၁၁. ပရောသတဝဂ္ဂေါ

[၁၀၁] ၁. ပရောသတဇာတကဝဏ္ဏနာ

၁၀၁. ‘‘ပရောသတဉ္စေပိ သမာဂတာနံ၊ ဈာယေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာ၊

ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညော၊ ယော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထ’’န္တိ. –

ဣဒံ ဇာတကံ ဝတ္ထုတော စ ဝေယျာကရဏတော စ သမောဓာနတော စ ပရောသဟဿဇာတကသဒိသမေဝ. ကေဝလဉှေတ္ထ ‘‘ဈာယေယျု’’န္တိ ပဒမတ္တမေဝ ဝိသေသော. တဿတ္ထော – ဝဿသတမ္ပိ အပညာ ဈာယေယျုံ ဩလောကေယျုံ ဥပဓာရေယျုံ၊ ဧဝံ ဩလောကေန္တာပိ ပန အတ္ထံ ဝါ ကာရဏံ ဝါ န ပဿန္တိ၊ တသ္မာ ယော ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနာတိ၊ သော ဧကောဝ သပညော သေယျောတိ.

ပရောသတဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၁၀၂] ၂. ပဏ္ဏိကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော ဒုက္ခဖုဋ္ဌာယ ဘဝေယျ တာဏန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ပဏ္ဏိကံ ဥပါသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ဥပါသကော နာနပ္ပကာရာနိ မူလပဏ္ဏာဒီနိ စေဝ လာဗုကုမ္ဘဏ္ဍာဒီနိ စ ဝိက္ကိဏိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. တဿေကာ ဓီတာ အဘိရူပါ ပါသာဒိကာ အာစာရသီလသမ္ပန္နာ ဟိရောတ္တပ္ပသမန္နာဂတာ ကေဝလံ နိစ္စပ္ပဟသိတမုခါ. တဿာ သမာနကုလေသု ဝါရေယျတ္ထာယ အာဂတေသု သော စိန္တေသိ ‘‘ဣမိဿာ ဝါရေယျံ ဝတ္တတိ၊ အယဉ္စ နိစ္စပ္ပဟသိတမုခါ. ကုမာရိကာဓမ္မေ ပန အသတိ ကုမာရိကာယ ပရကုလံ ဂတာယ မာတာပိတူနံ ဂရဟာ ဟောတိ၊ ‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣမိဿာ ကုမာရိကာဓမ္မော၊ နတ္ထီ’တိ ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ. သော ဧကဒိဝသံ ဓီတရံ ပစ္ဆိံ ဂါဟာပေတွာ ပဏ္ဏတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ ဝီမံသနဝသေန ကိလေသသန္နိဿိတော ဝိယ ဟုတွာ ရဟဿကထံ ကထေတွာ တံ ဟတ္ထေ ဂဏှိ. သာ ဂဟိတမတ္တာဝ ရောဒန္တီ ကန္ဒန္တီ ‘‘အယုတ္တမေတံ၊ တာတ၊ ဥဒကတော အဂ္ဂိပါတုဘာဝသဒိသံ၊ မာ ဧဝရူပံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. ‘‘အမ္မ၊ မယာ ဝီမံသနတ္ထာယ တွံ ဟတ္ထေ ဂဟိတာ၊ န စ ကိလေသဝသေန. ဝဒေဟိ၊ အတ္ထိ ဒါနိ တေ ကုမာရိကာဓမ္မော’’တိ. ‘‘အာမ၊ တာတ၊ အတ္ထိ. မယာ ဟိ လောဘဝသေန န ကောစိ ပုရိသော ဩလောကိတပုဗ္ဗော’’တိ. သော ဓီတရံ အဿာသေတွာ ဃရံ နေတွာ မင်္ဂလံ ကတွာ ပရကုလံ ပေသေတွာ ‘‘သတ္ထာရံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထော ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပူဇေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ၊ ‘‘စိရဿမာဂတောသီ’’တိ စ ဝုတ္တေ တမတ္ထံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘ဥပါသက၊ ကုမာရိကာ စိရံ ပဋ္ဌာယ အာစာရသီလသမ္ပန္နာဝ၊ တွံ ပန န ဣဒါနေဝ ဧဝံ ဝီမံသသိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝီမံသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အထေကော ဗာရာဏသိယံ ပဏ္ဏိကဥပါသကောတိ အတီတဝတ္ထု ပစ္စုပ္ပန္နသဒိသမေဝ. တေန ပန သာ ဝီမံသနတ္ထာယ ဟတ္ထေ ဂဟိတမတ္တာ ပရိဒေဝမာနာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၂. ‘‘ယော ဒုက္ခဖုဋ္ဌာယ ဘဝေယျ တာဏံ၊ သော မေ ပိတာ ဒုဗ္ဘိ ဝနေ ကရောတိ၊

သာ ကဿ ကန္ဒာမိ ဝနဿ မဇ္ဈေ၊ ယော တာယိတာ သော သဟသံ ကရောတီ’’တိ.

တတ္ထ ယော ဒုက္ခဖုဋ္ဌာယ ဘဝေယျ တာဏန္တိ ကာယိကစေတသိကေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဖုဋ္ဌာယ တာယိတာ ပရိတာယိတာ ပတိဋ္ဌာ ဘဝေယျ. သော မေ ပိတာ ဒုဗ္ဘိ ဝနေ ကရောတီတိ သော မယှံ ဒုက္ခပရိတာယကော ပိတာဝ ဣမသ္မိံ ဝနေ ဧဝရူပံ မိတ္တဒုဗ္ဘိ ကမ္မံ ကရောတိ၊ အတ္တနော ဇာတာယ ဓီတရိ ဝီတိက္ကမံ ကာတုံ မညတီတိ အတ္ထော. သာ ကဿ ကန္ဒာမီတိ ကဿ ရောဒါမိ၊ ကော မေ ပတိဋ္ဌာ ဘဝိဿတီတိ ဒီပေတိ. ယော တာယိတာ သော သဟသံ ကရောတီတိ ယော မယှံ တာယိတာ ရက္ခိတာ အဝဿယော ဘဝိတုံ အရဟတိ၊ သော ပိတာယေဝ သာဟသိကကမ္မံ ကရောတီတိ အတ္ထော.

အထ နံ ပိတာ အဿာသေတွာ ‘‘အမ္မ၊ ရက္ခိတတ္တာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ တာတ ရက္ခိတော မေ အတ္တာ’’တိ. သော တံ ဃရံ နေတွာ မဏ္ဍေတွာ မင်္ဂလံ ကတွာ ပရကုလံ ပေသေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥပါသကော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

တဒါ ပိတာ ဧတရဟိ ပိတာဝ၊ ဓီတာ စ ဧတရဟိ ဓီတာဝ၊ တံ ကာရဏံ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

ပဏ္ဏိကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၁၀၃] ၃. ဝေရိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယတ္ထ ဝေရီ နိဝိသတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အနာထပိဏ္ဍိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အနာထပိဏ္ဍိကော ကိရ ဘောဂဂါမံ ဂန္တွာ အာဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ စောရေ ဒိသွာ ‘‘အန္တရာမဂ္ဂေ ဝသိတုံ န ယုတ္တံ၊ သာဝတ္ထိမေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝေဂေန ဂေါဏေ ပါဇေတွာ သာဝတ္ထိမေဝ အာဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ ဝိဟာရံ ဂတော သတ္ထု ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ ဂဟပတိ ပဏ္ဍိတာ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရေ ဒိသွာ အန္တရာ အဝိလမ္ဗမာနာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂမိံသူ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မဟာဝိဘဝေါ သေဋ္ဌိ ဟုတွာ ဧကံ ဂါမကံ နိမန္တနံ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ စောရေ ဒိသွာ အန္တရာမဂ္ဂေ အဝသိတွာဝ ဝေဂေန ဂေါဏေ ပါဇေန္တော အတ္တနော ဂေဟမေဝ အာဂန္တွာ နာနဂ္ဂရသေဟိ ဘုဉ္ဇိတွာ မဟာသယနေ နိသိန္နော ‘‘စောရာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ နိဗ္ဘယဋ္ဌာနံ အတ္တနော ဂေဟံ အာဂတောမှီ’’တိ ဥဒါနဝသေန ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၃. ‘‘ယတ္ထ ဝေရီ နိဝိသတိ၊ န ဝသေ တတ္ထ ပဏ္ဍိတော၊

ဧကရတ္တံ ဒိရတ္တံ ဝါ၊ ဒုက္ခံ ဝသတိ ဝေရိသူ’’တိ.

တတ္ထ ဝေရီတိ ဝေရစေတနာသမင်္ဂိပုဂ္ဂလော. နိဝိသတီတိ ပတိဋ္ဌာတိ. န ဝသေ တတ္ထ ပဏ္ဍိတောတိ သော ဝေရီပုဂ္ဂလော ယသ္မိံ ဌာနေ ပတိဋ္ဌိတော ဟုတွာ ဝသတိ၊ တတ္ထ ပဏ္ဍိတော ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော န ဝသေယျ. ကိံကာရဏာ? ဧကရတ္တံ ဒိရတ္တံ ဝါ၊ ဒုက္ခံ ဝသတိ ဝေရိသူတိ၊ ဝေရီနဉှိ အန္တရေ ဝသန္တော ဧကာဟမ္ပိ ဒွီဟမ္ပိ ဒုက္ခမေဝ ဝသတီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ မဟာသတ္တော ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အဟမေဝ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝေရိဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၁၀၄] ၄. မိတ္တဝိန္ဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ

စတုဗ္ဘိ အဋ္ဌဇ္ဈဂမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ မိတ္တဝိန္ဒကဇာတကေ ဝုတ္တနယေန ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣဒံ ပန ဇာတကံ ကဿပဗုဒ္ဓကာလိကံ. တသ္မိဉှိ ကာလေ ဥရစက္ကံ ဥက္ခိပိတွာ နိရယေ ပစ္စမာနော ဧကော နေရယိကသတ္တော ‘‘ဘန္တေ၊ ကိံ နု ခေါ ပါပကမ္မံ အကာသိ’’န္တိ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘တယာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ပါပကမ္မံ ကတ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၄. ‘‘စတုဗ္ဘိ အဋ္ဌဇ္ဈဂမာ၊ အဋ္ဌာဟိပိ စ သောဠသ၊

သောဠသာဟိ စ ဗာတ္တိံသ၊ အတြိစ္ဆံ စက္ကမာသဒေါ၊

ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ.

တတ္ထ စတုဗ္ဘိ အဋ္ဌဇ္ဈဂမာတိ သမုဒ္ဒန္တရေ စတဿော ဝိမာနပေတိယော လဘိတွာ တာဟိ အသန္တုဋ္ဌော အတြိစ္ဆတာယ ပရတော ဂန္တွာ အပရာ အဋ္ဌ အဓိဂတောသီတိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အတြိစ္ဆံ စက္ကမာသဒေါတိ ဧဝံ သကလာဘေန အသန္တုဋ္ဌော အတြ အတြ ဣစ္ဆန္တော ပရတော ပရတော လာဘံ ပတ္ထေန္တော ဣဒါနိ စက္ကမာသဒေါ ဣဒံ ဥရစက္ကံ ပတ္တောသိ. တဿ တေ ဧဝံ ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ တဏှာယ ဟတဿ ဥပဟတဿ တဝ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ. ပါသာဏစက္ကံ၊ အယစက္ကန္တိ ဣမေသု ဒွီသု ခုရဓာရံ အယစက္ကံ တဿ မတ္ထကေ ပုနပ္ပုနံ ပတနဝသေန ဘမန္တံ ဒိသွာ ဧဝမာဟ. ဝတွာ စ ပန အတ္တနော ဒေဝလောကမေဝ ဂတော. သောပိ နေရယိကသတ္တော အတ္တနော ပါပေ ခီဏေ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မိတ္တဝိန္ဒကော ဒုဗ္ဗစဘိက္ခု အဟောသိ၊ ဒေဝပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မိတ္တဝိန္ဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၁၀၅] ၅. ဒုဗ္ဗလကဋ္ဌဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဗဟုမ္ပေတံ ဝနေ ကဋ္ဌန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥတ္တသိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ဧကော ကုလပုတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ မရဏဘီရုကော အဟောသိ၊ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု ဝါတဿ ဝါ ဝီဇန္တဿ သုက္ခဒဏ္ဍကဿ ဝါ ပတန္တဿ ပက္ခိစတုပ္ပဒါနံ ဝါ သဒ္ဒံ သုတွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော မဟာရဝံ ရဝန္တော ပလာယတိ. တဿ ဟိ ‘‘မရိတဗ္ဗံ မယာ’’တိ သတိမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ. သစေ ဟိ သော ‘‘အဟံ မရိဿာမီ’’တိ ဇာနေယျ၊ န မရဏံ ဘာယေယျ. မရဏဿတိကမ္မဋ္ဌာနဿ ပန တဿ အဘာဝိတတ္တာဝ ဘာယတိ. တဿ သော မရဏဘီရုကဘာဝေါ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋော ဇာတော.

အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော နာမ ဘိက္ခု မရဏဘီရုကော မရဏံ ဘာယတိ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ ‘အဝဿံ မယာ မရိတဗ္ဗ’န္တိ မရဏဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တံ ဘိက္ခုံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ မရဏဘီရုကော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မာ ဧတဿ ဘိက္ခုနော အနတ္တမနာ ဟောထ၊ နာယံ ဣဒါနေဝ မရဏဘီရုကော၊ ပုဗ္ဗေပိ မရဏဘီရုကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တသ္မိံ ကာလေ ဗာရာဏသိရာဇာ အတ္တနော မင်္ဂလဟတ္ထိံ အာနေဉ္ဇကာရဏံ သိက္ခာပေတုံ ဟတ္ထာစရိယာနံ အဒါသိ. တံ အာဠာနေ နိစ္စလံ ဗန္ဓိတွာ တောမရဟတ္ထာ မနုဿာ ပရိဝါရေတွာ အာနေဉ္ဇကာရဏံ ကာရေန္တိ. သော တံ ကာရဏံ ကာရိယမာနော ဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော အာဠာနံ ဘိန္ဒိတွာ မနုဿေ ပလာပေတွာ ဟိမဝန္တံ ပါဝိသိ. မနုဿာ တံ ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တာ နိဝတ္တိံသု. သော တတ္ထ မရဏဘီရုကော အဟောသိ၊ ဝါတသဒ္ဒါနိ သုတွာ ကမ္ပမာနော မရဏဘယတဇ္ဇိတော သောဏ္ဍံ ဝိဓုနိတွာ ဝေဂေန ပလာယတိ၊ အာဠာနေ ဗန္ဓိတွာ အာနေဉ္ဇကာရဏံ ကရဏကာလော ဝိယဿ ဟောတိ၊ ကာယဿာဒံ ဝါ စိတ္တဿာဒံ ဝါ အလဘန္တော ကမ္ပမာနော ဝိစရတိ.

ရုက္ခဒေဝတာ တံ ဒိသွာ ခန္ဓဝိဋပေ ဌတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၅. ‘‘ဗဟုမ္ပေတံ ဝနေ ကဋ္ဌံ၊ ဝါတော ဘဉ္ဇတိ ဒုဗ္ဗလံ၊

တဿ စေ ဘာယသိ နာဂ၊ ကိသော နူန ဘဝိဿသီ’’တိ.

တတ္ထာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ယံ ဧတံ ဒုဗ္ဗလံ ကဋ္ဌံ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒေါ ဝါတော ဘဉ္ဇတိ၊ တံ ဣမသ္မိံ ဝနေ ဗဟုံ သုလဘံ၊ တတ္ထ တတ္ထ သံဝိဇ္ဇတိ. သစေ တွံ တဿ ဘာယသိ၊ ဧဝံ သန္တေ နိစ္စံ ဘီတော မံသလောဟိတက္ခယံ ပတွာ ကိသော နူန ဘဝိဿသိ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဝနေ တဝ ဘယံ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဣတော ပဋ္ဌာယ မာ ဘာယီတိ.

ဧဝံ ဒေဝတာ တဿ ဩဝါဒံ အဒါသိ၊ သောပိ တတော ပဋ္ဌာယ နိဗ္ဘယော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ‘‘တဒါ နာဂေါ အယံ ဘိက္ခု အဟောသိ၊ ရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဒုဗ္ဗလကဋ္ဌဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၁၀၆] ၆. ဥဒဉ္စနီဇာတကဝဏ္ဏနာ

သုခံ ဝတ မံ ဇီဝန္တန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ထုလ္လကုမာရိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု တေရသကနိပါတေ စူဠနာရဒကဿပဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၃.၄၀ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. တံ ပန ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကတ္ထ တေ စိတ္တံ ပဋိဗဒ္ဓ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘ဧကိဿာ ထုလ္လကုမာရိကာယာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အယံ တေ ဘိက္ခု အနတ္ထကာရိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဧတံ နိဿာယ သီလဗျသနံ ပတွာ ကမ္ပန္တော ဝိစရမာနော ပဏ္ဍိတေ နိဿာယ သုခံ လဘီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေတိ အတီတဝတ္ထုပိ စူဠနာရဒကဿပဇာတကေယေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန ဗောဓိသတ္တော သာယံ ဖလာဖလေ အာဒါယ အာဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလာဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ပဝိသိတွာ ပုတ္တံ စူဠတာပသံ ဧတဒဝေါစ ‘‘တာတ၊ တွံ အညေသု ဒိဝသေသု ဒါရူနိ အာဟရသိ၊ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ အာဟရသိ၊ အဂ္ဂိံ ကရောသိ၊ အဇ္ဇ ပန ဧကမ္ပိ အကတွာ ကသ္မာ ဒုမ္မုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော နိပန္နောသီ’’တိ? ‘‘တာတ၊ တုမှေသု ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေသု ဧကာ ဣတ္ထီ အာဂန္တွာ မံ ပလောဘေတွာ အာဒါယ ဂန္တုံ အာရဘိ၊ အဟံ ပန ‘တုမှေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတော ဂမိဿာမီ’တိ န ဂစ္ဆိံ၊ အသုကဋ္ဌာနေ ပန နံ နိသီဒါပေတွာ အာဂတောမှိ၊ ဣဒါနိ ဂစ္ဆာမဟံ တာတာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘န သက္ကာ ဧတံ နိဝတ္တေတု’’န္တိ ဉတွာ ‘‘တေန ဟိ၊ တာတ၊ ဂစ္ဆ၊ ဧသာ ပန တံ နေတွာ ယဒါ မစ္ဆမံသာဒီနိ ဝါ ခါဒိတုကာမာ ဘဝိဿတိ၊ သပ္ပိလောဏတဏ္ဍုလာဒီဟိ ဝါ ပနဿာ အတ္ထော ဘဝိဿတိ၊ တဒါ ‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စာဟရာ’တိ တံ ကိလမေဿတိ. တဒါ မယှံ ဂုဏံ သရိတွာ ပလာယိတွာ ဣဓေဝ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သော တာယ သဒ္ဓိံ မနုဿပထံ အဂမာသိ. အထ နံ သာ အတ္တနော ဝသံ ဂမေတွာ ‘‘မံသံ အာဟရ၊ မစ္ဆံ အာဟရာ’’တိ ယေန ယေန အတ္ထိကာ ဟောတိ၊ တံ တံ အာဟရာပေတိ. တဒါ သော ‘‘အယံ မံ အတ္တနော ဒါသံ ဝိယ ကမ္မကာရံ ဝိယ စ ကတွာ ပီဠေတီ’’တိ ပလာယိတွာ ပိတု သန္တိကံ အာဂန္တွာ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ ဌိတကောဝ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၆. ‘‘သုခံ ဝတ မံ ဇီဝန္တံ၊ ပစမာနာ ဥဒဉ္စနီ၊

စောရီ ဇာယပ္ပဝါဒေန၊ တေလံ လောဏဉ္စ ယာစတီ’’တိ.

တတ္ထ သုခံ ဝတ မံ ဇီဝန္တန္တိ တာတ၊ တုမှာကံ သန္တိကေ မံ သုခံ ဇီဝန္တံ. ပစမာနာတိ တာပယမာနာ ပီဠယမာနာ၊ ယံ ယံ ဝါ ခါဒိတုကာမာ ဟောတိ၊ တံ တံ ပစမာနာ. ဥဒကံ အဉ္စန္တိ ဧတာယာတိ ဥဒဉ္စနီ၊ စာဋိတော ဝါ ကူပတော ဝါ ဥဒကဥဿိဉ္စနဃဋိကာယေတံ နာမံ. သာ ပန ဥဒဉ္စနီ ဝိယ၊ ဥဒကံ ဝိယ ဃဋိကာ၊ ယေန ယေနတ္ထိကာ ဟောတိ၊ တံ တံ အာကဍ္ဎတိယေဝါတိ အတ္ထော. စောရီ ဇာယပ္ပဝါဒေနာတိ ‘‘ဘရိယာ’’တိ နာမေန ဧကာ စောရီ မံ မဓုရဝစနေန ဥပလာပေတွာ တတ္ထ နေတွာ တေလံ လောဏဉ္စ ယဉ္စ အညံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ သဗ္ဗံ ယာစတိ၊ ဒါသံ ဝိယ ကမ္မကာရံ ဝိယ စ ကတွာ အာဟရာပေတီတိ တဿာ အဂုဏံ ကထေသိ.

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော အဿာသေတွာ ‘‘ဟောတု၊ တာတ၊ ဧဟိ တွံ မေတ္တံ ဘာဝေဟိ၊ ကရုဏံ ဘာဝေဟီ’’တိ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ အာစိက္ခိ၊ အာစိက္ခိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ အာစိက္ခိ. သော န စိရဿေဝ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ ဥပ္ပါဒေတွာ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ သဒ္ဓိံ ပိတရာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

‘‘တဒါ ထုလ္လကုမာရိကာဝ ဧတရဟိ ထုလ္လကုမာရိကာ. စူဠတာပသော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု အဟောသိ၊ ပိတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဥဒဉ္စနီဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၁၀၇] ၇. သာလိတ္တကဇာတကဝဏ္ဏနာ

သာဓူ ခေါ သိပ္ပကံ နာမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဟံသပဟရနကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရေကော သာဝတ္ထိဝါသီ ကုလပုတ္တော သာလိတ္တကသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော. ‘‘သာလိတ္တကသိပ္ပ’’န္တိ သက္ခရာခိပနသိပ္ပံ ဝုစ္စတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဓမ္မံ သုတွာ သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဒံ လဘိ၊ န ပန သိက္ခာကာမော၊ န ပဋိပတ္တိသာဓကော အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ ဧကံ ဒဟရဘိက္ခုံ အာဒါယ အစိရဝတိံ ဂန္တွာ နှာယိတွာ နဒီတီရေ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ သမယေ ဒွေ သေတဟံသာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တိ. သော တံ ဒဟရံ အာဟ ‘‘ဣမံ ပစ္ဆိမဟံသံ သက္ခရာယ အက္ခိမှိ ပဟရိတွာ ပါဒမူလေ ပါတေမီ’’တိ. ဣတရော ‘‘ကထံ ပါတေဿသိ၊ န သက္ခိဿသိ ပဟရိတု’’န္တိ အာဟ. ဣတရော ‘‘တိဋ္ဌတု တာဝဿ ဩရတော အက္ခိ၊ ပရတော အက္ခိမှိ တံ ပဟရာမီ’’တိ. ဣဒါနိ ပန တွံ အသန္တံ ကထေသီတိ. ‘‘တေန ဟိ ဥပဓာရေဟီ’’တိ ဧကံ တိခိဏသက္ခရံ ဂဟေတွာ အင်္ဂုလိယာ ပရိယန္တေ ကတွာ တဿ ဟံသဿ ပစ္ဆတော ခိပိ. သာ ‘‘ရု’’န္တိ သဒ္ဒံ အကာသိ၊ ဟံသော ‘‘ပရိဿယေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ နိဝတ္တိတွာ သဒ္ဒံ သောတုံ အာရဘိ. ဣတရော တသ္မိံ ခဏေ ဧကံ ဝဋ္ဋသက္ခရံ ဂဟေတွာ တဿ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တဿ ပရဘာဂေ အက္ခိံ ပဟရိ. သက္ခရာ ဣတရမ္ပိ အက္ခိံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတာ. ဟံသော မဟာရဝံ ရဝန္တော ပါဒမူလေယေဝ ပတိ. တတော တတော ဘိက္ခူ အာဂန္တွာ ဂရဟိတွာ ‘‘အနနုစ္ဆဝိကံ တေ ကတ’’န္တိ သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမိနာ ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ တံ ဘိက္ခုံ ဂရဟိတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသ ဧတသ္မိံ သိပ္ပေ ကုသလော၊ ပုဗ္ဗေပိ ကုသလောယေဝ အဟောသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အမစ္စော အဟောသိ. တသ္မိံ ကာလေ ရညော ပုရောဟိတော အတိမုခရော ဟောတိ ဗဟုဘာဏီ၊ တသ္မိံ ကထေတုံ အာရဒ္ဓေ အညေ ဩကာသမေဝ န လဘန္တိ. ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ကဒါ နု ခေါ ဧတဿ ဝစနုပစ္ဆေဒကံ ကဉ္စိ လဘိဿာမီ’’တိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ တထာရူပံ ဧကံ ဥပဓာရေန္တော ဝိစရတိ. တသ္မိံ ကာလေ ဗာရာဏသိယံ ဧကော ပီဌသပ္ပီ သက္ခရာခိပနသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော ဟောတိ. ဂါမဒါရကာ တံ ရထကံ အာရောပေတွာ အာကဍ္ဎမာနာ ဗာရာဏသိနဂရဒွါရမူလေ ဧကော ဝိဋပသမ္ပန္နော မဟာနိဂြောဓော အတ္ထိ၊ တတ္ထ အာနေတွာ သမ္ပရိဝါရေတွာ ကာကဏိကာဒီနိ ဒတွာ ‘‘ဟတ္ထိရူပကံ ကရ၊ အဿရူပကံ ကရာ’’တိ ဝဒန္တိ. သော သက္ခရာ ခိပိတွာ ခိပိတွာ နိဂြောဓပဏ္ဏေသု နာနာရူပါနိ ဒဿေတိ၊ သဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာနိ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒါနေဝ အဟေသုံ.

အထ ဗာရာဏသိရာဇာ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တံ ဌာနံ ပါပုဏိ. ဥဿာရဏာဘယေန သဗ္ဗေ ဒါရကာ ပလာယိံသု၊ ပီဌသပ္ပီ တတ္ထေဝ နိပဇ္ဇိ. ရာဇာ နိဂြောဓမူလံ ပတွာ ရထေ နိသိန္နော ပတ္တာနံ ဆိဒ္ဒတာယ ဆာယံ ကဗရကဗရံ ဒိသွာ ဩလောကေန္တော သဗ္ဗေသံ ပတ္တာနံ ဆိဒ္ဒဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘ကေနေတာနိ ဧဝံ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပီဌသပ္ပိနာ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဣမံ နိဿာယ ဗြာဟ္မဏဿ ဝစနုပစ္ဆေဒံ ကာတုံ သက္ကာ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကဟံ၊ ဘဏေ၊ ပီဌသပ္ပီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဝိစိနန္တာ မူလန္တရေ နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘အယံ၊ ဒေဝါ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ နံ ပက္ကောသာပေတွာ ပရိသံ ဥဿာရေတွာ ပုစ္ဆိ ‘‘အမှာကံ သန္တိကေ ဧကော မုခရဗြာဟ္မဏော အတ္ထိ၊ သက္ခိဿသိ တံ နိဿဒ္ဒံ ကာတု’’န္တိ. နာဠိမတ္တာ အဇလဏ္ဍိကာ လဘန္တော သက္ခိဿာမိ၊ ဒေဝါတိ. ရာဇာ ပီဌသပ္ပိံ ဃရံ နေတွာ အန္တောသာဏိယံ နိသီဒါပေတွာ သာဏိယံ ဆိဒ္ဒံ ကာရေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဆိဒ္ဒါဘိမုခံ အာသနံ ပညပေတွာ နာဠိမတ္တာ သုက္ခာ အဇလဏ္ဍိကာ ပီဌသပ္ပိဿ သန္တိကေ ဌပါပေတွာ ဗြာဟ္မဏံ ဥပဋ္ဌာနကာလေ အာဂတံ တသ္မိံ အာသနေ နိသီဒါပေတွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ဗြာဟ္မဏော အညေသံ ဩကာသံ အဒတွာ ရညာ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ အာရဘိ. အထဿ သော ပီဌသပ္ပီ သာဏိစ္ဆိဒ္ဒေန ဧကေကံ အဇလဏ္ဍိကံ ပစ္ဆိယံ ပဝေသေန္တော ဝိယ တာလုတလမှိယေဝ ပါတေတိ၊ ဗြာဟ္မဏော အာဂတာဂတံ နာဠိယံ တေလံ ပဝေသေန္တော ဝိယ ဂိလတိ၊ သဗ္ဗာ ပရိက္ခယံ ဂမိံသု. တဿေတာ နာဠိမတ္တာ အဇလဏ္ဍိကာ ကုစ္ဆိံ ပဝိဋ္ဌာ အဍ္ဎာဠှကမတ္တာ အဟေသုံ.

ရာဇာ တာသံ ပရိက္ခီဏဘာဝံ ဉတွာ အာဟ – ‘‘အာစရိယ၊ တုမှေ အတိမုခရတာယ နာဠိမတ္တာ အဇလဏ္ဍိကာ ဂိလန္တာ ကိဉ္စိ န ဇာနိတ္ထ၊ ဣတော ဒါနိ ဥတ္တရိ ဇီရာပေတုံ န သက္ခိဿထ. ဂစ္ဆထ၊ ပိယင်္ဂုဒကံ ပိဝိတွာ ဆဍ္ဍေတွာ အတ္တာနံ အရောဂံ ကရောထာ’’တိ ဗြာဟ္မဏော တတော ပဋ္ဌာယ ပိဟိတမုခေါ ဝိယ ဟုတွာ ကထေန္တေနာပိ သဒ္ဓိံ အကထနသီလော အဟောသိ. ရာဇာ ‘‘ဣမိနာ မေ ကဏ္ဏသုခံ ကတ’’န္တိ ပီဌသပ္ပိဿ သတသဟဿုဋ္ဌာနကေ စတူသု ဒိသာသု စတ္တာရော ဂါမေ အဒါသိ. ဗောဓိသတ္တော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ သိပ္ပံ နာမ လောကေ ပဏ္ဍိတေဟိ ဥဂ္ဂဟိတဗ္ဗံ၊ ပီဌသပ္ပိနာ သာလိတ္တကမတ္တေနာပိ အယံ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၇. ‘‘သာဓုံ ခေါ သိပ္ပကံ နာမ၊ အပိ ယာဒိသ ကီဒိသံ၊

ပဿ ခဉ္ဇပ္ပဟာရေန၊ လဒ္ဓါ ဂါမာ စတုဒ္ဒိသာ’’တိ.

တတ္ထ ပဿ ခဉ္ဇပ္ပဟာရေနာတိ ပဿ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမိနာ ခဉ္ဇပီဌသပ္ပိနာ အဇလဏ္ဍိကာပဟာရေန စတုဒ္ဒိသာ စတ္တာရော ဂါမာ လဒ္ဓါ၊ အညေသံ သိပ္ပါနံ ကော အာနိသံသပရိစ္ဆေဒေါတိ သိပ္ပဂုဏံ ကထေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပီဌသပ္ပီ အယံ ဘိက္ခု အဟောသိ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ပဏ္ဍိတာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သာလိတ္တကဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၁၀၈] ၈. ဗာဟိယဇာတကဝဏ္ဏနာ

သိက္ခေယျ သိက္ခိတဗ္ဗာနီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တော ဧကံ လိစ္ဆဝိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ လိစ္ဆဝိရာဇာ သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ အတ္တနော နိဝေသနေ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ. ဘရိယာ ပနဿ ထူလင်္ဂပစ္စင်္ဂါ ဥဒ္ဓုမာတကနိမိတ္တသဒိသာ အနာကပ္ပသမ္ပန္နာ အဟောသိ. သတ္ထာ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ အနုမောဒနံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ တဿ နာမ လိစ္ဆဝိရညော တာဝ အဘိရူပဿ တာဒိသာ ဘရိယာ ထူလင်္ဂပစ္စင်္ဂါ အနာကပ္ပသမ္ပန္နာ၊ ကထံ သော တာယ သဒ္ဓိံ အဘိရမတီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧသ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ ထူလသရီရာယ ဧဝ ဣတ္ထိယာ သဒ္ဓိံ အဘိရမီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အမစ္စော အဟောသိ. အထေကာ ဇနပဒိတ္ထီ ထူလသရီရာ အနာကပ္ပသမ္ပန္နာ ဘတိံ ကုရုမာနာ ရာဇင်္ဂဏဿ အဝိဒူရေန ဂစ္ဆမာနာ သရီရဝဠဉ္ဇပီဠိတာ ဟုတွာ နိဝတ္ထသာဋကေန သရီရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ နိသီဒိတွာ သရီရဝဠဉ္ဇံ မုဉ္စိတွာ ခိပ္ပမေဝ ဥဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ဗာရာဏသိရာဇာ ဝါတပါနေန ရာဇင်္ဂဏံ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဧဝရူပေ အင်္ဂဏဋ္ဌာနေ သရီရဝဠဉ္ဇံ မုဉ္စမာနာ ဟိရောတ္တပ္ပံ အပ္ပဟာယ နိဝါသနေနေဝ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ သရီရဝဠဉ္ဇံ မောစေတွာ ခိပ္ပံ ဥဋ္ဌိတာ၊ ဣမာယ နိရောဂါယ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဧတိဿာ ဝတ္ထု ဝိသဒံ ဘဝိဿတိ၊ ဝိသဒေ ပန ဝတ္ထုသ္မိံ ဧကော ပုတ္တော လဗ္ဘမာနော ဝိသဒေါ ပုညဝါ ဘဝိဿတိ၊ ဣမံ မယာ အဂ္ဂမဟေသိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော တဿာ အပရိဂ္ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ အာဟရာပေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သာ တဿ ပိယာ အဟောသိ မနာပါ၊ န စိရဿေဝ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. သော ပနဿာ ပုတ္တော စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ အဟောသိ.

ဗောဓိသတ္တော တဿာ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ တထာရူပံ ဝစနောကာသံ လဘိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ သိက္ခိတဗ္ဗယုတ္တကံ နာမ သိပ္ပံ ကသ္မာ န သိက္ခိတဗ္ဗံ၊ ယတြ ဟိ နာမာယံ မဟာပုညာ ဟိရောတ္တပ္ပံ အပ္ပဟာယ ပဋိစ္ဆန္နာကာရေန သရီရဝဠဉ္ဇံ ကုရုမာနာ တုမှေ အာရာဓေတွာ ဧဝရူပံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တာ’’တိ ဝတွာ သိက္ခိတဗ္ဗယုတ္တကာနံ သိပ္ပါနံ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၈. ‘‘သိက္ခေယျ သိက္ခိတဗ္ဗာနိ၊ သန္တိ သစ္ဆန္ဒိနော ဇနာ၊

ဗာဟိယာ ဟိ သုဟန္နေန၊ ရာဇာနမဘိရာဓယီ’’တိ.

တတ္ထ သန္တိ သစ္ဆန္ဒိနော ဇနာတိ တေသု တေသု သိပ္ပေသု သစ္ဆန္ဒာ ဇနာ အတ္ထိယေဝ. ဗာဟိယာတိ ဗဟိဇနပဒေ ဇာတာ သံဝဍ္ဎာ ဣတ္ထီ. သုဟန္နေနာတိ ဟိရောတ္တပ္ပံ အပ္ပဟာယ ပဋိစ္ဆန္နေနာကာရေန ဟန္နံ သုဟန္နံ နာမ၊ တေန သုဟန္နေန. ရာဇာနမဘိရာဓယီတိ ဒေဝံ အဘိရာဓယိတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တာတိ. ဧဝံ မဟာသတ္တော သိက္ခိတဗ္ဗယုတ္တကာနံ သိပ္ပါနံ ဂုဏံ ကထေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဇယမ္ပတိကာ ဧတရဟိပိ ဇယမ္ပတိကာဝ၊ ပဏ္ဍိတာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဗာဟိယဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၁၀၉] ၉. ကုဏ္ဍကပူဝဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယထန္နော ပုရိသော ဟောတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တော မဟာဒုဂ္ဂတံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယဉှိ ကဒါစိ ဧကမေဝ ကုလံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒေတိ၊ ကဒါစိ တီဏိ စတ္တာရိ ဧကတော ဟုတွာ၊ ကဒါစိ ဂဏဗန္ဓနေန၊ ကဒါစိ ဝီထိသဘာဂေန၊ ကဒါစိ သကလနဂရံ ဆန္ဒကံ သံဟရိတွာ. တဒါ ပန ဝီထိဘတ္တံ နာမ အဟောသိ. အထ မနုဿာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ယာဂုံ ဒတွာ ‘‘ခဇ္ဇကံ အာဟရထာ’’တိ အာဟံသု. တဒါ ပနေကော ပရေသံ ဘတိကာရကော ဒုဂ္ဂတမနုဿော တဿံ ဝီထိယံ ဝသမာနော စိန္တေသိ ‘‘အဟံ ယာဂုံ ဒါတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ ခဇ္ဇကံ ပန ဒဿာမီ’’တိ သဏှသဏှံ ကုဏ္ဍကံ ဝဍ္ဎာပေတွာ ဥဒကေန တေမေတွာ အက္ကပဏ္ဏေန ဝေဌေတွာ ကုက္ကုဠေ ပစိတွာ ‘‘ဣဒံ ဗုဒ္ဓဿ ဒဿာမီ’’တိ တံ အာဒါယ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဌိတော ‘‘ခဇ္ဇကံ အာဟရထာ’’တိ ဧကသ္မိံ ဝစနေ ဝုတ္တမတ္တေ သဗ္ဗပဌမံ ဂန္တွာ တံ ပူဝံ သတ္ထု ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ၊ သတ္ထာ အညေဟိ ဒီယမာနံ ခဇ္ဇကံ အဂ္ဂဟေတွာ တမေဝ ပူဝခဇ္ဇကံ ပရိဘုဉ္ဇိ.

တသ္မိံယေဝ ပန ခဏေ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ကိရ မဟာဒုဂ္ဂတဿ ကုဏ္ဍကခဇ္ဇကံ အဇိဂုစ္ဆိတွာ အမတံ ဝိယ ပရိဘုတ္တ’’န္တိ သကလနဂရံ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ. ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော အန္တမသော ဒေါဝါရိကေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေဝ သန္နိပတိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ မဟာဒုဂ္ဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဟန္ဒ ဘော၊ သတံ ဂဟေတွာ၊ ဒွေ သတာနိ ဂဟေတွာ၊ ပဉ္စ သတာနိ ဂဟေတွာ အမှာကံ ပတ္တိံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒိံသု. သော ‘‘သတ္ထာရံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘ဓနံ ဂဟေတွာ ဝါ အဂ္ဂဟေတွာ ဝါ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပတ္တိံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. သော ဓနံ ဂဟေတုံ အာရဘိ. မနုဿာ ဒိဂုဏစတုဂ္ဂုဏအဋ္ဌဂုဏာဒိဝသေန ဒဒန္တာ နဝ ဟိရညကောဋိယော အဒံသု. သတ္ထာ အနုမောဒနံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူဟိ ဝတ္တေ ဒဿိတေ သုဂတောဝါဒံ ဒတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ. ရာဇာ သာယနှသမယေ မဟာဒုဂ္ဂတံ ပက္ကောသာပေတွာ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနေန ပူဇေသိ.

ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ သတ္ထာ မဟာဒုဂ္ဂတေန ဒိန္နံ ကုဏ္ဍကပူဝံ အဇိဂုစ္ဆန္တော အမတံ ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ မဟာဒုဂ္ဂတောပိ ဗဟုဓနဉ္စ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနဉ္စ လဘိတွာ မဟာသမ္ပတ္တိံ ပတ္တော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ မယာ အဇိဂုစ္ဆန္တေန တဿ ကုဏ္ဍကပူဝေါ ပရိဘုတ္တော၊ ပုဗ္ဗေပိ ရုက္ခဒေဝတာယ ဟုတွာ ပရိဘုတ္တောယေဝ၊ တဒါပိ စေသ မံ နိဿာယ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အလတ္ထေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧရဏ္ဍရုက္ခေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ တသ္မိံ ဂါမကေ မနုဿာ ဒေဝတာမင်္ဂလိကာ ဟောန္တိ. အထေကသ္မိံ ဆဏေ သမ္ပတ္တေ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ရုက္ခဒေဝတာနံ ဗလိကမ္မံ အကံသု. အထေကော ဒုဂ္ဂတမနုဿော တေ မနုဿေ ရုက္ခဒေဝတာ ပဋိဇဂ္ဂန္တေ ဒိသွာ ဧကံ ဧရဏ္ဍရုက္ခံ ပဋိဇဂ္ဂိ. တေ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝတာနံ နာနပ္ပကာရာနိ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီနိ စေဝ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာနိ စ အာဒါယ ဂစ္ဆိံသု. သော ပန ကုဏ္ဍကပူဝဉ္စေဝ ဥဠုင်္ကေန စ ဥဒကံ အာဒါယ ဂန္တွာ ဧရဏ္ဍရုက္ခဿ အဝိဒူရေ ဌတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဒေဝတာ နာမ ဒိဗ္ဗခဇ္ဇကာနိ ခါဒန္တိ၊ မယှံ ဒေဝတာ ဣမံ ကုဏ္ဍကပူဝံ န ခါဒိဿတိ၊ ကိံ ဣမံ အကာရဏေန နာသေမိ၊ အဟမေဝ နံ ခါဒိဿာမီ’’တိ တတောဝ နိဝတ္တိ. ဗောဓိသတ္တော ခန္ဓဝိဋပေ ဌတွာ ‘‘ဘော ပုရိသ၊ သစေ တွံ ဣဿရော ဘဝေယျာသိ၊ မယှံ မဓုရခဇ္ဇကံ ဒဒေယျာသိ. တွံ ပန ဒုဂ္ဂတော၊ အဟံ တဝ ပူဝံ န ခါဒိတွာ အညံ ကိံ ခါဒိဿာမိ၊ မာ မေ ကောဋ္ဌာသံ နာသေဟီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၉. ‘‘ယထန္နော ပုရိသော ဟောတိ၊ တထန္နာ တဿ ဒေဝတာ၊

အာဟရေတံ ကုဏ္ဍပူဝံ၊ မာ မေ ဘာဂံ ဝိနာသယာ’’တိ.

တတ္ထ ယထန္နောတိ ယထာရူပဘောဇနော ဟောတိ. တထန္နာတိ တဿ ပုရိသဿ ဒေဝတာပိ တထာရူပဘောဇနာဝ ဟောတိ. အာဟရေတံ ကုဏ္ဍပူဝန္တိ ဧတံ ကုဏ္ဍကေန ပက္ကပူဝံ အာနေဟိ၊ မယှံ ဘာဂံ မာ ဝိနာသေဟီတိ.

သော နိဝတ္တိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဩလောကေတွာ ဗလိကမ္မမကာသိ. ဗောဓိသတ္တော တတော ဩဇံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ‘‘ပုရိသ၊ တွံ ကိမတ္ထံ မံ ပဋိဇဂ္ဂသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒုဂ္ဂတောမှိ၊ သာမိ၊ တံ နိဿာယ ဒုဂ္ဂတဘာဝတော မုစ္စိတုကာမတာယ ပဋိဇဂ္ဂါမီ’’တိ. ‘‘ဘော ပုရိသ၊ မာ စိန္တယိ၊ တယာ ကတညုဿ ကတဝေဒိနော ပူဇာ ကတာ၊ ဣမံ ဧရဏ္ဍံ ပရိက္ခိပိတွာ နိဓိကုမ္ဘိယော ဂီဝါယ ဂီဝံ အာဟစ္စဌိတာ. တွံ ရညော အာစိက္ခိတွာ သကဋေဟိ ဓနံ အာဟရာပေတွာ ရာဇင်္ဂဏေ ရာသိံ ကာရေဟိ၊ ရာဇာ တေ တုဿိတွာ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဒဿတီ’’တိ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တော အန္တရဓာယိ. သော တထာ အကာသိ. ရာဇာပိ တဿ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အဒါသိ. ဣတိ သော ဗောဓိသတ္တံ နိဿာယ မဟာသမ္ပတ္တိံ ပတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒုဂ္ဂတော ဧတရဟိ ဒုဂ္ဂတောဝ၊ ဧရဏ္ဍရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကုဏ္ဍကပူဝဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၁၁၀] ၁၀. သဗ္ဗသံဟာရကပဉှဇာတကဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗသံဟာရကော နတ္ထီတိ အယံ သဗ္ဗသံဟာရကပဉှော သဗ္ဗာကာရေန ဥမင်္ဂဇာတကေ အာဝိ ဘဝိဿတီတိ.

သဗ္ဗသံဟာရကပဉှဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

ပရောသတဝဂ္ဂေါ ဧကာဒသမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ပရောသတမ္ပိ ပဏ္ဏိကံ၊ ဝေရီ စ မိတ္တဝိန္ဒကံ၊

ဒုဗ္ဗလဉ္စ ဥဒဉ္စနီ၊ သာလိတ္တမ္ပိ စ ဗာဟိယံ၊

ကုဏ္ဍကပူဝသဗ္ဗသံဟာရကန္တိ.