၁၀. လိတ္တဝဂ္ဂေါ

[၉၁] ၁. လိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

လိတ္တံ ပရမေန တေဇသာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တသ္မိံ ကိရ ကာလေ ဘိက္ခူ စီဝရာဒီနိ လဘိတွာ ယေဘုယျေန အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. တေ စတ္တာရော ပစ္စယေ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇမာနာ ယေဘုယျေန နိရယတိရစ္ဆာနယောနိတော န မုစ္စန္တိ. သတ္ထာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဘိက္ခူနံ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိံ ကထံ ကထေတွာ အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ စတ္တာရော ပစ္စယေ လဘိတွာ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ဣတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရော ပစ္စယေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇေယျာထာ’’တိ ပစ္စဝေက္ခနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝတိ သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၊ အ. နိ. ၆.၅၈) နယေန တန္တိံ ဌပေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘောဂေါ နာမ ဟလာဟလဝိသပရိဘောဂသဒိသော. ပေါရာဏကာ ဟိ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ဒေါသံ အဇာနိတွာ ဝိသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဝိပါကန္တေ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အညတရသ္မိံ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော အက္ခဓုတ္တော အဟောသိ. အထာပရော ကူဋက္ခဓုတ္တော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော အတ္တနော ဇယေ ဝတ္တမာနေ ကေဠိမဏ္ဍလံ န ဘိန္ဒတိ၊ ပရာဇယကာလေ ပန အက္ခံ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ‘‘အက္ခော နဋ္ဌော’’တိ ကေဠိမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ ပက္ကမတိ. ဗောဓိသတ္တော တဿ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ဟောတု၊ ဇာနိဿာမေတ္ထ ပတိရူပကာရဏ’’န္တိ အက္ခေ အာဒါယ အတ္တနော ဃရေ ဟလာဟလဝိသေန ရဉ္ဇိတွာ ပုနပ္ပုနံ သုက္ခာပေတွာ တေ အာဒါယ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဧဟိ၊ သမ္မ၊ အက္ခေဟိ ကီဠာမာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု၊ သမ္မာ’’တိ ကေဠိမဏ္ဍလံ သဇ္ဇေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော အတ္တနော ပရာဇယကာလေ ဧကံ အက္ခံ မုခေ ပက္ခိပိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော တထာ ကရောန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဂိလာဟိ တာဝ၊ ပစ္ဆာ ဣဒံ နာမေတန္တိ ဇာနိဿသီ’’တိ စောဒေတုံ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၁. ‘‘လိတ္တံ ပရမေန တေဇသာ၊ ဂိလမက္ခံ ပုရိသော န ဗုဇ္ဈတိ၊

ဂိလ ရေ ဂိလ ပါပဓုတ္တက၊ ပစ္ဆာ တေ ကဋုကံ ဘဝိဿတီ’’တိ.

တတ္ထ လိတ္တန္တိ မက္ခိတံ ရဉ္ဇိတံ. ပရမေန တေဇသာတိ ဥတ္တမတေဇသမ္ပန္နေန ဟလာဟလဝိသေန. ဂိလန္တိ ဂိလန္တော. အက္ခန္တိ ဂုဠကံ. န ဗုဇ္ဈတီတိ ‘‘အယံ မေ ဂိလတော ဣဒံ နာမ ကရိဿတီ’’တိ န ဇာနာတိ. ဂိလ ရေတိ ဂိလာဟိ အရေ. ဂိလာတိ ပုနပိ စောဒေန္တော ဝဒတိ. ပစ္ဆာ တေ ကဋုကံ ဘဝိဿတီတိ ဣမသ္မိံ တေ အက္ခေ ဂိလိတေ ပစ္ဆာ ဧတံ ဝိသံ တိခိဏံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော.

သော ဗောဓိသတ္တဿ ကထေန္တဿေဝ ဝိသဝေဂေန မုစ္ဆိတော အက္ခီနိ ပရိဝတ္တေတွာ ခန္ဓံ နာမေတွာ ပတိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣဒါနိဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩသဓပရိဘာဝိတံ ဝမနယောဂံ ဒတွာ ဝမေတွာ သပ္ပိဖာဏိတမဓုသက္ကရာဒယော ခါဒါပေတွာ အရောဂံ ကတွာ ‘‘ပုန ဧဝရူပံ မာ အကာသီ’’တိ ဩဝဒိတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ နာမ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ကတဝိသပရိဘောဂသဒိသော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပဏ္ဍိတဓုတ္တော အဟမေဝ အဟောသိံ၊ ကူဋဓုတ္တော ပနေတ္ထ န ကထီယတိ၊ ယထာ စ ဧတ္ထ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ယော ပန ဣမသ္မိံ ကာလေ န ပညာယတိ၊ သော န ကထီယတေဝါ’’တိ.

လိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၉၂] ၂. မဟာသာရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဥက္ကဋ္ဌေ သူရမိစ္ဆန္တီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ကောသလရညော ဣတ္ထိယော စိန္တယိံသု ‘‘ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ နာမ ဒုလ္လဘော၊ တထာ မနုဿပဋိလာဘော၊ ပရိပုဏ္ဏာယတနတာ စ. မယဉ္စ ဣမံ ဒုလ္လဘံ ခဏသမဝါယံ လဘိတွာပိ အတ္တနော ရုစိယာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဝါ သောတုံ ဗုဒ္ဓပူဇံ ဝါ ကာတုံ ဒါနံ ဝါ ဒါတုံ န လဘာမ၊ မဉ္ဇူသာယ ပက္ခိတ္တာ ဝိယ ဝသာမ၊ ရညော ကထေတွာ အမှာကံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ အနုစ္ဆဝိကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပက္ကောသာပေတွာ တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောဿာမ၊ တတော ယံ သက္ခိဿာမ၊ တံ ဥဂ္ဂဏှိဿာမ၊ ဒါနာဒီနိ စ ပုညာနိ ကရိဿာမ. ဧဝံ နော အယံ ခဏပဋိလာဘော သဖလော ဘဝိဿတီ’’တိ. တာ သဗ္ဗာပိ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနာ စိန္တိတကာရဏံ ကထယိံသု. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ.

အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ဥယျာနကီဠံ ကီဠိတုကာမော ဥယျာနပါလံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဥယျာနံ သောဓေဟီ’’တိ အာဟ. ဥယျာနပါလော ဥယျာနံ သောဓေန္တော သတ္ထာရံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘သုဒ္ဓံ၊ ဒေဝ၊ ဥယျာနံ၊ အပိစေတ္ထ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဘဂဝါ နိသိန္နော’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘သာဓု၊ သမ္မ၊ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မမ္ပိ သောဿာမာ’’တိ အလင်္ကတရထံ အဘိရုဟိတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမာသိ.

တသ္မိဉ္စ သမယေ ဆတ္တပါဏိ နာမေကော အနာဂါမီ ဥပါသကော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏမာနော နိသိန္နော ဟောတိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ အာသင်္ကမာနော မုဟုတ္တံ ဌတွာ ပုန ‘‘သစာယံ ပါပကော ဘဝေယျ၊ န သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ သုဏေယျ၊ အပါပကေန ဣမိနာ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဥပါသကော ဗုဒ္ဓဂါရဝေန ရညော ပစ္စုဋ္ဌာနံ ဝါ ဝန္ဒနံ ဝါ န အကာသိ၊ တေနဿ ရာဇာ အနတ္တမနော အဟောသိ. သတ္ထာ တဿ အနတ္တမနဘာဝံ ဉတွာ ဥပါသကဿ ဂုဏံ ကထေသိ ‘‘အယံ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပါသကော ဗဟုဿုတော အာဂတာဂမော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ’’တိ ရာဇာ ‘‘န ဣမိနာ ဩရကေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ယဿ သတ္ထာ ဂုဏံ ဝဏ္ဏေတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဥပါသက၊ ဝဒေယျာသိ ယေန တေ အတ္ထော’’တိ အာဟ. ဥပါသကော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ရာဇာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သတ္ထာရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

သော ဧကဒိဝသံ ဥပရိပါသာဒေ မဟာဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ဌိတော တံ ဥပါသကံ ဘုတ္တပါတရာသံ ဆတ္တမာဒါယ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပက္ကောသာပေတွာ ဧဝမာဟ ‘‘တွံ ကိရ၊ ဥပါသက၊ ဗဟုဿုတော၊ အမှာကဉ္စ ဣတ္ထိယော ဓမ္မံ သောတုကာမာ စေဝ ဥဂ္ဂဟေတုကာမာ စ၊ သာဓု ဝတဿ သစေ တာသံ ဓမ္မံ ဝါစေယျာသီ’’တိ. ‘‘ဒေဝ၊ ဂိဟီနံ နာမ ရာဇန္တေပုရေ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝါ ဝါစေတုံ ဝါ နပ္ပတိရူပံ၊ အယျာနံ ဧဝ ပတိရူပ’’န္တိ. ရာဇာ ‘‘သစ္စံ ဧသ ဝဒတီ’’တိ ဥယျောဇေတွာ ဣတ္ထိယော ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ အဟံ တုမှာကံ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ စ ဓမ္မဝါစနတ္ထာယ စ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧကံ ဘိက္ခုံ ယာစာမိ၊ အသီတိယာ မဟာသာဝကေသု ကတရံ ယာစာမီ’’တိ အာဟ. တာ သဗ္ဗာပိ မန္တေတွာ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကံ အာနန္ဒတ္ထေရမေဝ အာရောစေသုံ. ရာဇာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဧဝမာဟ ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဂေဟေ ဣတ္ထိယော အာနန္ဒတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောတုဉ္စ ဥဂ္ဂဏှိတုဉ္စ ဣစ္ဆန္တိ၊ သာဓု ဝတ သစေ ထေရော အမှာကံ ဂေဟေ ဓမ္မံ ဒေသေယျ စေဝ ဝါစေယျ စာ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ထေရံ အာဏာပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ရညော ဣတ္ထိယော ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တိ စေဝ ဥဂ္ဂဏှန္တိ စ.

အထေကဒိဝသံ ရညော စူဠာမဏိ နဋ္ဌော. ရာဇာ တဿ နဋ္ဌဘာဝံ သုတွာ အမစ္စေ အာဏာပေသိ ‘‘သဗ္ဗေ အန္တောဝဠဉ္ဇနကေ မနုဿေ ဂဟေတွာ စူဠာမဏိံ အာဟရာပေထာ’’တိ. အမစ္စာ မာတုဂါမေ အာဒိံ ကတွာ စူဠာမဏိံ ပရိပုစ္ဆန္တာ အဒိသွာ မဟာဇနံ ကိလမေန္တိ. တံ ဒိဝသံ အာနန္ဒတ္ထေရော ရာဇနိဝေသနံ ပဝိဋ္ဌော. ယထာ တာ ဣတ္ထိယော ပုဗ္ဗေ ထေရံ ဒိသွာဝ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ စေဝ ဥဂ္ဂဏှန္တိ စ၊ တထာ အကတွာ သဗ္ဗာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာဝ အဟေသုံ. တတော ထေရေန ‘‘ကသ္မာ တုမှေ အဇ္ဇ ဧဝရူပါ ဇာတာ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဘန္တေ၊ ရညော စူဠာမဏိံ ပရိယေသာမာတိ အမစ္စာ မာတုဂါမေ ဥပါဒါယ အန္တောဝဠဉ္ဇနကေ ကိလမေန္တိ၊ န ဇာနာမ ကဿ ‘ကိံ ဘဝိဿတီ’တိ၊ တေနမှ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ’’တိ. ထေရော ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ တာ သမဿာသေတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘မဏိ ကိရ တေ၊ မဟာရာဇ၊ နဋ္ဌော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အသက္ခိ ပန တံ အာဟရာပေတု’’န္တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ သဗ္ဗံ အန္တောဇနံ ဂဟေတွာ ကိလမေန္တောပိ န သက္ကောမိ အာဟရာပေတု’’န္တိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ မဟာဇနံ အကိလမေတွာဝ အာဟရဏူပါယော အတ္ထီ’’တိ. ‘‘ကတရော၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘ပိဏ္ဍဒါနံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကတရံ ပိဏ္ဍဒါနံ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ၊ ယတ္တကေသု အာသင်္ကာ အတ္ထိ၊ တေ ဂဟေတွာ ဧကေကဿ ဧကေကံ ပလာလပိဏ္ဍံ ဝါ မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဝါ ဒတွာ ‘ဣမံ ပစ္စူသကာလေ အာဟရိတွာ အသုကဋ္ဌာနေ နာမ ပါတေထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယေန ဂဟိတော ဘဝိဿတိ၊ သော တသ္မိံ ပက္ခိပိတွာ အာဟရိဿတိ. သစေ ပဌမဒိဝသေယေဝ ပါတေန္တိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ပါတေန္တိ၊ ဒုတိယဒိဝသေပိ တတိယဒိဝသေပိ တထေဝ ကာတဗ္ဗံ. ဧဝံ မဟာဇနော စ န ကိလမိဿတိ၊ မဏိဉ္စ လဘိဿသီ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ ထေရော အဂမာသိ.

ရာဇာ ဝုတ္တနယေနေဝ တယော ဒိဝသေ ဒါပေသိ၊ နေဝ မဏိံ အာဟရိံသု. ထေရော တတိယဒိဝသေ အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ၊ မဟာရာဇ၊ ပါတိတော မဏီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘န ပါတေန္တိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာတလသ္မိံယေဝ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ မဟာစာဋိံ ဌပါပေတွာ ဥဒကဿ ပူရာပေတွာ သာဏိံ ပရိက္ခိပါပေတွာ ‘သဗ္ဗေ အန္တောဝဠဉ္ဇနကမနုဿာ စ ဣတ္ထိယော စ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ ဧကေကောဝ အန္တောသာဏိံ ပဝိသိတွာ ဟတ္ထံ ဓောဝိတွာ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ ဝဒေဟီ’’တိ ထေရော ဣမံ ဥပါယံ အာစိက္ခိတွာ ပက္ကာမိ. ရာဇာ တထာ ကာရေသိ. မဏိစောရော စိန္တေသိ ‘‘ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော ဣမံ အဓိကရဏံ အာဒါယ မဏိံ အဒဿေတွာ ဩသက္ကိဿတီတိ အဋ္ဌာနမေတံ၊ ပါတေတုံ ဒါနိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဏိံ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ အာဒါယ အန္တောသာဏိံ ပဝိသိတွာ စာဋိယံ ပါတေတွာ နိက္ခမိ. သဗ္ဗေသံ နိက္ခန္တကာလေ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေတွာ မဏိံ အဒ္ဒသံသု. ရာဇာ ‘‘ထေရံ နိဿာယ မဟာဇနံ အကိလမေတွာဝ မေ မဏိ လဒ္ဓေါ’’တိ တုဿိ၊ အန္တောဝဠဉ္ဇနကမနုဿာပိ ‘‘ထေရံ နိဿာယ မဟာဒုက္ခတော မုတ္တမှာ’’တိ တုဿိံသု. ‘‘ထေရဿာနုဘာဝေန ရညော စူဠာမဏိ လဒ္ဓေါ’’တိ ထေရဿာနုဘာဝေါ သကလနဂရေ စေဝ ဘိက္ခုသံဃေ စ ပါကဋော ဇာတော.

ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ဘိက္ခူ ထေရဿ ဂုဏံ ဝဏ္ဏယိံသု ‘‘အာဝုသော၊ အာနန္ဒတ္ထေရော အတ္တနော ဗဟုဿုတတာယ ပဏ္ဍိစ္စေန ဥပါယကုသလတာယ မဟာဇနံ အကိလမေတွာ ဥပါယေနေဝ ရညော မဏိံ ဒဿေသီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနိ အာနန္ဒေနေဝ ပရဟတ္ထဂတံ ဘဏ္ဍံ ဒဿိတံ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတာ မဟာဇနံ အကိလမေတွာ ဥပါယေနေဝ တိရစ္ဆာနဟတ္ထဂတံ ဘဏ္ဍံ ဒဿယိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော တဿေဝ အမစ္စော အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ ရာဇာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဝနန္တရာနိ ဝိစရိတွာ ဥဒကကီဠံ ကီဠိတုကာမော မင်္ဂလပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ ဣတ္ထာဂါရမ္ပိ ပက္ကောသိ. ဣတ္ထိယော အတ္တနော အတ္တနော သီသူပဂဂီဝူပဂါဒီနိ အာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ ဥတ္တရာသင်္ဂေသု ပက္ခိပိတွာ သမုဂ္ဂပိဋ္ဌေသု ဌပေတွာ ဒါသိယော ပဋိစ္ဆာပေတွာ ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိံသု. အထေကာ ဥယျာနမက္ကဋီ သာခန္တရေ နိသိန္နာ ဒေဝိံ ပိဠန္ဓနာနိ ဩမုဉ္စိတွာ ဥတ္တရာသင်္ဂေ ပက္ခိပိတွာ သမုဂ္ဂပိဋ္ဌေ ဌပယမာနံ ဒိသွာ တဿာ မုတ္တာဟာရံ ပိဠန္ဓိတုကာမာ ဟုတွာ ဒါသိယာ ပမာဒံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိ၊ ဒါသီပိ တံ ရက္ခမာနာ တဟံ တဟံ ဩလောကေတွာ နိသိန္နာယေဝ နိဒ္ဒါယိတုံ အာရဘိ. မက္ကဋီ တဿာ ပမာဒဘာဝံ ဉတွာ ဝါတဝေဂေန ဩတရိတွာ မဟာမုတ္တာဟာရံ ဂီဝါယ ပဋိမုဉ္စိတွာ ဝါတဝေဂေန ဥပ္ပတိတွာ သာခန္တရေ နိသီဒိတွာ အညာသံ မက္ကဋီနံ ဒဿနဘယေန ဧကသ္မိံ ရုက္ခသုသိရဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဥပသန္တူပသန္တာ ဝိယ တံ ရက္ခမာနာ နိသီဒိ.

သာပိ ခေါ ဒါသီ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ မုတ္တာဟာရံ အပဿန္တီ ကမ္ပမာနာ အညံ ဥပါယံ အဒိသွာ ‘‘ပုရိသော ဒေဝိယာ မုတ္တာဟာရံ ဂဟေတွာ ပလာတော’’တိ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိ. အာရက္ခမနုဿာ တတော တတော သန္နိပတိတွာ တဿာ ဝစနံ သုတွာ ရညော အာရောစယိံသု. ရာဇာ ‘‘စောရံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. ပုရိသာ ဥယျာနာ နိက္ခမိတွာ ‘‘စောရံ ဂဏှထ၊ စောရံ ဂဏှထာ’’တိ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တိ. အထေကော ဇာနပဒေါ ဗလိကာရကပုရိသော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ကမ္ပမာနော ပလာယိ. တံ ဒိသွာ ရာဇပုရိသာ ‘‘အယံ စောရော ဘဝိဿတီ’’တိ အနုဗန္ဓိတွာ တံ ဂဟေတွာ ပေါထေတွာ ‘‘အရေ၊ ဒုဋ္ဌစောရ၊ ဧဝံ မဟာသာရံ နာမ ပိဠန္ဓနံ အဝဟရိဿသီ’’တိ ပရိဘာသိံသု. သော စိန္တေသိ ‘‘သစာဟံ ‘န ဂဏှာမီ’တိ ဝက္ခာမိ၊ အဇ္ဇ မေ ဇီဝိတံ နတ္ထိ၊ ပေါထေန္တာယေဝ မံ မာရေဿန္တိ၊ သမ္ပဋိစ္ဆာမိ န’’န္တိ. သော ‘‘အာမ၊ သာမိ၊ ဂဟိတံ မေ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗန္ဓိတွာ ရညော သန္တိကံ အာနယိံသု. ရာဇာပိ နံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဂဟိတံ တေ မဟာသာရပိဠန္ဓန’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ တံ ကဟ’’န္တိ. ‘‘ဒေဝ၊ မယာ မဟာသာရံ နာမ မဉ္စပီဌမ္ပိ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ၊ သေဋ္ဌိ ပန မံ မဟာသာရပိဠန္ဓနံ ဂဏှာပေသိ၊ သောဟံ တံ ဂဟေတွာဝ တဿ အဒါသိံ၊ သော နံ ဇာနာတီ’’တိ.

ရာဇာ သေဋ္ဌိံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဂဟိတံ တေ ဣမဿ ဟတ္ထတော မဟာသာရပိဠန္ဓန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကဟံ တ’’န္တိ. ‘‘ပုရောဟိတဿ မေ ဒိန္န’’န္တိ. ပုရောဟိတမ္ပိ ပက္ကောသာပေတွာ တထေဝ ပုစ္ဆိ၊ သောပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ဂန္ဓဗ္ဗဿ မေ ဒိန္န’’န္တိ အာဟ. တမ္ပိ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ပုရောဟိတဿ ဟတ္ထတော တေ မဟာသာရပိဠန္ဓနံ ဂဟိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကဟံ တ’’န္တိ. ‘‘ကိလေသဝသေန မေ ဝဏ္ဏဒါသိယာ ဒိန္န’’န္တိ. တမ္ပိ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ၊ သာ ‘‘န ဂဏှာမီ’’တိ အာဟ. တေ ပဉ္စ ဇနေ ပုစ္ဆန္တာနညေဝ သူရိယော အတ္ထံ ဂတော. ရာဇာ ‘‘ဣဒါနိ ဝိကာလော ဇာတော၊ သွေ ဇာနိဿာမာ’’တိ တေ ပဉ္စ ဇနေ အမစ္စာနံ ဒတွာ နဂရံ ပါဝိသိ.

ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ ပိဠန္ဓနံ အန္တောဝဠဉ္ဇေ နဋ္ဌံ၊ အယဉ္စ ဂဟပတိကော ဗဟိဝဠဉ္ဇော၊ ဒွါရေပိ ဗလဝါရက္ခော၊ တသ္မာ အန္တောဝဠဉ္ဇနကာနမ္ပိ တံ ဂဟေတွာ ပလာယိတုံ န သက္ကာ. ဧဝံ နေဝ ဗဟိဝဠဉ္ဇနကာနံ၊ န အန္တော၊ ဥယျာနေ ဝဠဉ္ဇနကာနံ ဂဟဏူပါယော ဒိဿတိ. ဣမိနာ ဒုဂ္ဂတမနုဿေန ‘သေဋ္ဌိဿ မေ ဒိန္န’န္တိ ကထေန္တေန အတ္တနော မောက္ခတ္ထာယ ကထိတံ ဘဝိဿတိ၊ သေဋ္ဌိနာပိ ‘ပုရောဟိတဿ မေ ဒိန္န’န္တိ ကထေန္တေန ‘ဧကတော ဟုတွာ နိတ္ထရိဿာမီ’တိ စိန္တေတွာ ကထိတံ ဘဝိဿတိ၊ ပုရောဟိတေနာပိ ‘ဂန္ဓဗ္ဗဿ မေ ဒိန္န’န္တိ ကထေန္တေန ‘ဗန္ဓနာဂါရေ ဂန္ဓဗ္ဗံ နိဿာယ သုခေန ဝသိဿာမာ’တိ စိန္တေတွာ ကထိတံ ဘဝိဿတိ၊ ဂန္ဓဗ္ဗေနာပိ ‘ဝဏ္ဏဒါသိယာ မေ ဒိန္န’န္တိ ကထေန္တေန ‘ဧကန္တေန အနုက္ကဏ္ဌိတာ ဘဝိဿာမာ’တိ စိန္တေတွာ ကထိတံ ဘဝိဿတိ၊ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိပိ စောရေဟိ န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဥယျာနေ မက္ကဋာ ဗဟူ၊ ပိဠန္ဓနေန ဧကိဿာ မက္ကဋိယာ ဟတ္ထေ အာရုဠှေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. သော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ စောရေ အမှာကံ နိယျာဒေထ၊ မယံ တံ ကိစ္စံ သောဓေဿာမာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘သာဓု၊ ပဏ္ဍိတ၊ သောဓေဟီ’’တိ တဿ နိယျာဒေသိ.

ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဒါသပုရိသေ ပက္ကောသာပေတွာ တေ ပဉ္စ ဇနေ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝသာပေတွာ သမန္တာ အာရက္ခံ ကတွာ ကဏ္ဏံ ဒတွာ ‘‘ယံ တေ အညမညံ ကထေန္တိ၊ တံ မယှံ အာရောစေထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တေ တထာ အကံသု. တတော မနုဿာနံ သန္နိသိန္နဝေလာယ သေဋ္ဌိ တံ ဂဟပတိကံ အာဟ – ‘‘အရေ၊ ဒုဋ္ဌဂဟပတိ၊ တယာ အဟံ၊ မယာ ဝါ တွံ ကဟံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ ကဒါ တေ မယှံ ပိဠန္ဓနံ ဒိန္န’’န္တိ အာဟ. သော ‘‘သာမိ မဟာသေဋ္ဌိ၊ အဟံ မဟာသာရံ နာမ ရုက္ခသာရပါဒကံ မဉ္စပီဌမ္ပိ န ဇာနာမိ၊ ‘တံ နိဿာယ ပန မောက္ခံ လဘိဿာမီ’တိ ဧဝံ အဝစံ၊ မာ မေ ကုဇ္ဈ၊ သာမီ’’တိ အာဟ. ပုရောဟိတောပိ သေဋ္ဌိံ အာဟ ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ၊ တွံ ဣမိနာ အတ္တနော အဒိန္နကမေဝ မယှံ ကထံ အဒါသီ’’တိ? ‘‘မယမ္ပိ ဒွေ ဣဿရာ၊ အမှာကံ ဧကတော ဟုတွာ ဌိတကာလေ ကမ္မံ ခိပ္ပံ နိပ္ဖဇ္ဇိဿတီ’’တိ ကထေသိန္တိ. ဂန္ဓဗ္ဗောပိ ပုရောဟိတံ အာဟ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ ကဒါ တယာ မယှံ ပိဠန္ဓနံ ဒိန္န’’န္တိ? ‘‘အဟံ တံ နိဿာယ ဝသနဋ္ဌာနေ သုခံ ဝသိဿာမီ’’တိ ကထေသိန္တိ. ဝဏ္ဏဒါသီပိ ဂန္ဓဗ္ဗံ အာဟ ‘‘အရေ ဒုဋ္ဌဂန္ဓဗ္ဗ၊ အဟံ ကဒါ တဝ သန္တိကံ ဂတပုဗ္ဗာ၊ တွံ ဝါ မမ သန္တိကံ အာဂတပုဗ္ဗော၊ ကဒါ တေ မယှံ ပိဠန္ဓနံ ဒိန္န’’န္တိ? ဘဂိနိ ကိံကာရဏာ ကုဇ္ဈသိ၊ ‘‘အမှေသု ပဉ္စသု ဧကတော ဝသန္တေသု ဃရာဝါသော ဘဝိဿတိ၊ အနုက္ကဏ္ဌမာနာ သုခံ ဝသိဿာမာ’’တိ ကထေသိန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ပယောဇိတမနုဿာနံ သန္တိကာ တံ ကထံ သုတွာ တေသံ တထတော အစောရဘာဝံ ဉတွာ ‘‘မက္ကဋိယာ ဂဟိတပိဠန္ဓနံ ဥပါယေနေဝ ပါတေဿာမီ’’တိ ဂေဏ္ဍုမယာနိ ဗဟူနိ ပိဠန္ဓနာနိ ကာရေတွာ ဥယျာနေ မက္ကဋိယော ဂါဟာပေတွာ ဟတ္ထပါဒဂီဝါသု ဂေဏ္ဍုပိဠန္ဓနာနိ ပိဠန္ဓာပေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဣတရာ မက္ကဋီ ပိဠန္ဓနံ ရက္ခမာနာ ဥယျာနေ ဧဝ နိသီဒိ.

ဗောဓိသတ္တော မနုဿေ အာဏာပေသိ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ၊ ဥယျာနေ သဗ္ဗာ မက္ကဋိယော ဥပဓာရေထ၊ ယဿာ တံ ပိဠန္ဓနံ ပဿထ၊ တံ ဥတ္တာသေတွာ ပိဠန္ဓနံ ဂဏှထာ’’တိ. တာပိ ခေါ မက္ကဋိယော ‘‘ပိဠန္ဓနံ နော လဒ္ဓ’’န္တိ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာ ဥယျာနေ ဝိစရန္တိယော တဿာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ပဿ အမှာကံ ပိဠန္ဓန’’န္တိ အာဟံသု. သာ မက္ကဋီ အသဟမာနာ ‘‘ကိံ ဣမိနာ ဂေဏ္ဍုပိဠန္ဓနေနာ’’တိ မုတ္တာဟာရံ ပိဠန္ဓိတွာ နိက္ခမိ. အထ နံ တေ ပုရိသာ ဒိသွာ ပိဠန္ဓနံ ဆဍ္ဍာပေတွာ အာဟရိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ အဒံသု. သော တံ အာဒါယ ရညော ဒဿေတွာ ‘‘ဣဒံ တေ ဒေဝ ပိဠန္ဓနံ၊ တေ ပဉ္စပိ အစောရာ၊ ဣဒံ ပန ဥယျာနေ မက္ကဋိယာ အာဘတ’’န္တိ အာဟ. ‘‘ကထံ ပန တေ၊ ပဏ္ဍိတ၊ မက္ကဋိယာ ဟတ္ထံ အာရုဠှဘာဝေါ ဉာတော၊ ကထံ တေ ဂဟိတ’’န္တိ? သော သဗ္ဗံ အာစိက္ခိ. ရာဇာ တုဋ္ဌမာနသော ‘‘သင်္ဂါမသီသာဒီသု နာမ သူရာဒယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ ဟောန္တီ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ ထုတိံ ကရောန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၂. ‘‘ဥက္ကဋ္ဌေ သူရမိစ္ဆန္တိ၊ မန္တီသု အကုတူဟလံ၊

ပိယဉ္စ အန္နပါနမှိ၊ အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ.

တတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌေတိ ဥပကဋ္ဌေ၊ ဥဘတောဗျူဠှေ သင်္ဂါမေ သမ္ပဟာရေ ဝတ္တမာနေတိ အတ္ထော. သူရမိစ္ဆန္တီတိ အသနိယာပိ မတ္ထကေ ပတမာနာယ အပလာယိနံ သူရံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တသ္မိံ ခဏေ ဧဝရူပေါ သင်္ဂါမယောဓော ပတ္ထေတဗ္ဗော ဟောတိ. မန္တီသု အကုတူဟလန္တိ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ သမ္မန္တနကာလေ ဥပ္ပန္နေ မန္တီသု ယော အကုတူဟလော အဝိကိဏ္ဏဝါစော မန္တံ န ဘိန္ဒတိ၊ တံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တာဒိသော တေသု ဌာနေသု ပတ္ထေတဗ္ဗော ဟောတိ. ပိယဉ္စ အန္နပါနမှီတိ မဓုရေ အန္နပါနေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ သဟပရိဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ပိယပုဂ္ဂလံ ပတ္ထေန္တိ၊ တာဒိသော တသ္မိံ ကာလေ ပတ္ထေတဗ္ဗော ဟောတိ. အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတန္တိ အတ္ထဂမ္ဘီရေ ဓမ္မဂမ္ဘီရေ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ကာရဏေ ဝါ ပဉှေ ဝါ ဥပ္ပန္နေ ပဏ္ဍိတံ ဝိစက္ခဏံ ဣစ္ဆန္တိ. တထာရူပေါ ဟိ တသ္မိံ သမယေ ပတ္ထေတဗ္ဗော ဟောတီတိ.

ဧဝံ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ဝဏ္ဏေတွာ ထောမေတွာ ဃနဝဿံ ဝဿေန္တော မဟာမေဃော ဝိယ သတ္တာဟိ ရတနေဟိ ပူဇေတွာ တဿောဝါဒေ ဌတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော၊ ဗောဓိသတ္တောပိ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ထေရဿ ဂုဏံ ကထေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မဟာသာရဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၉၃] ၃. ဝိဿာသဘောဇနဇာတကဝဏ္ဏနာ

န ဝိဿသေ အဝိဿတ္ထေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဝိဿာသဘောဇနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တသ္မိံ ကိရ သမယေ ယေဘုယျေန ဘိက္ခူ ‘‘မာတရာ နော ဒိန္နံ၊ ပိတရာ နော ဒိန္နံ၊ ဘာတရာ၊ ဘဂိနိယာ၊ စူဠမာတရာ၊ စူဠပိတရာ၊ မာတုလေန၊ မာတုလာနိယာ ဒိန္နံ. အမှာကံ ဂိဟိကာလေပိ ဘိက္ခုကာလေပိ ဧတေ ဒါတုံ ယုတ္တရူပါဝါ’’တိ ဉာတီဟိ ဒိန္နေ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဝိဿတ္ထာ ဟုတွာ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. သတ္ထာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ဘိက္ခူနံ မယာ ဓမ္မဒေသနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဘိက္ခူ သန္နိပါတာပေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ ဉာတီဟိပိ အညာတီဟိပိ ဒိန္နကေ စတ္တာရော ပစ္စယေ ပစ္စဝေက္ခိတွာဝ ပရိဘောဂေါ ကာတဗ္ဗော. အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘောဂံ ကတွာ ဟိ ကာလံ ကုရုမာနော ဘိက္ခု ယက္ခပေတအတ္တဘာဝတော န မုစ္စတိ၊ အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ နာမေသ ဝိသပရိဘောဂသဒိသော. ဝိသဉှိ ဝိဿာသိကေန ဒိန္နကမ္ပိ အဝိဿာသိကေန ဒိန္နကမ္ပိ မာရေတိယေဝ. ပုဗ္ဗေပိ ဝိဿာသေန ဒိန္နံ ဝိသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မဟာဝိဘဝေါ သေဋ္ဌိ အဟောသိ. တဿေကော ဂေါပါလကော ကိဋ္ဌသမ္ဗာဓသမယေ ဂါဝေါ ဂဟေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ဂေါသာလံ ကတွာ ရက္ခန္တော ဝသတိ. သေဋ္ဌိနော စ ကာလေန ကာလံ ဂေါရသံ အာဟရတိ. အထဿ ဂေါသာလာယ အဝိဒူရေ သီဟော နိဝါသံ ဂဏှိ. ဂါဝီနံ သီဟသန္တာသေန မိလာတာနံ ခီရံ မန္ဒံ အဟောသိ. အထ နံ ဧကဒိဝသံ သပ္ပိံ အာဒါယ အာဂတံ သေဋ္ဌိ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ သမ္မ ဂေါပါလက၊ မန္ဒံ သပ္ပီ’’တိ? သော တံ ကာရဏံ အာစိက္ခိ. ‘‘အတ္ထိ ပန၊ သမ္မ၊ တဿ သီဟဿ ကတ္ထစိ ပဋိဗန္ဓော’’တိ? ‘‘အတ္ထိဿ သာမိ၊ ဧကာယ မိဂမာတုကာယ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေါ’’တိ. ‘‘သက္ကာ ပန တံ ဂါဟာပေတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကာ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ တံ ဂဟေတွာ တဿာ နလာဋတော ပဋ္ဌာယ သရီရေ လောမာနိ ဝိသေန ပုနပ္ပုနံ ရဇိတွာ သုက္ခာပေတွာ ဒွေ တယော ဒိဝသေ အတိက္ကာမေတွာ တံ မိဂမာတုကံ ဝိဿဇ္ဇေဟိ၊ သော တဿာ သိနေဟေန သရီရံ လေဟိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိဿတိ. အထဿ စမ္မနခဒါဌာ စေဝ ဝသဉ္စ မံသဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဟလာဟလဝိသံ ဒတွာ ဥယျောဇေသိ.

သော ဂေါပါလကော ဇာလံ ခိပိတွာ ဥပါယေန တံ မိဂမာတုကံ ဂဏှိတွာ တထာ အကာသိ. သီဟော တံ ဒိသွာဝ ဗလဝသိနေဟေန တဿာ သရီရံ လေဟိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ. ဂေါပါလကောပိ စမ္မာဒီနိ ဂဟေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ပရေသု သိနေဟော နာမ န ကာတဗ္ဗော၊ ဧဝံ ဗလသမ္ပန္နောပိ သီဟော မိဂရာဇာ ကိလေသဝသေန သံသဂ္ဂံ နိဿာယ မိဂမာတုကာယ သရီရံ လေဟန္တော ဝိသပရိဘောဂံ ကတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၃. ‘‘န ဝိဿသေ အဝိဿတ္ထေ၊ ဝိဿတ္ထေပိ န ဝိဿသေ၊

ဝိဿာသာ ဘယမနွေတိ၊ သီဟံဝ မိဂမာတုကာ’’တိ.

တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယော ပုဗ္ဗေ သဘယော အတ္တနိ အဝိဿတ္ထော အဟောသိ၊ တသ္မိံ အဝိဿတ္ထေ၊ ယော ပုဗ္ဗေပိ နိဗ္ဘယော အတ္တနိ ဝိဿာသိကောယေဝ၊ တသ္မိံ ဝိဿတ္ထေပိ န ဝိဿသေ၊ နေဝ ဝိဿာသံ ကရေယျ. ကိံကာရဏာ? ဝိဿာသာ ဘယမနွေတိ၊ ယော ဟိ မိတ္တေပိ အမိတ္တေပိ ဝိဿာသော၊ တတော ဘယမေဝ အာဂစ္ဆတိ. ကထံ? သီဟံဝ မိဂမာတုကာ၊ ယထာ မိတ္တသန္ထဝဝသေန ကတဝိဿာသာယ မိဂမာတုကာယ သန္တိကာ သီဟဿ ဘယံ အနွေတိ၊ ဥပဂတံ သမ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ယထာ ဝါ ဝိဿာသဝသေန သီဟံ မိဂမာတုကာ အနွေတာ ဥပဂတာတိပိ အတ္ထော.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မဟာသေဋ္ဌိ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝိဿာသဘောဇနဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၉၄] ၄. လောမဟံသဇာတကဝဏ္ဏနာ

သောတတ္တော သောသိန္နော စေဝါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ပါဋိကာရာမေ ဝိဟရန္တော သုနက္ခတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ သုနက္ခတ္တော သတ္ထု ဥပဋ္ဌာကော ဟုတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝိစရမာနော ကောရက္ခတ္တိယဿ ဓမ္မံ ရောစေန္တော ဒသဗလဿ ပတ္တစီဝရံ နိယျာဒေတွာ ကောရက္ခတ္တိယံ နိဿာယ ဝသတိ. တဿ ကာလကဉ္ဇိကအသုရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တကာလေ ဂိဟိ ဟုတွာ ‘‘နတ္ထိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော၊ တက္ကပရိယာဟတံ သမဏော ဂေါတမော ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဝီမံသာနုစရိတံ သယံပဋိဘာနံ. ယဿ စ ခွာဿ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတော၊ န သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၄၆) ဝေသာလိယံ တိဏ္ဏံ ပါကာရာနံ အန္တရေ ဝိစရန္တော သတ္ထု အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ.

အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပိဏ္ဍာယ စရန္တော တဿေဝံ အဝဏ္ဏံ ဘာသန္တဿ သုတွာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော တမတ္ထံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. ဘဂဝါ ‘‘ကောဓနော၊ သာရိပုတ္တ၊ သုနက္ခတ္တော မောဃပုရိသော၊ ကောဓဝသေနေဝမာဟ၊ ကောဓဝသေနာပိ ပန ‘န သော နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’တိ ဝဒန္တော အဇာနိတွာပိ မယှံ ဂုဏမေဝ ဘာသတိ. န ခေါ ပန သော မောဃပုရိသော မယှံ ဂုဏံ ဇာနာတိ. မယှဉှိ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဆ အဘိညာ နာမ အတ္ထိ၊ အယမ္ပိ မေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မောဝ. ဒသဗလဉာဏာနိ အတ္ထိ၊ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ အတ္ထိ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ အတ္ထိ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ အတ္ထိ၊ အယမ္ပိ မေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မောဝ. ဧဝံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မသမန္နာဂတံ ပန မံ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘နတ္ထိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော’တိ၊ သော တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဂုဏံ ကထေတွာ ‘‘သုနက္ခတ္တော ကိရ၊ သာရိပုတ္တ၊ ကောရက္ခတ္တိယဿ ဒုက္ကရကာရိကာယ မိစ္ဆာတပေ ပသန္နော၊ မိစ္ဆာတပေ ပသီဒန္တေန ပန မယိ ဧဝ ပသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဟဉှိ ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ‘အတ္ထိ နု ခေါ ဧတ္ထ သာရော’တိ ဗာဟိရကံ မိစ္ဆာတပံ ဝီမံသန္တော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသိံ၊ တပဿီ သုဒံ ဟောမိ ပရမတပဿီ၊ လူခေါ သုဒံ ဟောမိ ပရမလူခေါ၊ ဇေဂုစ္ဆီ သုဒံ ဟောမိ ပရမဇေဂုစ္ဆီ၊ ပဝိဝိတ္တော သုဒံ ဟောမိ ပရမပဝိဝိတ္တော’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဧကနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဗာဟိရကတပံ ဝီမံသိဿာမီ’’တိ အာဇီဝကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အစေလကော အဟောသိ ရဇောဇလ္လိကော၊ ပဝိဝိတ္တော အဟောသိ ဧကဝိဟာရီ. မနုဿေ ဒိသွာ မိဂေါ ဝိယ ပလာယိ၊ မဟာဝိကတိဘောဇနော အဟောသိ၊ ဝစ္ဆကဂေါမယာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ အပ္ပမာဒဝိဟာရတ္ထာယ အရညေ ဧကသ္မိံ ဘိံသနကေ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟာသိ. တသ္မိမ္ပိ ဝိဟရန္တော ဟိမပါတသမယေ အန္တရဋ္ဌကေ ရတ္တိံ ဝနသဏ္ဍာ နိက္ခမိတွာ အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရိတွာ သူရိယေ ဥဂ္ဂတေ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိသတိ. သော ယထာ ရတ္တိံ အဗ္ဘောကာသေ ဟိမောဒကေန တိန္တော၊ တထေဝ ဒိဝါ ဝနသဏ္ဍတော ပဂ္ဃရန္တေဟိ ဥဒကဗိန္ဒူဟိ တေမယိ. ဧဝံ အဟောရတ္တံ သီတဒုက္ခံ အနုဘောတိ. ဂိမှာနံ ပန ပစ္ဆိမေ မာသေ ဒိဝါ အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရိတွာ ရတ္တိံ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိသတိ. သော ယထာ ဒိဝါ အဗ္ဘောကာသေ အာတပေန ပရိဠာဟပ္ပတ္တော၊ တထေဝ ရတ္တိံ နိဝါတေ ဝနသဏ္ဍေ ပရိဠာဟံ ပါပုဏာတိ၊ သရီရာ သေဒဓာရာ မုစ္စန္တိ. အထဿ ပုဗ္ဗေ အဿုတပုဗ္ဗာ အယံ ဂါထာ ပဋိဘာသိ –

၉၄. ‘‘သောတတ္တော သောသိန္နော စေဝ၊ ဧကော ဘိံသနကေ ဝနေ၊

နဂ္ဂေါ န စဂ္ဂိမာသီနော၊ ဧသနာပသုတော မုနီ’’တိ.

တတ္ထ သောတတ္တောတိ သူရိယသန္တာပေန သုဋ္ဌု တတ္တော. သောသိန္နောတိ ဟိမောဒကေန သုသိန္နော သုဋ္ဌု တိန္တော. ဧကော ဘိံသနကေ ဝနေတိ ယတ္ထ ပဝိဋ္ဌာနံ ယေဘုယျေန လောမာနိ ဟံသန္တိ၊ တထာရူပေ ဘိံသနကေဝနသဏ္ဍေ ဧကော အဒုတိယောဝ အဟောသိန္တိ ဒီပေတိ. နဂ္ဂေါ န စဂ္ဂိမာသီနောတိ နဂ္ဂေါ စ န စ အဂ္ဂိမာသီနော. တထာ သီတေန ပီဠိယမာနောပိ နေဝ နိဝါသနပါရုပနံ ဝါ အာဒိယိံ၊ န စ အဂ္ဂိံ အာဂမ္မ နိသီဒိန္တိ ဒီပေတိ. ဧသနာပသုတောတိ အဗြဟ္မစရိယေပိ တသ္မိံ ဗြဟ္မစရိယသညီ ဟုတွာ ‘‘ဗြဟ္မစရိယမေဝေတံ ဧသနာ ဂဝေသနာ ဥပါယော ဗြဟ္မလောကဿာ’’တိ ဧဝံ တာယ ဗြဟ္မစရိယေသနာယ ပသုတော အနုယုတ္တော ဥဿုက္ကံ အာပန္နော အဟောသိန္တိ ဒဿေတိ. မုနီတိ ‘‘မုနိ ခေါ ဧသ မောနတ္ထာယ ပဋိပန္နော’’တိ ဧဝံ လောကေန သမ္ဘာဝိတော အဟောသိန္တိ ဒီပေတိ.

ဧဝံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဗောဓိသတ္တော မရဏကာလေ ဥပဋ္ဌိတံ နိရယနိမိတ္တံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ဝတသမာဒါနံ နိရတ္ထက’’န္တိ ဉတွာ တင်္ခဏညေဝ တံ လဒ္ဓိံ ဘိန္ဒိတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘အဟံ တေန သမယေန သော အာဇီဝကော အဟောသိ’’န္တိ.

လောမဟံသဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၉၅] ၅. မဟာသုဒဿနဇာတကဝဏ္ဏနာ

အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နော အာနန္ဒတ္ထေရဿ ‘‘မာ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ ခုဒ္ဒကနဂရကေ’’တျာဒိဝစနံ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၀) အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တထာဂတေ ဟိ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တေ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ နာဠကဂါမကေ ဇာတောဝရကေ ပရိနိဗ္ဗာယိ၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ကတ္တိကမာသဿေဝ ကာဠပက္ခအမာဝသိယံ. ဧဝံ ပရိနိဗ္ဗုတေ အဂ္ဂသာဝကယုဂေ ‘‘အဟမ္ပိ ကုသိနာရာယံ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော တတ္ထ ဂန္တွာ ယမကသာလာနမန္တရေ ဥတ္တရသီသကေ မဉ္စကေ အနုဋ္ဌာနသေယျာယ နိပဇ္ဇိ. အထ နံ အာယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထေရော ‘‘မာ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ ခုဒ္ဒကနဂရကေ ဝိသမေ ဥဇ္ဇင်္ဂလနဂရကေ၊ သာခါနဂရကေ ပရိနိဗ္ဗာယိ၊ အညေသံ စမ္ပာရာဇဂဟာဒီနံ မဟာနဂရာနံ အညတရသ္မိံ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယတူ’’တိ ယာစိ. သတ္ထာ ‘‘မာ၊ အာနန္ဒ၊ ဣမံ ‘ခုဒ္ဒကနဂရကံ၊ ဥဇ္ဇင်္ဂလနဂရကံ သာခါနဂရက’န္တိ ဝဒေဟိ၊ အဟဉှိ ပုဗ္ဗေ သုဒဿနစက္ကဝတ္တိရာဇကာလေ ဣမသ္မိံ နဂရေ ဝသိံ၊ တဒါ ဣဒံ ဒွါဒသယောဇနိကေန ရတနပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တံ မဟာနဂရံ အဟောသီ’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရန္တော မဟာသုဒဿနသုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၁ အာဒယော) ကထေသိ.

တဒါ ပန မဟာသုဒဿနံ သုဓမ္မပါသာဒါ ဩတရိတွာ အဝိဒူရေ သတ္တရတနမယေ တာလဝနေ ပညတ္တသ္မိံ ကပ္ပိယမဉ္စကေ ဒက္ခိဏေန ပဿေန အနုဋ္ဌာနသေယျာယ နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘ဣမာနိ တေ၊ ဒေဝ၊ စတုရာသီတိ နဂရသဟဿာနိ ကုသာဝတိရာဇဓာနိပ္ပမုခါနိ၊ ဧတ္ထ ဆန္ဒံ ကရောဟီ’’တိ သုဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ ဝုတ္တေ မဟာသုဒဿနော ‘‘မာ ဒေဝိ ဧဝံ အဝစ၊ အထ ခေါ ‘ဧတ္ထ ဆန္ဒံ ဝိနေဟိ၊ မာ အပေက္ခံ အကာသီ’တိ ဧဝံ မံ ဩဝဒါ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံကာရဏာ၊ ဒေဝါ’’တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘အဇ္ဇာဟံ ကာလကိရိယံ ကရိဿာမီ’’တိ. အထ နံ ဒေဝီ ရောဒမာနာ အက္ခီနိ ပုဉ္ဆိတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန တထာ ဝတွာ ရောဒိ ပရိဒေဝိ. သေသာပိ စတုရာသီတိသဟဿဣတ္ထိယော ရောဒိံသု ပရိဒေဝိံသု. အမစ္စာဒီသုပိ ဧကောပိ အဓိဝါသေတုံ နာသက္ခိ၊ သဗ္ဗေပိ ရောဒိံသု. ဗောဓိသတ္တော ‘‘အလံ၊ ဘဏေ၊ မာ သဒ္ဒမကတ္ထာ’’တိ သဗ္ဗေ နိဝါရေတွာ ဒေဝိံ အာမန္တေတွာ ‘‘မာ တွံ ဒေဝိ ရောဒိ၊ မာ ပရိဒေဝိ. တိလဖလမတ္တောပိ ဟိ သင်္ခါရော နိစ္စော နာမ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗေပိ အနိစ္စာ ဘေဒနဓမ္မာ ဧဝါ’’တိ ဝတွာ ဒေဝိံ ဩဝဒန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၅. ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ၊ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တေသံ ဝူပသမော သုခေါ’’တိ.

တတ္ထ အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာတိ ဘဒ္ဒေ သုဘဒ္ဒါဒေဝိ၊ ယတ္တကာ ကေဟိစိ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတာ ခန္ဓာယတနာဒယော သင်္ခါရာ၊ သဗ္ဗေ တေ အနိစ္စာယေဝ နာမ. ဧတေသု ဟိ ရူပံ အနိစ္စံ။ပေ။ ဝိညာဏံ အနိစ္စံ. စက္ခု အနိစ္စံ။ပေ။ ဓမ္မာ အနိစ္စာ. ယံကိဉ္စိ သဝိညာဏကံ အဝိညာဏကံ ရတနံ၊ သဗ္ဗံ တံ အနိစ္စမေဝ. ဣတိ ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ’’တိ ဂဏှ. ကသ္မာ? ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနောတိ၊ သဗ္ဗေ ဟေတေ ဥပ္ပါဒဓမ္မိနော စေဝ ဝယဓမ္မိနော စ ဥပ္ပဇ္ဇနဘိဇ္ဇနသဘာဝါယေဝ၊ တသ္မာ ‘‘အနိစ္စာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ စ အနိစ္စာ၊ တသ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဌိတိံ ပတွာပိ နိရုဇ္ဈန္တိယေဝ. သဗ္ဗေဝ ဟေတေ နိဗ္ဗတ္တမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ၊ ဘိဇ္ဇမာနာ နိရုဇ္ဈန္တိ နာမ. တေသံ ဥပ္ပါဒေ သတိယေဝ စ ဌိတိ နာမ ဟောတိ၊ ဌိတိယာ သတိယေဝ ဘင်္ဂေါ နာမ ဟောတိ၊ န ဟိ အနုပ္ပန္နဿ ဌိတိ နာမ၊ နာပိ ဌိတံ အဘိဇ္ဇနကံ နာမ အတ္ထိ. ဣတိ သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရာ တီဏိ လက္ခဏာနိ ပတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေပိမေ အနိစ္စာ ခဏိကာ ဣတ္တရာ အဓုဝါ ပဘင်္ဂုနော စလိတာ သမီရိတာ အနဒ္ဓနိယာ ပယာတာ တာဝကာလိကာ နိဿာရာ၊ တာဝကာလိကဋ္ဌေန မာယာမရီစိဖေဏသဒိသာ. တေသု ဘဒ္ဒေ သုဘဒ္ဒါဒေဝိ၊ ကသ္မာ သုခသညံ ဥပ္ပါဒေသိ၊ ဧဝံ ပန ဂဏှ တေသံ ဝူပသမော သုခေါတိ၊ သဗ္ဗဝဋ္ဋဝူပသမနတော တေသံ ဝူပသမော နာမ နိဗ္ဗာနံ၊ တဒေဝေကံ ဧကန္တတော သုခံ၊ တတော အညံ သုခံ နာမ နတ္ထီတိ.

ဧဝံ မဟာသုဒဿနော အမတမဟာနိဗ္ဗာနေန ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဟေတွာ အဝသေသဿပိ မဟာဇနဿ ‘‘ဒါနံ ဒေထ၊ သီလံ ရက္ခထ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောထာ’’တိ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဒေဝလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သုဘဒ္ဒါ ဒေဝီ ရာဟုလမာတာ အဟောသိ၊ ပရိဏာယကရတနံ ရာဟုလော၊ သေသပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ မဟာသုဒဿနော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မဟာသုဒဿနဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၉၆] ၆. တေလပတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

သမတိတ္တိကံ အနဝသေသကန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ သုမ္ဘရဋ္ဌေ သေဒကံ နာမ နိဂမံ ဥပနိဿာယ အညတရသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရန္တော ဇနပဒကလျာဏိသုတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တတြ ဟိ ဘဂဝါ –

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဇနပဒကလျာဏီ ဇနပဒကလျာဏီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာဇနကာယော သန္နိပတေယျ၊ သာ ခေါ ပနဿ ဇနပဒကလျာဏီ ပရမပါသာဝိနီ နစ္စေ၊ ပရမပါသာဝိနီ ဂီတေ. ‘ဇနပဒကလျာဏီ နစ္စတိ ဂါယတီ’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိယျောသောမတ္တာယ မဟာဇနကာယော သန္နိပတေယျ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဇီဝိတုကာမော အမရိတုကာမော သုခကာမော ဒုက္ခပဋိကူလော. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘အယံ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ သမတိတ္တိကော တေလပတ္တော အန္တရေန စ မဟာဇနကာယဿ အန္တရေန စ ဇနပဒကလျာဏိယာ ပရိဟရိတဗ္ဗော၊ ပုရိသော စ တံ ဥက္ခိတ္တာသိကော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိဿတိ ‘ယတ္ထေဝ နံ ထောကမ္ပိ ဆဍ္ဍေဿသိ၊ တတ္ထေဝ တေ သီသံ ပါတေဿာမီ’’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော အမုံ တေလပတ္တံ အမနသိကရိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ပမာဒံ အာဟရေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ဥပမာ ခေါ မျာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကတာ အတ္ထဿ ဝိညာပနာယ. အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော – ‘သမတိတ္တိကော တေလပတ္တော’တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယဂတာယေတံ သတိယာ အဓိဝစနံ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘ကာယဂတာ နော သတိ ဘာဝိတာ ဘဝိဿတိ သုသမာရဒ္ဓါ’တိ ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၃၈၆) –

ဣဒံ ဇနပဒကလျာဏိသုတ္တံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကထေသိ.

တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒမှိ ကလျာဏီ ဥတ္တမာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စကလျာဏသမန္နာဂတာ. သာ ဟိ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ၊ နာတိရဿာ၊ နာတိကိသာ၊ နာတိထူလာ၊ နာတိကာဠာ၊ နာစ္စောဒါတာ၊ အတိက္ကန္တာ မာနုသကဝဏ္ဏံ၊ အပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ၊ တသ္မာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ. ဆဝိကလျာဏံ၊ မံသကလျာဏံ၊ နှာရုကလျာဏံ၊ အဋ္ဌိကလျာဏံ၊ ဝယောကလျာဏန္တိ ဣမေဟိ ပန ပဉ္စဟိ ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပဉ္စကလျာဏသမန္နာဂတာ နာမ. တဿာ ဟိ အာဂန္တုကောဘာသကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ၊ အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ ဒွါဒသဟတ္ထေ ဌာနေ အာလောကံ ကရောတိ၊ ပိယင်္ဂုသာမာ ဝါ ဟောတိ သုဝဏ္ဏသာမာ ဝါ. အယမဿာ ဆဝိကလျာဏတာ. စတ္တာရော ပနဿာ ဟတ္ထပါဒါ မုခပရိယောသာနဉ္စ လာခါရသပရိကမ္မကတံ ဝိယ ရတ္တပဝါဠရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ ဟောတိ. အယမဿာ မံသကလျာဏတာ. ဝီသတိ နခပတ္တာနိ မံသတော အမုတ္တဋ္ဌာနေ လာခါရသပူရိတာနိ ဝိယ၊ မုတ္တဋ္ဌာနေ ခီရဓာရာသဒိသာနိ. အယမဿာ နှာရုကလျာဏတာ. ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ သုဖုသိတာ သုဓောတဝဇိရပန္တိ ဝိယ ခါယန္တိ. အယမဿာ အဋ္ဌိကလျာဏတာ. ဝီသတိဝဿသတိကာပိ ပန သမာနာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ နိဗ္ဗလိပလိတာ. အယမဿာ ဝယောကလျာဏတာ.

ပရမပါသာဝိနီတိ ဧတ္ထ ပန ပသဝနံ ပသဝေါ၊ ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. ပသဝေါ ဧဝ ပါသာဝေါ၊ ပရမော ပါသာဝေါ ပရမပါသာဝေါ၊ သော အဿာ အတ္ထီတိ ပရမပါသာဝိနီ. နစ္စေ စ ဂီတေ စ ဥတ္တမပ္ပဝတ္တိ သေဋ္ဌကိရိယာ. ဥတ္တမမေဝ နစ္စံ နစ္စတိ၊ ဂီတဉ္စ ဂါယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျာတိ န အတ္တနော ရုစိယာ အာဂစ္ဆေယျ၊ အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အထေဝံ မဟာဇနမဇ္ဈေ ဇနပဒကလျာဏိယာ နစ္စမာနာယ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ သာဓုကာရေသု အင်္ဂုလိဖောဋနေသု စေလုက္ခေပေသု စ ပဝတ္တမာနေသု တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ရာဇာ ဗန္ဓနာဂါရတော ဧကံ စောရပုရိသံ ပက္ကောသာပေတွာ နိဂဠာနိ ဆိန္ဒိတွာ သမတိတ္တိကံ သုပရိပုဏ္ဏံ တေလပတ္တံ တဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဒဠှံ ဂါဟာပေတွာ ဧကံ အသိဟတ္ထံ ပုရိသံ အာဏာပေသိ ‘‘ဧတံ ဂဟေတွာ ဇနပဒကလျာဏိယာ သမဇ္ဇဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆ. ယတ္ထေဝ စေသ ပမာဒံ အာဂမ္မ ဧကမ္ပိ တေလဗိန္ဒုံ ဆဍ္ဍေတိ၊ တတ္ထေဝဿ သီသံ ဆိန္ဒာ’’တိ. သော ပုရိသော အသိံ ဥက္ခိပိတွာ တံ တဇ္ဇေန္တော တတ္ထ နေသိ. သော မရဏဘယတဇ္ဇိတော ဇီဝိတုကာမတာယ ပမာဒဝသေန တံ အမနသိကရိတွာ သကိမ္ပိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ တံ ဇနပဒကလျာဏိံ န ဩလောကေသိ. ဧဝံ ဘူတပုဗ္ဗမေဝေတံ ဝတ္ထု၊ သုတ္တေ ပန ပရိကပ္ပဝသေနေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥပမာ ခေါ မျာယန္တိ ဧတ္ထ ပန တေလပတ္တဿ တာဝ ကာယဂတာသတိယာ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ကတမေဝ. ဧတ္ထ ပန ရာဇာ ဝိယ ကမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အသိ ဝိယ ကိလေသာ၊ ဥက္ခိတ္တာသိကပုရိသော ဝိယ မာရော၊ တေလပတ္တဟတ္ထော ပုရိသော ဝိယ ကာယဂတာသတိဘာဝကော ဝိပဿကယောဂါဝစရော. ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘ကာယဂတာသတိံ ဘာဝေတုကာမေန ဘိက္ခုနာ တေလပတ္တဟတ္ထေန တေန ပုရိသေန ဝိယ သတိံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ အပ္ပမတ္တေန ကာယဂတာသတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ဣမံ သုတ္တံ အာဟရိတွာ ဒဿေသိ.

ဘိက္ခူ ဣမံ သုတ္တဉ္စ အတ္ထဉ္စ သုတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဒုက္ကရံ၊ ဘန္တေ၊ တေန ပုရိသေန ကတံ တထာရူပိံ ဇနပဒကလျာဏိံ အနောလောကေတွာ တေလပတ္တံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တေနာ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေန ဒုက္ကရံ ကတံ၊ သုကရမေဝေတံ. ကသ္မာ? ဥက္ခိတ္တာသိကေန ပုရိသေန သန္တဇ္ဇေတွာ နီယမာနတာယ. ယံ ပန ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ အပ္ပမာဒေန သတိံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ အဘိသင်္ခတံ ဒိဗ္ဗရူပမ္ပိ ဣန္ဒြိယာနိ ဘိန္ဒိတွာ အနောလောကေတွာဝ ဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ပါပုဏိံသု၊ ဧတံ ဒုက္ကရ’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ရညော ပုတ္တသတဿ သဗ္ဗကနိဋ္ဌော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သော အနုပုဗ္ဗေန ဝိညုတံ ပါပုဏိ. တဒါ စ ရညော ဂေဟေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဗောဓိသတ္တော တေသံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောတိ. သော ဧကဒိဝသံ စိန္တေသိ ‘‘မမ ဗဟူ ဘာတရော၊ လစ္ဆာမိ နု ခေါ အဟံ ဣမသ္မိံ နဂရေ ကုလသန္တကံ ရဇ္ဇံ၊ ဥဒါဟု နော’’တိ? အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ. သော ဒုတိယဒိဝသေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု အာဂတေသု ဓမကရဏံ အာဒါယ ပါနီယံ ပရိဿာဝေတွာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ တေလေန မက္ခေတွာ တေသံ အန္တရခဇ္ဇကံ ခါဒိတွာ နိသိန္နကာလေ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. အထ နံ တေ အဝေါစုံ – ကုမာရ၊ န တွံ ဣမသ္မိံ နဂရေ ရဇ္ဇံ လဘိဿသိ၊ ဣတော ပန ဝီသယောဇနသတမတ္ထကေ ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလာနဂရံ နာမ အတ္ထိ၊ တတ္ထ ဂန္တုံ သက္ကောန္တော ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ရဇ္ဇံ လစ္ဆသိ. အန္တရာမဂ္ဂေ ပန မဟာဝတ္တနိအဋဝိယံ ပရိပန္ထော အတ္ထိ၊ တံ အဋဝိံ ပရိဟရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ယောဇနသတိကော မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ ဥဇုကံ ဂစ္ဆန္တဿ ပညာသ ယောဇနာနိ ဟောန္တိ. သော ဟိ အမနုဿကန္တာရော နာမ. တတ္ထ ယက္ခိနိယော အန္တရာမဂ္ဂေ ဂါမေ စ သာလာယော စ မာပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တဝိတာနံ မဟာရဟသေယျံ ပညာပေတွာ နာနာဝိရာဂပဋသာဏိယော ပရိက္ခိပိတွာ ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အတ္တဘာဝံ မဏ္ဍေတွာ သာလာသု နိသီဒိတွာ အာဂစ္ဆန္တေ ပုရိသေ မဓုရာဟိ ဝါစာဟိ သင်္ဂဏှိတွာ ‘‘ကိလန္တရူပါ ဝိယ ပညာယထ၊ ဣဓာဂန္တွာ နိသီဒိတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ ပက္ကောသိတွာ အာဂတာဂတာနံ အာသနာနိ ဒတွာ အတ္တနော ရူပလီလာဝိလာသေဟိ ပလောဘေတွာ ကိလေသဝသိကေ ကတွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အဇ္ဈာစာရေ ကတေ တတ္ထေဝ နေ လောဟိတေန ပဂ္ဃရန္တေန ခါဒိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေန္တိ. ရူပဂေါစရံ သတ္တံ ရူပေနေဝ ဂဏှန္တိ၊ သဒ္ဒဂေါစရံ မဓုရေန ဂီတဝါဒိတသဒ္ဒေန၊ ဂန္ဓဂေါစရံ ဒိဗ္ဗဂန္ဓေဟိ၊ ရသဂေါစရံ ဒိဗ္ဗေန နာနဂ္ဂရသဘောဇနေန၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဂေါစရံ ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနေဟိ ဒိဗ္ဗသယနေဟိ ဂဏှန္တိ. သစေ ဣန္ဒြိယာနိ ဘိန္ဒိတွာ တာ အနောလောကေတွာ သတိံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ ဂမိဿသိ၊ သတ္တမေ ဒိဝသေ တတ္ထ ရဇ္ဇံ လစ္ဆသီတိ.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဟောတု၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဩဝါဒံ ဂဟေတွာ ကိံ တာ ဩလောကေဿာမီ’’တိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေဟိ ပရိတ္တံ ကာရာပေတွာ ပရိတ္တဝါလုကဉ္စေဝ ပရိတ္တသုတ္တဉ္စ အာဒါယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ စ မာတာပိတရော စ ဝန္ဒိတွာ နိဝေသနံ ဂန္တွာ အတ္တနော ပုရိသေ အာဟ – ‘‘အဟံ တက္ကသိလာယံ ရဇ္ဇံ ဂဟေတုံ ဂစ္ဆာမိ၊ တုမှေ ဣဓေဝ တိဋ္ဌထာ’’တိ. အထ နံ ပဉ္စ ဇနာ အာဟံသု ‘‘မယမ္ပိ အနုဂစ္ဆာမာ’’တိ. ‘‘န သက္ကာ တုမှေဟိ အနုဂန္တုံ၊ အန္တရာမဂ္ဂေ ကိရ ယက္ခိနိယော ရူပါဒိဂေါစရေ မနုဿေ ဧဝဉ္စေဝဉ္စ ရူပါဒီဟိ ပလောဘေတွာ ဂဏှန္တိ၊ မဟာ ပရိပန္ထော၊ အဟံ ပန အတ္တာနံ တက္ကေတွာ ဂစ္ဆာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဒေဝ၊ မယံ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တာ အတ္တနော ပိယာနိ ရူပါဒီနိ ဩလောကေဿာမ၊ မယမ္ပိ တထေဝ ဂမိဿာမာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘တေန ဟိ အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ တေ ပဉ္စ ဇနေ အာဒါယ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ.

ယက္ခိနိယော ဂါမာဒီနိ မာပေတွာ နိသီဒိံသု. တေသု ရူပဂေါစရော ပုရိသော တာ ယက္ခိနိယော ဩလောကေတွာ ရူပါရမ္မဏေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ထောကံ ဩဟီယိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကိံ ဘော၊ ထောကံ ဩဟီယသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒေဝ၊ ပါဒါ မေ ရုဇ္ဇန္တိ၊ ထောကံ သာလာယံ နိသီဒိတွာ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ. ‘‘အမ္ဘော၊ ဧတာ ယက္ခိနိယော၊ မာ ခေါ ပတ္ထေသီ’’တိ. ‘‘ယံ ဟောတိ၊ တံ ဟောတု၊ န သက္ကောမိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ပညာယိဿသီ’’တိ ဣတရေ စတ္တာရော အာဒါယ အဂမာသိ. သောပိ ရူပဂေါစရကော တာသံ သန္တိကံ အဂမာသိ. တာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အဇ္ဈာစာရေ ကတေ တံ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ပုရတော ဂန္တွာ အညံ သာလံ မာပေတွာ နာနာတူရိယာနိ ဂဟေတွာ ဂါယမာနာ နိသီဒိံသု၊ တတ္ထ သဒ္ဒဂေါစရကော ဩဟီယိ. ပုရိမနယေနေဝ တမ္ပိ ခါဒိတွာ ပုရတော ဂန္တွာ နာနပ္ပကာရေ ဂန္ဓကရဏ္ဍကေ ပူရေတွာ အာပဏံ ပသာရေတွာ နိသီဒိံသု၊ တတ္ထ ဂန္ဓဂေါစရကော ဩဟီယိ. တမ္ပိ ခါဒိတွာ ပုရတော ဂန္တွာ နာနဂ္ဂရသာနံ ဒိဗ္ဗဘောဇနာနံ ဘာဇနာနိ ပူရေတွာ ဩဒနိကာပဏံ ပသာရေတွာ နိသီဒိံသု၊ တတ္ထ ရသဂေါစရကော ဩဟီယိ. တမ္ပိ ခါဒိတွာ ပုရတော ဂန္တွာ ဒိဗ္ဗသယနာနိ ပညာပေတွာ နိသီဒိံသု၊ တတ္ထ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဂေါစရကော ဩဟီယိ. တမ္ပိ ခါဒိံသု၊ ဗောဓိသတ္တော ဧကကောဝ အဟောသိ.

အထေကာ ယက္ခိနီ ‘‘အတိခရမန္တော ဝတာယံ၊ အဟံ တံ ခါဒိတွာဝ နိဝတ္တိဿာမီ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အဂမာသိ. အဋဝိယာ ပရဘာဂေ ဝနကမ္မိကာဒယော ယက္ခိနိံ ဒိသွာ ‘‘အယံ တေ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော ပုရိသော ကိံ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘ကောမာရသာမိကော မေ၊ အယျာ’’တိ. ‘‘အမ္ဘော၊ အယံ ဧဝံ သုကုမာလာ ပုပ္ဖဒါမသဒိသာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကုမာရိကာ အတ္တနော ကုလံ ဆဍ္ဍေတွာ ဘဝန္တံ တက္ကေတွာ နိက္ခန္တာ၊ ကသ္မာ ဧတံ အကိလမေတွာ အာဒါယ န ဂစ္ဆသီ’’တိ? ‘‘နေသာ၊ အယျာ၊ မယှံ ပဇာပတိ၊ ယက္ခိနီ ဧသာ၊ ဧတာယ မေ ပဉ္စ မနုဿာ ခါဒိတာ’’တိ. ‘‘အယျာ၊ ပုရိသာ နာမ ကုဒ္ဓကာလေ အတ္တနော ပဇာပတိယော ယက္ခိနိယောပိ ကရောန္တိ ပေတိနိယောပီ’’တိ. သာ ဂစ္ဆမာနာ ဂဗ္ဘိနိဝဏ္ဏံ ဒဿေတွာ ပုန သကိံ ဝိဇာတဝဏ္ဏံ ကတွာ ပုတ္တံ အင်္ကေန အာဒါယ ဗောဓိသတ္တံ အနုဗန္ဓိ၊ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌာ ပုရိမနယေနေဝ ပုစ္ဆန္တိ. ဗောဓိသတ္တောပိ တထေဝ ဝတွာ ဂစ္ဆန္တော တက္ကသိလံ ပါပုဏိ. သာ ပုတ္တံ အန္တရဓာပေတွာ ဧကိကာဝ အနုဗန္ဓိ. ဗောဓိသတ္တော နဂရဒွါရံ ဂန္တွာ ဧကိဿာ သာလာယ နိသီဒိ. သာ ဗောဓိသတ္တဿ တေဇေန ပဝိသိတုံ အသက္ကောန္တီ ဒိဗ္ဗရူပံ မာပေတွာ သာလာဒွါရေ အဋ္ဌာသိ.

တသ္မိံ သမယေ တက္ကသိလရာဇာ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဣမိဿာ သဿာမိကအဿာမိကဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ မနုဿံ ပေသေသိ. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သဿာမိကာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ အယျ၊ အယံ မေ သာလာယ နိသိန္နော သာမိကော’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘နေသာ မယှံ ပဇာပတိ၊ ယက္ခိနီ ဧသာ၊ ဧတာယ မေ ပဉ္စ မနုဿာ ခါဒိတာ’’တိ အာဟ. သာပိ ‘‘ပုရိသာ နာမ အယျာ ကုဒ္ဓကာလေ ယံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တံ ဝဒန္တီ’’တိ အာဟ. သော ဥဘိန္နမ္ပိ ဝစနံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘အဿာမိကဘဏ္ဍံ နာမ ရာဇသန္တကံ ဟောတီ’’တိ ယက္ခိနိံ ပက္ကောသာပေတွာ ဧကဟတ္ထိပိဋ္ဌေ နိသီဒါပေတွာ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပါသာဒံ အဘိရုယှ တံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

သော နှာတဝိလိတ္တော သာယမာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ သိရီသယနံ အဘိရုဟိ. သာပိ ယက္ခိနီ အတ္တနော ဥပကပ္ပနကံ အာဟာရံ အာဟရိတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ သိရိသယနေ ရညာ သဒ္ဓိံ နိပဇ္ဇိတွာ ရညော ရတိဝသေန သုခံ သမပ္ပိတဿ နိပန္နကာလေ ဧကေန ပဿေန ပရိဝတ္တိတွာ ပရောဒိ. အထ နံ ရာဇာ ‘‘ကိံ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ရောဒသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ၊ အဟံ တုမှေဟိ မဂ္ဂေ ဒိသွာ အာနီတာ၊ တုမှာကဉ္စ ဂေဟေ ဗဟူ ဣတ္ထိယော၊ အဟံ သပတ္တီနံ အန္တရေ ဝသမာနာ ကထာယ ဥပ္ပန္နာယ ‘ကော တုယှံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ ဂေါတ္တံ ဝါ ဇာတိံ ဝါ ဇာနာတိ၊ တွံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဒိသွာ အာနီတာ နာမာ’တိ သီသေ ဂဟေတွာ နိပ္ပီဠိယမာနာ ဝိယ မင်္ကု ဘဝိဿာမိ. သစေ တုမှေ သကလရဇ္ဇေ ဣဿရိယဉ္စ အာဏဉ္စ မယှံ ဒဒေယျာထ၊ ကောစိ မယှံ စိတ္တံ ကောပေတွာ ကထေတုံ န သက္ခိဿတီ’’တိ. ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ မယှံ သကလရဋ္ဌဝါသိနော န ကိဉ္စိ ဟောန္တိ၊ နာဟံ ဧတေသံ သာမိကော. ယေ ပန ရာဇာဏံ ကောပေတွာ အကတ္တဗ္ဗံ ကရောန္တိ၊ တေသညေဝါဟံ သာမိကော. ဣမိနာ ကာရဏေန န သက္ကာ တုယှံ သကလရဋ္ဌေ ဝါ နဂရေ ဝါ ဣဿရိယဉ္စ အာဏဉ္စ ဒါတု’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဒေဝ၊ သစေ ရဋ္ဌေ ဝါ နဂရေ ဝါ အာဏံ ဒါတုံ န သက္ကောထ၊ အန္တောနိဝေသနေ အန္တောဝဠဉ္ဇနကာနံ ဥပရိ မမ ဝသံ ဝတ္တနတ္ထာယ အာဏံ ဒေထာ’’တိ. ရာဇာ ဒိဗ္ဗဖောဋ္ဌဗ္ဗေန ဗဒ္ဓေါ တဿာ ဝစနံ အတိက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘သာဓု၊ ဘဒ္ဒေ၊ အန္တောဝဠဉ္ဇနကေသု တုယှံ အာဏံ ဒမ္မိ၊ တွံ ဧတေ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တာပေဟီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ရညော နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တကာလေ ယက္ခနဂရံ ဂန္တွာ ယက္ခေ ပက္ကောသိတွာ အတ္တနာ ရာဇာနံ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ အဋ္ဌိမတ္တံ သေသေတွာ သဗ္ဗံ နှာရုစမ္မမံသလောဟိတံ ခါဒိ၊ အဝသေသာ ယက္ခာ မဟာဒွါရတော ပဋ္ဌာယ အန္တောနိဝေသနေ ကုက္ကုဋကုက္ကုရေ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ ခါဒိတွာ အဋ္ဌိမတ္တသေသေ အကံသု.

ပုနဒိဝသေ ဒွါရံ ယထာပိဟိတမေဝ ဒိသွာ မနုဿာ ဖရသူဟိ ကဝါဋာနိ ကောဋ္ဋေတွာ အန္တော ပဝိသိတွာ သဗ္ဗံ နိဝေသနံ အဋ္ဌိကပရိကိဏ္ဏံ ဒိသွာ ‘‘သစ္စံ ဝတ သော ပုရိသော အာဟ ‘နာယံ မယှံ ပဇာပတိ၊ ယက္ခိနီ ဧသာ’တိ. ရာဇာ ပန ကိဉ္စိ အဇာနိတွာ တံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဘရိယံ အကာသိ၊ သာ ယက္ခေ ပက္ကောသိတွာ သဗ္ဗံ ဇနံ ခါဒိတွာ ဂတာ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟံသု. ဗောဓိသတ္တောပိ တံ ဒိဝသံ တဿာယေဝ သာလာယံ ပရိတ္တဝါလုကံ သီသေ ကတွာ ပရိတ္တသုတ္တဉ္စ ပရိက္ခိပိတွာ ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဌိတကောဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေသိ. မနုဿာ သကလရာဇနိဝေသနံ သောဓေတွာ ဟရိတူပလိတ္တံ ကတွာ ဥပရိ ဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပိတွာ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ ပုပ္ဖဒါမာနိ ဩသာရေတွာ ဓူမံ ဒတွာ နဝမာလာ ဗန္ဓိတွာ သမ္မန္တယိံသု ‘‘အမ္ဘော၊ ယော ပုရိသော ဒိဗ္ဗရူပံ မာပေတွာ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တိံ ယက္ခိနိံ ဣန္ဒြိယာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဩလောကနမတ္တမ္ပိ န အကာသိ၊ သော အတိဝိယ ဥဠာရသတ္တော ဓိတိမာ ဉာဏသမ္ပန္နော၊ တာဒိသေ ပုရိသေ ရဇ္ဇံ အနုသာသန္တေ သဗ္ဗရဋ္ဌံ သုခိတံ ဘဝိဿတိ၊ တံ ရာဇာနံ ကရောမာ’’တိ. အထ သဗ္ဗေ အမစ္စာ စ နာဂရာ စ ဧကစ္ဆန္ဒာ ဟုတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ တုမှေ ဣမံ ရဇ္ဇံ ကာရေထာ’’တိ နဂရံ ပဝေသေတွာ ရတနရာသိမှိ ဌပေတွာ အဘိသိဉ္စိတွာ တက္ကသိလရာဇာနံ အကံသု. သော စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၆. ‘‘သမတိတ္တိကံ အနဝသေသကံ၊ တေလပတ္တံ ယထာ ပရိဟရေယျ၊

ဧဝံ သစိတ္တမနုရက္ခေ၊ ပတ္ထယာနော ဒိသံ အဂတပုဗ္ဗ’’န္တိ.

တတ္ထ သမတိတ္တိကန္တိ အန္တောမုခဝဋ္ဋိလေခံ ပါပေတွာ သမဘရိတံ. အနဝသေသကန္တိ အနဝသိဉ္စနကံ အပရိဿာဝနကံ ကတွာ. တေလပတ္တန္တိ ပက္ခိတ္တတိလတေလပတ္တံ. ပရိဟရေယျာတိ ဟရေယျ၊ အာဒါယ ဂစ္ဆေယျ. ဧဝံ သစိတ္တမနုရက္ခေတိ တံ တေလဘရိတံ ပတ္တံ ဝိယ အတ္တနော စိတ္တံ ကာယဂတာသတိယာ ဂေါစရေ စေဝ သမ္ပယုတ္တသတိယာ စာတိ ဥဘိန္နံ အန္တရေ ပက္ခိပိတွာ ယထာ မုဟုတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါ ဂေါစရေ န ဝိက္ခိပတိ၊ တထာ ပဏ္ဍိတော ယောဂါဝစရော ရက္ခေယျ ဂေါပေယျ. ကိံကာရဏာ? ဧတဿ ဟိ –

‘‘ဒုန္နိဂ္ဂဟဿ လဟုနော၊ ယတ္ထကာမနိပါတိနော၊

စိတ္တဿ ဒမထော သာဓု၊ စိတ္တံ ဒန္တံ သုခါဝဟ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၅)၊

တသ္မာ –

‘‘သုဒုဒ္ဒသံ သုနိပုဏံ၊ ယတ္ထကာမနိပါတိနံ၊

စိတ္တံ ရက္ခေထ မေဓာဝီ၊ စိတ္တံ ဂုတ္တံ သုခါဝဟံ’’. (ဓ. ပ. ၃၆)၊

ဣဒဉှိ –

‘‘ဒူရင်္ဂမံ ဧကစရံ၊ အသရီရံ ဂုဟာသယံ၊

ယေ စိတ္တံ သံယမေဿန္တိ၊ မောက္ခန္တိ မာရဗန္ဓနာ’’. (ဓ. ပ. ၃၇)၊

ဣတရဿ ပန –

‘‘အနဝဋ္ဌိတစိတ္တဿ၊ သဒ္ဓမ္မံ အဝိဇာနတော၊

ပရိပ္လဝပသာဒဿ၊ ပညာ န ပရိပူရတိ’’. (ဓ. ပ. ၃၈)၊

ထိရကမ္မဋ္ဌာနသဟာယဿ ပန –

‘‘အနဝဿုတစိတ္တဿ၊ အနနွာဟတစေတသော၊

ပုညပါပပဟီနဿ၊ နတ္ထိ ဇာဂရတော ဘယံ’’. (ဓ. ပ. ၃၉)၊

တသ္မာ ဧတံ –

‘‘ဖန္ဒနံ စပလံ စိတ္တံ၊ ဒူရက္ခံ ဒုန္နိဝါရယံ၊

ဥဇုံ ကရောတိ မေဓာဝီ၊ ဥသုကာရောဝ တေဇနံ’’. (ဓ. ပ. ၃၃)၊

ဧဝံ ဥဇုံ ကရောန္တော သစိတ္တမနုရက္ခေ.

ပတ္ထယာနော ဒိသံ အဂတပုဗ္ဗန္တိ ဣမသ္မိံ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ အာရဘိတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ပတ္ထေန္တော ပိဟေန္တော ဝုတ္တနယေန သကံ စိတ္တံ ရက္ခေယျာတိ အတ္ထော. ကာ ပနေသာ ဒိသာ နာမ? –

‘‘မာတာပိတာ ဒိသာ ပုဗ္ဗာ၊ အာစရိယာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ၊

ပုတ္တဒါရာ ဒိသာ ပစ္ဆာ၊ မိတ္တာမစ္စာ စ ဥတ္တရာ.

‘‘ဒါသကမ္မကရာ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥဒ္ဓံ သမဏဗြာဟ္မဏာ၊

ဧတာ ဒိသာ နမဿေယျ၊ အလမတ္တော ကုလေ ဂိဟီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၃.၂၇၃) –

ဧတ္ထ တာဝ ပုတ္တဒါရာဒယော ‘‘ဒိသာ’’တိ ဝုတ္တာ.

‘‘ဒိသာ စတဿော ဝိဒိသာ စတဿော၊ ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ ဣမာယော၊

ကတမံ ဒိသံ တိဋ္ဌတိ နာဂရာဇာ၊ ယမဒ္ဒသာ သုပိနေ ဆဗ္ဗိသာဏ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၁၀၄) –

ဧတ္ထ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ ဒိသာဝ ‘‘ဒိသာ’’တိ ဝုတ္တာ.

‘‘အဂါရိနော အန္နဒပါနဝတ္ထဒါ၊ အဝှါယိကာ တမ္ပိ ဒိသံ ဝဒန္တိ၊

ဧသာ ဒိသာ ပရမာ သေတကေတု၊ ယံ ပတွာ ဒုက္ခီ သုခိနော ဘဝန္တီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၆.၉) –

ဧတ္ထ ပန နိဗ္ဗာနံ ‘‘ဒိသာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓာပိ တဒေဝ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ‘‘ခယံ ဝိရာဂ’’န္တိအာဒီဟိ ဒိဿတိ အပဒိဿတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဒိသာ’’တိ ဝုစ္စတိ. အနမတဂ္ဂေ ပန သံသာရေ ကေနစိ ဗာလပုထုဇ္ဇနေန သုပိနေနပိ အဂတပုဗ္ဗတာယ အဂတပုဗ္ဗာ ဒိသာ နာမာတိ ဝုတ္တံ. တံ ပတ္ထယန္တေန ကာယဂတာသတိယာ ယောဂေါ ကရဏီယောတိ.

ဧဝံ သတ္ထာ နိဗ္ဗာနေန ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဟေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟောသိ၊ ရဇ္ဇပ္ပတ္တကုမာရော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

တေလပတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၉၇] ၇. နာမသိဒ္ဓိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဇီဝကဉ္စ မတံ ဒိသွာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ နာမသိဒ္ဓိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကော ကိရ ကုလပုတ္တော နာမေန ပါပကော နာမ. သော သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဘိက္ခူဟိ ‘‘ဧဟာဝုသော၊ ပါပက၊ တိဋ္ဌာဝုသော၊ ပါပကာ’’တိ ဝုစ္စမာနော စိန္တေသိ ‘‘လောကေ ပါပကံ နာမ လာမကံ ကာဠကဏ္ဏိဘူတံ ဝုစ္စတိ၊ အညံ မင်္ဂလပဋိသံယုတ္တံ နာမံ အာဟရာပေဿာမီ’’တိ. သော အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ နာမံ အဝမင်္ဂလံ၊ အညံ မေ နာမံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. အထ နံ တေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အာဝုသော၊ နာမံ နာမ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တံ၊ နာမေန ကာစိ အတ္ထသိဒ္ဓိ နာမ နတ္ထိ၊ အတ္တနော နာမေနေဝ သန္တုဋ္ဌော ဟောဟီ’’တိ. သော ပုနပ္ပုနံ ယာစိယေဝ. တဿာယံ နာမသိဒ္ဓိကဘာဝေါ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋော ဇာတော. အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော ကိရ ဘိက္ခု နာမသိဒ္ဓိကော မင်္ဂလံ နာမံ အာဟရာပေတီ’’တိ. အထ သတ္ထာ ဓမ္မသဘံ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သော ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ နာမသိဒ္ဓိကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ တက္ကသိလာယံ ဗောဓိသတ္တော ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ မန္တေ ဝါစေသိ. တဿေကော မာဏဝေါ ပါပကော နာမ နာမေန. သော ‘‘ဧဟိ၊ ပါပက၊ ယာဟိ၊ ပါပကာ’’တိ ဝုစ္စမာနော စိန္တေသိ ‘‘မယှံ နာမံ အဝမင်္ဂလံ၊ အညံ နာမံ အာဟရာပေဿာမီ’’တိ. သော အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အာစရိယ၊ မယှံ နာမံ အဝမင်္ဂလံ၊ အညံ မေ နာမံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. အထ နံ အာစရိယော အဝေါစ ‘‘ဂစ္ဆ၊ တာတ၊ ဇနပဒစာရိကံ စရိတွာ အတ္တနော အဘိရုစိတံ ဧကံ မင်္ဂလနာမံ ဂဟေတွာ ဧဟိ၊ အာဂတဿ တေ နာမံ ပရိဝတ္တေတွာ အညံ နာမံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပါထေယျံ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တော ဂါမေန ဂါမံ စရန္တော ဧကံ နဂရံ ပါပုဏိ. တတ္ထ စေကော ပုရိသော ကာလကတော ဇီဝကော နာမ နာမေန. သော တံ ဉာတိဇနေန အာဠာဟနံ နီယမာနံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နာမကော ဧသ ပုရိသော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဇီဝကော နာမေသော’’တိ. ‘‘ဇီဝကောပိ မရတီ’’တိ? ‘‘ဇီဝကောပိ မရတိ၊ အဇီဝကောပိ မရတိ၊ နာမံ နာမ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တံ၊ တွံ ဗာလော မညေ’’တိ. သော တံ ကထံ သုတွာ နာမေ မဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ အန္တောနဂရံ ပါဝိသိ.

အထေကံ ဒါသိံ ဘတိံ အဒဒမာနံ သာမိကာ ဒွါရေ နိသီဒါပေတွာ ရဇ္ဇုယာ ပဟရန္တိ၊ တဿာ စ ‘‘ဓနပါလီ’’တိ နာမံ ဟောတိ. သော အန္တရဝီထိယာ ဂစ္ဆန္တော တံ ပေါထိယမာနံ ဒိသွာ ‘‘ကသ္မာ ဣမံ ပေါထေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘတိံ ဒါတုံ န သက္ကောတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပနဿာ နာမ’’န္တိ? ‘‘ဓနပါလီ နာမာ’’တိ. နာမေန ဓနပါလီ သမာနာပိ ဘတိမတ္တံ ဒါတုံ န သက္ကောတီတိ ဓနပါလိယောပိ အဓနပါလိယောပိ ဒုဂ္ဂတာ ဟောန္တိ၊ နာမံ နာမ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တံ၊ တွံ ဗာလော မညေတိ. သော နာမေ မဇ္ဈတ္တတရော ဟုတွာ နဂရာ နိက္ခမ္မ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ မဂ္ဂမူဠှပုရိသံ ဒိသွာ ‘‘အမ္ဘော ကိံ ကရောန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မဂ္ဂမူဠှောမှိ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တေ နာမ’’န္တိ? ‘‘ပန္ထကော နာမာ’’တိ. ‘‘ပန္ထကောပိ မဂ္ဂမူဠှော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ပန္ထကောပိ အပန္ထကောပိ မဂ္ဂမူဠှော ဟောတိ၊ နာမံ နာမ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တံ တွံ ပန ဗာလော မညေတိ’’. သော နာမေ အတိမဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ၊ တာတ၊ နာမံ ရောစေတွာ အာဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာစရိယ၊ ဇီဝကာပိ နာမ မရန္တိ အဇီဝကာပိ၊ ဓနပါလိယောပိ ဒုဂ္ဂတာ ဟောန္တိ အဓနပါလိယောပိ၊ ပန္ထကာပိ မဂ္ဂမူဠှာ ဟောန္တိ အပန္ထကာပိ၊ နာမံ နာမ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တံ၊ နာမေန သိဒ္ဓိ နတ္ထိ၊ ကမ္မေနေဝ သိဒ္ဓိ. အလံ မယှံ အညေန နာမေန၊ တဒေဝ မေ နာမံ ဟောတူ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော တေန ဒိဋ္ဌဉ္စ ကတဉ္စ သံသန္ဒေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၇. ‘‘ဇီဝကဉ္စ မတံ ဒိသွာ၊ ဓနပါလိဉ္စ ဒုဂ္ဂတံ၊

ပန္ထကဉ္စ ဝနေ မူဠှံ၊ ပါပကော ပုနရာဂတော’’တိ.

တတ္ထ ပုနရာဂတောတိ ဣမာနိ တီဏိ ကာရဏာနိ ဒိသွာ ပုန အာဂတော၊ ရ-ကာရော သန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ နာမသိဒ္ဓိကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ နာမသိဒ္ဓိကော ဣဒါနိပိ နာမသိဒ္ဓိကောယေဝ၊ အာစရိယပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

နာမသိဒ္ဓိဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၉၈] ၈. ကူဋဝါဏိဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

သာဓု ခေါ ပဏ္ဍိတော နာမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကူဋဝါဏိဇံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယဉှိ ဒွေ ဇနာ ဧကတော ဝဏိဇ္ဇံ ကရောန္တာ ဘဏ္ဍံ သကဋေနာဒါယ ဇနပဒံ ဂန္တွာ လဒ္ဓလာဘာ ပစ္စာဂမိံသု. တေသု ကူဋဝါဏိဇော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဗဟူ ဒိဝသေ ဒုဗ္ဘောဇနေန ဒုက္ခသေယျာယ ကိလန္တော၊ ဣဒါနိ အတ္တနော ဃရေ နာနဂ္ဂရသေဟိ ယာဝဒတ္ထံ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ အဇီရကေန မရိဿတိ. အထာဟံ ဣမံ ဘဏ္ဍံ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဧကံ တဿ ဒါရကာနံ ဒဿာမိ၊ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အတ္တနာ ဂဟေဿာမီ’’တိ. သော ‘‘အဇ္ဇ ဘာဇေဿာမ၊ သွေ ဘာဇေဿာမာ’’တိ ဘဏ္ဍံ ဘာဇေတုံ န ဣစ္ဆိ. အထ နံ ပဏ္ဍိတဝါဏိဇော အကာမကံ နိပ္ပီဠေတွာ ဘာဇာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော ‘‘အတိပပဉ္စော တေ ကတော၊ ဣဓာဂန္တွာပိ စိရေန ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ အာဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ သော၊ ဥပါသက၊ ဣဒါနေဝ ကူဋဝါဏိဇော၊ ပုဗ္ဗေပိ ကူဋဝါဏိဇောယေဝ. ဣဒါနိ ပန တံ ဝဉ္စေတုကာမော ဇာတော၊ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတေပိ ဝဉ္စေတုံ ဥဿဟီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိယံ ဝါဏိဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စဿ ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော အညေန ဝါဏိဇေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ဝဏိဇ္ဇံ ကရောတိ၊ တဿ ‘‘အတိပဏ္ဍိတော’’တိ နာမံ အဟောသိ. တေ ဗာရာဏသိတော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဘဏ္ဍံ အာဒါယ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ဝဏိဇ္ဇံ ကတွာ လဒ္ဓလာဘာ ပုန ဗာရာဏသိံ အာဂမိံသု. အထ နေသံ ဘဏ္ဍဘာဇနကာလေ အတိပဏ္ဍိတော အာဟ ‘‘မယာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ လဒ္ဓဗ္ဗာ’’တိ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘တွံ ပဏ္ဍိတော၊ အဟံ အတိပဏ္ဍိတော. ပဏ္ဍိတော ဧကံ လဒ္ဓုံ အရဟတိ၊ အတိပဏ္ဍိတော ဒွေ’’တိ. ‘‘နနု အမှာကံ ဒွိန္နံ ဘဏ္ဍမူလကမ္ပိ ဂေါဏာဒယောပိ သမသမာယေဝ၊ တွံ ကသ္မာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ လဒ္ဓုံ အရဟသီ’’တိ. ‘‘အတိပဏ္ဍိတဘာဝေနာ’’တိ. ဧဝံ တေ ကထံ ဝဍ္ဎေတွာ ကလဟံ အကံသု.

တတော အတိပဏ္ဍိတော ‘‘အတ္ထေကော ဥပါယော’’တိ စိန္တေတွာ အတ္တနော ပိတရံ ဧကသ္မိံ သုသိရရုက္ခေ ပဝေသေတွာ ‘‘တွံ အမှေသု အာဂတေသု ‘အတိပဏ္ဍိတော ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ လဒ္ဓုံ အရဟတီ’တိ ဝဒေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သမ္မ၊ မယှံ ဒွိန္နံ ကောဋ္ဌာသာနံ ယုတ္တဘာဝံ ဝါ အယုတ္တဘာဝံ ဝါ ဧသာ ရုက္ခဒေဝတာ ဇာနာတိ၊ ဧဟိ၊ တံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ တံ တတ္ထ နေတွာ ‘‘အယျေ ရုက္ခဒေဝတေ၊ အမှာကံ အဋ္ဋံ ပစ္ဆိန္ဒာ’’တိ အာဟ. အထဿ ပိတာ သရံ ပရိဝတ္တေတွာ ‘‘တေန ဟိ ကထေထာ’’တိ အာဟ. ‘‘အယျေ၊ အယံ ပဏ္ဍိတော၊ အဟံ အတိပဏ္ဍိတော. အမှေဟိ ဧကတော ဝေါဟာရော ကတော၊ တတ္ထ ကေန ကိံ လဒ္ဓဗ္ဗန္တိ. ပဏ္ဍိတေန ဧကော ကောဋ္ဌာသော၊ အတိပဏ္ဍိတေန ပန ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ လဒ္ဓဗ္ဗာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိတံ အဋ္ဋံ သုတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဒေဝတာဘာဝံ ဝါ အဒေဝတာဘာဝံ ဝါ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပလာလံ အာဟရိတွာ သုသိရံ ပူရေတွာ အဂ္ဂိံ အဒါသိ၊ အတိပဏ္ဍိတဿ ပိတာ ဇာလာယ ဖုဋ္ဌကာလေ အဍ္ဎဇ္ဈာမေန သရီရေန ဥပရိ အာရုယှ သာခံ ဂဟေတွာ ဩလမ္ဗန္တော ဘူမိယံ ပတိတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၈. ‘‘သာဓု ခေါ ပဏ္ဍိတော နာမ၊ န တွေဝ အတိပဏ္ဍိတော၊

အတိပဏ္ဍိတေန ပုတ္တေန၊ မနမှိ ဥပကူဠိတော’’တိ.

တတ္ထ သာဓု ခေါ ပဏ္ဍိတော နာမာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော ကာရဏာကာရဏညူ ပုဂ္ဂလော သာဓု သောဘနော. အတိပဏ္ဍိတောတိ နာမမတ္တေန အတိပဏ္ဍိတော ကူဋပုရိသော န တွေဝ ဝရံ. မနမှိ ဥပကူဠိတောတိ ထောကေနမှိ ဈာမော၊ အဍ္ဎဇ္ဈာမကောဝ မုတ္တောတိ အတ္ထော. တေ ဥဘောပိ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ သမညေဝ ကောဋ္ဌာသံ ဂဏှိတွာ ယထာကမ္မံ ဂတာ.

သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ ဧသ ကူဋဝါဏိဇောယေဝါ’’တိ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကူဋဝါဏိဇော ပစ္စုပ္ပန္နေပိ ကူဋဝါဏိဇောယေဝ၊ ပဏ္ဍိတဝါဏိဇော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကူဋဝါဏိဇဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၉၉] ၉. ပရောသဟဿဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပရောသဟဿမ္ပိ သမာဂတာနန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုထုဇ္ဇနပုစ္ဆာပဉ္စကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု သရဘဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၃.၁၃၄ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဧကသ္မိံ ပန သမယေ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ ဒသဗလေန သံခိတ္တေန ကထိတံ ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တော ဝိတ္ထာရေန ဗျာကာသီ’’တိ ထေရဿ ဂုဏံ ကထယမာနာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တော ဣဒါနေဝ မယာ သံခိတ္တေန ဘာသိတံ ဝိတ္ထာရေန ဗျာကရောတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဗျာကာသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟိမဝန္တေ ဝိဟာသိ. ပရိဝါရောပိဿ ပဉ္စ တာပသသတာနိ အဟေသုံ. အထဿ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော ဝဿာရတ္တသမယေ ဥပဍ္ဎံ ဣသိဂဏံ အာဒါယ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ မနုဿပထံ အဂမာသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ကာလကိရိယာသမယော ဇာတော. အထ နံ အန္တေဝါသိကာ ‘‘အာစရိယ၊ ကတရော ဝေါ ဂုဏော လဒ္ဓေါ’’တိ အဓိဂမံ ပုစ္ဆိံသု. သော ‘‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ ဝတွာ အာဘဿရဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဗောဓိသတ္တာ ဟိ အရူပသမာပတ္တိလာဘိနော ဟုတွာပိ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနတ္တာ အာရုပ္ပေ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ. အန္တေဝါသိကာ ‘‘အာစရိယဿ အဓိဂမော နတ္ထီ’’တိ အာဠာဟနေ သက္ကာရံ န ကရိံသု.

ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော အာဂန္တွာ ‘‘ကဟံ အာစရိယော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကာလကတော’’တိ သုတွာ ‘‘အပိ အာစရိယံ အဓိဂမံ ပုစ္ဆိတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ၊ ပုစ္ဆိမှာ’’တိ. ‘‘ကိံ ကထေသီ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ တေန ဝုတ္တံ၊ အထဿ အမှေဟိ သက္ကာရော န ကတော’’တိ အာဟံသု. ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော ‘‘တုမှေ အာစရိယဿ ဝစနတ္ထံ န ဇာနာထ၊ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိလာဘီ အာစရိယော’’တိ အာဟ. တေ တသ္မိံ ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တေပိ န သဒ္ဒဟိံသု. ဗောဓိသတ္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘အန္ဓဗာလာ မမ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ဝစနံ န သဒ္ဒဟန္တိ. ဣမံ တေသံ ကာရဏံ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ ဗြဟ္မလောကာ အာဂန္တွာ အဿမပဒမတ္ထကေ မဟန္တေနာနုဘာဝေန အာကာသေ ဌတွာ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ပညာနုဘာဝံ ဝဏ္ဏေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၉. ‘‘ပရောသဟဿမ္ပိ သမာဂတာနံ၊ ကန္ဒေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာ၊

ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညော၊ ယော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထ’’န္တိ.

တတ္ထ ပရောသဟဿမ္ပီတိ အတိရေကသဟဿမ္ပိ. သမာဂတာနန္တိ သန္နိပတိတာနံ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနိတုံ အသက္ကောန္တာနံ ဗာလာနံ. ကန္ဒေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာတိ တေ ဧဝံ သမာဂတာ အပညာ ဣမေ ဗာလတာပသာ ဝိယ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ရောဒေယျုံ ပရိဒေဝေယျုံ၊ ရောဒမာနာပိ ပန အတ္ထံ ဝါ ကာရဏံ ဝါ နေဝ ဇာနေယျုန္တိ ဒီပေတိ. ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညောတိ ဧဝရူပါနံ ဗာလာနံ ပရောသဟဿတောပိ ဧကော ပဏ္ဍိတပုရိသောဝ သေယျော ဝရတရောတိ အတ္ထော. ကီဒိသော သပညောတိ? ယော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထံ အယံ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော ဝိယာတိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော အာကာသေ ဌိတောဝ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တာပသဂဏံ ဗုဇ္ဈာပေတွာ ဗြဟ္မလောကမေဝ ဂတော. တေပိ တာပသာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကပရာယဏာ အဟေသုံ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော သာရိပုတ္တော အဟောသိ၊ မဟာဗြဟ္မာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ပရောသဟဿဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၁၀၀] ၁၀. အသာတရူပဇာတကဝဏ္ဏနာ

အသာတံ သာတရူပေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ကုဏ္ဍိယနဂရံ ဥပနိဿာယ ကုဏ္ဍဓာနဝနေ ဝိဟရန္တော ကောလိယရာဇဓီတရံ သုပ္ပဝါသံ ဥပါသိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာ ဟိ တသ္မိံ သမယေ သတ္တ ဝဿာနိ ကုစ္ဆိနာ ဂဗ္ဘံ ပရိဟရိတွာ သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ အဟောသိ၊ အဓိမတ္တာ ဝေဒနာ ပဝတ္တိံသု. သာ ဧဝံ အဓိမတ္တဝေဒနာဘိဘူတာပိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ၊ ယော ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ယော ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော. သုသုခံ ဝတ နိဗ္ဗာနံ၊ ယတ္ထေဝ ရူပံ ဒုက္ခံ နတ္ထီ’’တိ (ဥဒါ. ၁၈) ဣမေဟိ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဓိဝါသေသိ. သာ သာမိကံ ပက္ကောသေတွာ တဉ္စ အတ္တနော ပဝတ္တိံ ဝန္ဒနသာသနဉ္စ အာရောစေတုံ သတ္ထု သန္တိကံ ပေသေသိ. သတ္ထာ ဝန္ဒနသာသနံ သုတွာဝ ‘‘သုခိနီ ဟောတု သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ၊ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယတူ’’တိ အာဟ. သဟ ဝစနေနေဝ ပန ဘဂဝတော သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ သုခိနီ အရောဂါ အရောဂံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. အထဿာ သာမိကော ဂေဟံ ဂန္တွာ တံ ဝိဇာတံ ဒိသွာ ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ၊ ဘော’’တိ အတိဝိယ တထာဂတဿ အာနုဘာဝေန အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော အဟောသိ.

သုပ္ပဝါသာပိ ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ဒါနံ ဒါတုကာမာ ပုန နိမန္တနတ္ထာယ တံ ပေသေသိ. တေန ခေါ ပန သမယေန မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဥပဋ္ဌာကေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ သံဃော နိမန္တိတော ဟောတိ. သတ္ထာ သုပ္ပဝါသာယ ဒါနဿ ဩကာသဒါနတ္ထာယ ထေရံ တဿ သန္တိကံ ပေသေတွာ တံ သညာပေတွာ သတ္တာဟံ တဿာ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဟေသိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန. သတ္တမေ ပန ဒိဝသေ သုပ္ပဝါသာ ပုတ္တံ သီဝလိကုမာရံ မဏ္ဍေတွာ သတ္ထာရဉ္စေဝ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဝန္ဒာပေသိ. တသ္မိံ ပဋိပါဋိယာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကံ နီတေ ထေရော တေန သဒ္ဓိံ ‘‘ကစ္စိ တေ၊ သီဝလိ၊ ခမနီယ’’န္တိ ပဋိသန္ထာရမကာသိ. သော ‘‘ကုတော မေ၊ ဘန္တေ၊ သုခံ၊ သွာဟံ သတ္တ ဝဿာနိ လောဟိတကုမ္ဘိယံ ဝသိ’’န္တိ ထေရေန သဒ္ဓိံ ဧဝရူပံ ကထံ ကထေသိ. သုပ္ပါဝါသာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘သတ္တာဟဇာတော မေ ပုတ္တော အနုဗုဒ္ဓေန ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒ္ဓိံ မန္တေတီ’’တိ သောမနဿပ္ပတ္တာ အဟောသိ. သတ္ထာ ‘‘အပိ နု သုပ္ပဝါသေ အညေပိ ဧဝရူပေ ပုတ္တေ ဣစ္ဆသီ’’တိ အာဟ. ‘‘သစေ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝရူပေ အညေ သတ္တ ပုတ္တေ လဘေယျံ၊ ဣစ္ဆေယျမေဝါဟ’’န္တိ. သတ္ထာ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သီဝလိကုမာရောပိ ခေါ သတ္တဝဿိကကာလေယေဝ သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိပုဏ္ဏဝဿော ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ ပုညဝါ လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ ပထဝိံ ဥန္နာဒေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုညဝန္တာနံ အန္တရေ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ.

အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ သီဝလိတ္ထေရော နာမ ဧဝရူပေါ မဟာပုညော ပတ္ထိတပတ္ထနော ပစ္ဆိမဘဝိကသတ္တော သတ္တ ဝဿာနိ လောဟိတကုမ္ဘိယံ ဝသိတွာ သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘဘာဝံ အာပဇ္ဇိ၊ အဟော မာတာပုတ္တာ မဟန္တံ ဒုက္ခံ အနုဘဝိံသု၊ ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ အကံသူ’’တိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ. သတ္ထာ တတ္ထာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ သီဝလိနော မဟာပုညတောဝ သတ္တ ဝဿာနိ လောဟိတကုမ္ဘိယံ နိဝါသော စ သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘဘာဝပ္ပတ္တိ စ အတ္တနာ ကတကမ္မမူလကာဝ၊ သုပ္ပဝါသာယပိ သတ္တ ဝဿာနိ ကုစ္ဆိနာ ဂဗ္ဘပရိဟရဏဒုက္ခဉ္စ သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘဒုက္ခဉ္စ အတ္တနာ ကတကမ္မမူလကမေဝါ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇံ ပတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တသ္မိံ သမယေ ကောသလမဟာရာဇာ မဟန္တေန ဗလေနာဂန္တွာ ဗာရာဏသိံ ဂဟေတွာ ရာဇာနံ မာရေတွာ တဿေဝ အဂ္ဂမဟေသိံ အတ္တနော အဂ္ဂမဟေသိံ အကာသိ. ဗာရာဏသိရညော ပန ပုတ္တော ပိတု မရဏကာလေ နိဒ္ဓမနဒွါရေန ပလာယိတွာ ဗလံ သံဟရိတွာ ဗာရာဏသိံ အာဂန္တွာ အဝိဒူရေ နိသီဒိတွာ တဿ ရညော ပဏ္ဏံ ပေသေသိ ‘‘ရဇ္ဇံ ဝါ ဒေတု ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ. သော ‘‘ယုဒ္ဓံ ဒေမီ’’တိ ပဋိပဏ္ဏံ ပေသေသိ. ရာဇကုမာရဿ ပန မာတာ တံ သာသနံ သုတွာ ‘‘ယုဒ္ဓေန ကမ္မံ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗဒိသာသု သဉ္စာရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဗာရာဏသိနဂရံ ပရိဝါရေတု၊ တတော ဒါရူဒကဘတ္တပရိက္ခယေန ကိလန္တမနုဿံ နဂရံ ဝိနာဝ ယုဒ္ဓေန ဂဏှိဿသီ’’တိ ပဏ္ဏံ ပေသေသိ. သော မာတု သာသနံ သုတွာ သတ္တ ဒိဝသာနိ သဉ္စာရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ နဂရံ ရုန္ဓိ၊ နာဂရာ သဉ္စာရံ အလဘမာနာ သတ္တမေ ဒိဝသေ တဿ ရညော သီသံ ဂဟေတွာ ကုမာရဿ အဒံသု. ကုမာရော ပန နဂရံ ပဝိသိတွာ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သော ဧတရဟိ သတ္တ ဒိဝသာနိ သဉ္စာရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ နဂရံ ရုန္ဓိတွာ ဂဟိတကမ္မနိဿန္ဒေန သတ္တ ဝဿာနိ လောဟိတကုမ္ဘိယံ ဝသိတွာ သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘဘာဝံ အာပဇ္ဇိ. ယံ ပန သော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ‘‘လာဘီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပတ္ထနံ အကာသိ၊ ယဉ္စ ဝိပဿိဗုဒ္ဓကာလေ နာဂရေဟိ သဒ္ဓိံ သဟဿဂ္ဃနကံ ဂုဠဒဓိံ ဒတွာ ပတ္ထနမကာသိ၊ တဿာနုဘာဝေန လာဘီနံ အဂ္ဂေါ ဇာတော. သုပ္ပဝါသာပိ ‘‘နဂရံ ရုန္ဓိတွာ ဂဏှ၊ တာတာ’’တိ ပေသိတဘာဝေန သတ္တ ဝဿာနိ ကုစ္ဆိနာ ဂဗ္ဘံ ပရိဟရိတွာ သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ ဇာတာ.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၀. ‘‘အသာတံ သာတရူပေန၊ ပိယရူပေန အပ္ပိယံ၊

ဒုက္ခံ သုခဿ ရူပေန၊ ပမတ္တမတိဝတ္တတီ’’တိ.

တတ္ထ အသာတံ သာတရူပေနာတိ အမဓုရမေဝ မဓုရပတိရူပကေန. ပမတ္တမတိဝတ္တတီတိ အသာတံ အပ္ပိယံ ဒုက္ခန္တိ ဧတံ တိဝိဓမ္ပိ ဧတေန သာတရူပါဒိနာ အာကာရေန သတိဝိပ္ပဝါသဝသေန ပမတ္တံ ပုဂ္ဂလံ အတိဝတ္တတိ အဘိဘဝတိ အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဘဂဝတာ ယဉ္စ တေ မာတာပုတ္တာ ဣမိနာ ဂဗ္ဘပရိဟရဏဂဗ္ဘဝါသသင်္ခါတေန အသာတာဒိနာ ပုဗ္ဗေ နဂရရုန္ဓနသာတာဒိပတိရူပကေန အဇ္ဈောတ္ထဋာ၊ ယဉ္စ ဣဒါနိ သာ ဥပါသိကာ ပုနပိ သတ္တက္ခတ္တုံ ဧဝရူပံ အသာတံ အပ္ပိယံ ဒုက္ခံ ပေမဝတ္ထုဘူတေန ပုတ္တသင်္ခါတေန သာတာဒိပတိရူပကေန အဇ္ဈောတ္ထဋာ ဟုတွာ တထာ အဝစ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ နဂရံ ရုန္ဓိတွာ ရဇ္ဇပ္ပတ္တကုမာရော သီဝလိ အဟောသိ၊ မာတာ သုပ္ပဝါသာ၊ ပိတာ ပန ဗာရာဏသိရာဇာ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.