၁၃. ကုသနာဠိဝဂ္ဂေါ

[၁၂၁] ၁. ကုသနာဠိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကရေ သရိက္ခောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အနာထပိဏ္ဍိကဿ မိတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဟိ မိတ္တသုဟဇ္ဇဉာတိဗန္ဓဝါ ဧကတော ဟုတွာ ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ အယံ တယာ ဇာတိဂေါတ္တဓနဓညာဒီဟိ နေဝ သဒိသော၊ န ဥတ္တရိတရော၊ ကသ္မာ ဧတေန သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကရောသိ၊ မာ ကရောဟီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ နိဝါရေသုံ. အနာထပိဏ္ဍိကော ပန ‘‘မိတ္တသန္ထဝေါ နာမ ဟီနေဟိပိ သမေဟိပိ အတိရေကေဟိပိ ကတ္တဗ္ဗောယေဝါ’’တိ တေသံ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ဘောဂဂါမံ ဂစ္ဆန္တော တံ ကုဋုမ္ဗရက္ခကံ ကတွာ အဂမာသီတိ သဗ္ဗံ ကာဠကဏ္ဏိဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန အနာထပိဏ္ဍိကေန အတ္တနော ဃရေ ပဝတ္တိယာ အာရောစိတာယ သတ္ထာ ‘‘ဂဟပတိ၊ မိတ္တော နာမ ခုဒ္ဒကော နတ္ထိ၊ မိတ္တဓမ္မံ ရက္ခိတုံ သမတ္ထဘာဝေါဝေတ္ထ ပမာဏံ၊ မိတ္တော နာမ အတ္တနာ သမောပိ ဟီနောပိ သေဋ္ဌောပိ ဂဟေတဗ္ဗော. သဗ္ဗေပိ ဟေတေ အတ္တနော ပတ္တဘာရံ နိတ္ထရန္တိယေဝ၊ ဣဒါနိ တာဝ တွံ အတ္တနော နီစမိတ္တံ နိဿာယ ကုဋုမ္ဗဿ သာမိကော ဇာတော၊ ပေါရာဏာ ပန နီစမိတ္တံ နိဿာယ ဝိမာနသာမိကာ ဇာတာ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ရညော ဥယျာနေ ကုသနာဠိဂစ္ဆေ ဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တသ္မိံယေဝ စ ဥယျာနေ မင်္ဂလသိလံ နိဿာယ ဥဇုဂတက္ခန္ဓော ပရိမဏ္ဍလသာခါဝိဋပသမ္ပန္နော ရညော သန္တိကာ လဒ္ဓသမ္မာနော ရုစမင်္ဂလရုက္ခော အတ္ထိ၊ ‘‘မုခကော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ဧကော မဟေသက္ခော ဒေဝရာဇာ နိဗ္ဗတ္တိ. ဗောဓိသတ္တဿ တေန သဒ္ဓိံ မိတ္တသန္ထဝေါ အဟောသိ. တဒါ ရာဇာ ဧကသ္မိံ ဧကတ္ထမ္ဘကေ ပါသာဒေ ဝသတိ၊ တဿ သော ထမ္ဘော စလိ. အထဿ စလိတဘာဝံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ဝဍ္ဎကီ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတာ၊ မမ ဧကတ္ထမ္ဘကဿ မင်္ဂလပါသာဒဿ ထမ္ဘော စလိတော၊ ဧကံ သာရတ္ထမ္ဘံ အာဟရိတွာ တံ နိစ္စလံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ ရညော ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဒနုစ္ဆဝိကံ ရုက္ခံ ပရိယေသမာနာ အညတ္ထ အဒိသွာ ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ တံ မုခကရုက္ခံ ဒိသွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ၊ တာတာ၊ ဒိဋ္ဌော ဝေါ တဒနုစ္ဆဝိကော ရုက္ခော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒိဋ္ဌော၊ ဒေဝ၊ အပိစ တံ ဆိန္ဒိတုံ န ဝိသဟာမာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? မယဉှိ အညတ္ထ ရုက္ခံ အပဿန္တာ ဥယျာနံ ပဝိသိမှ၊ တတြပိ ဌပေတွာ မင်္ဂလရုက္ခံ အညံ န ပဿာမ. ဣတိ နံ မင်္ဂလရုက္ခတာယ ဆိန္ဒိတုံ န ဝိသဟာမာတိ. ဂစ္ဆထ၊ တံ ဆိန္ဒိတွာ ပါသာဒံ ထိရံ ကရောထ၊ မယံ အညံ မင်္ဂလရုက္ခံ ကရိဿာမာတိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဗလိကမ္မံ ဂဟေတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ‘‘သွေ ဆိန္ဒိဿာမာ’’တိ ရုက္ခဿ ဗလိကမ္မံ ကတွာ နိက္ခမိံသု.

ရုက္ခဒေဝတာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘သွေ မယှံ ဝိမာနံ နာသေဿန္တိ၊ ဒါရကေ ဂဟေတွာ ကုဟိံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ အပဿန္တီ ပုတ္တကေ ဂီဝါယ ဂဟေတွာ ပရောဒိ. တဿာ သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာ ရုက္ခဒေဝတာ အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ကာရဏံ သုတွာ သယမ္ပိ ဝဍ္ဎကီနံ ပဋိက္ကမနူပါယံ အပဿန္တိယော တံ ပရိဿဇိတွာ ရောဒိတုံ အာရဘိံသု. တသ္မိံ သမယေ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ရုက္ခဒေဝတံ ပဿိဿာမီ’’တိ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ကာရဏံ သုတွာ ‘‘ဟောတု၊ မာ စိန္တယိတ္ထ၊ အဟံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတုံ န ဒဿာမိ၊ သွေ ဝဍ္ဎကီနံ အာဂတကာလေ မမ ကာရဏံ ပဿထာ’’တိ တာ ဒေဝတာ သမဿာသေတွာ ပုနဒိဝသေ ဝဍ္ဎကီနံ အာဂတဝေလာယ ကကဏ္ဋကဝေသံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎကီနံ ပုရတော ဂန္တွာ မင်္ဂလရုက္ခဿ မူလန္တရံ ပဝိသိတွာ တံ ရုက္ခံ သုသိရံ ဝိယ ကတွာ ရုက္ခမဇ္ဈေန အဘိရုဟိတွာ ခန္ဓမတ္ထကေန နိက္ခမိတွာ သီသံ ကမ္ပယမာနော နိပဇ္ဇိ. မဟာဝဍ္ဎကီ တံ ကကဏ္ဋကံ ဒိသွာ ရုက္ခံ ဟတ္ထေန ပဟရိတွာ ‘‘သုသိရရုက္ခော ဧသော နိဿာရော၊ ဟိယျော အနုပဓာရေတွာဝ ဗလိကမ္မံ ကရိမှာ’’တိ ဧကဃနံ မဟာရုက္ခံ ဂရဟိတွာ ပက္ကာမိ. ရုက္ခဒေဝတာ ဗောဓိသတ္တံ နိဿာယ ဝိမာနဿ သာမိနီ ဇာတာ.

တဿာ ပဋိသန္ထာရတ္ထာယ သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာ ဗဟူ ဒေဝတာ သန္နိပတိံသု. ရုက္ခဒေဝတာ ‘‘ဝိမာနံ မေ လဒ္ဓ’’န္တိ တုဋ္ဌစိတ္တာ တာသံ ဒေဝတာနံ မဇ္ဈေ ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏံ ကထယမာနာ ‘‘ဘော၊ ဒေဝတာ၊ မယံ မဟေသက္ခာ ဟုတွာပိ ဒန္ဓပညတာယ ဣမံ ဥပါယံ န ဇာနိမှ၊ ကုသနာဠိဒေဝတာ ပန အတ္တနော ဉာဏသမ္ပတ္တိယာ အမှေ ဝိမာနသာမိကေ အကာသိ၊ မိတ္တော နာမ သဒိသောပိ အဓိကောပိ ဟီနောပိ ကတ္တဗ္ဗောဝ. သဗ္ဗေပိ ဟိ အတ္တနော ထာမေန သဟာယကာနံ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ နိတ္ထရိတွာ သုခေ ပတိဋ္ဌာပေန္တိယေဝါ’’တိ မိတ္တဓမ္မံ ဝဏ္ဏေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၁. ‘‘ကရေ သရိက္ခော အထ ဝါပိ သေဋ္ဌော၊ နိဟီနကော ဝါပိ ကရေယျ ဧကော၊

ကရေယျုမေတေ ဗျသနေ ဥတ္တမတ္ထံ၊ ယထာ အဟံ ကုသနာဠိ ရုစာယ’’န္တိ.

တတ္ထ ကရေ သရိက္ခောတိ ဇာတိအာဒီဟိ သဒိသောပိ မိတ္တဓမ္မံ ကရေယျ. အထ ဝါပိ သေဋ္ဌောတိ ဇာတိအာဒီဟိ အဓိကောပိ ကရေယျ. နိဟီနကော ဝါပိ ကရေယျ ဧကောတိ ဧကော ဇာတိအာဒီဟိ ဟီနောပိ မိတ္တဓမ္မံ ကရေယျ. တသ္မာ သဗ္ဗေပိ ဧတေ မိတ္တာ ကာတဗ္ဗာယေဝါတိ ဒီပေတိ. ကိံကာရဏာ? ကရေယျုမေတေ ဗျသနေ ဥတ္တမတ္ထန္တိ သဗ္ဗေပေတေ သဟာယဿ ဗျသနေ ဥပ္ပန္နေ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တဘာရံ ဝဟမာနာ ဥတ္တမတ္ထံ ကရေယျုံ၊ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခတော တံ သဟာယကံ မောစေယျုမေဝါတိ အတ္ထော. တသ္မာ ဟီနောပိ မိတ္တော ကာတဗ္ဗောယေဝ၊ ပဂေဝ ဣတရေ. တတြိဒံ ဩပမ္မံ – ယထာ အဟံ ကုသနာဠိ ရုစာယန္တိ၊ ယထာ အဟံ ရုစာယံ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာ အယဉ္စ ကုသနာဠိဒေဝတာ၊ အပ္ပေသက္ခာပိ မိတ္တသန္ထဝံ ကရိမှ၊ တတြပါဟံ မဟေသက္ခာပိ သမာနာ အတ္တနော ဥပ္ပန္နဒုက္ခံ ဗာလတာယ အနုပါယကုသလတာယ ဟရိတုံ နာသက္ခိံ၊ ဣမံ ပန အပ္ပေသက္ခမ္ပိ သမာနံ ပဏ္ဍိတဒေဝတံ နိဿာယ ဒုက္ခတော မုတ္တောမှိ. တသ္မာ အညေဟိပိ ဒုက္ခာ မုစ္စိတုကာမေဟိ သမဝိသိဋ္ဌဘာဝံ အနောလောကေတွာ ဟီနောပိ ပဏ္ဍိတော မိတ္တော ကာတဗ္ဗောတိ.

ရုစာဒေဝတာ ဣမာယ ဂါထာယ ဒေဝသံဃဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ သဒ္ဓိံ ကုသနာဠိဒေဝတာယ ယထာကမ္မံ ဂတာ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရုစာဒေဝတာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ကုသနာဠိဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကုသနာဠိဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၁၂၂] ၂. ဒုမ္မေဓဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယသံ လဒ္ဓါန ဒုမ္မေဓောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဓမ္မသဘာယဉှိ ဘိက္ခူ ‘‘အာဝုသော ဒေဝဒတ္တော၊ တထာဂတဿ ပုဏ္ဏစန္ဒသဿိရိကမုခံ အသီတာနုဗျဉ္ဇနဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တံ အာဝေဠာဝေဠာဘူတာ ယမကယမကဘူတာ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တံ ပရမသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ အတ္တဘာဝဉ္စ ဩလောကေတွာ စိတ္တံ ပသာဒေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဥသူယမေဝ ကရောတိ. ‘ဗုဒ္ဓါ နာမ ဧဝရူပေန သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန သမန္နာဂတာ’တိ ဝုစ္စမာနေ ဝဏ္ဏံ သဟိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဥသူယမေဝ ကရောတီ’’တိ ဒေဝဒတ္တဿ အဂုဏကထံ ကထယိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တော မမ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ ဥသူယံ ကရောတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အကာသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ မဂဓရဋ္ဌေ ရာဇဂဟနဂရေ ဧကသ္မိံ မဂဓရာဇေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟတ္ထိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သဗ္ဗသေတော အဟောသိ ဟေဋ္ဌာ ဝဏ္ဏိတသဒိသာယ ရူပသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတော. အထ နံ ‘‘လက္ခဏသမ္ပန္နော အယ’’န္တိ သော ရာဇာ မင်္ဂလဟတ္ထိံ အကာသိ. အထေကသ္မိံ ဆဏဒိဝသေ သကလနဂရံ ဒေဝနဂရံ ဝိယ အလင်္ကာရာပေတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ မင်္ဂလဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ မဟန္တေန ရာဇာနုဘာဝေန နဂရံ ပဒက္ခိဏံ အကာသိ. မဟာဇနော တတ္ထ တတ္ထ ဌတွာ မင်္ဂလဟတ္ထိနော ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ သရီရံ ဒိသွာ ‘‘အဟော ရူပံ၊ အဟော ဂတိ၊ အဟော လီဠာ၊ အဟော လက္ခဏသမ္ပတ္တိ၊ ဧဝရူပေါ နာမ သဗ္ဗသေတဝရဝါရဏော စက္ကဝတ္တိရညော အနုစ္ဆဝိကော’’တိ မင်္ဂလဟတ္ထိမေဝ ဝဏ္ဏေသိ.

ရာဇာ မင်္ဂလဟတ္ထိဿ ဝဏ္ဏံ သုတွာ သဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဥသူယံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ တံ ပဗ္ဗတပါဒေ ပါတေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေဿာမီ’’တိ ဟတ္ထာစရိယံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကိန္တိ ကတွာ တယာ အယံ နာဂေါ သိက္ခာပိတော’’တိ အာဟ. ‘‘သုသိက္ခာပိတော၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘န သုသိက္ခိတော၊ ဒုသိက္ခိတော’’တိ. ‘‘သုသိက္ခိတော၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ယဒိ သုသိက္ခိတော၊ သက္ခိဿသိ နံ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတမတ္ထကံ အာရောပေတု’’န္တိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဧဟီ’’တိ သယံ ဩတရိတွာ ဟတ္ထာစရိယံ အာရောပေတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ ဟတ္ထာစရိယေန ဟတ္ထိပိဋ္ဌိယံ နိသီဒိတွာဝ ဟတ္ထိမှိ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတမတ္ထကံ အာရောပိတေ သယမ္ပိ အမစ္စဂဏပရိဝုတော ပဗ္ဗတမတ္ထကံ အဘိရုဟိတွာ ဟတ္ထိံ ပပါတာဘိမုခံ ကာရေတွာ ‘‘တွံ ‘မယာ ဧသ သုသိက္ခာပိတော’တိ ဝဒေသိ၊ တီဟိယေဝ တာဝ နံ ပါဒေဟိ ဌပေဟီ’’တိ အာဟ. ဟတ္ထာစရိယော ပိဋ္ဌိယံ နိသီဒိတွာဝ ‘‘ဘော တီဟိ ပါဒေဟိ တိဋ္ဌာ’’တိ ဟတ္ထိဿ ပဏှိကာယ သညံ အဒါသိ၊ မဟာသတ္တော တထာ အကာသိ. ပုန ရာဇာ ‘‘ဒွီဟိ ပုရိမပါဒေဟိယေဝ ဌပေဟီ’’တိ အာဟ၊ မဟာသတ္တော ဒွေ ပစ္ဆိမပါဒေ ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒေဟိ အဋ္ဌာသိ. ‘‘ပစ္ဆိမပါဒေဟိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဥက္ခိပိတွာ ပစ္ဆိမပါဒေဟိ အဋ္ဌာသိ၊ ‘‘ဧကေနာ’’တိ ဝုတ္တေပိ တယော ပါဒေ ဥက္ခိပိတွာ ဧကေနေဝ အဋ္ဌာသိ. အထဿ အပတနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သစေ ပဟောသိ၊ အာကာသေ နံ ဌပေဟီ’’တိ အာဟ.

အာစရိယော စိန္တေသိ – ‘‘သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဣမိနာ သဒိသော သုသိက္ခိတော ဟတ္ထီ နာမ နတ္ထိ၊ နိဿံသယံ ပနေတံ ဧသ ပပါတေ ပါတေတွာ မာရေတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ. သော တဿ ကဏ္ဏမူလေ မန္တေသိ ‘‘တာတ၊ အယံ ရာဇာ တံ ပပါတေ ပါတေတွာ မာရေတုကာမော၊ န တွံ ဧတဿ အနုစ္ဆဝိကော. သစေ တေ အာကာသေန ဂန္တုံ ဗလံ အတ္ထိ၊ မံ ယထာနိသိန္နံယေဝ အာဒါယ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဗာရာဏသိံ ဂစ္ဆာ’’တိ. ပုညိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော မဟာသတ္တော တင်္ခဏညေဝ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. ဟတ္ထာစရိယော ‘‘မဟာရာဇ၊ အယံ ဟတ္ထီ ပုညိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော၊ န တာဒိသဿ မန္ဒပုညဿ ဒုဗ္ဗုဒ္ဓိနော အနုစ္ဆဝိကော၊ ပဏ္ဍိတဿ ပုညသမ္ပန္နဿ ရညော အနုစ္ဆဝိကော၊ တာဒိသာ နာမ မန္ဒပုညာ ဧဝရူပံ ဝါဟနံ လဘိတွာ တဿ ဂုဏံ အဇာနန္တာ တဉ္စေဝ ဝါဟနံ အဝသေသဉ္စ ယသသမ္ပတ္တိံ နာသေန္တိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ နိသိန္နောဝ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၂. ‘‘ယသံ လဒ္ဓါန ဒုမ္မေဓော၊ အနတ္ထံ စရတိ အတ္တနော၊

အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ၊ ဟိံသာယ ပဋိပဇ္ဇတီ’’တိ.

တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – မဟာရာဇ၊ တာဒိသော ဒုမ္မေဓော နိပ္ပညော ပုဂ္ဂလော ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ လဘိတွာ အတ္တနော အနတ္ထံ စရတိ. ကိံကာရဏာ? သော ဟိ ယသမဒမတ္တော ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗံ အဇာနန္တော အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ဟိံသာယ ပဋိပဇ္ဇတိ. ဟိံသာ ဝုစ္စတိ ကိလမနံ ဒုက္ခုပ္ပါဒနံ၊ တဒတ္ထာယ ဧဝ ပဋိပဇ္ဇတီတိ.

ဧဝံ ဣမာယ ဂါထာယ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ‘‘တိဋ္ဌ ဒါနိ တွ’’န္တိ ဝတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဗာရာဏသိနဂရံ ဂန္တွာ ရာဇင်္ဂဏေ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. သကလနဂရံ သင်္ခုဘိတွာ ‘‘အမှာကံ ရညော အာကာသေန သေတဝရဝါရဏော အာဂန္တွာ ရာဇင်္ဂဏေ ဌိတော’’တိ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ. ဝေဂေန ရညောပိ အာရောစေသုံ. ရာဇာ နိက္ခမိတွာ ‘‘သစေ မယှံ ဥပဘောဂတ္ထာယ အာဂတောသိ၊ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာဟီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာသိ၊ အာစရိယော ဩတရိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကုတော အာဂတောသိ၊ တာတာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ရာဇဂဟတော’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘မနာပံ တေ၊ တာတ၊ ကတံ ဣဓာဂစ္ဆန္တေနာ’’တိ တုဋ္ဌဟဋ္ဌော နဂရံ သဇ္ဇာပေတွာ ဝါရဏံ မင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ သကလရဇ္ဇံ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဧကံ ဗောဓိသတ္တဿ အဒါသိ၊ ဧကံ အာစရိယဿ၊ ဧကံ အတ္တနာ အဂ္ဂဟေသိ. ဗောဓိသတ္တဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယေဝ ပန ရညော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ဟတ္ထဂတမေဝ ဇာတံ. သော ဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂရာဇာ ဟုတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မဂဓရာဇာ ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိရာဇာ သာရိပုတ္တော၊ ဟတ္ထာစရိယော အာနန္ဒော၊ ဟတ္ထီ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဒုမ္မေဓဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၁၂၃] ၃. နင်္ဂလီသဇာတကဝဏ္ဏနာ

အသဗ္ဗတ္ထဂါမိံ ဝါစန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော လာဠုဒါယိတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ ဓမ္မံ ကထေန္တော ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣဒံ ကထေတဗ္ဗံ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣဒံ န ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ယုတ္တာယုတ္တံ န ဇာနာတိ၊ မင်္ဂလေ အဝမင်္ဂလံ ဝဒန္တော ‘‘တိရောကုဋ္ဋေသု တိဋ္ဌန္တိ၊ သန္ဓိသိင်္ဃာဋကေသု စာ’’တိ ဣဒံ အဝမင်္ဂလံ မင်္ဂလံ ကတွာ အနုမောဒနံ ကထေတိ. အဝမင်္ဂလေသု အနုမောဒနံ ကရောန္တော ‘‘ဗဟူ ဒေဝါ မနုဿာ စ၊ မင်္ဂလာနိ အစိန္တယု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဧဝရူပါနံ မင်္ဂလာနံ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ကာတုံ သမတ္ထာ ဟောထာ’’တိ ဝဒတိ. အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ‘‘အာဝုသော၊ လာဠုဒါယီ ယုတ္တာယုတ္တံ န ဇာနာတိ၊ သဗ္ဗတ္ထ အဘာသိတဗ္ဗဝါစံ ဘာသတီ’’တိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာဠုဒါယီ ဣဒါနေဝ ဒန္ဓပရိသက္ကနော ယုတ္တာယုတ္တံ န ဇာနာတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဧဝရူပေါ အဟောသိ၊ နိစ္စံ လာဠကောယေဝ ဧသော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗာရာဏသိယံ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ သိပ္ပံ ဝါစေသိ. တဒါ တေသု မာဏဝေသု ဧကော ဒန္ဓပရိသက္ကနော လာဠကော မာဏဝေါ ဓမ္မန္တေဝါသိကော ဟုတွာ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာတိ၊ ဒန္ဓဘာဝေန ပန ဥဂ္ဂဏှိတုံ န သက္ကောတိ. ဗောဓိသတ္တဿ ပန ဥပကာရော ဟောတိ၊ ဒါသော ဝိယ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောတိ. အထေကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တော သာယမာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ သယနေ နိပန္နော တံ မာဏဝံ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိပရိကမ္မာနိ ကတွာ ဂစ္ဆန္တံ အာဟ ‘‘တာတ၊ မဉ္စပါဒေ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ယာဟီ’’တိ. မာဏဝေါ ဧကံ ပါဒံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဧကဿ ဥပတ္ထမ္ဘကံ အလဘန္တော အတ္တနော ဦရုမှိ ဌပေတွာ ရတ္တိံ ခေပေသိ.

ဗောဓိသတ္တော ပစ္စူသသမယေ ဥဋ္ဌာယ တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ၊ တာတ၊ နိသိန္နောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာစရိယ၊ ဧကဿ မဉ္စပါဒဿ ဥပတ္ထမ္ဘကံ အလဘန္တော ဦရုမှိ ဌပေတွာ နိသိန္နောမှီ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော သံဝိဂ္ဂမာနသော ဟုတွာ ‘‘အယံ အတိ ဝိယ မယှံ ဥပကာရော၊ ဧတ္တကာနံ ပန မာဏဝကာနံ အန္တရေ အယမေဝ ဒန္ဓော သိပ္ပံ သိက္ခိတုံ န သက္ကောတိ၊ ကထံ နု ခေါ အဟံ ဣမံ ပဏ္ဍိတံ ကရေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အတ္ထေကော ဥပါယော၊ အဟံ ဣမံ မာဏဝံ ဒါရုအတ္ထာယ ပဏ္ဏတ္ထာယ စ ဝနံ ဂန္တွာ အာဂတံ ‘အဇ္ဇ တေ ကိံ ဒိဋ္ဌံ၊ ကိံ ကတ’န္တိ ပုစ္ဆိဿာမိ. အထ မေ ‘ဣဒံ နာမ အဇ္ဇ မယာ ဒိဋ္ဌံ၊ ဣဒံ ကတ’န္တိ အာစိက္ခိဿတိ. အထ နံ ‘တယာ ဒိဋ္ဌဉ္စ ကတဉ္စ ကီဒိသ’န္တိ ပုစ္ဆိဿာမိ၊ သော ‘ဧဝရူပံ နာမာ’တိ ဥပမာယ စ ကာရဏေန စ ကထေဿတိ. ဣတိ နံ နဝံ နဝံ ဥပမဉ္စ ကာရဏဉ္စ ကထာပေတွာ ဣမိနာ ဥပါယေန ပဏ္ဍိတံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတ မာဏဝ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဒါရုအတ္ထာယ ဝါ ပဏ္ဏတ္ထာယ ဝါ ဂတဋ္ဌာနေ ယံ တေ တတ္ထ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ ဘုတ္တံ ဝါ ပီတံ ဝါ ခါဒိတံ ဝါ ဟောတိ၊ တံ အာဂန္တွာ မယှံ အာရောစေယျာသီ’’တိ အာဟ.

သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ဧကဒိဝသံ မာဏဝေဟိ သဒ္ဓိံ ဒါရုအတ္ထာယ အရညံ ဂတော တတ္ထ သပ္ပံ ဒိသွာ အာဂန္တွာ ‘‘အာစရိယ၊ သပ္ပေါ မေ ဒိဋ္ဌော’’တိ အာရောစေသိ. ‘‘သပ္ပေါ နာမ၊ တာတ၊ ကီဒိသော ဟောတီ’’တိ? ‘‘သေယျထာပိ နင်္ဂလီသာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ မနာပါ တေ ဥပမာ အာဟဋာ၊ သပ္ပါ နာမ နင်္ဂလီသသဒိသာဝ ဟောန္တီ’’တိ. အထ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မာဏဝကေန မနာပါ ဥပမာ အာဟဋာ၊ သက္ခိဿာမိ နံ ပဏ္ဍိတံ ကာတု’’န္တိ စိန္တေသိ. မာဏဝေါ ပုန ဧကဒိဝသံ အရညေ ဟတ္ထိံ ဒိသွာ ‘‘ဟတ္ထီ မေ အာစရိယ ဒိဋ္ဌော’’တိ အာဟ. ‘‘ဟတ္ထီ နာမ၊ တာတ၊ ကီဒိသော’’တိ? ‘‘သေယျထာပိ၊ နင်္ဂလီသာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဟတ္ထိဿ သောဏ္ဍာ နင်္ဂလီသသဒိသာ ဟောန္တိ၊ ဒန္တာဒယော ဧဝရူပါ စ ဧဝရူပါ စ. အယံ ပန ဗာလတာယ ဝိဘဇိတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော သောဏ္ဍံ သန္ဓာယ ကထေသိ မညေ’’တိ တုဏှီ အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ နိမန္တနေ ဥစ္ဆုံ လဘိတွာ ‘‘အာစရိယ၊ အဇ္ဇ မယံ ဥစ္ဆု ခါဒိမှာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဥစ္ဆု နာမ ကီဒိသော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သေယျထာပိ နင်္ဂလီသာ’’တိ အာဟ. အာစရိယော ‘‘ထောကံ ပတိရူပံ ကာရဏံ ကထေသီ’’တိ တုဏှီ ဇာတော.

ပုနေကဒိဝသံ နိမန္တနေ ဧကစ္စေ မာဏဝါ ဂုဠံ ဒဓိနာ ဘုဉ္ဇိံသု၊ ဧကစ္စေ ခီရေန. သော အာဂန္တွာ ‘‘အာစရိယ၊ အဇ္ဇ မယံ ဒဓိနာ ခီရေန စ ဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဒဓိခီရံ နာမ ကီဒိသံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သေယျထာပိ နင်္ဂလီသာ’’တိ အာဟ. အာစရိယော ‘‘အယံ မာဏဝေါ ‘သပ္ပေါ နင်္ဂလီသသဒိသော’တိ ကထေန္တော တာဝ သုကထိတံ ကထေသိ၊ ‘ဟတ္ထီ နင်္ဂလီသသဒိသော’တိ ကထေန္တေနာပိ သောဏ္ဍံ သန္ဓာယ လေသေန ကထိတံ. ‘ဥစ္ဆု နင်္ဂလီသသဒိသ’န္တိ ကထနေပိ လေသော အတ္ထိ၊ ‘ဒဓိခီရာနိ ပန နိစ္စံ ပဏ္ဍရာနိ ပက္ခိတ္တဘာဇနသဏ္ဌာနာနီ’တိ ဣဓ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဥပမံ န ကထေသိ၊ န သက္ကာ ဣမံ လာဠကံ သိက္ခာပေတု’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၃. ‘‘အသဗ္ဗတ္ထဂါမိံ ဝါစံ၊ ဗာလော သဗ္ဗတ္ထ ဘာသတိ၊

နာယံ ဒဓိံ ဝေဒိ န နင်္ဂလီသံ၊ ဒဓိပ္ပယံ မညတိ နင်္ဂလီသ’’န္တိ.

တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယာ ဝါစာ ဩပမ္မဝသေန သဗ္ဗတ္ထ န ဂစ္ဆတိ၊ တံ အသဗ္ဗတ္ထဂါမိံ ဝါစံ ဗာလော ဒန္ဓပုဂ္ဂလော သဗ္ဗတ္ထ ဘာသတိ၊ ‘‘ဒဓိ နာမ ကီဒိသ’’န္တိ ပုဋ္ဌောပိ ‘‘သေယျထာပိ၊ နင်္ဂလီသာ’’တိ ဝဒတေဝ. ဧဝံ ဝဒန္တော နာယံ ဒဓိံ ဝေဒိ န နင်္ဂလီသံ. ကိံကာရဏာ? ဒဓိပ္ပယံ မညတိ နင်္ဂလီသံ၊ ယသ္မာ အယံ ဒဓိမ္ပိ နင်္ဂလီသမေဝ မညတိ. အထ ဝါ ဒဓီတိ ဒဓိမေဝ၊ ပယန္တိ ခီရံ၊ ဒဓိ စ ပယဉ္စ ဒဓိပ္ပယံ. ယသ္မာ ဒဓိခီရာနိပိ အယံ နင်္ဂလီသမေဝ မညတိ၊ ဧဒိသော စာယံ ဗာလော၊ ကိံ ဣမိနာတိ အန္တေဝါသိကာနံ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ တံ ဥယျောဇေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ လာဠကမာဏဝေါ လာဠုဒါယီ အဟောသိ၊ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

နင်္ဂလီသဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၁၂၄] ၄. အမ္ဗဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝါယမေထေဝ ပုရိသောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဝတ္တသမ္ပန္နံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ကုလပုတ္တော သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဝတ္တသမ္ပန္နော အဟောသိ၊ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တာနိ ပါနီယပရိဘောဇနီယဥပေါသထာဂါရဇန္တာဃရာဒိဝတ္တာနိ စ သာဓုကံ ကရောတိ၊ စုဒ္ဒသသု မဟာဝတ္တေသု အသီတိခန္ဓကဝတ္တေသု စ ပရိပူရကာရီယေဝ ဟောတိ၊ ဝိဟာရံ သမ္မဇ္ဇတိ၊ ပရိဝေဏံ ဝိတက္ကမာဠကံ ဝိဟာရမဂ္ဂံ သမ္မဇ္ဇတိ၊ မနုဿာနံ ပါနီယံ ဒေတိ. မနုဿာ တဿ ဝတ္တသမ္ပတ္တိယံ ပသီဒိတွာ ပဉ္စသတမတ္တာနိ ဓုဝဘတ္တာနိ အဒံသု၊ မဟာလာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. တံ နိဿာယ ဗဟူနံ ဖာသုဝိဟာရော ဇာတော. အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော နာမ ဘိက္ခု အတ္တနော ဝတ္တသမ္ပတ္တိယာ မဟန္တံ လာဘသက္ကာရံ နိဗ္ဗတ္တေသိ၊ ဧတံ ဧကံ နိဿာယ ဗဟူနံ ဖာသုဝိဟာရော ဇာတော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပါယံ ဘိက္ခု ဝတ္တသမ္ပန္နော၊ ပုဗ္ဗေပေတံ ဧကံ နိဿာယ ပဉ္စ ဣသိသတာနိ ဖလာဖလတ္ထာယ အရညံ အဂန္တွာ ဧတေနေဝ အာနီတဖလာဖလေဟိ ယာပေသု’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စသတဣသိပရိဝါရော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိဟာသိ. တဒါ ဟိမဝန္တေ စဏ္ဍော နိဒါဃော အဟောသိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ပါနီယာနိ ဆိဇ္ဇိံသု၊ တိရစ္ဆာနာ ပါနီယံ အလဘမာနာ ကိလမန္တိ. အထ တေသု တာပသေသု ဧကော တာပသော တေသံ ပိပါသဒုက္ခံ ဒိသွာ ဧကံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ဒေါဏိံ ကတွာ ပါနီယံ ဥဿိဉ္စိတွာ ဒေါဏိံ ပူရေတွာ တေသံ ပါနီယံ အဒါသိ. ဗဟူသု သန္နိပတိတွာ ပါနီယံ ပိဝန္တေသု တာပသဿ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂမနောကာသော နာဟောသိ. သော နိရာဟာရောပိ ပါနီယံ ဒေတိယေဝ. မိဂဂဏာ စိန္တေသုံ ‘‘အယံ အမှာကံ ပါနီယံ ဒေန္တော ဖလာဖလတ္ထာယ ဂန္တုံ ဩကာသံ န လဘတိ၊ နိရာဟာရတာယ အတိဝိယ ကိလမတိ၊ ဟန္ဒမယံ ကတိကံ ကရောမာ’’တိ. တေ ကတိကံ အကံသု ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ပါနီယံ ပိဝနတ္ထာယ အာဂစ္ဆန္တေန အတ္တနော ဗလာနုရူပေန ဖလာဖလံ ဂဟေတွာဝ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ ဧကေကော တိရစ္ဆာနော အတ္တနော အတ္တနော ဗလာနုရူပေန မဓုရမဓုရာနိ အမ္ဗဇမ္ဗုပနသာဒီနိဂဟေတွာဝ အာဂစ္ဆတိ. ဧကဿ အတ္ထာယ အာဘတံ ဖလာဖလံ အဍ္ဎတေယျသကဋဘာရပ္ပမာဏံ အဟောသိ. ပဉ္စသတတာပသာ တဒေဝ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. အတိရေကံ ဆဍ္ဍိယိတ္ထ.

ဗောဓိသတ္တော တံ ဒိသွာ ‘‘ဧကံ နာမ ဝတ္တသမ္ပန္နံ နိဿာယ ဧတ္တကာနံ တာပသာနံ ဖလာဖလတ္ထာယ အဂန္တွာ ယာပနံ ဥပ္ပန္နံ၊ ဝီရိယံ နာမ ကာတဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၄. ‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ဝါယာမဿ ဖလံ ပဿ၊ ဘုတ္တာ အမ္ဗာ အနီတိဟ’’န္တိ.

တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ပဏ္ဍိတော အတ္တနော ဝတ္တပူရဏာဒိကေ ကမ္မသ္မိံ ဝါယမေထေဝ၊ န ဥက္ကဏ္ဌေယျ. ကိံကာရဏာ? ဝါယာမဿ နိပ္ဖလတာယ အဘာဝတော. ဣတိ မဟာသတ္တော ‘‘ဝါယာမော နာမေသ သဖလောဝ ဟောတီ’’တိ ဣသိဂဏံ အာလပန္တော ‘‘ဝါယာမဿ ဖလံ ပဿာ’’တိ အာဟ. ကီဒိသံ? ဘုတ္တာ အမ္ဗာ အနီတိဟံ. တတ္ထ အမ္ဗာတိ ဒေသနာမတ္တံ၊ တေဟိ ပန နာနပ္ပကာရာနိ ဖလာဖလာနိ အာဘတာနိ. တေသု သမ္ပန္နတရာနံ ဥဿန္နတရာနံ ဝါ ဝသေန ‘‘အမ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယေ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဣသိသတေဟိ သယံ အရညံ အဂန္တွာ ဧကဿ အတ္ထာယ အာနီတာ အမ္ဗာ ဘုတ္တာ၊ ဣဒံ ဝါယာမဿ ဖလံ. တဉ္စ ခေါ ပန အနီတိဟံ၊ ‘‘ဣတိ အာဟ ဣတိ အာဟာ’’တိ ဧဝံ ဣတိဟီတိဟေန ဂဟေတဗ္ဗံ န ဟောတိ၊ ပစ္စက္ခမေဝ တံ ဖလံ ပဿာတိ. ဧဝံ မဟာသတ္တော ဣသိဂဏဿ ဩဝါဒံ အဒါသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဝတ္တသမ္ပန္နော တာပသော အယံ ဘိက္ခု အဟောသိ၊ ဂဏသတ္ထာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အမ္ဗဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၁၂၅] ၅. ကဋာဟကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဗဟုမ္ပိ သော ဝိကတ္ထေယျာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဝိကတ္ထကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ကထိတသဒိသမေဝ.

အတီတေ ပန ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မဟာဝိဘဝေါ သေဋ္ဌိ အဟောသိ. တဿ ဘရိယာ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ၊ ဒါသီပိဿ တံ ဒိဝသညေဝ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တေ ဧကတောဝ ဝဍ္ဎိံသု. သေဋ္ဌိပုတ္တေ လေခံ သိက္ခန္တေ ဒါသောပိဿ ဖလကံ ဝဟမာနော ဂန္တွာ တေနေဝ သဒ္ဓိံ လေခံ သိက္ခိ၊ ဂဏနံ သိက္ခိ၊ ဒွေ တယော ဝေါဟာရေ အကာသိ. သော အနုက္ကမေန ဝစနကုသလော ဝေါဟာရကုသလော ယုဝါ အဘိရူပေါ အဟောသိ၊ နာမေန ကဋာဟေကော နာမ. သော သေဋ္ဌိဃရေ ဘဏ္ဍာဂါရိကကမ္မံ ကရောန္တော စိန္တေသိ ‘‘န မံ ဣမေ သဗ္ဗကာလံ ဘဏ္ဍာဂါရိကကမ္မံ ကာရေဿန္တိ၊ ကိဉ္စိဒေဝ ဒေါသံ ဒိသွာ တာဠေတွာ ဗန္ဓိတွာ လက္ခဏေန အင်္ကေတွာ ဒါသပရိဘောဂေနပိ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တိ. ပစ္စန္တေ ခေါ ပန သေဋ္ဌိဿ သဟာယကော သေဋ္ဌိ အတ္ထိ၊ ယံနူနာဟံ သေဋ္ဌိဿ ဝစနေန လေခံ အာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘အဟံ သေဋ္ဌိပုတ္တော’တိ ဝတွာ တံ သေဋ္ဌိံ ဝဉ္စေတွာ တဿ ဓီတရံ ဂဟေတွာ သုခံ ဝသေယျ’’န္တိ. သော သယမေဝ ပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟံ အသုကံ နာမ မမ ပုတ္တံ တဝ သန္တိကံ ပဟိဏိံ၊ အာဝါဟဝိဝါဟသမ္ဗန္ဓော နာမ မယှဉ္စ တယာ၊ တုယှဉ္စ မယာ သဒ္ဓိံ ပတိရူပေါ၊ တသ္မာ တွံ ဣမဿ ဒါရကဿ အတ္တနော ဓီတရံ ဒတွာ ဧတံ တတ္ထေဝ ဝသာပေဟိ၊ အဟမ္ပိ ဩကာသံ လဘိတွာ အာဂမိဿာမီ’’တိ လိခိတွာ သေဋ္ဌိဿေဝ မုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဇေတွာ ယထာရုစိတံ ပရိဗ္ဗယဉ္စေဝ ဂန္ဓဝတ္ထာဒီနိ စ ဂဟေတွာ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ.

အထ နံ သေဋ္ဌိ ‘‘ကုတော အာဂတောသိ၊ တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဗာရာဏသိတော’’တိ. ‘‘ကဿ ပုတ္တောသီ’’တိ? ‘‘ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဿာ’’တိ. ‘‘ကေနတ္ထေနာဂတောသီ’’တိ? တသ္မိံ ခဏေ ကဋာဟကော ‘‘ဣဒံ ဒိသွာ ဇာနိဿထာ’’တိ ပဏ္ဏံ အဒါသိ. သေဋ္ဌိ ပဏ္ဏံ ဝါစေတွာ ‘‘ဣဒါနာဟံ ဇီဝါမိ နာမာ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တော ဓီတရံ ဒတွာ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တဿ ပရိဝါရော မဟန္တော အဟောသိ. သော ယာဂုခဇ္ဇကာဒီသု ဝါ ဝတ္ထဂန္ဓာဒီသု ဝါ ဥပနီတေသု ‘‘ဧဝမ္ပိ နာမ ယာဂုံ ပစန္တိ၊ ဧဝံ ခဇ္ဇကံ၊ ဧဝံ ဘတ္တံ၊ အဟော ပစ္စန္တဝါသိကာ နာမာ’’တိ ယာဂုအာဒီနိ ဂရဟတိ. ‘‘ဣမေ ပစ္စန္တဝါသိဘာဝေနေဝ အဟတသာဋကေ ဝဠဉ္ဇိတုံ န ဇာနန္တိ၊ ဂန္ဓေ ပိသိတုံ၊ ပုပ္ဖါနိ ဂန္ထိတုံ န ဇာနန္တီ’’တိ ဝတ္ထကမ္မန္တိကာဒယော ဂရဟတိ.

ဗောဓိသတ္တောပိ ဒါသံ အပဿန္တော ‘‘ကဋာဟကော န ဒိဿတိ၊ ကဟံ ဂတော၊ ပရိယေသထ န’’န္တိ သမန္တာ မနုဿေ ပယောဇေသိ. တေသု ဧကော တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ အတ္တာနံ အဇာနာပေတွာ အာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘အယုတ္တံ တေန ကတံ၊ ဂန္တွာ နံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန နိက္ခမိ. ‘‘သေဋ္ဌိ ကိရ ပစ္စန္တံ ဂစ္ဆတီ’’တိ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော ဇာတော. ကဋာဟကော ‘‘သေဋ္ဌိ ကိရ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘န သော အညေန ကာရဏေန အာဂစ္ဆိဿတိ၊ မံ နိဿာယေဝဿ အာဂမနေန ဘဝိတဗ္ဗံ. သစေ ပနာဟံ ပလာယိဿာမိ၊ ပုန အာဂန္တုံ န သက္ကာ ဘဝိဿတိ. အတ္ထိ ပနေသ ဥပါယော. မမ သာမိကဿ ပဋိပထံ ဂန္တွာ ဒါသကမ္မံ ကတွာ တမေဝ အာရာဓေဿာမီ’’တိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ပရိသမဇ္ဈေ ဧဝံ ဘာသတိ ‘‘အညေ ဗာလမနုဿာ အတ္တနော ဗာလဘာဝေန မာတာပိတူနံ ဂုဏံ အဇာနန္တာ တေသံ ဘောဇနဝေလာယ အပစိတိကမ္မံ အကတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ မယံ ပန မာတာပိတူနံ ဘောဇနကာလေ ပဋိဂ္ဂဟံ ဥပနေမ၊ ခေဠမလ္လကံ ဥပနေမ၊ ဘာဇနာနိ ဥပနေမ၊ ပါနီယမ္ပိ ဗီဇနိမ္ပိ ဂဟေတွာ ဥပတိဋ္ဌာမာ’’တိ ယာဝ သရီရဝဠဉ္ဇနကာလေ ဥဒကကလသံ အာဒါယ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနဂမနာ သဗ္ဗံ ဒါသေဟိ သာမိကာနံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ပကာသေသိ.

သော ဧဝံ ပရိသံ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပစ္စန္တသမီပံ အာဂတကာလေ သသုရံ အဝေါစ ‘‘တာတ၊ မမ ကိရ ပိတာ တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂစ္ဆတိ၊ တုမှေ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေထ၊ အဟံ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ပဋိပထံ ဂမိဿာမီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ကဋာဟကော ဗဟုံ ပဏ္ဏာကာရမာဒါယ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဏ္ဏာကာရံ အဒါသိ. ဗောဓိသတ္တောပိ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ပါတရာသကာလေ ခန္ဓာဝါရံ နိဝါသေတွာ သရီရဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ပါဝိသိ. ကဋာဟကော အတ္တနော ပရိဝါရံ နိဝတ္တေတွာ ကလသံ အာဒါယ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဥဒကကိစ္စပရိယောသာနေ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘သာမိ၊ အဟံ တုမှာကံ ယတ္တကံ ဣစ္ဆထ၊ တတ္တကံ ဓနံ ဒဿာမိ၊ မာ မေ ယသံ အန္တရဓာပယိတ္ထာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော တဿ ဝတ္တသမ္ပဒါယ ပသီဒိတွာ ‘‘မာ ဘာယိ၊ နတ္ထိ တေ မမ သန္တိကာ အန္တရာယော’’တိ သမဿာသေတွာ ပစ္စန္တနဂရံ ပါဝိသိ. မဟန္တော သက္ကာရော အဟောသိ၊ ကဋာဟကောပိဿ နိရန္တရံ ဒါသေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကရောတိ. အထ နံ ဧကာယ ဝေလာယ သုခနိသိန္နံ ပစ္စန္တသေဋ္ဌိ အာဟ ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ၊ မယာ တုမှာကံ ပဏ္ဏံ ဒိသွာဝ တုမှာကံ ပုတ္တဿ ဒါရိကာ ဒိန္နာ’’တိ ဗောဓိသတ္တော ကဋာဟကံ ပုတ္တမေဝ ကတွာ တဒနုစ္ဆဝိကံ ပိယဝစနံ ဝတွာ သေဋ္ဌိံ တောသေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ကဋာဟကဿ မုခံ ဥလ္လောကေတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ.

အထေကဒိဝသံ မဟာသတ္တော သေဋ္ဌိဓီတရံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘ဧဟိ၊ အမ္မ၊ သီသေ မေ ဦကာ ဝိစိနာဟီ’’တိ ဝတွာ တံ အာဂန္တွာ ဦကာ ဂဟေတွာ ဌိတံ ပိယဝစနံ ဝတွာ ‘‘ကထေဟိ၊ အမ္မ၊ ကစ္စိ တေ မမ ပုတ္တော သုခဒုက္ခေသု အပ္ပမတ္တော၊ ဥဘော ဇနာ သမ္မောဒမာနာ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘တာတ၊ မဟာသေဋ္ဌိ တုမှာကံ ပုတ္တဿ အညော ဒေါသော နတ္ထိ၊ ကေဝလံ အာဟာရံ ဂရဟတီ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ နိစ္စကာလမေသ ဒုက္ခသီလောဝ၊ အပိစ တေ အဟံ တဿ မုခဗန္ဓနမန္တံ ဒဿာမိ၊ တံ တွံ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ မမ ပုတ္တဿ ဘောဇနကာလေ ဂရဟန္တဿ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေနေဝ ပုရတော ဌတွာ ဝဒေယျာသီ’’တိ ဂါထံ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ကတိပါဟံ ဝသိတွာ ဗာရာဏသိမေဝ အဂမာသိ. ကဋာဟကောပိ ဗဟုံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ အာဒါယ အနုမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဗဟုဓနံ ဒတွာ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တိ. သော ဗောဓိသတ္တဿ ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ အတိရေကမာနီ အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ သေဋ္ဌိဓီတာယ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဥပနေတွာ ကဋစ္ဆုံ အာဒါယ ပရိဝိသန္တိယာ ဘတ္တံ ဂရဟိတုံ အာရဘိ. သေဋ္ဌိဓီတာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေနေဝ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၅. ‘‘ဗဟုမ္ပိ သော ဝိကတ္ထေယျ၊ အညံ ဇနပဒံ ဂတော၊

အနွာဂန္တွာန ဒူသေယျ၊ ဘုဉ္ဇ ဘောဂေ ကဋာဟကာ’’တိ.

တတ္ထ ဗဟုမ္ပိ သော ဝိကတ္ထေယျ၊ အညံ ဇနပဒံ ဂတောတိ ယော အတ္တနော ဇာတိဘူမိတော အညံ ဇနပဒံ ဂတော ဟောတိ၊ ယတ္ထဿ ဇာတိံ န ဇာနန္တိ၊ သော ဗဟုမ္ပိ ဝိကတ္ထေယျ၊ ဝမ္ဘနဝစနံ ဝဉ္စနဝစနံ ဝဒေယျ. အနွာဂန္တွာန ဒူသေယျာတိ ဣမံ တာဝ ဝါရံ သာမိကဿ ပဋိပထံ ဂန္တွာ ဒါသကိစ္စဿ ကတတ္တာ ကသာဟိ ပဟရိတွာ ပိဋ္ဌိစမ္မုပ္ပါဋနတော စ လက္ခဏာဟနနတော စ မုတ္တောသိ. သစေ အနာစာရံ ကရောသိ၊ ပုန အညသ္မိံ အာဂမနဝါရေ တဝ သာမိကော အနွာဂန္တွာန ဒူသေယျ၊ ဣမံ ဂေဟံ အနုအာဂန္တွာ ကသာဘိဃာတေဟိ စေဝ လက္ခဏာဟနနေန စ ဇာတိပ္ပကာသနေန စ တံ ဒူသေယျ ဥပဟနေယျ. တသ္မာ ဣမံ အနာစာရံ ပဟာယ ဘုဉ္ဇ ဘောဂေ ကဋာဟက၊ မာ ပစ္ဆာ အတ္တနော ဒါသဘာဝံ ပါကဋံ ကာရေတွာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသီတိ အယမေတ္ထ သေဋ္ဌိနော အဓိပ္ပါယော.

သေဋ္ဌိဓီတာ ပန ဧတမတ္ထံ အဇာနန္တီ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေန ဗျဉ္ဇနမေဝ ပယိရုဒါဟာသိ. ကဋာဟကော ‘‘အဒ္ဓါ သေဋ္ဌိနာ မမ ကုလံ အာစိက္ခိတွာ ဧတိဿာ သဗ္ဗံ ကထိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ ပုန ဘတ္တံ ဂရဟိတုံ န ဝိသဟိ၊ နိဟတမာနော ယထာလဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇိတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ကဋာဟကော ဝိကတ္ထကဘိက္ခု အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကဋာဟကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၁၂၆] ၆. အသိလက္ခဏဇာတကဝဏ္ဏနာ

တထေဝေကဿ ကလျာဏန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောသလရညော အသိလက္ခဏပါဌကံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ ကမ္မာရေဟိ ရညော အသီနံ အာဟဋကာလေ အသိံ ဥပသိင်္ဃိတွာ အသိလက္ခဏံ ဥဒါဟရတိ. သော ယေသံ ဟတ္ထတော လာဘံ လဘတိ၊ တေသံ အသိံ ‘‘လက္ခဏသမ္ပန္နော မင်္ဂလသံယုတ္တော’’တိ ဝဒတိ. ယေသံ ဟတ္ထတော လာဘံ န လဘတိ၊ တေသံ အသိံ ‘‘အဝလက္ခဏော’’တိ ဂရဟတိ. အထေကော ကမ္မာရော အသိံ ကတွာ ကောသိယံ သုခုမံ မရိစစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ရညော အသိံ အာဟရိ. ရာဇာ ဗြာဟ္မဏံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အသိံ ဝီမံသာ’’တိ အာဟ. ဗြာဟ္မဏဿ အသိံ အာကဍ္ဎိတွာ ဥပသိင်္ဃန္တဿ မရိစစုဏ္ဏာနိ နာသံ ပဝိသိတွာ ခိပိတုကာမတံ ဥပ္ပါဒေသုံ. တဿ ခိပန္တဿ နာသိကာ အသိဓာရာယ ပဋိဟတာ ဒွိဓာ ဆိဇ္ဇိ. တဿေဝံ နာသိကာယ ဆိန္နဘာဝေါ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋော ဇာတော. အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ရညော ကိရ အသိလက္ခဏပါဌကော အသိံ ဥပသိင်္ဃန္တော နာသိကံ ဆိန္ဒာပေသီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ သော ဗြာဟ္မဏော အသိံ ဥပသိင်္ဃန္တော နာသိကာဆေဒံ ပတ္တော၊ ပုဗ္ဗေပိ ပတ္တောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ တဿ အသိလက္ခဏပါဌကော ဗြာဟ္မဏော အဟောသီတိ သဗ္ဗံ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထုသဒိသမေဝ. ရာဇာ ပန တဿ ဝေဇ္ဇေ ဒတွာ နာသိကာကောဋိံ ဖာသုကံ ကာရာပေတွာ လာခါယ ပဋိနာသိကံ ကာရေတွာ ပုန တံ ဥပဋ္ဌာကမေဝ အကာသိ. ဗာရာဏသိရညော ပန ပုတ္တော နတ္ထိ၊ ဧကာ ဓီတာ စေဝ ဘာဂိနေယျော စ အဟေသုံ. သော ဥဘောပိ တေ အတ္တနော သန္တိကေယေဝ ဝဍ္ဎာပေသိ. တေ ဧကတော ဝဍ္ဎန္တာ အညမညံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ အဟေသုံ. ရာဇာပိ အမစ္စေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မယှံ ဘာဂိနေယျောပိ ဣမဿ ရဇ္ဇဿ သာမိကောဝ၊ ဓီတရံ ဧတဿေဝ ဒတွာ အဘိသေကမဿ ကရောမီ’’တိ ဝတွာ ပုန စိန္တေသိ ‘‘မယှံ ဘာဂိနေယျော သဗ္ဗထာပိ ဉာတကောယေဝ၊ ဧတဿ အညံ ရာဇဓီတရံ အာနေတွာ အဘိသေကံ ကတွာ ဓီတရံ အညဿ ရညော ဒဿာမိ၊ ဧဝံ နော ဉာတကာ ဗဟူ ဘဝိဿန္တိ၊ ဒွိန္နမ္ပိ ရဇ္ဇာနံ မယမေဝ သာမိကာ ဘဝိဿာမာ’’တိ. သော အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မန္တေတွာ ‘‘ဥဘောပေတေ ဝိသုံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဘာဂိနေယျံ အညသ္မိံ နိဝေသနေ၊ ဓီတရံ အညသ္မိံ ဝါသေသိ.

တေ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကဘာဝံ ပတ္တာ အတိဝိယ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ အဟေသုံ. ရာဇကုမာရော ‘‘ကေန နု ခေါ ဥပါယေန မာတုလဓီတရံ ရာဇဂေဟာ နီဟရာပေတုံ သက္ကာ ဘဝေယျာ’’တိ စိန္တေန္တော ‘‘အတ္ထေကော ဥပါယော’’တိ မဟာဣက္ခဏိကံ ပက္ကောသာပေတွာ တဿာ သဟဿဘဏ္ဍိကံ ဒတွာ ‘‘ကိံ မယာ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အမ္မ၊ တယိ ကရောန္တိယာ အနိပ္ဖတ္တိ နာမ နတ္ထိ၊ ကိဉ္စိဒေဝ ကာရဏံ ဝတွာ ယထာ မမ မာတုလော ရာဇာ ဓီတရံ အန္တောဂေဟာ နီဟရာပေတိ၊ တထာ ကရောဟီ’’တိ အာဟ. သာဓု၊ သာမိ၊ အဟံ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝက္ခာမိ ‘‘ဒေဝ၊ ရာဇဓီတာယ ဥပရိ ကာဠကဏ္ဏီ အတ္ထိ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တောပိ နတ္ထိ၊ အဟံ ရာဇဓီတရံ အသုကဒိဝသေ နာမ ရထံ အာရောပေတွာ ဗဟုအာဝုဓဟတ္ထေ ပုရိသေ အာဒါယ မဟန္တေန ပရိဝါရေန သုသာနံ ဂန္တွာ မဏ္ဍလပီဌိကာယ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ မတမနုဿံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဥပရိမဉ္စေ ရာဇဓီတရံ ဌပေတွာ ဂန္ဓောဒကဃဋာနံ အဋ္ဌုတ္တရသတေန နှာပေတွာ ကာဠကဏ္ဏိံ ပဝါဟေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ ရာဇဓီတရံ သုသာနံ နေဿာမိ၊ တွံ အမှာကံ တတ္ထ ဂမနဒိဝသေ အမှေဟိ ပုရေတရမေဝ ထောကံ မရိစစုဏ္ဏံ အာဒါယ အာဝုဓဟတ္ထေဟိ အတ္တနော မနုဿေဟိ ပရိဝုတော ရထံ အဘိရုယှ သုသာနံ ဂန္တွာ ရထံ သုသာနဒွါရေ ဧကပဒေသေ ဌပေတွာ အာဝုဓဟတ္ထေ မနုဿေ သုသာနဝနံ ပေသေတွာ သယံ သုသာနေ မဏ္ဍလပီဌိကံ ပသာရေတွာ မတကော ဝိယ ပဋိကုဇ္ဇော ဟုတွာ နိပဇ္ဇ. အဟံ တတ္ထ အာဂန္တွာ တဝ ဥပရိ မဉ္စကံ အတ္ထရိတွာ ရာဇဓီတရံ ဥက္ခိပိတွာ မဉ္စေ သယာပေဿာမိ၊ တွံ တသ္မိံ ခဏေ မရိစစုဏ္ဏံ နာသိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဒွေ တယော ဝါရေ ခိပေယျာသိ. တယာ ခိပိတကာလေ မယံ ရာဇဓီတရံ ပဟာယ ပလာယိဿာမ. အထ တွံ ရာဇဓီတရံ သီသံ နှာပေတွာ သယမ္ပိ သီသံ နှာယိတွာ တံ အာဒါယ အတ္တနော နိဝေသနံ ဂစ္ဆေယျာသီတိ. သော ‘‘သာဓု သုန္ဒရော ဥပါယော’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ.

သာပိ ဂန္တွာ ရညော တမတ္ထံ အာရောစေသိ၊ ရာဇာပိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ရာဇဓီတာယပိ တံ အန္တရံ အာစိက္ခိ၊ သာပိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာ နိက္ခမနဒိဝသေ ကုမာရဿ သညံ ဒတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန သုသာနံ ဂစ္ဆန္တီ အာရက္ခမနုဿာနံ ဘယဇနနတ္ထံ အာဟ – ‘‘မယာ ရာဇဓီတာယ မဉ္စေ ဌပိတကာလေ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ မတပုရိသော ခိပိဿတိ၊ ခိပိတွာ စ ဟေဋ္ဌာမဉ္စာ နိက္ခမိတွာ ယံ ပဌမံ ပဿိဿတိ၊ တမေဝ ဂဟေဿတိ၊ အပ္ပမတ္တာ ဘဝေယျာထာ’’တိ. ရာဇကုမာရော ပုရေတရံ ဂန္တွာ ဝုတ္တနယေနေဝ တတ္ထ နိပဇ္ဇိ. မဟာဣက္ခဏိကာ ရာဇဓီတရံ ဥက္ခိပိတွာ မဏ္ဍလပီဌိကာဌာနံ ဂစ္ဆန္တီ ‘‘မာ ဘာယီ’’တိ သညာပေတွာ မဉ္စေ ဌပေသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကုမာရော မရိစစုဏ္ဏံ နာသာယ ပက္ခိပိတွာ ခိပိ. တေန ခိပိတမတ္တေယေဝ မဟာဣက္ခဏိကာ ရာဇဓီတရံ ပဟာယ မဟာရဝံ ရဝမာနာ သဗ္ဗပဌမံ ပလာယိ၊ တဿာ ပလာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧကောပိ ဌာတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ၊ ဂဟိတဂဟိတာနိ အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ သဗ္ဗေ ပလာယိံသု. ကုမာရော ယထာသမ္မန္တိတံ သဗ္ဗံ ကတွာ ရာဇဓီတရံ အာဒါယ အတ္တနော နိဝေသနံ အဂမာသိ.

ဣက္ခဏိကာ ဂန္တွာ တံ ကာရဏံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘ပကတိယာပိ သာ မယာ တဿေဝတ္ထာယ ပုဋ္ဌာ၊ ပါယာသေ ဆဍ္ဍိတသပ္ပိ ဝိယ ဇာတ’’န္တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အပရဘာဂေ ဘာဂိနေယျဿ ရဇ္ဇံ ဒတွာ ဓီတရံ မဟာဒေဝိံ ကာရေသိ. သော တာယ သဒ္ဓိံ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသမာနော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သောပိ အသိလက္ခဏပါဌကော တဿေဝ ဥပဋ္ဌာကော အဟောသိ. တဿေကဒိဝသံ ရာဇူပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ပဋိသူရိယံ ဌတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တဿ လာခါ ဝိလီယိ၊ ပဋိနာသိကာ ဘူမိယံ ပတိ. သော လဇ္ဇာယ အဓောမုခေါ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ရာဇာ ပရိဟသန္တော ‘‘အာစရိယ၊ မာ စိန္တယိတ္ထ၊ ခိပိတံ နာမ ဧကဿ ကလျာဏံ ဟောတိ၊ ဧကဿ ပါပကံ. တုမှေဟိ ခိပိတေန နာသိကာ ဆိဇ္ဇီယိတ္ထ၊ မယံ ပန ခိပန္တာ မာတုလဓီတရံ လဘိတွာ ရဇ္ဇံ ပါပုဏိမှာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၆. ‘‘တထေဝေကဿ ကလျာဏံ၊ တထေဝေကဿ ပါပကံ၊

တသ္မာ သဗ္ဗံ န ကလျာဏံ၊ သဗ္ဗံ ဝါပိ န ပါပက’’န္တိ.

တတ္ထ တထေဝေကဿာတိ တဒေဝေကဿ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော.

ဣတိ သော ဣမာယ ဂါထာယ တံ ကာရဏံ အာဟရိတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမာယ ဒေသနာယ လောကသမ္မတာနံ ကလျာဏပါပကာနံ အနေကံသိကဘာဝံ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အသိလက္ခဏပါဌကောဝ ဧတရဟိ အသိလက္ခဏပါဌကော၊ ဘာဂိနေယျရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အသိလက္ခဏဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၁၂၇] ၇. ကလဏ္ဍုကဇာတကဝဏ္ဏနာ

တေ ဒေသာ တာနိ ဝတ္ထူနီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဝိကတ္ထကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တတ္ထ ဒွေပိ ဝတ္ထူနိ ကဋာဟကဇာတကသဒိသာနေဝ.

ဣဓ ပနေသ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိနော ဒါသော ကလဏ္ဍုကော နာမ အဟောသိ. တဿ ပလာယိတွာ ပစ္စန္တဝါသိသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ ဂဟေတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဝသနကာလေ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပရိယေသာပေတွာပိ တဿ ဂတဋ္ဌာနံ အဇာနန္တော ‘‘ဂစ္ဆ၊ ကလဏ္ဍုကံ ပရိယေသာ’’တိ အတ္တနာ ပုဋ္ဌံ သုကပေါတကံ ပေသေသိ. သုကပေါတကော ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တော တံ နဂရံ ပါပုဏိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ကလဏ္ဍုကော နဒီကီဠံ ကီဠိတုကာမော ဗဟုံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဉ္စေဝ ခါဒနီယဘောဇနီယာနိ စ ဂါဟာပေတွာ နဒိံ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိဓီတာယ သဒ္ဓိံ နာဝံ အာရုယှ ဥဒကေ ကီဠတိ. တသ္မိဉ္စ ပဒေသေ နဒီကီဠံ ကီဠန္တာ ဣဿရဇာတိကာ တိခိဏဘေသဇ္ဇပရိဘာဝိတံ ခီရံ ပိဝန္တိ၊ တေန တေသံ ဒိဝသဘာဂမ္ပိ ဥဒကေ ကီဠန္တာနံ သီတံ န ဗာဓတိ. အယံ ပန ကလဏ္ဍုကော ခီရဂဏ္ဍူသံ ဂဟေတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ တံ ခီရံ နုဋ္ဌုဘတိ. နုဋ္ဌုဘန္တောပိ ဥဒကေ အနုဋ္ဌုဘိတွာ သေဋ္ဌိဓီတာယ သီသေ နုဋ္ဌုဘတိ. သုကပေါတကောပိ နဒီတီရံ ဂန္တွာ ဧကိဿာ ဥဒုမ္ဗရသာခါယ နိသီဒိတွာ ဩလောကေတွာ ကလဏ္ဍုကံ သဉ္ဇာနိတွာ သေဋ္ဌိဓီတာယ သီသေ နုဋ္ဌုဘန္တံ ဒိသွာ ‘‘အရေ၊ ကလဏ္ဍုက ဒါသ၊ အတ္တနော ဇာတိဉ္စ ဝသနဋ္ဌာနဉ္စ အနုဿရ၊ ခီရဂဏ္ဍူသံ ဂဟေတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဇာတိသမ္ပန္နာယ သုခသံဝဍ္ဎာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ သီသေ မာ နုဋ္ဌုဘိ၊ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၇. ‘‘တေ ဒေသာ တာနိ ဝတ္ထူနိ၊ အဟဉ္စ ဝနဂေါစရော၊

အနုဝိစ္စ ခေါ တံ ဂဏှေယျုံ၊ ပိဝ ခီရံ ကလဏ္ဍုကာ’’တိ.

တတ္ထ တေ ဒေသာ တာနိ ဝတ္ထူနီတိ မာတုကုစ္ဆိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော – ယတ္ထ တေ ဝသိတံ၊ န တေ ခတ္တိယဓီတာဒီနံ ကုစ္ဆိဒေသာ. ယတ္ထ ဝါသိ ပတိဋ္ဌိတော၊ န တာနိ ခတ္တိယဓီတာဒီနံ ကုစ္ဆိဝတ္ထူနိ. အထ ခေါ ဒါသိကုစ္ဆိယံ တွံ ဝသိ စေဝ ပတိဋ္ဌိတော စာတိ. အဟဉ္စ ဝနဂေါစရောတိ တိရစ္ဆာနဘူတောပိ ဧတမတ္ထံ ဇာနာမီတိ ဒီပေတိ. အနုဝိစ္စ ခေါ တံ ဂဏှေယျုန္တိ ဧဝံ အနာစာရံ စရမာနံ မယာ ဂန္တွာ အာရောစိတေ အနုဝိစ္စ ဇာနိတွာ တဝ သာမိကာ တာဠေတွာ စေဝ လက္ခဏာဟတဉ္စ ကတွာ တံ ဂဏှေယျုံ၊ ဂဟေတွာ ဂမိဿန္တိ၊ တသ္မာ အတ္တနော ပမာဏံ ဉတွာ သေဋ္ဌိဓီတာယ သီသေ အနုဋ္ဌုဘိတွာ ပိဝ ခီရံ. ကလဏ္ဍုကာတိ တံ နာမေနာလပတိ.

ကလဏ္ဍုကောပိ သုဝပေါတကံ သဉ္ဇာနိတွာ ‘‘မံ ပါကဋံ ကရေယျာ’’တိ ဘယေန ‘‘ဧဟိ၊ သာမိ၊ ကဒါ အာဂတောသီ’’တိ အာဟ. သုကော ‘‘န ဧသ မံ ဟိတကာမတာယ ပက္ကောသတိ၊ ဂီဝံ ပန မေ ဝဋ္ဋေတွာ မာရေတုကာမော’’တိ ဉတွာဝ ‘‘န မေ တယာ အတ္ထော’’တိ တတော ဥပ္ပတိတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ယထာဒိဋ္ဌံ သေဋ္ဌိနော ဝိတ္ထာရေန ကထေသိ. သေဋ္ဌိ ‘‘အယုတ္တံ တေန ကတ’’န္တိ ဝတွာ ဂန္တွာ တဿ အာဏံ ကာရေတွာ ဗာရာဏသိမေဝ နံ အာနေတွာ ဒါသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကလဏ္ဍုကော အယံ ဘိက္ခု အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကလဏ္ဍုကဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၁၂၈] ၈. ဗိဠာရဝတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော ဝေ ဓမ္မံ ဓဇံ ကတွာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကုဟကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ဟိ သတ္ထာ တဿ ကုဟကဘာဝေ အာရောစိတေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ကုဟကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မူသိကယောနိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝုဍ္ဎိမနွာယ မဟာသရီရော သူကရစ္ဆာပကသဒိသော ဟုတွာ အနေကသတမူသိကာဟိ ပရိဝုတော အရညေ ဝိဟရတိ. အထေကော သိင်္ဂါလော ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တော တံ မူသိကယူထံ ဒိသွာ ‘‘ဣမာ မူသိကာ ဝဉ္စေတွာ ခါဒိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ မူသိကာနံ အာသယဿ အဝိဒူရေ သူရိယာဘိမုခေါ ဝါတံ ပိဝန္တော ဧကေန ပါဒေန အဋ္ဌာသိ. ဗောဓိသတ္တော ဂေါစရာယ စရမာနော တံ ဒိသွာ ‘‘သီလဝါ ဧသော ဘဝိဿတီ’’တိ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ၊ တွံ ကော နာမော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဓမ္မိကော နာမာ’’တိ. ‘‘စတ္တာရော ပါဒေ ဘူမိယံ အဌပေတွာ ကသ္မာ ဧကေနေဝ ဌိတောသီ’’တိ. ‘‘မယိ စတ္တာရော ပါဒေ ပထဝိယံ ဌပေန္တေ ပထဝီ ဝဟိတုံ န သက္ကောတိ၊ တသ္မာ ဧကေနေဝ တိဋ္ဌာမီ’’တိ. ‘‘မုခံ ဝိဝရိတွာ ကသ္မာ ဌိတောသီ’’တိ? ‘‘မယံ အညံ န ဘက္ခယာမ၊ ဝါတမေဝ ဘက္ခယာမာ’’တိ. ‘‘အထ ကသ္မာ သူရိယာဘိမုခေါ တိဋ္ဌသီ’’တိ? ‘‘သူရိယံ နမဿာမီ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘သီလဝါ ဧသော ဘဝိဿတီ’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ မူသိကဂဏေန သဒ္ဓိံ သာယံ ပါတံ တဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ.

အထဿ ဥပဋ္ဌာနံ ကတွာ ဂမနကာလေ သိင်္ဂါလော သဗ္ဗပစ္ဆိမံ မူသိကံ ဂဟေတွာ မံသံ ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရိတွာ မုခံ ပုဉ္ဆိတွာ တိဋ္ဌတိ. အနုပုဗ္ဗေန မူသိကဂဏော တနုကော ဇာတော. မူသိကာ ‘‘ပုဗ္ဗေ အမှာကံ အယံ အာသယော နပ္ပဟောတိ၊ နိရန္တရာ တိဋ္ဌာမ. ဣဒါနိ သိထိလာ၊ ဧဝမ္ပိ အာသယော န ပူရတေဝ၊ ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ဗောဓိသတ္တဿ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကေန နု ခေါ ကာရဏေန မုသိကာ တနုတ္တံ ဂတာ’’တိ စိန္တေန္တော သိင်္ဂါလေ အာသင်္ကံ ဌပေတွာ ‘‘ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ ဥပဋ္ဌာနကာလေ သေသမူသိကာ ပုရတော ကတွာ သယံ ပစ္ဆတော အဟောသိ. သိင်္ဂါလော တဿ ဥပရိ ပက္ခန္ဒိ၊ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဂဟဏတ္ထာယ တံ ပက္ခန္ဒန္တံ ဒိသွာ နိဝတ္တိတွာ ‘‘ဘော သိင်္ဂါလ၊ ဣဒံ တေ ဝတသမာဒါနံ န ဓမ္မသုဓမ္မတာယ၊ ပရေသံ ပန ဝိဟိံသနတ္ထာယ ဓမ္မံ ဓဇံ ကတွာ စရသီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၈. ‘‘ယော ဝေ ဓမ္မံ ဓဇံ ကတွာ၊ နိဂူဠှော ပါပမာစရေ၊

ဝိဿာသယိတွာ ဘူတာနိ၊ ဗိဠာရံ နာမ တံ ဝတ’’န္တိ.

တတ္ထ ယော ဝေတိ ခတ္တိယာဒီသု ယော ကောစိဒေဝ. ဓမ္မံ ဓဇံ ကတွာတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ ဓဇံ ကရိတွာ၊ ကူဋံ ကရောန္တော ဝိယ ဥဿာပေတွာ ဒဿေန္တောတိ အတ္ထော. ဝိဿာသယိတွာတိ ‘‘သီလဝါ အယ’’န္တိ သညာယ သဉ္ဇာတဝိဿာသာနိ ကတွာ. ဗိဠာရံ နာမ တံ ဝတန္တိ တံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဓဇံ ကတွာ ရဟော ပါပါနိ ကရောန္တဿ ဝတံ ကေရာဋိကဝတံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော.

မူသိကရာဇာ ကထေန္တောဝ ဥပ္ပတိတွာ တဿ ဂီဝါယံ ပတိတွာ ဟနုကဿ ဟေဋ္ဌာ အန္တောဂလနာဠိယံ ဍံသိတွာ ဂလနာဠိံ ဖာလေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. မူသိကဂဏော နိဝတ္တိတွာ သိင်္ဂါလံ ‘‘မုရု မုရူ’’တိ ခါဒိတွာ အဂမာသိ. ပဌမာဂတာဝ ကိရဿ မံသံ လဘိံသု၊ ပစ္ဆာ အာဂတာ န လဘိံသု. တတော ပဋ္ဌာယ မူသိကဂဏော နိဗ္ဘယော ဇာတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော ကုဟကဘိက္ခု အဟောသိ၊ မူသိကရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဗိဠာရဝတဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၁၂၉] ၉. အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

နာယံ သိခါ ပုညဟေတူတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကုဟကညေဝ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

အတီတသ္မိဉှိ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မူသိကရာဇာ ဟုတွာ အရညေ ဝသတိ. အထေကော သိင်္ဂါလော ဒဝဍာဟေ ဥဋ္ဌိတေ ပလာယိတုံ အသက္ကောန္တော ဧကသ္မိံ ရုက္ခေ သီသံ အာဟစ္စ အဋ္ဌာသိ. တဿ သကလသရီရေ လောမာနိ ဈာယိံသု၊ ရုက္ခံ အာဟစ္စ ဌိတဋ္ဌာနေ ပန မတ္ထကေ စူဠာ ဝိယ ထောကာနိ လောမာနိ အဋ္ဌံသု. သော ဧကဒိဝသံ သောဏ္ဍိယံ ပါနီယံ ပိဝန္တော ဆာယံ ဩလောကေန္တော စူဠံ ဒိသွာ ‘‘ဥပ္ပန္နံ ဒါနိ မေ ဘဏ္ဍမူလ’’န္တိ အရညေ ဝိစရန္တော တံ မူသိကာဒရိံ ဒိသွာ ‘‘ဣမာ မူသိကာ ဝဉ္စေတွာ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဝိဒူရေ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ဂေါစရာယ စရန္တော ဒိသွာ ‘‘သီလဝါ အယ’’န္တိ သညာယ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တွံ ကိန္နာမောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇော နာမာ’’တိ. ‘‘အထ ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ ရက္ခနတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘ကိန္တိ ကတွာ အမှေ ရက္ခိဿသီ’’တိ? ‘‘အဟံ အင်္ဂုဋ္ဌဂဏနံ နာမ ဇာနာမိ၊ တုမှာကံ ပါတောဝ နိက္ခမိတွာ ဂေါစရာယ ဂမနကာလေ ‘ဧတ္တကာ’တိ ဂဏေတွာ ပစ္စာဂမနကာလေပိ ဂဏေဿာမိ၊ ဧဝံ သာယံ ပါတံ ဂဏေန္တော ရက္ခိဿာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ရက္ခ မာတုလာ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ နိက္ခမနကာလေ ‘‘ဧကော ဒွေ တယော’’တိ ဂဏေတွာ ပစ္စာဂမနကာလေပိ တထေဝ ဂဏေတွာ သဗ္ဗပစ္ဆိမံ ဂဟေတွာ ခါဒတိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

ဣဓ ပန မူသိကရာဇာ နိဝတ္တိတွာ ဌိတော ‘‘ဘော အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇ၊ နာယံ တဝ ဓမ္မသုဓမ္မတာယ မတ္ထကေ စူဠာ ဌပိတာ၊ ကုစ္ဆိကာရဏာ ပန ဌပိတာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၉. ‘‘နာယံ သိခါ ပုညဟေတု၊ ဃာသဟေတု အယံ သိခါ၊

နာဂုဋ္ဌိဂဏနံ ယာတိ၊ အလံ တေ ဟောတု အဂ္ဂိကာ’’တိ.

တတ္ထ နာဂုဋ္ဌိဂဏနံ ယာတီတိ ‘‘အင်္ဂုဋ္ဌိဂဏနာ’’တိ အင်္ဂုဋ္ဌဂဏနာ ဝုစ္စတိ၊ အယံ မူသိကဂဏော အင်္ဂုဋ္ဌဂဏနံ န ဂစ္ဆတိ န ဥပေတိ န ပူရေတိ၊ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အလံ တေ ဟောတု အဂ္ဂိကာတိ သိင်္ဂါလံ နာမေန အာလပန္တော အာဟ. ဧတ္တာဝတာ တေ အလံ ဟောတု၊ န ဣတော ပရံ မူသိကေ ခါဒိဿသိ. အမှေဟိ ဝါ တယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသော အလံ ဟောတု၊ န မယံ ဣဒါနိ တယာ သဒ္ဓိံ ဝသိဿာမာတိပိ အတ္ထော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော အယံ ဘိက္ခု အဟောသိ၊ မူသိကရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၁၃၀] ၁၀. ကောသိယဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယထာ ဝါစာ စ ဘုဉ္ဇဿူတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ သာဝတ္ထိယံ မာတုဂါမံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာ ကိရေကဿ သဒ္ဓါသမ္ပန္နဿ ဥပါသကဗြာဟ္မဏဿ ဗြာဟ္မဏီ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ ရတ္တိံ အတိစရိတွာ ဒိဝါ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အကတွာ ဂိလာနာလယံ ဒဿေတွာ နိတ္ထုနမာနာ နိပဇ္ဇတိ. အထ နံ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကိံ တေ ဘဒ္ဒေ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဝါတာ မေ ဝိဇ္ဈန္တီ’’တိ. ‘‘အထ ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘သိနိဒ္ဓမဓုရာနိ ပဏီတပဏီတာနိ ယာဂုဘတ္တတေလာဒီနီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏော ယံ ယံ သာ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ အာဟရိတွာ ဒေတိ၊ ဒါသော ဝိယ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောတိ. သာ ပန ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟံ ပဝိဋ္ဌကာလေ နိပဇ္ဇတိ၊ ဗဟိ နိက္ခန္တကာလေ ဇာရေဟိ သဒ္ဓိံ ဝီတိနာမေတိ.

အထ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဣမိဿာ သရီရေ ဝိဇ္ဈနဝါတာနံ ပရိယန္တော န ပညာယတီ’’တိ ဧကဒိဝသံ ဂန္ဓမာလာဒီနိ အာဒါယ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ‘‘ကိံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ န ပညာယသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘန္တေ၊ ဗြာဟ္မဏိယာ ကိရ မေ သရီရေ ဝါတာ ဝိဇ္ဈန္တိ၊ သွာဟံ တဿာ သပ္ပိတေလာဒီနိ စေဝ ပဏီတပဏီတဘောဇနာနိ စ ပရိယေသာမိ၊ သရီရမဿာ ဃနံ ဝိပ္ပသန္နစ္ဆဝိဝဏ္ဏံ ဇာတံ၊ ဝါတရောဂဿ ပန ပရိယန္တော န ပညာယတိ. အဟံ တံ ပဋိဇဂ္ဂန္တောဝ ဣဓာဂမနဿ ဩကာသံ န လဘာမီ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပါပဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ ‘ဧဝံ နိပန္နဿ မာတုဂါမဿ ရောဂေ အဝူပသမန္တေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဘေသဇ္ဇံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ပုဗ္ဗေပိ တေ ပဏ္ဍိတေဟိ ကထိတံ၊ ဘဝသင်္ခေပဂတတ္တာ ပန န သလ္လက္ခေသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗာရာဏသိယံ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အဟောသိ. ဧကသတရာဇဓာနီသု ခတ္တိယကုမာရာ စ ဗြာဟ္မဏကုမာရာ စ ယေဘုယျေန တဿေဝ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ. အထေကော ဇနပဒဝါသီ ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကေ တယော ဝေဒေ အဋ္ဌာရသ စ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗာရာဏသိယံယေဝ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ အာဂစ္ဆတိ. တဿ ဗြာဟ္မဏီ ဒုဿီလာ အဟောသိ ပါပဓမ္မာတိ သဗ္ဗံ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထုသဒိသမေဝ.

ဗောဓိသတ္တော ပန ‘‘ဣမိနာ ကာရဏေန ဩဝါဒဂဟဏာယ ဩကာသံ န လဘာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာ မာဏဝိကာ ဣမံ ဝဉ္စေတွာ နိပဇ္ဇတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘တဿာ ရောဂါနုစ္ဆဝိကံ ဘေသဇ္ဇံ အာစိက္ခိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ ‘‘တာတ၊ တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ တဿာ သပ္ပိခီရရသာဒီနိ မာ အဒါသိ၊ ဂေါမုတ္တေ ပန ပဉ္စပဏ္ဏာနိ ဖလာဒီနိ စ ပက္ခိပိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ နဝတမ္ဗလောဟဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ လောဟဂန္ဓံ ဂါဟာပေတွာ ရဇ္ဇုံ ဝါ ယောတ္တံ ဝါ ရုက္ခံ ဝါ လတံ ဝါ ဂဟေတွာ ‘ဣဒံ တေ ရောဂဿ အနုစ္ဆဝိကဘေသဇ္ဇံ၊ ဣဒံ ဝါ ပိဝ၊ ဥဋ္ဌာယ ဝါ တယာ ဘုတ္တဘတ္တဿ အနုစ္ဆဝိကံ ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထံ ဝဒေယျာသိ. ‘‘သစေ ဘေသဇ္ဇံ န ပိဝတိ၊ အထ နံ ရဇ္ဇုယာ ဝါ ယောတ္တေန ဝါ ရုက္ခေန ဝါ လတာယ ဝါ ကတိစိ ပဟာရေ ပဟရိတွာ ကေသေသု ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတွာ ကပ္ပရေန ပေါထေယျာသိ၊ သာ တင်္ခဏညေဝ ဥဋ္ဌာယ ကမ္မံ ကရိဿတီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဣမံ ဘေသဇ္ဇံ ပိဝါ’’တိ အာဟ. ‘‘ကေန တေ ဣဒံ အာစိက္ခိတ’’န္တိ? ‘‘အာစရိယေန၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ. ‘‘အပနေဟိ တံ၊ န ပိဝိဿာမီ’’တိ. မာဏဝေါ ‘‘န တွံ အတ္တနော ရုစိယာ ပိဝိဿသီ’’တိ ရဇ္ဇုံ ဂဟေတွာ ‘‘အတ္တနော ရောဂဿ အနုစ္ဆဝိကံ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ ပိဝ၊ ယာဂုဘတ္တာနုစ္ဆဝိကံ ကမ္မံ ဝါ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၀. ‘‘ယထာဝါစာ စ ဘုဉ္ဇဿု၊ ယထာဘုတ္တဉ္စ ဗျာဟရ၊

ဥဘယံ တေ န သမေတိ၊ ဝါစာ ဘုတ္တဉ္စ ကောသိယေ’’တိ.

တတ္ထ ယထာဝါစာ စ ဘုဉ္ဇဿူတိ ယထာ တေ ဝါစာ၊ တထာ ဘုဉ္ဇဿု၊ ‘‘ဝါတာ မေ ဝိဇ္ဈန္တီ’’တိ ဝါစာယ အနုစ္ဆဝိကမေဝ ကတွာ ဘုဉ္ဇဿူတိ အတ္ထော. ‘‘ယထာဝါစံ ဝါ’’တိပိ ပါဌော ယုဇ္ဇတိ၊ ‘‘ယထာဝါစာယာ’’တိပိ ပဌန္တိ၊ သဗ္ဗတ္ထ အယမေဝ အတ္ထော. ယထာဘုတ္တဉ္စ ဗျာဟရာတိ ယံ ယထာ တေ ဘုတ္တံ၊ တဿ အနုစ္ဆဝိကမေဝ ဗျာဟရ၊ ‘‘အရောဂမှီ’’တိ ဝတွာ ဂေဟေ ကတ္တဗ္ဗံ ကရောသီတိ အတ္ထော. ‘‘ယထာဘူတဉ္စာ’’တိပိ ပါဌော၊ အထ ဝါ အရောဂမှီတိ ယထာဘူတမေဝ ဝတွာ ကမ္မံ ကရောဟီတိ အတ္ထော. ဥဘယံ တေ န သမေတိ၊ ဝါစာဘုတ္တဉ္စ ကောသိယေတိ ယာ စ တေ အယံ ဝါစာ ‘‘ဝါတာ မံ ဝိဇ္ဈန္တီ’’တိ ယဉ္စ တေ ဣဒံ ပဏီတဘောဇနံ ဘုတ္တံ၊ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ တုယှံ န သမေတိ၊ တသ္မာ ဥဋ္ဌာယ ကမ္မံ ကရောဟိ. ‘‘ကောသိယေ’’တိ တံ ဂေါတ္တေနာလပတိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ ကောသိယဗြာဟ္မဏဓီတာ ‘‘အာစရိယေန ဥဿုက္ကံ အာပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ န သက္ကာ မယာ ဧသ ဝဉ္စေတုံ၊ ဥဋ္ဌာယ ကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ကမ္မံ အကာသိ. ‘‘အာစရိယေန မေ ဒုဿီလဘာဝေါ ဉာတော၊ ဣဒါနိ န သက္ကာ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပုန ဧဝရူပံ ကာတု’’န္တိ အာစရိယေ ဂါရဝေန ပါပကမ္မတောပိ ဝိရမိတွာ သီလဝတီ အဟောသိ. သာပိ ဗြာဟ္မဏီ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ကိရမှိ ဉာတာ’’တိ သတ္ထရိပိ ဂါရဝေန န ပုန အနာစာရံ အကာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဇယမ္ပတိကာ ဣဒါနိ ဇယမ္ပတိကာဝ၊ အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကောသိယဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

ကုသနာဠိဝဂ္ဂေါ တေရသမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ကုသနာဠိ စ ဒုမ္မေဓံ၊ နင်္ဂလီသမ္ဗကဋာဟံ၊

အသိလက္ခဏကလဏ္ဍုကံ၊ ဗိဠာရဂ္ဂိကကောသိယန္တိ.