇ္ဇိတ္ထော၊ နော စ နိက္ခသတံ ဟရ’’န္တိ.

တတ္ထ ဝါစာဝ ကိရ တေ အာသိ၊ သဏှာ သခိလဘာဏိနောတိ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာနံ တိဏမတ္တမ္ပိ အဒိန္နံ အာဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝံ သခိလံ မုဒုဝစနံ ဝဒန္တဿ ဝါစာ ဧဝ ကိရ တေ သဏှာ အာသိ၊ ဝစနမတ္တမေဝ မဋ္ဌံ အဟောသီတိ အတ္ထော. တိဏမတ္တေ အသဇ္ဇိတ္ထောတိ ကူဋဇဋိလ ဧကိဿာ တိဏသလာကာယ ကုက္ကုစ္စံ ကုရုမာနော တွံ သတ္တော အာသတ္တော လဂ္ဂေါ အဟောသိ. နော စ နိက္ခသတံ ဟရန္တိ ဣမံ ပန နိက္ခသတံ ဟရန္တော အသတ္တော နိလ္လဂ္ဂေါဝ ဇာတောသီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော တံ ဂရဟိတွာ ‘‘မာ ပုန၊ ကူဋဇဋိလ၊ ဧဝရူပမကာသီ’’တိ ဩဝါဒံ ဒတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသ ဘိက္ခု ကုဟကော၊ ပုဗ္ဗေပိ ကုဟကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကူဋတာပသော ကုဟကဘိက္ခု အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတပုရိသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကုဟကဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၉၀] ၁၀. အကတညုဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော ပုဗ္ဗေ ကတကလျာဏောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အနာထပိဏ္ဍိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ကိရေကော ပစ္စန္တဝါသိကော သေဋ္ဌိ အဒိဋ္ဌသဟာယော အဟောသိ. သော ဧကဒါ ပစ္စန္တေ ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍဿ ပဉ္စ သကဋသတာနိ ပူရေတွာ ကမ္မန္တိကမနုဿေ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘော၊ ဣမံ ဘဏ္ဍံ သာဝတ္ထိံ နေတွာ အမှာကံ သဟာယကဿ အနာထပိဏ္ဍိကမဟာသေဋ္ဌိဿ ပစ္စဂ္ဃေန ဝိက္ကိဏိတွာ ပဋိဘဏ္ဍံ အာဟရထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ မဟာသေဋ္ဌိံ ဒိသွာ ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. မဟာသေဋ္ဌိ ‘‘သွာဂတံ ဝေါ’’တိ တေသံ အာဝါသဉ္စ ပရိဗ္ဗယဉ္စ ဒါပေတွာ သဟာယကဿ သုခံ ပုစ္ဆိတွာ ဘဏ္ဍံ ဝိက္ကိဏိတွာ ပဋိဘဏ္ဍံ ဒါပေသိ. တေ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အတ္တနော သေဋ္ဌိဿ အာရောစေသုံ.

အပရဘာဂေ အနာထပိဏ္ဍိကောပိ တထေဝ ပဉ္စ သကဋသတာနိ တတ္ထ ပေသေသိ. မနုဿာ တတ္ထ ဂန္တွာ ပဏ္ဏာကာရံ အာဒါယ ပစ္စန္တဝါသိကသေဋ္ဌိံ ပဿိံသု. သော ‘‘ကုတော အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သာဝတ္ထိတော တုမှာကံ သဟာယကဿ အနာထပိဏ္ဍိကဿ သန္တိကာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကောတိ ကဿစိ ပုရိသဿ နာမံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိဟာသံ ကတွာ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ ဥယျောဇေသိ၊ နေဝ နိဝါသံ၊ န ပရိဗ္ဗယံ ဒါပေသိ. တေ သယမေဝ ဘဏ္ဍံ ဝိက္ကိဏိတွာ ပဋိဘဏ္ဍံ အာဒါယ သာဝတ္ထိံ အာဂန္တွာ သေဋ္ဌိဿ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ.

အထ သော ပစ္စန္တဝါသီ ပုနပိ ဧကဝါရံ တထေဝ ပဉ္စ သကဋသတာနိ သာဝတ္ထိံ ပေသေသိ၊ မနုဿာ ပဏ္ဏာကာရံ အာဒါယ မဟာသေဋ္ဌိံ ပဿိံသု. တေ ပန ဒိသွာ အနာထပိဏ္ဍိကဿ မနုဿာ ‘‘မယံ၊ သာမိ၊ ဧတေသံ နိဝါသဉ္စ ဘတ္တဉ္စ ပရိဗ္ဗယဉ္စ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဝတွာ တေသံ သကဋာနိ ဗဟိနဂရေ တထာရူပေ ဌာနေ မောစာပေတွာ ‘‘တုမှေ ဣဓေဝ ဝသထ၊ အမှာကံ ဝေါ ဃရေ ယာဂုဘတ္တဉ္စ ပရိဗ္ဗယော စ ဘဝိဿတီ’’တိ ဂန္တွာ ဒါသကမ္မကရေ သန္နိပါတေတွာ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ ပဉ္စ သကဋသတာနိ ဝိလုမ္ပိတွာ နိဝါသနပါရုပနာနိပိ နေသံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂေါဏေ ပလာပေတွာ သကဋာနိ ဝိစက္ကာနိ ကတွာ ဘူမိယံ ဌပေတွာ စက္ကာနိပိ ဂဏှိတွာဝ အဂမံသု. ပစ္စန္တဝါသိနော နိဝါသနမတ္တဿပိ သာမိကာ အဟုတွာ ဘီတာ ဝေဂေန ပလာယိတွာ ပစ္စန္တမေဝ ဂတာ. သေဋ္ဌိမနုဿာပိ တမတ္ထံ မဟာသေဋ္ဌိနော အာရောစေသုံ. သော ‘‘အတ္ထိ ဒါနိဒံ ကထာပါဘတ’’န္တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ သော ပစ္စန္တဝါသီ ဣဒါနေဝ ဧဝံသီလော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဧဝံသီလောယေဝ အဟောသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိယံ မဟာဝိဘဝေါ သေဋ္ဌိ အဟောသိ. တဿေကော ပစ္စန္တဝါသိကော သေဋ္ဌိ အဒိဋ္ဌသဟာယော အဟောသိ. သဗ္ဗံ အတီတဝတ္ထု ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထုသဒိသမေဝ ဗောဓိသတ္တော ပန အတ္တနော မနုဿေဟိ ‘‘အဇ္ဇ အမှေဟိ ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ အာရောစိတေ ‘‘ပဌမံ အတ္တနော ကတံ ဥပကာရံ အဇာနန္တာ ပစ္ဆာ ဧဝရူပံ လဘန္တိယေဝါ’’တိ ဝတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၀. ‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ကတကလျာဏော၊ ကတတ္ထော နာဝဗုဇ္ဈတိ၊

ပစ္ဆာ ကိစ္စေ သမုပ္ပန္နေ၊ ကတ္တာရံ နာဓိဂစ္ဆတီ’’တိ.

တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ခတ္တိယာဒီသု ယော ကောစိ ပုရိသော ပုဗ္ဗေ ပဌမတရံ အညေန ကတကလျာဏော ကတူပကာရော ကတတ္ထော နိပ္ဖါဒိတကိစ္စော ဟုတွာ တံ ပရေန အတ္တနိ ကတံ ကလျာဏဉ္စေဝ အတ္ထဉ္စ န ဇာနာတိ၊ သော ပစ္ဆာ အတ္တနော ကိစ္စေ သမုပ္ပန္နေ တဿ ကိစ္စဿ ကတ္တာရံ နာဓိဂစ္ဆတိ န လဘတီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပစ္စန္တဝါသီ ဣဒါနီပိ ပစ္စန္တဝါသီယေဝ၊ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အကတညုဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

အပါယိမှဝဂ္ဂေါ နဝမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

သုရာပါနံ မိတ္တဝိန္ဒံ၊ ကာဠကဏ္ဏီ အတ္ထဒွါရံ၊

ကိံပက္ကသီလဝီမံသံ၊ မင်္ဂလဉ္စာပိ သာရမ္ဘံ၊

ကုဟကံ အကတညူ စာတိ.