၁၂. ဟံစိဝဂ္ဂေါ

[၁၁၁] ၁. ဂဒြဘပဉှဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဟံစိ တုဝံ ဧဝမညသီတိ အယမ္ပိ ဂဒြဘပဉှော မဟာဥမင်္ဂဇာတကေယေဝ (ဇာ. ၂.၂၂.၅၉၀ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ဂဒြဘပဉှဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၁၁၂] ၂. အမရာဒေဝီပဉှဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယေန သတ္တုဗိလင်္ဂါ စာတိ အယမ္ပိ အမရာဒေဝိပဉှော နာမ တတ္ထေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

အမရာဒေဝီပဉှဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၁၁၃] ၃. သိင်္ဂါလဇာတကဝဏ္ဏနာ

သဒ္ဒဟာသိ သိင်္ဂါလဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တသ္မိဉှိ သမယေ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တေန ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ အာဒါယ ဂယာသီသံ ဂန္တွာ ‘ယံ သမဏော ဂေါတမော ကရောတိ၊ န သော ဓမ္မော. ယမဟံ ကရောမိ၊ အယမေဝ ဓမ္မော’တိ တေ ဘိက္ခူ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဂါဟာပေတွာ ဌာနပ္ပတ္တံ မုသာဝါဒံ ကတွာ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ဧကသီမာယ ဒွေ ဥပေါသထာ ကတာ’’တိ ဒေဝဒတ္တဿ အဂုဏကထံ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣဒါနေဝ မုသာဝါဒီ၊ ပုဗ္ဗေပိ မုသာဝါဒီယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သုသာနဝနေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ ဗာရာဏသိယံ နက္ခတ္တံ ဃုဋ္ဌံ အဟောသိ. မနုဿာ ‘‘ယက္ခဗလိကမ္မံ ကရောမာ’’တိ တေသု တေသု စစ္စရရစ္ဆာဒိဋ္ဌာနေသု မစ္ဆမံသာဒီနိ ဝိပ္ပကိရိတွာ ကပါလကေသု ဗဟုံ သုရံ ဌပယိံသု. အထေကော သိင်္ဂါလော အဍ္ဎရတ္တသမယေ နိဒ္ဓမနေန နဂရံ ပဝိသိတွာ မစ္ဆမံသံ ခါဒိတွာ သုရံ ပိဝိတွာ ပုန္နာဂဂစ္ဆန္တရံ ပဝိသိတွာ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ. သော ပဗုဇ္ဈိတွာ အာလောကံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိ နိက္ခမိတုံ န သက္ကာ’’တိ မဂ္ဂသမီပံ ဂန္တွာ အဒိဿမာနော နိပဇ္ဇိတွာ အညေ မနုဿေ ဒိသွာပိ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဧကံ ဗြာဟ္မဏံ မုခဓောဝနတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ နာမ ဓနလောလာ ဟောန္တိ၊ ဣမံ ဓနေန ပလောဘေတွာ ယထာ မံ ဥပကစ္ဆကန္တရေ ကတွာ ဥတ္တရာသင်္ဂေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ နဂရာ နီဟရတိ၊ တထာ ကရိဿာမီ’’တိ. သော မနုဿဘာသာယ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ အာဟ. သော နိဝတ္တိတွာ ‘‘ကော မံ ပက္ကောသတီ’’တိ အာဟ. ‘‘အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ မယှံ ဒွေ ကဟာပဏသတာနိ အတ္ထိ. သစေ မံ ဥပကစ္ဆကန္တရေ ကတွာ ဥတ္တရာသင်္ဂေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ယထာ န ကောစိ ပဿတိ၊ တထာ နဂရာ နိက္ခာမေတုံ သက္ကောသိ၊ တုယှံ တေ ကဟာပဏေ ဒဿာမီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဓနလောဘေန ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တံ တထာ ကတွာ အာဒါယ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ထောကံ အဂမာသိ. အထ နံ သိင်္ဂါလော ပုစ္ဆိ ‘‘ကတရဋ္ဌာနံ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ? ‘‘အသုကံ နာမာ’’တိ. ‘‘အညံ ထောကံ ဌာနံ ဂစ္ဆာ’’တိ. ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ဝဒန္တော မဟာသုသာနံ ပတွာ ‘‘ဣဓ မံ ဩတာရေဟီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ နံ ဩတာရေသိ. အထ သိင်္ဂါလော ‘‘တေန ဟိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဥတ္တရိသာဋကံ ပတ္ထရာ’’တိ အာဟ. သော ဓနလောဘေန ‘‘သာဓူ’’တိ ပတ္ထရိ. အထ နံ ‘‘ဣမံ ရုက္ခမူလံ ခဏာဟီ’’တိ ပထဝိခဏနေ ယောဇေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဥတ္တရိသာဋကံ အဘိရုယှ စတူသု ကဏ္ဏေသု စ မဇ္ဈေ စာတိ ပဉ္စသု ဌာနေသု သရီရနိဿန္ဒံ ပါတေတွာ မက္ခေတွာ စေဝ တေမေတွာ စ သုသာနဝနံ ပါဝိသိ. ဗောဓိသတ္တော ရုက္ခဝိဋပေ ဌတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၃. ‘‘သဒ္ဒဟာသိ သိင်္ဂါလဿ၊ သုရာပီတဿ ဗြာဟ္မဏ၊

သိပ္ပိကာနံ သတံ နတ္ထိ၊ ကုတော ကံသသတာ ဒုဝေ’’တိ.

တတ္ထ သဒ္ဒဟာသီတိ သဒ္ဒဟသိ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော၊ ပတ္တိယာယသီတိ အတ္ထော. သိပ္ပိကာနံ သတံ နတ္ထီတိ ဧတဿ ဟိ သိပ္ပိကာသတမ္ပိ နတ္ထိ. ကုတော ကံသသတာ ဒုဝေတိ ဒွေ ကဟာပဏသတာနိ ပနဿ ကုတော ဧဝါတိ.

ဗောဓိသတ္တော ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တဝ သာဋကံ ဓောဝိတွာ နှာယိတွာ အတ္တနော ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ အန္တရဓာယိ. ဗြာဟ္မဏော တထာ ကတွာ ‘‘ဝဉ္စိတော ဝတမှီ’’တိ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော ပက္ကာမိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သိင်္ဂါလဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၁၁၄] ၄. မိတစိန္တီဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဗဟုစိန္တီ အပ္ပစိန္တီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒွေ မဟလ္လကတ္ထေရေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တေ ကိရ ဇနပဒေ ဧကသ္မိံ အရညာဝါသေ ဝဿံ ဝသိတွာ ‘‘သတ္ထု ဒဿနတ္ထာယ ဂစ္ဆိဿာမာ’’တိ ပါထေယျံ သဇ္ဇေတွာ ‘‘အဇ္ဇ ဂစ္ဆာမ၊ သွေ ဂစ္ဆာမာ’’တိ မာသံ အတိက္ကာမေတွာ ပုန ပါထေယျံ သဇ္ဇေတွာ တထေဝ မာသံ၊ ပုန မာသန္တိ ဧဝံ အတ္တနော ကုသီတဘာဝေန စေဝ နိဝါသဋ္ဌာနေ စ အပေက္ခာယ တယော မာသေ အတိက္ကာမေတွာ တတော နိက္ခမ္မ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သဘာဂဋ္ဌာနေ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ သတ္ထာရံ ပဿိံသု. အထ နေ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိံသု ‘‘စိရံ ဝေါ၊ အာဝုသော၊ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ အကရောန္တာနံ၊ ကသ္မာ ဧဝံ စိရာယိတ္ထာ’’တိ? တေ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အထ နေသံ သော အာလသိယကုသီတဘာဝေါ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋော ဇာတော. ဓမ္မသဘာယမ္ပိ တေသံ ဘိက္ခူနမေဝ အာလသိယဘာဝံ နိဿာယ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အလသာ ကုသီတာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေတေ အလသာ၊ ပုဗ္ဗေပိ အလသာ စေဝ နိဝါသဋ္ဌာနေ စ သာလယာ သာပေက္ခာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗာရာဏသိနဒိယံ တယော မစ္ဆာ အဟေသုံ၊ ဗဟုစိန္တီ၊ အပ္ပစိန္တီ၊ မိတစိန္တီတိ တေသံ နာမာနိ. တေ အရညတော မနုဿပထံ အာဂမိံသု. တတ္ထ မိတစိန္တီ ဣတရေ ဒွေ ဧဝမာဟ ‘‘အယံ မနုဿပထော နာမ သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော၊ ကေဝဋ္ဋာ နာနပ္ပကာရာနိ ဇာလကုမိနာဒီနိ ခိပိတွာ မစ္ဆေ ဂဏှန္တိ၊ မယံ အရညမေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. ဣတရေ ဒွေ ဇနာ အလသတာယ စေဝ အာမိသဂိဒ္ဓတာယ စ ‘‘အဇ္ဇ ဂစ္ဆာမ၊ သွေ ဂစ္ဆာမာ’’တိ တယော မာသေ အတိက္ကာမေသုံ. အထ ကေဝဋ္ဋာ နဒိယံ ဇာလံ ခိပိံသု. ဗဟုစိန္တီ စ အပ္ပစိန္တီ စ ဂေါစရံ ဂဏှန္တာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တိ. တေ အတ္တနော အန္ဓဗာလတာယ ဇာလဂန္ဓံ အသလ္လက္ခေတွာ ဇာလကုစ္ဆိမေဝ ပဝိသိံသု. မိတစိန္တီ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော ဇာလဂန္ဓံ သလ္လက္ခေတွာ တေသဉ္စ ဇာလကုစ္ဆိံ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣမေသံ ကုသီတာနံ အန္ဓဗာလာနံ ဇီဝိတဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဗဟိပဿေန ဇာလကုစ္ဆိဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဇာလကုစ္ဆိံ ဖာလေတွာ နိက္ခန္တသဒိသော ဟုတွာ ဥဒကံ အာလုဠေန္တော ဇာလဿ ပုရတော ပတိတွာ ပုန ဇာလကုစ္ဆိံ ပဝိသိတွာ ပစ္ဆိမဘာဂေန ဖာလေတွာ နိက္ခန္တသဒိသော ဥဒကံ အာလုဠေန္တော ပစ္ဆိမဘာဂေ ပတိ. ကေဝဋ္ဋာ ‘‘မစ္ဆာ ဇာလံ ဖာလေတွာ ဂတာ’’တိ မညမာနာ ဇာလကောဋိယံ ဂဟေတွာ ဥက္ခိပိံသု. တေ ဒွေပိ မစ္ဆာ ဇာလတော မုစ္စိတွာ ဥဒကေ ပတိံသု. ဣတိ တေဟိ မိတစိန္တိံ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၄. ‘‘ဗဟုစိန္တီ အပ္ပစိန္တီ၊ ဥဘော ဇာလေ အဗဇ္ဈရေ၊

မိတစိန္တီ ပမောစေသိ၊ ဥဘော တတ္ထ သမာဂတာ’’တိ.

တတ္ထ ဗဟုစိန္တီတိ ဗဟုစိန္တနတာယ ဝိတက္ကဗဟုလတာယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော. ဣတရေသုပိ ဒွီသု အယမေဝ နယော. ဥဘော တတ္ထ သမာဂတာတိ မိတစိန္တိံ နိဿာယ လဒ္ဓဇီဝိတာ တတ္ထ ဥဒကေ ပုန ဥဘောပိ ဇနာ မိတစိန္တိနာ သဒ္ဓိံ သမာဂတာတိ အတ္ထော.

ဧဝံ သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ မဟလ္လကာ ဘိက္ခူ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တဒါ ဗဟုစိန္တီ စ အပ္ပစိန္တီ စ ဣမေ ဒွေ အဟေသုံ၊ မိတစိန္တီ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

မိတစိန္တီဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၁၁၅] ၅. အနုသာသိကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယာယညေ မနုသာသတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ အနုသာသိကံ ဘိက္ခုနိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာ ကိရ သာဝတ္ထိဝါသိနီ ဧကာ ကုလဓီတာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ သမဏဓမ္မေ အနနုယုတ္တာ အာမိသဂိဒ္ဓါ ဟုတွာ ယတ္ထ အညာ ဘိက္ခုနိယော န ဂစ္ဆန္တိ၊ တာဒိသေ နဂရဿ ဧကဒေသေ ပိဏ္ဍာယ စရတိ. အထဿာ မနုဿာ ပဏီတပိဏ္ဍပါတံ ဒေန္တိ. သာ ရသတဏှာယ ဗဇ္ဈိတွာ ‘‘သစေ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ အညာပိ ဘိက္ခုနိယော ပိဏ္ဍာယ စရိဿန္တိ၊ မယှံ လာဘော ပရိဟာယိဿတိ. ယထာ ဧတံ ပဒေသံ အညာ နာဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ မယာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဘိက္ခုနူပဿယံ ဂန္တွာ ‘‘အယျေ၊ အသုကဋ္ဌာနေ စဏ္ဍော ဟတ္ထီ၊ စဏ္ဍော အဿော၊ စဏ္ဍော မေဏ္ဍော၊ စဏ္ဍော ကုက္ကုရော စရတိ၊ သပရိဿယဋ္ဌာနံ၊ မာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတ္ထာ’’တိ ဘိက္ခုနိယော အနုသာသတိ. တဿာ ဝစနံ သုတွာ ဧကာ ဘိက္ခုနီပိ တံ ပဒေသံ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ န ဩလောကေသိ. တဿာ ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ တသ္မိံ ပဒေသေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တိယာ ဝေဂေနေကံ ဂေဟံ ပဝိသန္တိယာ စဏ္ဍော မေဏ္ဍကော ပဟရိတွာ ဦရုဋ္ဌိကံ ဘိန္ဒိ. မနုဿာ ဝေဂေန ဥပဓာဝိတွာ ဒွိဓာ ဘိန္နံ ဦရုဋ္ဌိကံ ဧကတော ဗန္ဓိတွာ တံ ဘိက္ခုနိံ မဉ္စေနာဒါယ ဘိက္ခုနူပဿယံ နယိံသု. ဘိက္ခုနိယော ‘‘အယံ အညာ ဘိက္ခုနိယော အနုသာသိတွာ သယံ တသ္မိံ ပဒေသေ စရန္တီ ဦရုဋ္ဌိကံ ဘိန္ဒာပေတွာ အာဂတာ’’တိ ပရိဟာသံ အကံသု. တမ္ပိ တာယ ကတကာရဏံ န စိရဿေဝ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋံ အဟောသိ.

အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကာ အနုသာသိကာ ဘိက္ခုနီ အညံ အနုသာသိတွာ သယံ တသ္မိံ ပဒေသေ စရမာနာ စဏ္ဍေန မေဏ္ဍကေန ဦရုံ ဘိန္ဒာပေသီ’’တိ တဿာ အဂုဏကထံ ကထေသုံ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသာ အညေ အနုသာသတိယေဝ၊ သယံ ပန န ဝတ္တတိ၊ နိစ္စကာလံ ဒုက္ခမေဝ အနုဘောတီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညေ သကုဏယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သကုဏဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ အနေကသကုဏသဟဿပရိဝါရော ဟိမဝန္တံ ပါဝိသိ. တဿ တတ္ထ ဝသနကာလေ ဧကာ စဏ္ဍသကုဏိကာ မဟာဝတ္တနိမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဂေါစရံ ဂဏှာတိ. သာ တတ္ထ သကဋေဟိ ပတိတာနိ ဝီဟိမုဂ္ဂဗီဇာဒီနိ လဘိတွာ ‘‘ယထာ ဣဒါနိ ဣမံ ပဒေသံ အညေ သကုဏာ နာဂစ္ဆန္တိ၊ တထာ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သကုဏသံဃဿ ဩဝါဒံ ဒေတိ ‘‘ဝတ္တနိမဟာမဂ္ဂေါ နာမ သပ္ပဋိဘယော၊ ဟတ္ထိအဿာဒယော စေဝ စဏ္ဍဂေါဏယုတ္တယာနာဒီနိ စ သဉ္စရန္တိ၊ သဟသာ ဥပ္ပတိတုမ္ပိ န သက္ကာ ဟောတိ၊ န တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. သကုဏသံဃော တဿာ ‘‘အနုသာသိကာ’’တေဝ နာမံ အကာသိ.

သာ ဧကဒိဝသံ ဝတ္တနိမဟာမဂ္ဂေ စရန္တီ အတိမဟာဝေဂေန အာဂစ္ဆန္တဿ ယာနဿ သဒ္ဒံ သုတွာ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေတွာ ‘‘ဒူရေ တာဝါ’’တိ စရတိယေဝ. အထ နံ ယာနံ ဝါတဝေဂေန သီဃမေဝ သမ္ပာပုဏိ၊ သာ ဥဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိ၊ စက္ကေန ဒွိဓာ ဆိန္ဒိတွာ ဂတာ. သကုဏဇေဋ္ဌကော သကုဏေ သမာနေန္တော တံ အဒိသွာ ‘‘အနုသာသိကာ န ဒိဿတိ၊ ဥပဓာရေထ န’’န္တိ အာဟ. သကုဏာ ဥပဓာရေန္တာ တံ မဟာမဂ္ဂေ ဒွိဓာ ဆိန္နံ ဒိသွာ သကုဏဇေဋ္ဌကဿ အာရောစေသုံ. သကုဏဇေဋ္ဌကော ‘‘သာ အညာ သကုဏိကာ ဝါရေတွာ သယံ တတ္ထ စရမာနာ ဒွိဓာ ဆိန္နာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၅. ‘‘ယာယညေ မနုသာသတိ၊ သယံ လောလုပ္ပစာရိနီ၊

သာယံ ဝိပက္ခိကာ သေတိ၊ ဟတာ စက္ကေန သာသိကာ’’တိ.

တတ္ထ ယာယညေ မနုသာသတီတိ ယကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ ယာ အညေ အနုသာသတီတိ အတ္ထော. သယံ လောလုပ္ပစာရိနီတိ အတ္တနာ လောလုပ္ပစာရိနီ သမာနာ. သာယံ ဝိပက္ခိကာ သေတီတိ သာ ဧသာ ဝိဟတပက္ခာ ဟုတွာ မဟာမဂ္ဂေ သယတိ. ဟတာ စက္ကေန သာသိကာတိ ယာနစက္ကေန ဟတာ သာသိကာ သကုဏိကာတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အနုသာသိကာ သကုဏိကာ အယံ အနုသာသိကာ ဘိက္ခုနီ အဟောသိ၊ သကုဏဇေဋ္ဌကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အနုသာသိကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၁၁၆] ၆. ဒုဗ္ဗစဇာတကဝဏ္ဏနာ

အတိကရမကရာစရိယာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ဝတ္ထု နဝကနိပါတေ ဂိဇ္ဈဇာတကေ (ဇာ. ၁.၉.၁ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. သတ္ထာ ပန တံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဘိက္ခု န တွံ ဣဒါနေဝ ဒုဗ္ဗစော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒုဗ္ဗစောယေဝ. ဒုဗ္ဗစဘာဝေနေဝ ပဏ္ဍိတာနံ ဩဝါဒံ အကရောန္တော သတ္တိပ္ပဟာရေန ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တောသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော လင်္ဃနဋကယောနိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပညဝါ ဥပါယကုသလော အဟောသိ. သော ဧကဿ လင်္ဃနကဿ သန္တိကေ သတ္တိလင်္ဃနသိပ္ပံ သိက္ခိတွာ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ သိပ္ပံ ဒဿေန္တော ဝိစရတိ. အာစရိယော ပနဿ စတုန္နံယေဝ သတ္တီနံ လင်္ဃနသိပ္ပံ ဇာနာတိ၊ န ပဉ္စန္နံ. သော ဧကဒိဝသံ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ သိပ္ပံ ဒဿေန္တော သုရာမဒမတ္တော ‘‘ပဉ္စ သတ္တိယော လင်္ဃိဿာမီ’’တိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေသိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော အာဟ ‘‘အာစရိယ၊ တွံ ပဉ္စသတ္တိလင်္ဃနသိပ္ပံ န ဇာနာသိ၊ ဧကံ သတ္တိံ ဟရ. သစေ လင်္ဃိဿသိ၊ ပဉ္စမာယ သတ္တိယာ ဝိဒ္ဓေါ မရိဿသီ’’တိ. သော သုဋ္ဌု မတ္တတာယ ‘‘တွဉှိ မယှံ ပမာဏံ န ဇာနာသီ’’တိ တဿ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ စတဿော လင်္ဃိတွာ ပဉ္စမာယ သတ္တိယာ ဒဏ္ဍကေ မဓုကပုပ္ဖံ ဝိယ အာဝုတော ပရိဒေဝမာနော နိပဇ္ဇိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ အကတွာ ဣမံ ဗျသနံ ပတ္တောသီ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၆. ‘‘အတိကရမကရာစရိယ၊ မယှမ္ပေတံ န ရုစ္စတိ၊

စတုတ္ထေ လင်္ဃယိတွာန၊ ပဉ္စမာယသိ အာဝုတော’’တိ.

တတ္ထ အတိကရမကရာစရိယာတိ အာစရိယ အဇ္ဇ တွံ အတိကရံ အကရိ၊ အတ္တနော ကရဏတော အတိရေကံ ကရဏံ အကရီတိ အတ္ထော. မယှမ္ပေတံ န ရုစ္စတီတိ မယှံ အန္တေဝါသိကဿပိ သမာနဿ ဧတံ တဝ ကရဏံ န ရုစ္စတိ၊ တေန တေ အဟံ ပဌမမေဝ ကထေသိန္တိ ဒီပေတိ. စတုတ္ထေ လင်္ဃယိတွာနာတိ စတုတ္ထေ သတ္တိထလေ အပတိတွာ အတ္တာနံ လင်္ဃယိတွာ. ပဉ္စမာယသိ အာဝုတောတိ ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ အဂ္ဂဏှန္တော ဣဒါနိ ပဉ္စမာယ သတ္တိယာ အာဝုတောသီတိ. ဣဒံ ဝတွာ အာစရိယံ သတ္တိတော အပနေတွာ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ အကာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အာစရိယော အယံ ဒုဗ္ဗစော အဟောသိ၊ အန္တေဝါသိကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဒုဗ္ဗစဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၁၁၇] ၇. တိတ္တိရဇာတကဝဏ္ဏနာ

အစ္စုဂ္ဂတာတိဗလတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောကာလိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ဝတ္ထု တေရသကနိပါတေ တက္ကာရိယဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၃.၁၀၄ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. သတ္ထာ ပန ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောကာလိကော ဣဒါနေဝ အတ္တနော ဝါစံ နိဿာယ နဋ္ဌော၊ ပုဗ္ဗေပိ နဋ္ဌောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေသိ. ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ သဗ္ဗော ဣသိဂဏော သန္နိပတိတွာ တံ ဩဝါဒါစရိယံ ကတွာ ပရိဝါရေသိ. သော ပဉ္စန္နံ ဣသိသတာနံ ဩဝါဒါစရိယော ဟုတွာ ဈာနကီဠံ ကီဠန္တော ဟိမဝန္တေ ဝသတိ. တဒါ ဧကော စေတ္ထ ပဏ္ဍုရောဂီ တာပသော ကုဌာရိံ ဂဟေတွာ ကဋ္ဌံ ဖာလေတိ. အထေကော မုခရတာပသော တဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ ‘‘ဣဓ ပဟာရံ ဒေဟိ၊ ဣဓ ပဟာရံ ဒေဟီ’’တိ တံ တာပသံ ရောသေသိ. သော ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘န ဒါနိ မေ တွံ ဒါရုဖာလနသိပ္ပံ သိက္ခာပနကာစရိယော’’တိ တိဏှံ ကုဌာရိံ ဥက္ခိပိတွာ နံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. ဗောဓိသတ္တော တဿ သရီရကိစ္စံ ကာရေသိ. တဒါ အဿမတော အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ဝမ္မိကပါဒေ ဧကော တိတ္တိရော ဝသတိ. သော သာယံ ပါတံ တသ္မိံ ဝမ္မိကမတ္ထကေ ဌတွာ မဟာဝဿိတံ ဝဿတိ. တံ သုတွာ ဧကော လုဒ္ဒကော ‘‘တိတ္တိရေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ သဒ္ဒသညာယ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ဝဓိတွာ အာဒါယ ဂတော.

ဗောဓိသတ္တော တဿ သဒ္ဒံ အသုဏန္တော ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ တိတ္တိရော ဝသတိ၊ ကိံ နု ခေါ တဿ သဒ္ဒေါ န သူယတီ’’တိ တာပသေ ပုစ္ဆိ. တေ တဿ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သော ဥဘောပိ တာနိ ကာရဏာနိ သံသန္ဒေတွာ ဣသိဂဏမဇ္ဈေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၇. ‘‘အစ္စုဂ္ဂတာတိဗလတာ၊ အတိဝေလံ ပဘာသိတာ၊

ဝါစာ ဟနတိ ဒုမ္မေဓံ၊ တိတ္တိရံ ဝါတိဝဿိတ’’န္တိ.

တတ္ထ အစ္စုဂ္ဂတာတိ အတိဥဂ္ဂတာ. အတိဗလတာတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာသနေန အတိဗလသဘာဝါ. အတိဝေလံ ပဘာသိတာတိ အတိက္ကန္တဝေလာ ပမာဏာတိက္ကမေန ဘာသိတာ. တိတ္တိရံ ဝါတိဝဿိတန္တိ ယထာ တိတ္တိရံ အတိဝဿိတံ ဟနတိ၊ တထာ ဧဝရူပါ ဝါစာ ဒုမ္မေဓံ ဗာလပုဂ္ဂလံ ဟနတီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣသိဂဏဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောကာလိကော ဣဒါနေဝ အတ္တနော ဝစနံ နိဿာယ နဋ္ဌော၊ ပုဗ္ဗေပိ နဋ္ဌောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မုခရတာပသော ကောကာလိကော အဟောသိ၊ ဣသိဂဏော ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ဂဏသတ္ထာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

တိတ္တိရဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၁၁၈] ၈. ဝဋ္ဋဇာတကဝဏ္ဏနာ

နာစိန္တယန္တော ပုရိသောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥတ္တရသေဋ္ဌိပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယံ ကိရ ဥတ္တရသေဋ္ဌိ နာမ အဟောသိ မဟာဝိဘဝေါ. တဿ ဘရိယာယ ကုစ္ဆိယံ ဧကော ပုညဝါ သတ္တော ဗြဟ္မလောကာ စဝိတွာ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝယပ္ပတ္တော အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော အဟောသိ ဗြဟ္မဝဏ္ဏီ. အထ ဧကဒိဝသံ သာဝတ္ထိယံ ကတ္တိကဆဏေ နက္ခတ္တေ ဃုဋ္ဌေ သဗ္ဗော လောကော နက္ခတ္တနိဿိတော အဟောသိ. တဿ သဟာယကာ အညေ သေဋ္ဌိပုတ္တာ သပဇာပတိကာ အဟေသုံ. ဥတ္တရသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ပန ဒီဃရတ္တံ ဗြဟ္မလောကေ ဝသိတတ္တာ ကိလေသေသု စိတ္တံ န အလ္လီယတိ. အထဿ သဟာယကာ ‘‘ဥတ္တရသေဋ္ဌိပုတ္တဿပိ ဧကံ ဣတ္ထိံ အာနေတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သမ္မ၊ ဣမသ္မိံ နဂရေ ကတ္တိကဆဏော ဃုဋ္ဌော၊ တုယှမ္ပိ ဧကံ ဣတ္ထိံ အာနေတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘န မေ အတ္ထော ဣတ္ထိယာ’’တိ စ ဝုတ္တေပိ ပုနပ္ပုနံ နိဗန္ဓိတွာ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဧကံ ဝဏ္ဏဒါသိံ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ ကတွာ တဿ ဃရံ နေတွာ ‘‘တွံ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာ’’တိ သယနိဃရံ ပေသေတွာ နိက္ခမိံသု. တံ သယနိဃရံ ပဝိဋ္ဌမ္ပိ သေဋ္ဌိပုတ္တော နေဝ ဩလောကေတိ၊ နာလပတိ. သာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဧဝံ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ ဥတ္တမဝိလာသသမ္ပန္နံ မံ နေဝ ဩလောကေတိ၊ နာလပတိ၊ ဣဒါနိ နံ အတ္တနော ဣတ္ထိကုတ္တလီလာယ ဩလောကာပေဿာမီ’’တိ ဣတ္ထိလီလံ ဒဿေန္တီ ပဟဋ္ဌာကာရေန အဂ္ဂဒန္တေ ဝိဝရိတွာ ဟသိတံ အကာသိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော ဩလောကေတွာ ဒန္တဋ္ဌိကေ နိမိတ္တံ ဂဏှိ. အထဿ အဋ္ဌိကသညာ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သကလမ္ပိ တံ သရီရံ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကာ ဝိယ ပညာယိ. သော တဿာ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆာ’’တိ ဥယျောဇေသိ.

တံ တဿ ဃရာ ဩတိဏ္ဏံ ဧကော ဣဿရော အန္တရဝီထိယံ ဒိသွာ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ အတ္တနော ဃရံ နေသိ၊ သတ္တာဟေ ဝီတိဝတ္တေ နက္ခတ္တံ ဩသိတံ. ဝဏ္ဏဒါသိယာ မာတာ ဓီတု အာဂမနံ အဒိသွာ သေဋ္ဌိပုတ္တာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကဟံ သာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ ဥတ္တရသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဃရံ ဂန္တွာ ‘‘ကဟံ သာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘တင်္ခဏညေဝ တဿာ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ ဥယျောဇေသိ’’န္တိ. အထဿာ မာတာ ရောဒန္တီ ‘‘ဓီတရံ မေ န ပဿာမိ၊ ဓီတရံ မေ သမာနေထာ’’တိ ဥတ္တရသေဋ္ဌိပုတ္တံ အာဒါယ ရညော သန္တိကံ အဂမာသိ. ရာဇာ အဋ္ဋံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ‘‘ဣမေ တေ သေဋ္ဌိပုတ္တာ ဝဏ္ဏဒါသိံ အာနေတွာ တုယှံ အဒံသူ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ သာ ကဟ’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမိ၊ တင်္ခဏညေဝ နံ ဥယျောဇေသိ’’န္တိ. ‘‘ဣဒါနိ တံ သမာနေတုံ သက္ကောသီ’’တိ? ‘‘န သက္ကောမိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ‘‘သစေ သမာနေတုံ န သက္ကောတိ၊ ရာဇာဏမဿ ကရောထာ’’တိ အာဟ. အထ နံ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘ရာဇာဏံ ကရိဿာမာ’’တိ ဂဟေတွာ ပက္ကမိံသု. ‘‘သေဋ္ဌိပုတ္တံ ကိရ ဝဏ္ဏဒါသိံ သမာနေတုံ အသက္ကောန္တံ ရာဇာ ရာဇာဏံ ကာရေတီ’’တိ သကလနဂရံ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ. မဟာဇနော ဥရေ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ကိံ နာမေတံ၊ သာမိ၊ အတ္တနော တေ အနနုစ္ဆဝိကံ လဒ္ဓ’’န္တိ ပရိဒေဝတိ. သေဋ္ဌိပိ ပုတ္တဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ပရိဒေဝန္တော ဂစ္ဆတိ.

သေဋ္ဌိပုတ္တော စိန္တေသိ ‘‘ဣဒံ မယှံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ အဂါရေ ဝသနဘာဝေန ဥပ္ပန္နံ. သစေ ဣတော မုစ္စိဿာမိ၊ မဟာဂေါတမသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. သာပိ ခေါ ဝဏ္ဏဒါသီ တံ ကောလာဟလသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံသဒ္ဒေါ နာမေသော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဝေဂေန ဩတရိတွာ ‘‘ဥဿရထ၊ ဥဿရထ၊ သာမီ၊ မံ ရာဇပုရိသာနံ ဒဋ္ဌုံ ဒေထာ’’တိ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. ရာဇပုရိသာ တံ ဒိသွာ မာတရံ ပဋိစ္ဆာပေတွာ သေဋ္ဌိပုတ္တံ မုဉ္စိတွာ ပက္ကမိံသု. သော သဟာယကပရိဝုတောဝ နဒိံ ဂန္တွာ သသီသံ နှာယိတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ ဘုတ္တပါတရာသော မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတွာ စီဝရသာဋကေ အာဒါယ မဟန္တေန ပရိဝါရေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ အဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ န စိရဿေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ.

အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ ‘‘အာဝုသော၊ ဥတ္တရသေဋ္ဌိပုတ္တော အတ္တနော ဘယေ ဥပ္ပန္နေ သာသနဿ ဂုဏံ ဇာနိတွာ ‘ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စမာနော ပဗ္ဗဇိဿာမီ’တိ စိန္တေတွာ တေန သုစိန္တိတေန မရဏမုတ္တော စေဝ၊ ပဗ္ဗဇိတော စ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ တဿ ဂုဏကထံ ကထေသုံ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥတ္တရသေဋ္ဌိပုတ္တောဝ အတ္တနော ဘယေ ဥပ္ပန္နေ ‘ဣမိနာ ဥပါယေန ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စိဿာမီ’တိ စိန္တေတွာ မရဏဘယာ မုတ္တော၊ အတီတေ ပဏ္ဍိတာပိ အတ္တနော ဘယေ ဥပ္ပန္နေ ‘ဣမိနာ ဥပါယေန ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စိဿာမာ’တိ စိန္တေတွာ မရဏဘယတော မုစ္စိံသုယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ပရိဝတ္တန္တော ဝဋ္ဋကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ ဧကော ဝဋ္ဋကလုဒ္ဒကော အရညာ ဗဟူ ဝဋ္ဋကေ အာဟရိတွာ ဂေဟေ ဌပေတွာ ဂေါစရံ ဒတွာ မူလံ ဂဟေတွာ အာဂတာဂတာနံ ဟတ္ထေ ဝဋ္ဋကေ ဝိက္ကိဏန္တော ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဗဟူဟိ ဝဋ္ဋကေဟိ သဒ္ဓိံ ဗောဓိသတ္တမ္ပိ ဂဟေတွာ အာနေသိ. ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘သစာဟံ ဣမိနာ ဒိန္နံ ဂေါစရဉ္စ ပါနီယဉ္စ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမိ၊ အယံ မံ ဂဟေတွာ အာဂတာနံ မနုဿာနံ ဒဿတိ. သစေ ပန န ပရိဘုဉ္ဇိဿာမိ၊ အဟံ မိလာယိဿာမိ၊ အထ မံ မိလာယန္တံ ဒိသွာ မနုဿာ န ဂဏှိဿန္တိ. ဧဝံ မေ သောတ္ထိ ဘဝိဿတိ၊ ဣမံ ဥပါယံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော တထာ ကရောန္တော မိလာယိတွာ အဋ္ဌိစမ္မမတ္တော အဟောသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ န ဂဏှိံသု. လုဒ္ဒကော ဗောဓိသတ္တံ ဌပေတွာ သေသေသု ဝဋ္ဋကေသု ပရိက္ခီဏေသု ပစ္ဆိံ နီဟရိတွာ ဒွါရေ ဌပေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဟတ္ထတလေ ကတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ အယံ ဝဋ္ဋကော’’တိ စိန္တေတွာ ဩလောကေတုံ အာရဒ္ဓေါ. အထဿ ပမတ္တဘာဝံ ဉတွာ ဗောဓိသတ္တော ပက္ခေ ပသာရေတွာ ဥပ္ပတိတွာ အရညမေဝ ဂတော. အညေ ဝဋ္ဋကာ တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ န ပညာယသိ၊ ကဟံ ဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘လုဒ္ဒကေန ဂဟိတောမှီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိန္တိ ကတွာ မုတ္တောသီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ဗောဓိသတ္တော ‘‘အဟံ တေန ဒိန္နံ ဂေါစရံ အဂ္ဂဟေတွာ ပါနီယံ အပိဝိတွာ ဥပါယစိန္တာယ မုတ္တော’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၈. ‘‘နာစိန္တယန္တော ပုရိသော၊ ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတိ၊

စိန္တိတဿ ဖလံ ပဿ၊ မုတ္တောသ္မိ ဝဓဗန္ဓနာ’’တိ.

တတ္ထာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ပုရိသော ဒုက္ခံ ပတွာ ‘‘ဣမိနာ နာမ ဥပါယေန ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စိဿာမီ’’တိ အစိန္တယန္တော အတ္တနော ဒုက္ခာ မောက္ခသင်္ခါတံ ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ. ဣဒါနိ ပန မယာ စိန္တိတကမ္မဿ ဖလံ ပဿ. တေနေဝ ဥပါယေန မုတ္တောသ္မိ ဝဓဗန္ဓနာ၊ မရဏတော စ ဗန္ဓနတော စ မုတ္တောသ္မိ အဟန္တိ. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနာ ကတကာရဏံ အာစိက္ခိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မရဏမုတ္တော ဝဋ္ဋကော အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝဋ္ဋဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၁၁၉] ၉. အကာလရာဝိဇာတကဝဏ္ဏနာ

အမာတာပိတရသံဝဒ္ဓေါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ အကာလရာဝိံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ကုလပုတ္တော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တံ ဝါ သိက္ခံ ဝါ န ဥဂ္ဂဏှိ. သော ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ မယာ ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ၊ ဣမသ္မိံ ကာလေ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ဣမသ္မိံ ကာလေ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဣမသ္မိံ ကာလေ သဇ္ဈာယိတဗ္ဗ’’န္တိ န ဇာနာတိ၊ ပဌမယာမေပိ မဇ္ဈိမယာမေပိ ပစ္ဆိမယာမေပိ ပဗုဒ္ဓပဗုဒ္ဓက္ခဏေယေဝ မဟာသဒ္ဒံ ကရောတိ၊ ဘိက္ခူ နိဒ္ဒံ န လဘန္တိ. ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော နာမ ဘိက္ခု ဧဝရူပေ ရတနသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တံ ဝါ သိက္ခံ ဝါ ကာလံ ဝါ အကာလံ ဝါ န ဇာနာတီ’’တိ တဿ အဂုဏကထံ ကထေသုံ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသ အကာလရာဝီ၊ ပုဗ္ဗေပိ အကာလရာဝီယေဝ၊ ကာလာကာလံ အဇာနနဘာဝေန စ ဂီဝါယ ဝဋ္ဋိတာယ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပေသု ပါရံ ဂန္တွာ ဗာရာဏသိယံ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ပဉ္စသတေ မာဏဝေ သိပ္ပံ ဝါစေတိ. တေသံ မာဏဝါနံ ဧကော ကာလရာဝီ ကုက္ကုဋော အတ္ထိ၊ တေ တဿ ဝဿိတသဒ္ဒေန ဥဋ္ဌာယ သိပ္ပံ သိက္ခန္တိ. သော ကာလမကာသိ. တေ အညံ ကုက္ကုဋံ ပရိယေသန္တာ စရန္တိ. အထေကော မာဏဝကော သုသာနဝနေ ဒါရူနိ ဥဒ္ဓရန္တော ဧကံ ကုက္ကုဋံ ဒိသွာ အာနေတွာ ပဉ္ဇရေ ဌပေတွာ ပဋိဇဂ္ဂတိ. သော သုသာနေ ဝဍ္ဎိတတ္တာ ‘‘အသုကဝေလာယ နာမ ဝဿိတဗ္ဗ’’န္တိ အဇာနန္တော ကဒါစိ အတိရတ္တိံ ဝဿတိ၊ ကဒါစိ အရုဏုဂ္ဂမနေ. မာဏဝါ တဿ အတိရတ္တိံ ဝဿိတကာလေ သိပ္ပံ သိက္ခန္တာ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ သိက္ခိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ နိဒ္ဒါယမာနာ ဂဟိတဋ္ဌာနမ္ပိ န ပဿန္တိ. အတိပဘာတေ ဝဿိတကာလေ သဇ္ဈာယဿ ဩကာသမေဝ န လဘန္တိ. မာဏဝါ ‘‘အယံ အတိရတ္တိံ ဝါ ဝဿတိ အတိပဘာတေ ဝါ၊ ဣမံ နိဿာယ အမှာကံ သိပ္ပံ န နိဋ္ဌာယိဿတီ’’တိ တံ ဂဟေတွာ ဂီဝံ ဝဋ္ဋေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ‘‘အကာလရာဝီ ကုက္ကုဋော အမှေဟိ ဃာတိတော’’တိ အာစရိယဿ ကထေသုံ. အာစရိယော ‘‘ဩဝါဒံ အဂ္ဂဟေတွာ သံဝဍ္ဎိတဘာဝေန မရဏံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၉. ‘‘အမာတာပိတရ-သံဝဒ္ဓေါ၊ အနာစေရကုလေ ဝသံ၊

နာယံ ကာလံ အကာလံ ဝါ၊ အဘိဇာနာတိ ကုက္ကုဋော’’တိ.

တတ္ထ အမာတာပိတရသံဝဒ္ဓေါတိ မာတာပိတရော နိဿာယ တေသံ ဩဝါဒံ အဂ္ဂဟေတွာ သံဝဍ္ဎော. အနာစေရကုလေ ဝသန္တိ အာစရိယကုလေပိ အဝသမာနော၊ အာစာရသိက္ခာပကံ ကဉ္စိ နိဿာယ အဝသိတတ္တာတိ အတ္ထော. နာယံ ကာလံ အကာလံ ဝါတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဝဿိတဗ္ဗံ၊ ဣမသ္မိံ န ဝဿိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ဝဿိတဗ္ဗယုတ္တကံ ကာလံ ဝါ အကာလံ ဝါ ဧသ ကုက္ကုဋော န ဇာနာတိ၊ အဇာနနဘာဝေနေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တောတိ. ဣဒံ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ဗောဓိသတ္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အကာလရာဝီ ကုက္ကုဋော အယံ ဘိက္ခု အဟောသိ၊ အန္တေဝါသိကာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အကာလရာဝိဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၁၂၀] ၁၀. ဗန္ဓနမောက္ခဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဗဒ္ဓါ တတ္ထ ဗဇ္ဈန္တီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော စိဉ္စမာဏဝိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿာ ဝတ္ထု ဒွါဒသကနိပါတေ မဟာပဒုမဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၂.၁၀၆ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိဉ္စမာဏဝိကာ ဣဒါနေဝ မံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အဗ္ဘာစိက္ခိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပုရောဟိတဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပိတု အစ္စယေန တဿေဝ ပုရောဟိတော အဟောသိ. တေန အဂ္ဂမဟေသိယာ ဝရော ဒိန္နော ဟောတိ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ယံ ဣစ္ဆသိ၊ တံ ဝဒေယျာသီ’’တိ. သာ ဧဝမာဟ ‘‘န မယှံ အညော ဝရော နာမ ဒုလ္လဘော၊ ဣတော ပန တေ ပဋ္ဌာယ အညာ ဣတ္ထီ ကိလေသဝသေန န ဩလောကေတဗ္ဗာ’’တိ. သော ပဋိက္ခိပိတွာ ပုနပ္ပုနံ နိပ္ပီဠိယမာနော တဿာ ဝစနံ အတိက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တော သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ သောဠသသု နာဋကိတ္ထိသဟဿေသု ကိလေသဝသေန ဧကိတ္ထိမ္ပိ န ဩလောကေသိ.

အထဿ ပစ္စန္တော ကုပ္ပိ၊ ပစ္စန္တေ ဌိတာ ယောဓာ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွေ တယော သင်္ဂါမေ ကတွာ ‘‘ဣတော ဥတ္တရိ မယံ န သက္ကောမာ’’တိ ရညော ပဏ္ဏံ ပေသေသုံ. ရာဇာ တတ္ထ ဂန္တုကာမော ဗလကာယံ သံဟရိတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ အဟံ ပစ္စန္တံ ဂစ္ဆာမိ၊ တတ္ထ နာနပ္ပကာရာနိ ယုဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ၊ ဇယပရာဇယောပိ အနိဗဒ္ဓေါ၊ တာဒိသေသု ဌာနေသု မာတုဂါမော ဒုပ္ပရိဟာရော၊ တွံ ဣဓေဝ နိဝတ္တာဟီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘န သက္ကာ၊ ဒေဝ၊ မယာ နိဝတ္တိတု’’န္တိ ပုနပ္ပုနံ ရညာ ပဋိက္ခိတ္တာ အာဟ ‘‘တေန ဟိ ဧကေကံ ယောဇနံ ဂန္တွာ မယှံ သုခဒုက္ခဇာနနတ္ထံ ဧကေကံ မနုဿံ ပေသေယျာထာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဗောဓိသတ္တံ နဂရေ ဌပေတွာ မဟန္တေန ဗလကာယေန နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆန္တော ယောဇနေ ယောဇနေ ဧကေကံ ပုရိသံ ‘‘အမှာကံ အာရောဂျံ အာရောစေတွာ ဒေဝိယာ သုခဒုက္ခံ ဇာနိတွာ အာဂစ္ဆာ’’တိ ပေသေသိ. သာ အာဂတာဂတံ ပုရိသံ ‘‘ရာဇာ ကိမတ္ထံ တံ ပေသေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တုမှာကံ သုခဒုက္ခဇာနနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ ဧဟီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ အသဒ္ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ. ရာဇာ ဒွတ္တိံသယောဇနမဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော ဒွတ္တိံသ ဇနေ ပေသေသိ၊ သာ သဗ္ဗေဟိပိ တေဟိ သဒ္ဓိံ တထေဝ အကာသိ.

ရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ ဇနပဒံ သမဿာသေတွာ ပုန အာဂစ္ဆန္တောပိ တထေဝ ဒွတ္တိံသ ဇနေ ပေသေသိ၊ သာ တေဟိပိ သဒ္ဓိံ တထေဝ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိယေဝ. ရာဇာ အာဂန္တွာ ဇယက္ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနေ ဌတွာ ‘‘နဂရံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတူ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ ပဏ္ဏံ ပေသေသိ. ဗောဓိသတ္တော သကလနဂရံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ ရာဇနိဝေသနံ ပဋိဇဂ္ဂါပေန္တော ဒေဝိယာ ဝသနဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. သာ ဗောဓိသတ္တဿ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ ကာယံ ဒိသွာ သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တီ ‘‘ဧဟိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သယနံ အဘိရုဟာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘မာ ဧဝံ အဝစ၊ ရာဇာပိ ဂရု၊ အကုသလမ္ပိ ဘာယာမိ၊ န သက္ကာ မယာ ဧဝံ ကာတု’’န္တိ အာဟ. ‘‘စတုသဋ္ဌိယာ ပါဒမူလိကာနံ နေဝ ရာဇာ ဂရု၊ န အကုသလံ ဘာယန္တိ. တဝေဝ ရာဇာ ဂရု၊ တွံယေဝ စ အကုသလံ ဘာယသီ’’တိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝိ၊ သစေ တေသမ္ပိ ဧဝံ ဘဝေယျ၊ န ဧဝရူပံ ကရေယျုံ’’. ‘‘အဟံ ပန ဇာနမာနော ဧဝရူပံ သာဟသိယကမ္မံ န ကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ဗဟုံ ဝိပ္ပလပသိ၊ သစေ မေ ဝစနံ န ကရောသိ၊ သီသံ တေ ဆိန္ဒာပေဿာမီ’’တိ. ‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ သီသံ၊ အတ္တဘာဝသဟဿေပိ သီသေ ဆိဇ္ဇန္တေ န သက္ကာ မယာ ဧဝရူပံ ကာတု’’န္တိ. သာ ‘‘ဟောတု၊ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ တဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ သရီရေ နခဝဠဉ္ဇံ ဒဿေတွာ တေလေန ဂတ္တာနိ အဗ္ဘဉ္ဇိတွာ ကိလိဋ္ဌဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဂိလာနာလယံ ကတွာ ဒါသိယော အာဏာပေသိ ‘ရညာ ကဟံ ဒေဝီ’တိ ဝုတ္တေ ‘ဂိလာနာ’တိ ကထေယျာထာ’’တိ.

ဗောဓိသတ္တောပိ ရညော ပဋိပထံ အဂမာသိ. ရာဇာ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပါသာဒံ အာရုယှ ဒေဝိံ အပဿန္တော ‘‘ကဟံ၊ ဒေဝီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဂိလာနာ၊ ဒေဝါ’’တိ. သောပိ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ တဿာ ပိဋ္ဌိံ ပရိမဇ္ဇန္တော ‘‘ကိံ တေ၊ ဘဒ္ဒေ၊ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သာ တုဏှီ အဟောသိ. တတိယဝါရေ ရာဇာနံ ဩလောကေတွာ ‘‘တွမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဇီဝသိ နာမ၊ မာဒိသာပိ ဣတ္ထိယော သဿာမိကာယေဝ နာမာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ ဧတံ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ? တုမှေဟိ နဂရံ ရက္ခနတ္ထာယ ဌပိတော ပုရောဟိတော ‘‘တုမှာကံ နိဝေသနံ ပဋိဇဂ္ဂါမီ’’တိ ဣဓာဂန္တွာ အတ္တနော ဝစနံ အကရောန္တိံ မံ ပဟရိတွာ အတ္တနော မနံ ပူရေတွာ ဂတောတိ. ရာဇာ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တလောဏသက္ခရာ ဝိယ ကောဓေန တဋတဋာယန္တော သိရိဂဗ္ဘာ နိက္ခမိတွာ ဒေါဝါရိကပါဒမူလိကာဒယော ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ ပုရောဟိတံ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓိတွာ ဝဇ္ဈဘာဝပ္ပတ္တံ ကတွာ နဂရာ နီဟရိတွာ အာဃာတနံ နေတွာ သီသမဿ ဆိန္ဒထာ’’တိ အာဟ. တေ ဝေဂေန ဂန္တွာ တံ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓိတွာ ဝဇ္ဈဘေရိံ စရာပေသုံ.

ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘အဒ္ဓါ တာယ ဒုဋ္ဌဒေဝိယာ ရာဇာ ပုရေတရမေဝ ပရိဘိန္နော၊ အဇ္ဇ ဒါနာဟံ အတ္တနော ဗလေနေဝ အတ္တာနံ မောစေဿာမီ’’တိ. သော တေ ပုရိသေ အာဟ ‘‘ဘော၊ တုမှေ မံ မာရေန္တာ ရညော ဒဿေတွာဝ မာရေထာ’’တိ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘အဟံ ရာဇကမ္မိကော၊ ဗဟု မေ ကမ္မံ ကတံ၊ ဗဟူနိ မဟာနိဓိဋ္ဌာနာနိ ဇာနာမိ၊ ရာဇကုဋုမ္ဗံ မယာ ဝိစာရိတံ. သစေ မံ ရညော န ဒဿေဿထ၊ ဗဟုဓနံ နဿိဿတိ၊ မယာ ရညော သာပတေယျေ အာစိက္ခိတေ ပစ္ဆာ ကာတဗ္ဗံ ကရောထာ’’တိ. တေ တံ ရညော ဒဿယိံသု. ရာဇာ တံ ဒိသွာဝ ‘‘ကသ္မာ ဘော၊ ဗြာဟ္မဏ၊ မယိ လဇ္ဇံ န အကာသိ၊ ကသ္မာ တေ ဧဝရူပံ ပါပကမ္မံ ကတ’’န္တိ အာဟ. ‘‘မဟာရာဇ၊ အဟံ သောတ္ထိယကုလေ ဇာတော၊ မယာ ကုန္ထကိပိလ္လိကမတ္တောပိ ပါဏာတိပါတော န ကတပုဗ္ဗော၊ တိဏသလာကမတ္တမ္ပိ အဒိန္နံ နာဒိန္နပုဗ္ဗံ၊ လောဘဝသေန ပရေသံ ဣတ္ထီ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာပိ န ဩလောကိတပုဗ္ဗာ၊ ဟဿဝသေနာပိ မုသာ န ဘာသိတပုဗ္ဗာ၊ ကုသဂ္ဂေနာပိ မဇ္ဇံ န ပီတပုဗ္ဗံ၊ အဟံ တုမှေသု နိရပရာဓော. သာ ပန ဗာလာ လောဘဝသေန မံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ မယာ ပဋိက္ခိတ္တာ မံ တဇ္ဇေတွာ အတ္တနာ ကတံ ပါပံ ဥတ္တာနံ ကတွာ မမ အာစိက္ခိတွာ အန္တောဂဗ္ဘံ ပဝိဋ္ဌာ. အဟံ နိရပရာဓော၊ ပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ပန အာဂတာ စတုသဋ္ဌိ ဇနာ သာပရာဓာ၊ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာယ ဝေါ ဝစနံ ကတံ၊ န ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆ၊ ဒေဝါတိ. ရာဇာ တေ စတုသဋ္ဌိ ဇနေ ဗန္ဓာပေတွာ ဒေဝိံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တယာ ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ ပါပံ ကတံ၊ န ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကတံ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ တေ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓာပေတွာ ‘‘ဣမေသံ စတုသဋ္ဌိဇနာနံ သီသာနိ ဆိန္ဒထာ’’တိ အာဏာပေသိ.

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော အာဟ – ‘‘နတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတေသံ ဒေါသော၊ ဒေဝီ အတ္တနော ရုစိံ ကာရာပေသိ. နိရပရာဓာ ဧတေ၊ တသ္မာ နေသံ ခမထ. တဿာပိ ဒေါသော နတ္ထိ၊ ဣတ္ထိယော နာမ မေထုနဓမ္မေန အတိတ္တာ. ဇာတိသဘာဝေါ ဟိ ဧသ. ဧတာသံ ခမိတဗ္ဗယုတ္တမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ဧတိဿာပိ ခမထာ’’တိ နာနပ္ပကာရေန ရာဇာနံ သညာပေတွာ တေ စတုသဋ္ဌိပိ ဇနေ တဉ္စ ဗာလံ မောစာပေတွာ သဗ္ဗေသံ ယထာသကာနိ ဌာနာနိ ဒါပေသိ. ဧဝံ တေ သဗ္ဗေ မောစေတွာ သကဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဗောဓိသတ္တော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ အန္ဓဗာလာနံ နာမ အဝတ္ထုကေန ဝစနေန အဗန္ဓိတဗ္ဗယုတ္တကာပိ ပဏ္ဍိတာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗဒ္ဓါ၊ ပဏ္ဍိတာနံ ကာရဏယုတ္တေန ဝစနေန ပစ္ဆာဗာဟံ ဗဒ္ဓါပိ မုတ္တာ. ဧဝံ ဗာလာ နာမ အဗန္ဓိတဗ္ဗယုတ္တကေပိ ဗန္ဓာပေန္တိ၊ ပဏ္ဍိတာ ဗဒ္ဓေပိ မောစေန္တီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၀. ‘‘အဗဒ္ဓါ တတ္ထ ဗဇ္ဈန္တိ၊ ယတ္ထ ဗာလာ ပဘာသရေ၊

ဗဒ္ဓါပိ တတ္ထ မုစ္စန္တိ၊ ယတ္ထ ဓီရာ ပဘာသရေ’’တိ.

တတ္ထ အဗဒ္ဓါတိ အဗန္ဓိတဗ္ဗယုတ္တာ. ပဘာသရေတိ ပဘာသန္တိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ‘‘မယာ ဣမံ ဒုက္ခံ အဂါရေ ဝသနဘာဝေန လဒ္ဓံ၊ ဣဒါနိ မေ အဂါရေန ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ မေ အနုဇာန၊ ဒေဝါ’’တိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတွာ အဿုမုခံ ဉာတိဇနံ မဟန္တဉ္စ ဝိဘဝံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒုဋ္ဌဒေဝီ စိဉ္စမာဏဝိကာ အဟောသိ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ပုရောဟိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဗန္ဓနမောက္ခဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

ဟံစိဝဂ္ဂေါ ဒွါဒသမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဂဒြဘပဉှာ အမရာ၊ သိင်္ဂါလံ မိတစိန္တိ စ၊

အနုသာသိကဒုဗ္ဗစံ၊ တိတ္တိရံ ဝဋ္ဋကံ ပုန၊

အကာလရာဝိ ဗန္ဓနန္တိ.