၈. ဝရုဏဝဂ္ဂေါ

[၇၁] ၁. ဝရုဏဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော ပုဗ္ဗေ ကရဏီယာနီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကုဋုမ္ဗိကပုတ္တတိဿတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိံ ကိရ ဒိဝသေ သာဝတ္ထိဝါသိနော အညမညသဟာယကာ တိံသမတ္တာ ကုလပုတ္တာ ဂန္ဓပုပ္ဖဝတ္ထာဒီနိ ဂဟေတွာ ‘‘သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏိဿာမာ’’တိ မဟာဇနပရိဝုတာ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ နာဂမာဠကသာလမာဠကာဒီသု ထောကံ နိသီဒိတွာ သာယနှသမယေ သတ္ထရိ သုရဘိဂန္ဓဝါသိတာယ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ဓမ္မသဘံ ဂန္တွာ အလင်္ကတဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နေ သပရိဝါရာ ဓမ္မသဘံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ စက္ကင်္ကိတတလေသု ဖုလ္လပဒုမသဿိရိကေသု ပါဒေသု ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ဓမ္မံ သုဏိံသု.

အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ ‘‘ယထာ ယထာ ခေါ မယံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမ၊ ပဗ္ဗဇေယျာမာ’’တိ. တေ တထာဂတဿ ဓမ္မသဘာတော နိက္ခန္တကာလေ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု၊ သတ္ထာ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဒါသိ. တေ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ အာရာဓေတွာ ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ ပဉ္စ ဝဿာနိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကေ ဝသိတွာ ဒွေ မာတိကာ ပဂုဏံ ကတွာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဉတွာ တိဿော အနုမောဒနာ ဥဂ္ဂဏှိတွာ စီဝရာနိ သိဗ္ဗေတွာ ရဇိတွာ ‘‘သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ အာပုစ္ဆိတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ‘‘မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဝေသု ဥက္ကဏ္ဌိတာ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏဘယဘီတာ၊ တေသံ နော သံသာရပရိမောစနတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေထာ’’တိ ယာစိံသု. သတ္ထာ တေသံ အဋ္ဌတိံသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေသု သပ္ပါယံ ဝိစိနိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ. တေ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပရိဝေဏံ ဂန္တွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ဩလောကေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ‘‘သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ နိက္ခမိံသု.

အထ နေသံ အဗ္ဘန္တရေ ဧကော ဘိက္ခု နာမေန ကုဋုမ္ဗိကပုတ္တတိဿတ္ထေရော နာမ ကုသီတော ဟီနဝီရိယော ရသဂိဒ္ဓေါ. သော ဧဝံ စိန္တေသိ ‘‘အဟံ နေဝ အရညေ ဝသိတုံ၊ န ပဓာနံ ပဒဟိတုံ၊ န ဘိက္ခာစရိယာယ ယာပေတုံ သက္ခိဿာမိ၊ ကော မေ ဂမနေန အတ္ထော၊ နိဝတ္တိဿာမီ’’တိ သော ဝီရိယံ ဩဿဇိတွာ တေ ဘိက္ခူ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တိ. တေပိ ခေါ ဘိက္ခူ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနာ အညတရံ ပစ္စန္တဂါမံ ဂန္တွာ တံ ဥပနိဿာယ ဧကသ္မိံ အရညာယတနေ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ အန္တောတေမာသံ အပ္ပမတ္တာ ဃဋေန္တာ ဝါယမန္တာ ဝိပဿနာဂဗ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ ပထဝိံ ဥန္နာဒယမာနာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝုတ္ထဝဿာ ပဝါရေတွာ ‘‘ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ သတ္ထု အာရောစေဿာမာ’’တိ တတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဇေတဝနံ ပတွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ဒိသွာ တထာဂတံ ဒဋ္ဌုကာမာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ တေဟိ သဒ္ဓိံ မဓုရပဋိသန္ထာရံ အကာသိ. တေ ကတပဋိသန္ထာရာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ၊ သတ္ထာ တေ ဘိက္ခူ ပသံသိ. ကုဋုမ္ဗိကပုတ္တတိဿတ္ထေရော သတ္ထာရံ တေသံ ဂုဏကထံ ကထေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ သမဏဓမ္မံ ကာတုကာမော ဇာတော. တေပိ ခေါ ဘိက္ခူ ‘‘မယံ၊ ဘန္တေ၊ တမေဝ အရညဝါသံ ဂန္တွာ ဝသိဿာမာ’’တိ သတ္ထာရံ အာပုစ္ဆိံသု. သတ္ထာ ‘‘သာဓူ’’တိ အနုဇာနိ. တေ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပရိဝေဏံ အဂမံသု.

အထ သော ကုဋုမ္ဗိကပုတ္တတိဿတ္ထေရော ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယော ဟုတွာ အတိဝေဂေန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ အာလမ္ဗနဖလကံ နိဿာယ ဌိတကောဝ နိဒ္ဒါယန္တော ပရိဝတ္တိတွာ ပတိ၊ ဦရုဋ္ဌိကံ ဘိဇ္ဇိ၊ ဝေဒနာ မဟန္တာ ဇာတာ. တေသံ ဘိက္ခူနံ တံ ပဋိဇဂ္ဂန္တာနံ ဂမနံ န သမ္ပဇ္ဇိ. အထ နေ ဥပဋ္ဌာနဝေလာယံ အာဂတေ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ ‘‘နနု တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘သွေ ဂမိဿာမာ’တိ ဟိယျော အာပုစ္ဆိတ္ထာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အပိစ ခေါ ပန အမှာကံ သဟာယကော ကုဋုမ္ဗိကပုတ္တတိဿတ္ထေရော အကာလေ အတိဝေဂေန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော နိဒ္ဒါဘိဘူတော ပရိဝတ္တိတွာ ပတိတော၊ ဦရုဋ္ဌိဿ ဘိန္နံ၊ တံ နိဿာယ အမှာကံ ဂမနံ န သမ္ပဇ္ဇီ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသ အတ္တနော ဟီနဝီရိယဘာဝေန အကာလေ အတိဝေဂေန ဝီရိယံ ကရောန္တော တုမှာကံ ဂမနန္တရာယံ ကရောတိ၊ ပုဗ္ဗေပေသ တုမှာကံ ဂမနန္တရာယံ အကာသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလာယံ ဗောဓိသတ္တော ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ. အထဿ တေ မာဏဝါ ဧကဒိဝသံ ဒါရုံ အာဟရဏတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ ဒါရူနိ ဥဒ္ဓရိံသု. တေသံ အန္တရေ ဧကော ကုသီတမာဏဝေါ မဟန္တံ ဝရုဏရုက္ခံ ဒိသွာ ‘‘သုက္ခရုက္ခော ဧသော’’တိ သညာယ ‘‘မုဟုတ္တံ တာဝ နိပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ ရုက္ခံ အဘိရုဟိတွာ ဒါရူနိ ပါတေတွာ အာဒါယ ဂမိဿာမီ’’တိ ဥတ္တရိသာဋကံ ပတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိတွာ ကာကစ္ဆမာနော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ. ဣတရေ မာဏဝကာ ဒါရုကလာပေ ဗန္ဓိတွာ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တာ တံ ပါဒေန ပိဋ္ဌိယံ ပဟရိတွာ ပဗောဓေတွာ အဂမံသု. ကုသီတမာဏဝေါ ဥဋ္ဌာယ အက္ခီနိ ပုဉ္ဆိတွာ ပုဉ္ဆိတွာ အဝိဂတနိဒ္ဒေါဝ ဝရုဏရုက္ခံ အဘိရုဟိတွာ သာခံ ဂဟေတွာ အတ္တနော အဘိမုခံ အာကဍ္ဎိတွာ ဘဉ္ဇန္တော ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌိတကောဋိယာ အတ္တနော အက္ခိံ ဘိန္ဒာပေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန တံ ပိဓာယ ဧကေန ဟတ္ထေန အလ္လဒါရူနိ ဘဉ္ဇိတွာ ရုက္ခတော ဩရုယှ ဒါရုကလာပံ ဗန္ဓိတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ တေဟိ ပါတိတာနံ ဒါရူနံ ဥပရိ ပါတေသိ.

တံ ဒိဝသဉ္စ ဇနပဒဂါမကေ ဧကံ ကုလံ ‘‘သွေ ဗြာဟ္မဏဝါစနကံ ကရိဿာမာ’’တိ အာစရိယံ နိမန္တေသိ. အာစရိယော မာဏဝကေ အာဟ ‘‘တာတာ၊ သွေ ဧကံ ဂါမကံ ဂန္တဗ္ဗံ၊ တုမှေ ပန နိရာဟာရာ န သက္ခိဿထ ဂန္တုံ၊ ပါတောဝ ယာဂုံ ပစာပေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ အတ္တနာ လဒ္ဓကောဋ္ဌာသဉ္စ အမှာကံ ပတ္တကောဋ္ဌာသဉ္စ သဗ္ဗမာဒါယ အာဂစ္ဆထာ’’တိ. တေ ပါတောဝ ယာဂုပစနတ္ထာယ ဒါသိံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ခိပ္ပံ နော ယာဂုံ ပစာဟီ’’တိ အာဟံသု. သာ ဒါရူနိ ဂဏှန္တီ ဥပရိ ဌိတာနိ အလ္လဝရုဏဒါရူနိ ဂဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ မုခဝါတံ ဒဒမာနာပိ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေတုံ အသက္ကောန္တီ သူရိယံ ဥဋ္ဌာပေသိ. မာဏဝကာ ‘‘အတိဒိဝါ ဇာတော၊ ဣဒါနိ န သက္ကာ ဂန္တု’’န္တိ အာစရိယဿ သန္တိကံ အဂမိံသု. အာစရိယော ‘‘ကိံ၊ တာတာ၊ န ဂတတ္ထာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ အာစရိယ န ဂတမှာ’’တိ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘အသုကော နာမ ကုသီတမာဏဝေါ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဒါရူနမတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ ဝရုဏရုက္ခမူလေ နိဒ္ဒါယိတွာ ပစ္ဆာ ဝေဂေန ရုက္ခံ အာရုယှ အက္ခိံ ဘိန္ဒာပေတွာ အလ္လဝရုဏဒါရူနိ အာဟရိတွာ အမှေဟိ အာနီတဒါရူနံ ဥပရိ ပက္ခိပိ. ယာဂုပါစိကာ တာနိ သုက္ခဒါရုသညာယ ဂဟေတွာ ယာဝ သူရိယုဂ္ဂမနာ ဥဇ္ဇာလေတုံ နာသက္ခိ. ဣမိနာ နော ကာရဏေန ဂမနန္တရာယော ဇာတော’’တိ. အာစရိယော မာဏဝေန ကတကမ္မံ သုတွာ ‘‘အန္ဓဗာလာနံ ကမ္မံ နိဿာယ ဧဝရူပါ ပရိဟာနိ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထံ သမုဋ္ဌာပေသိ –

၇၁. ‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ကရဏီယာနိ၊ ပစ္ဆာ သော ကာတုမိစ္ဆတိ၊

ဝရုဏကဋ္ဌဘဉ္ဇောဝ၊ သ ပစ္ဆာ မနုတပ္ပတီ’’တိ.

တတ္ထ သ ပစ္ဆာ မနုတပ္ပတီတိ ယော ကောစိ ပုဂ္ဂလော ‘‘ဣဒံ ပုဗ္ဗေ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ဣဒံ ပစ္ဆာ’’တိ အဝီမံသိတွာ ပုဗ္ဗေ ကရဏီယာနိ ပဌမမေဝ ကတ္တဗ္ဗကမ္မာနိ ပစ္ဆာ ကရောတိ၊ အယံ ဝရုဏကဋ္ဌဘဉ္ဇော အမှာကံ မာဏဝကော ဝိယ သော ဗာလပုဂ္ဂလော ပစ္ဆာ အနုတပ္ပတိ သောစတိ ပရိဒေဝတီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော အန္တေဝါသိကာနံ ဣမံ ကာရဏံ ကထေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရိတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝေသ တုမှာကံ အန္တရာယံ ကရောတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အကာသိယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ အက္ခိဘေဒံ ပတ္တော မာဏဝေါ ဦရုဘေဒံ ပတ္တဘိက္ခု အဟောသိ၊ သေသမာဏဝါ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ အာစရိယဗြာဟ္မဏော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝရုဏဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၇၂] ၂. သီလဝနာဂရာဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

အကတညုဿ ပေါသဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဓမ္မသဘာယဉှိ ဘိက္ခူ ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တော အကတညူ တထာဂတဿ ဂုဏေ န ဇာနာတီ’’တိ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တော အကတညူ၊ ပုဗ္ဗေပိ အကတညူယေဝ၊ န ကဒါစိ မယှံ ဂုဏံ ဇာနာတီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဟတ္ထိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. သော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တော သဗ္ဗသေတော အဟောသိ ရဇတပုဉ္ဇသန္နိဘော၊ အက္ခီနိ ပနဿ မဏိဂုဠသဒိသာနိ၊ ပညာယမာနာနိ ပဉ္စ ပသာဒါနိ အဟေသုံ၊ မုခံ ရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ၊ သောဏ္ဍာ ရတ္တသုဝဏ္ဏဗိန္ဒုပဋိမဏ္ဍိတံ ရဇတဒါမံ ဝိယ၊ စတ္တာရော ပါဒါ ကတလာခါရသပရိကမ္မာ ဝိယ. ဧဝမဿ ဒသဟိ ပါရမီဟိ အလင်္ကတော ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တော အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ. အထ နံ ဝိညုတံ ပတ္တံ သကလဟိမဝန္တေ ဝါရဏာ သန္နိပတိတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ဝိစရိံသု. ဧဝံ သော အသီတိသဟဿဝါရဏပရိဝါရော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဝသမာနော အပရဘာဂေ ဂဏေ ဒေါသံ ဒိသွာ ဂဏမှာ ကာယဝိဝေကာယ ဧကကောဝ အရညေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သီလဝန္တတာယ စ ပနဿ ‘‘သီလဝနာဂရာဇာ’’ တွေဝ နာမံ အဟောသိ.

အထေကော ဗာရာဏသိဝါသိကော ဝနစရကော ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ အတ္တနော အာဇီဝဘဏ္ဍကံ ဂဝေသမာနော ဒိသာ ဝဝတ္ထာပေတုံ အသက္ကောန္တော မဂ္ဂမူဠှော ဟုတွာ မရဏဘယဘီတော ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ပရိဒေဝမာနော ဝိစရတိ. ဗောဓိသတ္တော တဿ တံ ဗလဝပရိဒေဝိတံ သုတွာ ‘‘ဣမံ ပုရိသံ ဒုက္ခာ မောစေဿာမီ’’တိ ကာရုညေန စောဒိတော တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. သော တံ ဒိသွာဝ ဘီတော ပလာယိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ပလာယန္တံ ဒိသွာ တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသိ. သော ပုရိသော ဗောဓိသတ္တံ ဌိတံ ဒိသွာ အဋ္ဌာသိ. ဗောဓိသတ္တော ပုန အဂမာသိ၊ သော ပုန ပလာယိတွာ တဿ ဌိတကာလေ ဌတွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဝါရဏော မမ ပလာယနကာလေ တိဋ္ဌတိ၊ ဌိတကာလေ အာဂစ္ဆတိ၊ နာယံ မယှံ အနတ္ထကာမော၊ ဣမမှာ ပန မံ ဒုက္ခာ မာစေတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ သူရော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကသ္မာ ဘော တွံ ပုရိသ၊ ပရိဒေဝမာနော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သာမိ၊ ဒိသာ ဝဝတ္ထာပေတုံ အသက္ကောန္တော မဂ္ဂမူဠှော ဟုတွာ မရဏဘယေနာ’’တိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ နေတွာ ကတိပါဟံ ဖလာဖလေဟိ သန္တပ္ပေတွာ ‘‘ဘော၊ ပုရိသ၊ မာ ဘာယိ၊ အဟံ တံ မနုဿပထံ နေဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပိဋ္ဌေ နိသီဒါပေတွာ မနုဿပထံ ပါယာသိ.

အထ ခေါ သော မိတ္တဒုဗ္ဘီ ပုရိသော ‘‘သစေ ကောစိ ပုစ္ဆိဿတိ၊ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ ပိဋ္ဌေ နိသိန္နောယေဝ ရုက္ခနိမိတ္တံ ပဗ္ဗတနိမိတ္တံ ဥပဓာရေန္တောဝ ဂစ္ဆတိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော အရညာ နီဟရိတွာ ဗာရာဏသိဂါမိမဟာမဂ္ဂေ ဌပေတွာ ‘‘ဘော ပုရိသ၊ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆ၊ မယှံ ပန ဝသနဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတောပိ အပုစ္ဆိတောပိ မာ ကဿစိ အာစိက္ခီ’’တိ တံ ဥယျောဇေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံယေဝ အဂမာသိ. အထ သော ပုရိသော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ အနုဝိစရန္တော ဒန္တကာရဝီထိံ ပတွာ ဒန္တကာရေ ဒန္တဝိကတိယော ကုရုမာနေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ပန ဘော၊ ဇီဝဒန္တမ္ပိ လဘိတွာ ဂဏှေယျာထာ’’တိ? ‘‘ဘော၊ ကိံ ဝဒေသိ၊ ဇီဝဒန္တော နာမ မတဟတ္ထိဒန္တတော မဟဂ္ဃတရော’’တိ. ‘‘တေန ဟိ အဟံ ဝေါ ဇီဝဒန္တံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ပါထေယျံ ဂဟေတွာ ခရကကစံ အာဒါယ ဗောဓိသတ္တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ အဂမာသိ.

ဗောဓိသတ္တော တံ ဒိသွာ ‘‘ကိမတ္ထံ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ၊ သာမိ၊ ဒုဂ္ဂတော ကပဏော ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တော တုမှေ ဒန္တခဏ္ဍံ ယာစိတွာ သစေ ဒဿထ၊ တံ အာဒါယ ဂန္တွာ ဝိက္ကိဏိတွာ တေန မူလေန ဇီဝိဿာမီ’’တိ အာဂတောတိ. ‘‘ဟောတု ဘော၊ ဒန္တံ တေ ဒဿာမိ၊ သစေ ဒန္တကပ္ပနတ္ထာယ ကကစံ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘ကကစံ ဂဟေတွာ အာဂတောမှိ သာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဒန္တေ ကကစေန ကန္တိတွာ အာဒါယ ဂစ္ဆာ’’တိ ဗောဓိသတ္တော ပါဒေ သမိဉ္ဇိတွာ ဂေါနိသိန္နကံ နိသီဒိ. သော ဒွေပိ အဂ္ဂဒန္တေ ဆိန္ဒိ. ဗောဓိသတ္တော တေ ဒန္တေ သောဏ္ဍာယ ဂဟေတွာ ‘‘ဘော ပုရိသ၊ နာဟံ ‘ဧတေ ဒန္တာ မယှံ အပ္ပိယာ အမနာပါ’တိ ဒမ္မိ၊ ဣမေဟိ ပန မေ ဒန္တေဟိ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန သတသဟဿဂုဏေန သဗ္ဗဓမ္မပဋိဝေဓနသမတ္ထာ သဗ္ဗညုတညာဏဒန္တာဝ ပိယတရာ၊ တဿ မေ ဣဒံ ဒန္တဒါနံ သဗ္ဗညုတညာဏပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထာယ ဟောတူ’’တိ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာရာဓနံ ကတွာ ဒန္တယုဂလံ အဒါသိ.

သော တံ အာဒါယ ဂန္တွာ ဝိက္ကိဏိတွာ တသ္မိံ မူလေ ခီဏေ ပုန ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘သာမိ၊ တုမှာကံ ဒန္တေ ဝိက္ကိဏိတွာ လဒ္ဓမူလံ မယှံ ဣဏသောဓနမတ္တမေဝ ဇာတံ၊ အဝသေသဒန္တေ ဒေထာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ပုရိမနယေနေဝ ကပ္ပါပေတွာ အဝသေသဒန္တေ အဒါသိ. သော တေပိ ဝိက္ကိဏိတွာ ပုန အာဂန္တွာ ‘‘သာမိ၊ ဇီဝိတုံ န သက္ကောမိ၊ မူလဒါဌာ မေ ဒေထာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ပုရိမနယေနေဝ နိသီဒိ. သော ပါပပုရိသော မဟာသတ္တဿ ရဇတဒါမသဒိသံ သောဏ္ဍံ မဒ္ဒမာနော ကေလာသကူဋသဒိသံ ကုမ္ဘံ အဘိရုဟိတွာ ဥဘော ဒန္တကောဋိယော ပဏှိယာ ပဟရန္တော မံသံ ဝိယူဟိတွာ ကုမ္ဘံ အာရုယှ ခရကကစေန မူလဒါဌာ ကပ္ပေတွာ ပက္ကာမိ. ဗောဓိသတ္တဿ ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟန္တေယေဝ ပန တသ္မိံ ပါပပုရိသေ စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ ဃနပထဝီ သိနေရုယုဂန္ဓရာဒယော မဟာဘာရေ ဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆာနိ ဂူထမုတ္တာဒီနိ စ ဓာရေတုံ သမတ္ထာပိ တဿ အဂုဏရာသိံ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဝိယ ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိဝရံ အဒါသိ. တာဝဒေဝ အဝီစိမဟာနိရယတော အဂ္ဂိဇာလာ နိက္ခမိတွာ တံ မိတ္တဒုဗ္ဘိပုရိသံ ကုလသန္တကေန ကမ္ဗလေန ပါရုပန္တီ ဝိယ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဏှိ.

ဧဝံ တဿ ပါပပုဂ္ဂလဿ ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌကာလေ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ အဓိဝတ္ထာ ရုက္ခဒေဝတာ ‘‘အကတညူ မိတ္တဒုဗ္ဘီ ပုဂ္ဂလော စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ဒတွာပိ တောသေတုံ န သက္ကာ’’တိ ဝနံ ဥန္နာဒေတွာ ဓမ္မံ ဒေသယမာနာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၂. ‘‘အကတညုဿ ပေါသဿ၊ နိစ္စံ ဝိဝရဒဿိနော၊

သဗ္ဗံ စေ ပထဝိံ ဒဇ္ဇာ၊ နေဝ နံ အဘိရာဓယေ’’တိ.

တတ္ထ အကတညုဿာတိ အတ္တနော ကတဂုဏံ အဇာနန္တဿ. ပေါသဿာတိ ပုရိသဿ. ဝိဝရဒဿိနောတိ ဆိဒ္ဒမေဝ ဩကာသမေဝ ဩလောကေန္တဿ. သဗ္ဗံ စေ ပထဝိံ ဒဇ္ဇာတိ သစေပိ တာဒိသဿ ပုဂ္ဂလဿ သကလံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ၊ ဣမံ ဝါ ပန မဟာပထဝိံ ပရိဝတ္တေတွာ ပထဝေါဇံ ဒဒေယျ. နေဝ နံ အဘိရာဓယေတိ ဧဝံ ကရောန္တောပိ ဧဝရူပံ ကတဂုဏဝိဒ္ဓံသကံ ကောစိ ပရိတောသေတုံ ဝါ ပသာဒေတုံ ဝါ န သက္ကုဏေယျာတိ အတ္ထော.

ဧဝံ သာ ဒေဝတာ ဝနံ ဥန္နာဒေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဗောဓိသတ္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယထာကမ္မံ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣဒါနေဝ အကတညူ၊ ပုဗ္ဗေပိ အကတညူယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ မိတ္တဒုဗ္ဘီ ပုဂ္ဂလော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ရုက္ခဒေဝတာ သာရိပုတ္တော၊ သီလဝနာဂရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သီလဝနာဂရာဇဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၇၃] ၃. သစ္စံကိရဇာတကဝဏ္ဏနာ

သစ္စံ ကိရေဝမာဟံသူတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တဿ ဝဓာယ ပရိသက္ကနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဘိက္ခုသံဃသ္မိဉှိ ဓမ္မသဘာယံ နိသီဒိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တော သတ္ထု ဂုဏံ န ဇာနာတိ၊ ဝဓာယယေဝ ပရိသက္ကတီ’’တိ ဒေဝဒတ္တဿ အဂုဏံ ကထေန္တေ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တော မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပရိသက္ကိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ တဿ ဒုဋ္ဌကုမာရော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ ကက္ခဠော ဖရုသော ပဟဋာသီဝိသူပမော၊ အနက္ကောသိတွာ ဝါ အပဟရိတွာ ဝါ ကေနစိ သဒ္ဓိံ န ကထေတိ. သော အန္တောဇနဿ စ ဗဟိဇနဿ စ အက္ခိမှိ ပတိတရဇံ ဝိယ၊ ခါဒိတုံ အာဂတပိသာစော ဝိယ စ အမနာပေါ အဟောသိ ဥဗ္ဗေဇနီယော. သော ဧကဒိဝသံ နဒီကီဠံ ကီဠိတုကာမော မဟန္တေန ပရိဝါရေန နဒီတီရံ အဂမာသိ. တသ္မိံ ခဏေ မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိ၊ ဒိသာ အန္ဓကာရာ ဇာတာ. သော ဒါသပေဿဇနံ အာဟ ‘‘ဧထ ဘဏေ၊ မံ ဂဟေတွာ နဒီမဇ္ဈံ နေတွာ နှာပေတွာ အာနေထာ’’တိ. တေ တံ တတ္ထ နေတွာ ‘‘ကိံ နော ရာဇာ ကရိဿတိ၊ ဣမံ ပါပပုရိသံ ဧတ္ထေဝ မာရေမာ’’တိ မန္တယိတွာ ‘‘ဧတ္ထ ဂစ္ဆ ကာဠကဏ္ဏီ’’တိ ဥဒကေ နံ ဩပိလာပေတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ တီရေ အဋ္ဌံသု. ‘‘ကဟံ ကုမာရော’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘န မယံ ကုမာရံ ပဿာမ၊ မေဃံ ဥဋ္ဌိတံ ဒိသွာ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတွာ ပုရတော အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ. အမစ္စာ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု. ရာဇာ ‘‘ကဟံ မေ ပုတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိ. န ဇာနာမ ဒေဝ၊ မေဃေ ဥဋ္ဌိတေ ‘‘ပုရတော အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ သညာယ အာဂတမှာတိ. ရာဇာ ဒွါရံ ဝိဝရာပေတွာ ‘‘နဒီတီရံ ဂန္တွာ ဝိစိနထာ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစိနာပေသိ၊ ကောစိ ကုမာရံ နာဒ္ဒသ.

သောပိ ခေါ မေဃန္ဓကာရေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ နဒိယာ ဝုယှမာနော ဧကံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဒိသွာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ပရိဒေဝမာနော ဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ ပန ကာလေ ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော သေဋ္ဌိ နဒီတီရေ စတ္တာလီသကောဋိဓနံ နိဒဟိတွာဝ မရန္တော ဓနတဏှာယ ဓနပိဋ္ဌေ သပ္ပေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အပရော တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ တိံသ ကောဋိယော နိဒဟိတွာ ဓနတဏှာယ တတ္ထေဝ ဥန္ဒူရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တေသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဥဒကံ ပါဝိသိ. တေ ဥဒကဿ ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂေနေဝ နိက္ခမိတွာ သောတံ ဆိန္ဒန္တာ ဂန္တွာ တံ ရာဇကုမာရေန အဘိနိသိန္နံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ပတွာ ဧကော ဧကံ ကောဋိံ၊ ဣတရော ဣတရံ အာရုယှ ခန္ဓပိဋ္ဌေယေဝ နိပဇ္ဇိံသု. တဿာယေဝ ခေါ ပန နဒိယာ တီရေ ဧကော သိမ္ဗလိရုက္ခော အတ္ထိ၊ တတ္ထေကော သုဝပေါတကော ဝသတိ. သောပိ ရုက္ခော ဥဒကေန ဓောတမူလော နဒီပိဋ္ဌေ ပတိ၊ သုဝပေါတကော ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥပ္ပတိတွာ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ဂန္တွာ တဿေဝ ခန္ဓဿ ဧကပဿေ နိလီယိ. ဧဝံ တေ စတ္တာရော ဇနာ ဧကတော ဝုယှမာနာ ဂစ္ဆန္တိ.

ဗောဓိသတ္တောပိ ခေါ တသ္မိံ ကာလေ ကာသိရဋ္ဌေ ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကသ္မိံ နဒီနိဝတ္တနေ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ ဝသတိ. သော အဍ္ဎရတ္တသမယေ စင်္ကမမာနော တဿ ရာဇကုမာရဿ ဗလဝပရိဒေဝနသဒ္ဒံ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘မာဒိသေ နာမ မေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပန္နေ တာပသေ ပဿန္တေ ဧတဿ ပုရိသဿ မရဏံ အယုတ္တံ၊ ဥဒကတော ဥဒ္ဓရိတွာ တဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ. သော တံ ‘‘မာ ဘာယိ၊ မာ ဘာယီ’’တိ အဿာသေတွာ ဥဒကသောတံ ဆိန္ဒန္တော ဂန္တွာ တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဧကာယ ကောဋိယာ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎန္တော နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော ဧကဝေဂေန တီရံ ပတွာ ကုမာရံ ဥက္ခိပိတွာ တီရေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တေပိ သပ္ပါဒယော ဒိသွာ ဥက္ခိပိတွာ အဿမပဒံ နေတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ‘‘ဣမေ ဒုဗ္ဗလတရာ’’တိ ပဌမံ သပ္ပါဒီနံ သရီရံ သေဒေတွာ ပစ္ဆာ ရာဇကုမာရဿ သရီရံ သေဒေတွာ တမ္ပိ အရောဂံ ကတွာ အာဟာရံ ဒေန္တောပိ ပဌမံ သပ္ပါဒီနံယေဝ ဒတွာ ပစ္ဆာ တဿ ဖလာဖလာနိ ဥပနာမေသိ. ရာဇကုမာရော ‘‘အယံ ကူဋတာပသော မံ ရာဇကုမာရံ အဂဏေတွာ တိရစ္ဆာနဂတာနံ သမ္မာနံ ကရောတီ’’တိ ဗောဓိသတ္တေ အာဃာတံ ဗန္ဓိ.

တတော ကတိပါဟစ္စယေန သဗ္ဗေသုပိ တေသု ထာမဗလပ္ပတ္တေသု နဒိယာ ဩဃေ ပစ္ဆိန္နေ သပ္ပေါ တာပသံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေဟိ မယှံ မဟာဥပကာရော ကတော၊ န ခေါ ပနာဟံ ဒလိဒ္ဒေါ၊ အသုကဋ္ဌာနေ မေ စတ္တာလီသ ဟိရညကောဋိယော နိဒဟိတွာ ဌပိတာ၊ တုမှာကံ ဓနေန ကိစ္စေ သတိ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဓနံ တုမှာကံ ဒါတုံ သက္ကောမိ၊ တံ ဌာနံ အာဂန္တွာ ‘ဒီဃာ’တိ ပက္ကောသေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. ဥန္ဒူရောပိ တထေဝ တာပသံ နိမန္တေတွာ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ ဌတွာ ‘ဥန္ဒူရာ’တိ ပက္ကောသေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သုဝပေါတကော ပန တာပသံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ ဓနံ နတ္ထိ၊ ရတ္တသာလီဟိ ပန ဝေါ အတ္ထေ သတိ အသုကံ နာမ မယှံ ဝသနဋ္ဌာနံ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘သုဝါ’တိ ပက္ကောသေယျာထ၊ အဟံ ဉာတကာနံ အာရောစေတွာ အနေကသကဋပူရမတ္တာ ရတ္တသာလိယော အာဟရာပေတွာ ဒါတုံ သက္ကောမီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. ဣတရော ပန မိတ္တဒုဗ္ဘီ ‘‘ဓမ္မသုဓမ္မတာယ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဂန္တုံ အယုတ္တံ၊ ဧဝံ တံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတံ မာရေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ မယိ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတေ အာဂစ္ဆေယျာထ၊ အဟံ ဝေါ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သော ဂန္တွာ န စိရဿေဝ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာသိ.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဝီမံသိဿာမိ တာဝ နေ’’တိ ပဌမံ သပ္ပဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌတွာ ‘‘ဒီဃာ’’တိ ပက္ကောသိ. သော ဧကဝစနေနေဝ နိက္ခမိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ စတ္တာလီသ ဟိရညကောဋိယော၊ တာ သဗ္ဗာပိ နီဟရိတွာ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဧဝမတ္ထု၊ ဥပ္ပန္နေ ကိစ္စေ ဇာနိဿာမီ’’တိ တံ နိဝတ္တေတွာ ဥန္ဒူရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သဒ္ဒမကာသိ. သောပိ တထေဝ ပဋိပဇ္ဇိ. ဗောဓိသတ္တော တမ္ပိ နိဝတ္တေတွာ သုဝဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘သုဝါ’’တိ ပက္ကောသိ. သောပိ ဧကဝစနေနေဝ ရုက္ခဂ္ဂတော ဩတရိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ မယှံ ဉာတကာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသတော တုမှာကံ သယံဇာတသာလီ အာဟရာပေမီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘အတ္ထေ သတိ ဇာနိဿာမီ’’တိ တမ္ပိ နိဝတ္တေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ရာဇာနံ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ရာဇုယျာနေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ အာကပ္ပသမ္ပတ္တိံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန နဂရံ ပါဝိသိ. တသ္မိံ ခဏေ သော မိတ္တဒုဗ္ဘီ ရာဇာ အလင်္ကတဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော မဟန္တေန ပရိဝါရေန နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ. သော ဗောဓိသတ္တံ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ‘‘အယံ သော ကူဋတာပသော မမ သန္တိကေ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝသိတုကာမော အာဂတော၊ ယာဝ ပရိသမဇ္ဈေ အတ္တနော မယှံ ကတဂုဏံ နပ္ပကာသေတိ၊ တာဝဒေဝဿ သီသံ ဆိန္ဒာပေဿာမီ’’တိ ပုရိသေ ဩလောကေသိ. ‘‘ကိံ ကရောမ၊ ဒေဝါ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ဧသ ကူဋတာပသော မံ ကိဉ္စိ ယာစိတုကာမော အာဂစ္ဆတိ မညေ၊ ဧတဿ ကာဠကဏ္ဏိတာပသဿ မံ ပဿိတုံ အဒတွာဝ ဧတံ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓိတွာ စတုက္ကေ စတုက္ကေ ပဟရန္တာ နဂရာ နိက္ခာမေတွာ အာဃာတနေ သီသမဿ ဆိန္ဒိတွာ သရီရံ သူလေ ဥတ္တာသေထာ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဂန္တွာ နိရပရာဓံ မဟာသတ္တံ ဗန္ဓိတွာ စတုက္ကေ စတုက္ကေ ပဟရန္တာ အာဃာတနံ နေတုံ အာရဘိံသု. ဗောဓိသတ္တော ပဟဋပဟဋဋ္ဌာနေ ‘‘အမ္မ၊ တာတာ’’တိ အကန္ဒိတွာ နိဗ္ဗိကာရော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၃. ‘‘သစ္စံ ကိရေဝမာဟံသု၊ နရာ ဧကစ္စိယာ ဣဓ၊

ကဋ္ဌံ နိပ္လဝိတံ သေယျော၊ န တွေဝေကစ္စိယော နရော’’တိ.

တတ္ထ သစ္စံ ကိရေဝမာဟံသူတိ အဝိတထမေဝ ကိရ ဧဝံ ဝဒန္တိ. နရာ ဧကစ္စိယာ ဣဓာတိ ဣဓေကစ္စေ ပဏ္ဍိတပုရိသာ. ကဋ္ဌံ နိပ္လဝိတံ သေယျောတိ နဒိယာ ဝုယှမာနံ သုက္ခဒါရုံ နိပ္လဝိတံ ဥတ္တာရေတွာ ထလေ ဌပိတံ သေယျော သုန္ဒရတရော. ဧဝဉှိ ဝဒမာနာ တေ ပုရိသာ သစ္စံ ကိရ ဝဒန္တိ. ကိံကာရဏာ? တဉှိ ယာဂုဘတ္တာဒီနံ ပစနတ္ထာယ၊ သီတာတုရာနံ ဝိသိဗ္ဗနတ္ထာယ၊ အညေသမ္ပိ စ ပရိဿယာနံ ဟရဏတ္ထာယ ဥပကာရံ ဟောတိ. န တွေဝေကစ္စိယော နရောတိ ဧကစ္စော ပန မိတ္တဒုဗ္ဘီ အကတညူ ပါပပုရိသော ဩဃေန ဝုယှမာနော ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဥတ္တာရိတော န တွေဝ သေယျော. တထာ ဟိ အဟံ ဣမံ ပါပပုရိသံ ဥတ္တာရေတွာ ဣမံ အတ္တနော ဒုက္ခံ အာဟရိန္တိ. ဧဝံ ပဟဋပဟဋဋ္ဌာနေ ဣမံ ဂါထမာဟ.

တံ သုတွာ ယေ တတ္ထ ပဏ္ဍိတပုရိသာ၊ တေ အာဟံသု ‘‘ကိံ ပန၊ ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ တယာ အမှာကံ ရညော အတ္ထိ ကောစိ ဂုဏော ကတော’’တိ? ဗောဓိသတ္တော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ ‘‘ဧဝမိမံ မဟောဃတော ဥတ္တာရေန္တော အဟမေဝ အတ္တနော ဒုက္ခံ အကာသိံ၊ ‘န ဝတ မေ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ ကတ’န္တိ အနုဿရိတွာ ဧဝံ ဝဒါမီ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒယော နဂရဝါသိနော ‘‘သွာယံ မိတ္တဒုဗ္ဘီ ရာဇာ ဧဝံ ဂုဏသမ္ပန္နဿ အတ္တနော ဇီဝိတဒါယကဿ ဂုဏမတ္တမ္ပိ န ဇာနာတိ၊ တံ နိဿာယ ကုတော အမှာကံ ဝုဍ္ဎိ၊ ဂဏှထ န’’န္တိ ကုပိတာ သမန္တတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥသုသတ္တိပါသာဏမုဂ္ဂရာဒိပ္ပဟာရေဟိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတမေဝ နံ ဃာတေတွာ ပါဒေ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎိတွာ ပရိခါပိဋ္ဌေ ဆဍ္ဍေတွာ ဗောဓိသတ္တံ အဘိသိဉ္စိတွာ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာပေသုံ.

သော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ပုန ဧကဒိဝသံ သပ္ပါဒယော ပရိဂ္ဂဏှိတုကာမော မဟန္တေန ပရိဝါရေန သပ္ပဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘ဒီဃာ’’တိ ပက္ကောသိ. သပ္ပေါ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣဒံ တေ သာမိ ဓနံ ဂဏှာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ စတ္တာလီသဟိရညကောဋိဓနံ အမစ္စေ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဥန္ဒူရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဥန္ဒူရာ’’တိ ပက္ကောသိ. သောပိ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ တိံသကောဋိဓနံ နိယျာဒေသိ. ရာဇာ တမ္ပိ အမစ္စေ ပဋိစ္ဆာပေတွာ သုဝဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘သုဝါ’’တိ ပက္ကောသိ. သောပိ အာဂန္တွာ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကိံ၊ သာမိ၊ သာလိံ အာဟရာမီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘သာလီဟိ အတ္ထေ သတိ အာဟရိဿသိ၊ ဧဟိ ဂစ္ဆာမာ’’တိ သတ္တတိယာ ဟိရညကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ တေ တယောပိ ဇနေ ဂါဟာပေတွာ နဂရံ ဂန္တွာ ပါသာဒဝရေ မဟာတလံ အာရုယှံ ဓနံ သင်္ဂေါပေတွာ သပ္ပဿ ဝသနတ္ထာယ သုဝဏ္ဏနာဠိံ၊ ဥန္ဒူရဿ ဖလိကဂုဟံ၊ သုဝဿ သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရံ ကာရာပေတွာ သပ္ပဿ စ သုဝဿ စ ဘောဇနတ္ထာယ ဒေဝသိကံ ကဉ္စနတဋ္ဋကေ မဓုလာဇေ၊ ဥန္ဒူရဿ ဂန္ဓသာလိတဏ္ဍုလေ ဒါပေသိ၊ ဒါနာဒီနိ စ ပုညာနိ ကရောတိ. ဧဝံ တေ စတ္တာရောပိ ဇနာ ယာဝဇီဝံ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ဝိဟရိတွာ ဇီဝိတက္ခယေ ယထာကမ္မံ အဂမံသု.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣဒါနေဝ မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပရိသက္ကိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒုဋ္ဌရာဇာ ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ သပ္ပေါ သာရိပုတ္တော၊ ဥန္ဒူရော မောဂ္ဂလ္လာနော၊ သုဝေါ အာနန္ဒော၊ ပစ္ဆာ ရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဓမ္မရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သစ္စံကိရဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၇၄] ၄. ရုက္ခဓမ္မဇာတကဝဏ္ဏနာ

သာဓူ သမ္ဗဟုလာ ဉာတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥဒကကလဟေ အတ္တနော ဉာတကာနံ မဟာဝိနာသံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဉတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ရောဟိဏီနဒိယာ ဥပရိ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ နီလရံသိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဉာတကေ သံဝေဇေတွာ အာကာသာ ဩရုယှ နဒီတီရေ နိသိန္နော တံ ကလဟံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ကုဏာလဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၁.ကုဏာလဇာတက) အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန သတ္ထာ ဉာတကေ အာမန္တေတွာ ‘‘မဟာရာဇာ၊ တုမှေ ဉာတကာ၊ ဉာတကေဟိ နာမ သမဂ္ဂေဟိ သမ္မောဒမာနေဟိ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဉာတကာနဉှိ သာမဂ္ဂိယာ သတိ ပစ္စာမိတ္တာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ တိဋ္ဌန္တု တာဝ မနုဿဘူတာ၊ အစေတနာနံ ရုက္ခာနမ္ပိ သာမဂ္ဂိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. အတီတသ္မိဉှိ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ မဟာဝါတော သာလဝနံ ပဟရိ၊ တဿ ပန သာလဝနဿ အညမညံ ရုက္ခဂစ္ဆဂုမ္ဗလတာဟိ သမ္ဗန္ဓတ္တာ ဧကရုက္ခမ္ပိ ပါတေတုံ အသက္ကောန္တော မတ္ထကမတ္ထကေနေဝ အဂမာသိ. ဧကံ ပန အင်္ဂဏေ ဌိတံ သာခါဝိဋပသမ္ပန္နမ္ပိ မဟာရုက္ခံ အညေဟိ ရုက္ခေဟိ အသမ္ဗန္ဓတ္တာ ဥမ္မူလေတွာ ဘူမိယံ ပါတေသိ၊ ဣမိနာ ကာရဏေန တုမှေဟိပိ သမဂ္ဂေဟိ သမ္မောဒမာနေဟိ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ပဌမံ ဥပ္ပန္နော ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ စဝိ၊ သက္ကော အညံ ဝေဿဝဏံ ဌပေသိ. ဧတသ္မိံ ဝေဿဝဏေ ပရိဝတ္တေ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗတ္တဝေဿဝဏော ‘‘ရုက္ခဂစ္ဆဂုမ္ဗလတာနံ အတ္တနော အတ္တနော ရုစ္စနဋ္ဌာနေ ဝိမာနံ ဂဏှန္တူ’’တိ သာသနံ ပေသေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဧကသ္မိံ သာလဝနေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဉာတကေ အာဟ ‘‘တုမှေ ဝိမာနာနိ ဂဏှန္တာ အင်္ဂဏေ ဌိတရုက္ခေသု မာ ဂဏှထ၊ ဣမသ္မိံ ပန သာလဝနေ မယာ ဂဟိတဝိမာနံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတဝိမာနာနိ ဂဏှထာ’’တိ. တတ္ထ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနကရာ ပဏ္ဍိတဒေဝတာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝိမာနံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတဝိမာနာနိ ဂဏှိံသု. အပဏ္ဍိတာ ပန ဒေဝတာ ‘‘ကိံ အမှာကံ အတ္ထော အရညဝိမာနေဟိ၊ မယံ မနုဿပထေ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိဒွါရေသု ဝိမာနာနိ ဂဏှိဿာမ. ဂါမာဒယော ဟိ ဥပနိဿာယ ဝသမာနာ ဒေဝတာ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တာ ဟောန္တီ’’တိ မနုဿပထေ အင်္ဂဏဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တမဟာရုက္ခေသု ဝိမာနာနိ ဂဏှိံသု.

အထေကသ္မိံ ဒိဝသေ မဟတီ ဝါတဝုဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဝါတဿ အတိဗလဝတာယ ဒဠှမူလာ ဝနဇေဋ္ဌကရုက္ခာပိ သံဘဂ္ဂသာခါဝိဋပါ သမူလာ နိပတိံသု. တံ ပန အညမညံ သမ္ဗန္ဓနေန ဌိတံ သာလဝနံ ပတွာ ဣတော စိတော စ ပဟရန္တော ဧကရုက္ခမ္ပိ ပါတေတုံ နာသက္ခိ. ဘဂ္ဂဝိမာနာ ဒေဝတာ နိပ္ပဋိသရဏာ ဒါရကေ ဟတ္ထေသု ဂဟေတွာ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ အတ္တနော ပဝတ္တိံ သာလဝနဒေဝတာနံ ကထယိံသု. တာ တာသံ ဧဝံ အာဂတဘာဝံ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသုံ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ နိပ္ပစ္စယဋ္ဌာနံ ဂတာ နာမ ဧဝရူပါဝ ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၄. ‘‘သာဓူ သမ္ဗဟုလာ ဉာတီ၊ အပိ ရုက္ခာ အရညဇာ၊

ဝါတော ဝဟတိ ဧကဋ္ဌံ၊ ဗြဟန္တမ္ပိ ဝနပ္ပတိ’’န္တိ.

တတ္ထ သမ္ဗဟုလာ ဉာတီတိ စတ္တာရော ဥပါဒါယ တတုတ္တရိ သတသဟဿမ္ပိ သမ္ဗဟုလာ နာမ၊ ဧဝံ သမ္ဗဟုလာ အညမညံ နိဿာယ ဝသန္တာ ဉာတကာ. သာဓူတိ သောဘနာ ပသတ္ထာ၊ ပရေဟိ အပ္ပဓံသိယာတိ အတ္ထော. အပိ ရုက္ခာ အရညဇာတိ တိဋ္ဌန္တု မနုဿဘူတာ၊ အရညေ ဇာတရုက္ခာပိ သမ္ဗဟုလာ အညမညူပတ္ထမ္ဘေန ဌိတာ သာဓုယေဝ. ရုက္ခာနမ္ပိ ဟိ သပစ္စယဘာဝေါ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝါတော ဝဟတိ ဧကဋ္ဌန္တိ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒေါ ဝါတော ဝါယန္တော အင်္ဂဏဋ္ဌာနေ ဌိတံ ဧကဋ္ဌံ ဧကကမေဝ ဌိတံ ဗြဟန္တမ္ပိ ဝနပ္ပတိံ သာခါဝိဋပသမ္ပန္နံ မဟာရုက္ခမ္ပိ ဝဟတိ၊ ဥမ္မူလေတွာ ပါတေတီတိ အတ္ထော. ဗောဓိသတ္တော ဣမံ ကာရဏံ ကထေတွာ အာယုက္ခယေ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာပိ ‘‘ဧဝံ၊ မဟာရာဇာ၊ ဉာတကာနံ တာဝ သာမဂ္ဂိယေဝ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ပိယသံဝါသမေဝ ဝသထာ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒေဝတာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟေသုံ၊ ပဏ္ဍိတဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ရုက္ခဓမ္မဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၇၅] ၅. မစ္ဆဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဘိတ္ထနယ ပဇ္ဇုန္နာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အတ္တနာ ဝဿာပိတဝဿံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိံ ကိရ သမယေ ကောသလရဋ္ဌေ ဒေဝေါ န ဝဿိ၊ သဿာနိ မိလာယန္တိ၊ တေသု တေသု ဌာနေသု တဠာကပေါက္ခရဏိသရာနိ သုဿန္တိ. ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကသမီပေ ဇေတဝနပေါက္ခရဏိယာပိ ဥဒကံ ဆိဇ္ဇိ. ကလလဂဟနံ ပဝိသိတွာ နိပန္နေ မစ္ဆကစ္ဆပေ ကာကကုလလာဒယော ကဏယဂ္ဂသဒိသေဟိ တုဏ္ဍေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ နီဟရိတွာ နီဟရိတွာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနေ ခါဒန္တိ.

သတ္ထာ မစ္ဆကစ္ဆပါနံ တံ ဗျသနံ ဒိသွာ မဟာကရုဏာယ ဥဿာဟိတဟဒယော ‘‘အဇ္ဇ မယာ ဒေဝံ ဝဿာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဗုဒ္ဓလီလာယ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သာဝတ္ထိတော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တော ဇေတဝနပေါက္ခရဏိယာ သောပါနေ ဌတွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ ‘‘အာနန္ဒ၊ ဥဒကသာဋိကံ အာဟရ၊ ဇေတဝနပေါက္ခရဏိယံ နှာယိဿာမီ’’တိ. ‘‘နနု၊ ဘန္တေ၊ ဇေတဝနပေါက္ခရဏိယံ ဥဒကံ ဆိန္နံ၊ ကလလမတ္တမေဝ အဝသိဋ္ဌ’’န္တိ? ‘‘အာနန္ဒ၊ ဗုဒ္ဓဗလံ နာမ မဟန္တံ၊ အာဟရ တွံ ဥဒကသာဋိက’’န္တိ. ထေရော အာဟရိတွာ အဒါသိ. သတ္ထာ ဧကေနန္တေန ဥဒကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ ဧကေနန္တေန သရီရံ ပါရုပိတွာ ‘‘ဇေတဝနပေါက္ခရဏိယံ နှာယိဿာမီ’’တိ သောပါနေ အဋ္ဌာသိ. တင်္ခဏညေဝ သက္ကဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ. သော ‘‘ကိံ နု ခေါ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဝဿဝလာဟကဒေဝရာဇာနံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတ၊ သတ္ထာ ‘ဇေတဝနပေါက္ခရဏိယံ နှာယိဿာမီ’တိ ဓုရသောပါနေ ဌိတော၊ ခိပ္ပံ သကလကောသလရဋ္ဌံ ဧကမေဃံ ကတွာ ဝဿာပေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကံ ဝလာဟကံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ မေဃဂီတံ ဂါယန္တော ပါစီနလောကဓာတုအဘိမုခေါ ပက္ခန္ဒိ. ပါစီနဒိသာဘာဂေ ခလမဏ္ဍလမတ္တံ ဧကံ မေဃပဋလံ ဥဋ္ဌာယ သတပဋလံ သဟဿပဋလံ ဟုတွာ အဘိတ္ထနန္တံ ဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆာရေန္တံ အဓောမုခံ ဌပိတဥဒကကုမ္ဘာကာရေန ဝဿမာနံ သကလကောသလရဋ္ဌံ မဟောဃေန ဝိယ အဇ္ဈောတ္ထရိ. ဒေဝေါ အစ္ဆိန္နဓာရံ ဝဿန္တော မုဟုတ္တေနေဝ ဇေတဝနပေါက္ခရဏိံ ပူရေသိ၊ ဓုရသောပါနံ အာဟစ္စ ဥဒကံ အဋ္ဌာသိ.

သတ္ထာ ပေါက္ခရဏိယံ နှာယိတွာ သုရတ္တဒုပဋ္ဋံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ သုဂတမဟာစီဝရံ ဧကံသံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂန္တွာ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခုသံဃေန ဝတ္တေ ဒဿိတေ ဥဋ္ဌာယ မဏိသောပါနဖလကေ ဌတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဥယျောဇေတွာ သုရဘိဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ သာယနှသမယေ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာနံ ဘိက္ခူနံ ‘‘ပဿထာဝုသော၊ ဒသဗလဿ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပတ္တိံ၊ ဝိဝိဓသဿေသု မိလာယန္တေသု နာနာဇလာသယေသု သုဿန္တေသု မစ္ဆကစ္ဆပေသု မဟာဒုက္ခံ ပါပုဏန္တေသု ကာရုညံ ပဋိစ္စ ‘မဟာဇနံ ဒုက္ခာ မောစေဿာမီ’တိ ဥဒကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ ဇေတဝနပေါက္ခရဏိယာ ဓုရသောပါနေ ဌတွာ မုဟုတ္တေန သကလကောသလရဋ္ဌံ မဟောဃေန ဩပိလာပေန္တော ဝိယ ဒေဝံ ဝဿာပေတွာ မဟာဇနံ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခတော မောစေတွာ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ကထာယ ဝတ္တမာနာယ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ဓမ္မသဘံ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ဣဒါနေဝ မဟာဇနေ ကိလမန္တေ ဒေဝံ ဝဿာပေတိ၊ ပုဗ္ဗေ တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မစ္ဆရာဇကာလေပိ ဝဿာပေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဣမသ္မိံယေဝ ကောသလရဋ္ဌေ ဣမိဿာ သာဝတ္ထိယာ ဣမသ္မိံယေဝ ဇေတဝနပေါက္ခရဏိဋ္ဌာနေ ဧကာ ဝလ္လိဂဟနပရိက္ခိတ္တာ ကန္ဒရာ အဟောသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော မစ္ဆယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မစ္ဆဂဏပရိဝုတော တတ္ထ ပဋိဝသတိ. ယထာ ပန ဣဒါနိ၊ ဧဝမေဝ တဒါပိ တသ္မိံ ရဋ္ဌေ ဒေဝေါ န ဝဿိ၊ မနုဿာနံ သဿာနိ မိလာယိံသု၊ ဝါပိတဠာကကန္ဒရာဒီသု ဥဒကံ ဆိဇ္ဇိ၊ မစ္ဆကစ္ဆပါ ကလလဂဟနံ ပဝိသိံသု. ဣမိဿာပိ ကန္ဒရာယ မစ္ဆကစ္ဆပါ ကလလဂဟနံ ပဝိသိတွာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ နိလီယိံသု. ကာကာဒယော တုဏ္ဍေန ကောဋ္ဋေတွာ နီဟရိတွာ ခါဒိံသု.

ဗောဓိသတ္တော ဉာတိသံဃဿ တံ ဗျသနံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ တေသံ ဒုက္ခံ ဌပေတွာ မံ အညော မောစေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ၊ သစ္စကိရိယံ ကတွာ ဒေဝံ ဝဿာပေတွာ ဉာတကေ မရဏဒုက္ခာ မောစေဿာမီ’’တိ ကာဠဝဏ္ဏံ ကဒ္ဒမံ ဒွိဓာ ဝိယူဟိတွာ နိက္ခမိတွာ အဉ္ဇနရုက္ခသာရဃဋိကဝဏ္ဏော မဟာမစ္ဆော သုဓောတလောဟိတင်္ဂမဏိဂုဠသဒိသာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ အာကာသံ ဥလ္လောကေတွာ ပဇ္ဇုန္နဒေဝရာဇဿ သဒ္ဒံ ဒတွာ ‘‘ဘော ပဇ္ဇုန္န၊ အဟံ ဉာတကေ နိဿာယ ဒုက္ခိတော၊ တွံ မယိ သီလဝန္တေ ကိလမန္တေ ကသ္မာ ဒေဝံ န ဝဿာပေသိ? မယာ သမာနဇာတိကာနံ ခါဒနဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တဏ္ဍုလပ္ပမာဏမ္ပိ မစ္ဆံ အာဒိံ ကတွာ ခါဒိတပုဗ္ဗော နာမ နတ္ထိ၊ အညောပိ မေ ပါဏော ဇီဝိတာ န ဝေါရောပိတပုဗ္ဗော၊ ဣမိနာ သစ္စေန ဒေဝံ ဝဿာပေတွာ ဉာတိသံဃံ မေ ဒုက္ခာ မောစေဟီ’’တိ ဝတွာ ပရိစာရကစေဋကံ အာဏာပေန္တော ဝိယ ပဇ္ဇုန္နဒေဝရာဇာနံ အာလပန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၅. ‘‘အဘိတ္ထနယ ပဇ္ဇုန္န၊ နိဓိံ ကာကဿ နာသယ၊

ကာကံ သောကာယ ရန္ဓေဟိ၊ မဉ္စ သောကာ ပမောစယာ’’တိ.

တတ္ထ အဘိတ္ထနယ ပဇ္ဇုန္နာတိ ပဇ္ဇုန္နော ဝုစ္စတိ မေဃော၊ အယံ ပန မေဃဝသေန လဒ္ဓနာမံ ဝဿဝလာဟကဒေဝရာဇာနံ အာလပတိ. အယံ ကိရဿ အဓိပ္ပါယော – ဒေဝေါ နာမ အနဘိတ္ထနန္တော ဝိဇ္ဇုလတာ အနိစ္ဆာရေန္တော ဝဿန္တောပိ န သောဘတိ၊ တသ္မာ တွံ အဘိတ္ထနန္တော ဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆာရေန္တော ဝဿာပေဟီတိ. နိဓိံ ကာကဿ နာသယာတိ ကာကာ ကလလံ ပဝိသိတွာ ဌိတေ မစ္ဆေ တုဏ္ဍေန ကောဋ္ဋေတွာ နီဟရိတွာ ခါဒန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ အန္တောကလလေ မစ္ဆာ ‘‘နိဓီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တံ ကာကသံဃဿ နိဓိံ ဒေဝံ ဝဿာပေန္တော ဥဒကေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ နာသေဟီတိ. ကာကံ သောကာယ ရန္ဓေဟီတိ ကာကသံဃော ဣမိဿာ ကန္ဒရာယ ဥဒကေန ပုဏ္ဏာယ မစ္ဆေ အလဘမာနော သောစိဿတိ၊ တံ ကာကဂဏံ တွံ ဣမံ ကန္ဒရံ ပူရေန္တော သောကာယ ရန္ဓေဟိ၊ သောကဿတ္ထာယ မစ္ဆဿ အဿာသတ္ထာယ ဒေဝံ ဝဿာပေဟိ. ယထာ အန္တောနိဇ္ဈာနလက္ခဏံ သောကံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ ကရောဟီတိ အတ္ထော၊ မဉ္စ သောကာ ပမောစယာတိ ဧတ္ထ စ-ကာရော သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ မဉ္စ မမ ဉာတကေ စ သဗ္ဗေဝ ဣမမှာ မရဏသောကာ မောစေဟီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ပရိစာရကစေဋကံ အာဏာပေန္တော ဝိယ ပဇ္ဇုန္နံ အာလပိတွာ သကလကောသလရဋ္ဌေ မဟာဝဿံ ဝဿာပေတွာ မဟာဇနံ မရဏဒုက္ခာ မောစေတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ဣဒါနေဝ ဒေဝံ ဝဿာပေတိ၊ ပုဗ္ဗေ မစ္ဆယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တောပိ ဝဿာပေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မစ္ဆဂဏာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟေသုံ၊ ပဇ္ဇုန္နဒေဝရာဇာ အာနန္ဒော၊ မစ္ဆရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မစ္ဆဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၇၆] ၆. အသင်္ကိယဇာတကဝဏ္ဏနာ

အသင်္ကိယောမှိ ဂါမမှီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ သာဝတ္ထိဝါသိံ ဥပါသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သောတာပန္နော အရိယသာဝကော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဧကေန သကဋသတ္ထဝါဟေန သဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဧကသ္မိံ အရညဋ္ဌာနေ သကဋာနိ မောစေတွာ ခန္ဓာဝါရဗန္ဓေ ကတေ သတ္ထဝါဟဿ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ စင်္ကမတိ. အထတ္တနော ကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ပဉ္စသတာ စောရာ ‘‘ခန္ဓာဝါရံ ဝိလုမ္ပိဿာမာ’’တိ ဓနုမုဂ္ဂရာဒိဟတ္ထာ တံ ဌာနံ ပရိဝါရယိံသု. ဥပါသကောပိ စင်္ကမတိယေဝ. စောရာ နံ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဧသ ခန္ဓာဝါရရက္ခကော ဘဝိဿတိ၊ ဣမဿ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တကာလေ ဝိလုမ္ပိဿာမာ’’တိ အဇ္ဈောတ္ထရိတုံ အသက္ကောန္တာ တတ္ထ တတ္ထေဝ အဋ္ဌံသု. သောပိ ဥပါသကော ပဌမယာမေပိ မဇ္ဈိမယာမေပိ ပစ္ဆိမယာမေပိ စင်္ကမန္တောယေဝ အဋ္ဌာသိ. ပစ္စူသကာလေ ဇာတေ စောရာ ဩကာသံ အလဘန္တာ ဂဟိတေ ပါသာဏမုဂ္ဂရာဒယော ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိံသု.

ဥပါသကောပိ အတ္တနော ကမ္မံ နိဋ္ဌာပေတွာ ပုန သာဝတ္ထိံ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အတ္တာနံ ရက္ခမာနာ ပရရက္ခကာ ဟောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဥပါသက၊ အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရမ္ပိ ရက္ခတိ၊ ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနမ္ပိ ရက္ခတီ’’တိ. သော ‘‘ယာဝ သုဘာသိတဉ္စိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ၊ အဟံ ဧကေန သတ္ထဝါဟေန သဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော ရုက္ခမူလေ စင်္ကမန္တော ‘မံ ရက္ခိဿာမီ’တိ သကလသတ္ထံ ရက္ခိ’’န္တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘ဥပါသက၊ ပုဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတာ အတ္တာနံ ရက္ခန္တာ ပရံ ရက္ခိံသူ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဇနပဒံ အာဂန္တွာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော ဧကေန သတ္ထဝါဟေန သဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဧကသ္မိံ အရညဋ္ဌာနေ သတ္ထေ နိဝိဋ္ဌေ သတ္ထတော အဝိဒူရေ ဈာနသုခေန ဝီတိနာမေန္တော အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ စင်္ကမန္တော အဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ ပဉ္စသတာ စောရာ ‘‘သာယမာသဘတ္တဿ ဘုတ္တကာလေ တံ သကဋသတ္ထံ ဝိလုမ္ပိဿာမာ’’တိ အာဂန္တွာ ပရိဝါရယိံသု. တေ တံ တာပသံ ဒိသွာ ‘‘သစေ အယံ အမှေ ပဿိဿတိ၊ သတ္ထဝါသိကာနံ အာရောစေဿတိ၊ ဧတဿ နိဒ္ဒူပဂတဝေလာယ ဝိလုမ္ပိဿာမာ’’တိ တတ္ထေဝ အဋ္ဌံသု. တာပသော သကလမ္ပိ ရတ္တိံ စင်္ကမိယေဝ. စောရာ ဩကာသံ အလဘိတွာ ဂဟိတဂဟိတေ မုဂ္ဂရပါသာဏေ ဆဍ္ဍေတွာ သကဋသတ္ထဝါသီနံ သဒ္ဒံ ဒတွာ ‘‘ဘောန္တော၊ သတ္ထဝါသိနော သစေ ဧသ ရုက္ခမူလေ စင်္ကမနကတာပသော အဇ္ဇ နာဘဝိဿ၊ သဗ္ဗေ မဟာဝိလောပံ ပတ္တာ အဘဝိဿထ၊ သွေ တာပသဿ မဟာသက္ကာရံ ကရေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကမိံသု.

တေ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ စောရေဟိ ဆဍ္ဍိတေ မုဂ္ဂရပါသာဏာဒယော ဒိသွာ ဘီတာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဒိဋ္ဌာ ဝေါ စောရာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘အာမာဝုသော၊ ဒိဋ္ဌာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ဧတ္တကေဝေါ စောရေ ဒိသွာ ဘယံ ဝါ သာရဇ္ဇံ ဝါ န ဥပ္ပဇ္ဇီ’’တိ? ဗောဓိသတ္တော ‘‘အာဝုသော စောရေ ဒိသွာ ဘယံ နာမ သဓနဿ ဟောတိ၊ အဟံ ပန နိဒ္ဓနော၊ သွာဟံ ကိံ ဘာယိဿာမိ. မယှဉှိ ဂါမေပိ အရညေပိ ဝသန္တဿ ဘယံ ဝါ သာရဇ္ဇံ ဝါ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၆. ‘‘အသင်္ကိယောမှိ ဂါမမှိ၊ အရညေ နတ္ထိ မေ ဘယံ၊

ဥဇုမဂ္ဂံ သမာရုဠှော၊ မေတ္တာယ ကရုဏာယ စာ’’တိ.

တတ္ထ အသင်္ကိယောမှိ ဂါမမှီတိ သင်္ကာယ နိယုတ္တော ပတိဋ္ဌိတောတိ သင်္ကိယော၊ န သင်္ကိယော အသင်္ကိယော. အဟံ ဂါမေ ဝသန္တောပိ သင်္ကာယ အပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ အသင်္ကိယော နိဗ္ဘယော နိရာသင်္ကောတိ ဒီပေတိ. အရညေတိ ဂါမဂါမူပစာရဝိနိမုတ္တေ ဌာနေ. ဥဇုမဂ္ဂံ သမာရုဠှော၊ မေတ္တာယ ကရုဏာယ စာတိ အဟံ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနိကာဟိ မေတ္တာကရုဏာဟိ ကာယဝင်္ကာဒိဝိရဟိတံ ဥဇုံ ဗြဟ္မလောကဂါမိမဂ္ဂံ အာရုဠှောတိ ဝဒတိ. အထ ဝါ ပရိသုဒ္ဓသီလတာယ ကာယဝစီမနောဝင်္ကဝိရဟိတံ ဥဇုံ ဒေဝလောကမဂ္ဂံ အာရုဠှောမှီတိ ဒဿေတွာ တတော ဥတ္တရိ မေတ္တာယ ကရုဏာယ စ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဥဇုံ ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂမ္ပိ အာရုဠှောမှီတိပိ ဒဿေတိ. အပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ဟိ ဧကန္တေန ဗြဟ္မလောကပရာယဏတ္တာ မေတ္တာကရုဏာဒယော ဥဇုမဂ္ဂါ နာမ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တုဋ္ဌစိတ္တေဟိ တေဟိ မနုဿေဟိ သက္ကတော ပူဇိတော ယာဝဇီဝံ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သတ္ထဝါသိနော ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟေသုံ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အသင်္ကိယဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၇၇] ၇. မဟာသုပိနဇာတကဝဏ္ဏနာ

လာဗူနိ သီဒန္တီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သောဠသ မဟာသုပိနေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကဒိဝသံ ကိရ ကောသလမဟာရာဇာ ရတ္တိံ နိဒ္ဒူပဂတော ပစ္ဆိမယာမေ သောဠသ မဟာသုပိနေ ဒိသွာ ဘီတတသိတော ပဗုဇ္ဈိတွာ ‘‘ဣမေသံ သုပိနာနံ ဒိဋ္ဌတ္တာ ကိံ နု ခေါ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ မရဏဘယတဇ္ဇိတော သယနပိဋ္ဌေ နိသိန္နကောဝ ရတ္တိံ ဝီတိနာမေသိ.

အထ နံ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏပုရောဟိတာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သုခံ သယိတ္ထ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘ကုတော မေ အာစရိယာ သုခံ၊ အဇ္ဇာဟံ ပစ္စူသသမယေ သောဠသ မဟာသုပိနေ ပဿိံ၊ သောမှိ တေသံ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘယပ္ပတ္တော’’တိ. ‘‘ဝဒေထ၊ မဟာရာဇ၊ သုတွာ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒိဋ္ဌသုပိနေ ကထေတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ဣမေသံ ဒိဋ္ဌကာရဏာ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗြာဟ္မဏာ ဟတ္ထေ ဝိဓုနိံသု. ‘‘ကသ္မာ ဟတ္ထေ ဝိဓုနထာ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ကက္ခဠာ၊ မဟာရာဇ၊ သုပိနာ’’တိ. ‘‘ကာ တေသံ နိပ္ဖတ္တိ ဘဝိဿတီ’’တိ? ‘‘ရဇ္ဇန္တရာယော ဇီဝိတန္တရာယော ဘောဂန္တရာယောတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ အန္တရာယာနံ အညတရော’’တိ. ‘‘သပ္ပဋိကမ္မာ၊ အပ္ပဋိကမ္မာ’’တိ? ‘‘ကာမံ ဧတေ သုပိနာ အတိဖရုသတ္တာ အပ္ပဋိကမ္မာ၊ မယံ ပန တေ သပ္ပဋိကမ္မေ ကရိဿာမ၊ ဧတေ ပဋိက္ကမာပေတုံ အသက္ကောန္တာနံ အမှာကံ သိက္ခိတဘာဝေါ နာမ ကိံ ကရိဿတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန ကတွာ ပဋိက္ကမာပေဿထာ’’တိ? ‘‘သဗ္ဗစတုက္ကေန ယညံ ယဇိဿာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ ဘီတတသိတော ‘‘တေန ဟိ အာစရိယာ မမ ဇီဝိတံ တုမှာကံ ဟတ္ထေ ဟောတု၊ ခိပ္ပံ မေ သောတ္ထိံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. ဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဗဟုံ ဓနံ လဘိဿာမ၊ ဗဟုံ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇံ အာဟရာပေဿာမာ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ရာဇာနံ သမဿာသေတွာ ရာဇနိဝေသနာ နိက္ခမိတွာ ဗဟိနဂရေ ယညာဝါဋံ ကတွာ ဗဟူ စတုပ္ပဒဂဏေ ထူဏူပနီတေ ကတွာ ပက္ခိဂဏေ သမာဟရိတွာ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ သဉ္စရန္တိ.

အထ ခေါ မလ္လိကာ ဒေဝီ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗြာဟ္မဏာ ပုနပ္ပုနံ သဉ္စရန္တီ’’တိ? ‘‘သုခိတာ၊ တွံ ဘဒ္ဒေ၊ အမှာကံ ကဏ္ဏမူလေ အာသီဝိသံ စရန္တံ န ဇာနာသီ’’တိ. ‘‘ကိံ ဧတံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ? မယာ ဧဝရူပါ ဒုဿုပိနာ ဒိဋ္ဌာ၊ ဗြာဟ္မဏာ ‘‘တိဏ္ဏံ အန္တရာယာနံ အညတရော ပညာယတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘‘တေသံ ပဋိဃာတာယ ယညံ ယဇိဿာမာ’တိ ဝတွာ ပုနပ္ပုနံ သဉ္စရန္တီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဗြာဟ္မဏော သုပိနပဋိကမ္မံ ပုစ္ဆိတော’’တိ? ‘‘ကတရော ပနေသ၊ ဘဒ္ဒေ၊ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဗြာဟ္မဏော’’တိ. ‘‘သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ သဗ္ဗညုံ ဝိသုဒ္ဓံ နိက္ကိလေသံ မဟာဗြာဟ္မဏံ န ဇာနာသိ. သော ဟိ ဘဂဝါ သုပိနန္တရံ ဇာနေယျ၊ ဂစ္ဆ တွံ ပုစ္ဆ တံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝီ’’တိ ရာဇာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိ.

သတ္ထာ မဓုရဿရံ နိစ္ဆာရေတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အတိပ္ပဂေါဝ အာဂတောသီ’’တိ အာဟ. အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပစ္စူသသမယေ သောဠသ မဟာသုပိနေ ဒိသွာ ဘီတော ဗြာဟ္မဏာနံ အာရောစေသိံ. ဗြာဟ္မဏာ ‘‘ကက္ခဠာ၊ မဟာရာဇ၊ သုပိနာ၊ ဧတေသံ ပဋိဃာတတ္ထာယ သဗ္ဗစတုက္ကေန ယညံ ယဇိဿာမာ’’တိ ယညံ သဇ္ဇေန္တိ၊ ဗဟူ ပါဏာ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ၊ တုမှေ စ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလာ၊ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ ဥပါဒါယ နတ္ထိ သော ဉေယျဓမ္မော၊ ယော ဝေါ ဉာဏမုခေ အာပါထံ နာဂစ္ဆတိ. ‘‘ဧတေသံ မေ သုပိနာနံ နိပ္ဖတ္တိံ ကထေထ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ သဒေဝကေ လောကေ မံ ဌပေတွာ အညော ဧတေသံ သုပိနာနံ အန္တရံ ဝါ နိပ္ဖတ္တိံ ဝါ ဇာနိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ၊ အဟံ တေ ကထေဿာမိ၊ အပိစ ခေါ တွံ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌနိယာမေနေဝ သုပိနေ ကထေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ ရာဇာ ဒိဋ္ဌနိယာမေနေဝ ကထေန္တော –

‘‘ဥသဘာ ရုက္ခာ ဂါဝိယော ဂဝါ စ၊

အဿော ကံသော သိင်္ဂါလီ စ ကုမ္ဘော၊

ပေါက္ခရဏီ စ အပါကစန္ဒနံ.

‘‘လာဗူနိ သီဒန္တိ သိလာ ပ္လဝန္တိ၊ မဏ္ဍူကိယော ကဏှသပ္ပေ ဂိလန္တိ၊

ကာကံ သုဝဏ္ဏာ ပရိဝါရယန္တိ၊ တသာ ဝကာ ဧဠကာနံ ဘယာ ဟီ’’တိ. –

ဣမံ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ကထေသိ.

(၁) အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧကံ တာဝ သုပိနံ ဧဝံ အဒ္ဒသံ – စတ္တာရော အဉ္ဇနဝဏ္ဏာ ကာဠဥသဘာ ‘‘ယုဇ္ဈိဿာမာ’’တိ စတူဟိ ဒိသာဟိ ရာဇင်္ဂဏံ အာဂန္တွာ ‘‘ဥသဘယုဒ္ဓံ ပဿိဿာမာ’’တိ မဟာဇနေ သန္နိပတိတေ ယုဇ္ဈနာကာရံ ဒဿေတွာ နဒိတွာ ဂဇ္ဇိတွာ အယုဇ္ဈိတွာဝ ပဋိက္ကန္တာ. ဣမံ ပဌမံ သုပိနံ အဒ္ဒသံ၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ‘‘မဟာရာဇ၊ ဣမဿ ဝိပါကော နေဝ တဝ၊ န မမ ကာလေ ဘဝိဿတိ၊ အနာဂတေ ပန အဓမ္မိကာနံ ကပဏရာဇူနံ အဓမ္မိကာနဉ္စ မနုဿာနံ ကာလေ လောကေ ဝိပရိဝတ္တမာနေ ကုသလေ ဩဿန္နေ၊ အကုသလေ ဥဿန္နေ၊ လောကဿ ပရိဟာယနကာလေ ဒေဝေါ န သမ္မာ ဝဿိဿတိ၊ မေဃပါဒါ ပစ္ဆိဇ္ဇိဿန္တိ၊ သဿာနိ မိလာယိဿန္တိ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဘဝိဿတိ၊ ဝဿိတုကာမာ ဝိယ စတူဟိ ဒိသာဟိ မေဃာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဣတ္ထိကာဟိ အာတပေ ပတ္ထဋာနံ ဝီဟိအာဒီနံ တေမနဘယေန အန္တောပဝေသိတကာလေ ပုရိသေသု ကုဒ္ဒါလပိဋကဟတ္ထေသု အာဠိဗန္ဓနတ္ထာယ နိက္ခန္တေသု ဝဿနာကာရံ ဒဿေတွာ ဂဇ္ဇိတွာ ဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆာရေတွာ တေ ဥသဘာ ဝိယ အယုဇ္ဈိတွာ အဝဿိတွာဝ ပလာယိဿန္တိ. အယမေတဿ ဝိပါကော. တုယှံ ပန တပ္ပစ္စယာ ကောစိ အန္တရာယော နတ္ထိ၊ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဒိဋ္ဌော သုပိနော ဧသ၊ ဗြာဟ္မဏာ ပန အတ္တနော ဇီဝိတဝုတ္တိံ နိဿာယ ကထယိံသူ’’တိ ဧဝံ သတ္ထာ သုပိနဿ နိပ္ဖတ္တိံ ကထေတွာ အာဟ ‘‘ဒုတိယံ ကထေဟိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ.

(၂) ဒုတိယာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ အဒ္ဒသံ – ခုဒ္ဒကာ ရုက္ခာ စေဝ ဂစ္ဆာ စ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိဒတ္ထိမတ္တမ္ပိ ရတနမတ္တမ္ပိ အနုဂ္ဂန္တွာဝ ပုပ္ဖန္တိ စေဝ ဖလန္တိ စ. ဣမံ ဒုတိယံ အဒ္ဒသံ၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? မဟာရာဇ၊ ဣမဿာပိ ဝိပါကော လောကဿ ပရိဟာယနကာလေ မနုဿာနံ ပရိတ္တာယုကကာလေ ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ သတ္တာ တိဗ္ဗရာဂါ ဘဝိဿန္တိ၊ အသမ္ပတ္တဝယာဝ ကုမာရိယော ပုရိသန္တရံ ဂန္တွာ ဥတုနိယော စေဝ ဂဗ္ဘိနိယော စ ဟုတွာ ပုတ္တဓီတာဟိ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. ခုဒ္ဒကရုက္ခာနံ ပုပ္ဖံ ဝိယ ဟိ တာသံ ဥတုနိဘာဝေါ၊ ဖလံ ဝိယ စ ပုတ္တဓီတရော ဘဝိဿန္တိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ တတိယံ ကထေဟိ၊ မဟာရာဇာတိ.

(၃) ဂါဝိယော၊ ဘန္တေ၊ တဒဟုဇာတာနံ ဝစ္ဆကာနံ ခီရံ ပိဝန္တိယော အဒ္ဒသံ. အယံ မေ တတိယော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ ဝိပါကော အနာဂတေ ဧဝ မနုဿာနံ ဇေဋ္ဌာပစာယိကကမ္မဿ နဋ္ဌကာလေ ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ သတ္တာ မာတာပိတူသု ဝါ သဿုသသုရေသု ဝါ လဇ္ဇံ အနုပဋ္ဌာပေတွာ သယမေဝ ကုဋုမ္ဗံ သံဝိဒဟန္တာဝ ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ မဟလ္လကာနံ ဒါတုကာမာ ဒဿန္တိ၊ အဒါတုကာမာ န ဒဿန္တိ. မဟလ္လကာ အနာထာ အသယံဝသီ ဒါရကေ အာရာဓေတွာ ဇီဝိဿန္တိ တဒဟုဇာတာနံ ဝစ္ဆကာနံ ခီရံ ပိဝန္တိယော မဟာဂါဝိယော ဝိယ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ စတုတ္ထံ ကထေဟိ၊ မဟာရာဇာတိ.

(၄) ဓုရဝါဟေ၊ ဘန္တေ၊ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပန္နေ မဟာဂေါဏေယုဂပရမ္ပရာယ အယောဇေတွာ တရုဏေ ဂေါဒမ္မေ ဓုရေ ယောဇေန္တေ အဒ္ဒသံ. တေ ဓုရံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တာ ဆဍ္ဍေတွာ အဋ္ဌံသု၊ သကဋာနိ နပ္ပဝဋ္ဋိံသု. အယံ မေ စတုတ္ထော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ ဝိပါကော အနာဂတေ ဧဝ အဓမ္မိကရာဇူနံ ကာလေ ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ အဓမ္မိကကပဏရာဇာနော ပဏ္ဍိတာနံ ပဝေဏိကုသလာနံ ကမ္မံ နိတ္ထရဏသမတ္ထာနံ မဟာမတ္တာနံ ယသံ န ဒဿန္တိ. ဓမ္မသဘာယံ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေပိ ပဏ္ဍိတေ ဝေါဟာရကုသလေ မဟလ္လကေ အမစ္စေ န ဌပေဿန္တိ၊ တဗ္ဗိပရီတာနံ ပန တရုဏတရုဏာနံ ယသံ ဒဿန္တိ၊ တထာရူပေ ဧဝ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ဌပေဿန္တိ၊ တေ ရာဇကမ္မာနိ စေဝ ယုတ္တာယုတ္တဉ္စ အဇာနန္တာ နေဝ တံ ယသံ ဥက္ခိပိတုံ သက္ခိဿန္တိ၊ န ရာဇကမ္မာနိ နိတ္ထရိတုံ. တေ အသက္ကောန္တာ ကမ္မဓုရံ ဆဍ္ဍေဿန္တိ၊ မဟလ္လကာပိ ပဏ္ဍိတာမစ္စာ ယသံ အလဘန္တာ ကိစ္စာနိ နိတ္ထရိတုံ သမတ္ထာပိ ‘‘ကိံ အမှာကံ ဧတေဟိ၊ မယံ ဗာဟိရကာ ဇာတာ၊ အဗ္ဘန္တရိကာ တရုဏဒါရကာ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဥပ္ပန္နာနိ ကမ္မာနိ န ကရိဿန္တိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ တေသံ ရာဇူနံ ဟာနိယေဝ ဘဝိဿတိ၊ ဓုရံ ဝဟိတုံ အသမတ္ထာနံ ဝစ္ဆဒမ္မာနံ ဓုရေ ယောဇိတကာလော ဝိယ၊ ဓုရဝါဟာနဉ္စ မဟာဂေါဏာနံ ယုဂပရမ္ပရာယ အယောဇိတကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ ပဉ္စမံ ကထေဟိ၊ မဟာရာဇာတိ.

(၅) ဘန္တေ၊ ဧကံ ဥဘတောမုခံ အဿံ အဒ္ဒသံ၊ တဿ ဒွီသု ပဿေသု ယဝသံ ဒေန္တိ၊ သော ဒွီဟိ မုခေဟိ ခါဒတိ. အယံ မေ ပဉ္စမော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ အနာဂတေ အဓမ္မိကရာဇကာလေယေဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ အဓမ္မိကာ ဗာလရာဇာနော အဓမ္မိကေ လောလမနုဿေ ဝိနိစ္ဆယေ ဌပေဿန္တိ၊ တေ ပါပပုညေသု အနာဒရာ ဗာလာ သဘာယံ နိသီဒိတွာ ဝိနိစ္ဆယံ ဒေန္တာ ဥဘိန္နမ္ပိ အတ္ထပစ္စတ္ထိကာနံ ဟတ္ထတော လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ခါဒိဿန္တိ အဿော ဝိယ ဒွီဟိ မုခေဟိ ယဝသံ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ ဆဋ္ဌံ ကထေဟိ၊ မဟာရာဇာတိ.

(၆) ဘန္တေ၊ မဟာဇနော သတသဟဿဂ္ဃနိကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣဓ ပဿာဝံ ကရောဟီ’’တိ ဧကဿ ဇရသိင်္ဂါလဿ ဥပနာမေသိ၊ တံ တတ္ထ ပဿာဝံ ကရောန္တံ အဒ္ဒသံ. အယံ မေ ဆဋ္ဌော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ ဝိပါကော အနာဂတေယေဝ ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ အဓမ္မိကာ ဝိဇာတိရာဇာနော ဇာတိသမ္ပန္နာနံ ကုလပုတ္တာနံ အာသင်္ကာယ ယသံ န ဒဿန္တိ၊ အကုလီနာနံယေဝ ဒဿန္တိ. ဧဝံ မဟာကုလာနိ ဒုဂ္ဂတာနိ ဘဝိဿန္တိ၊ လာမကကုလာနိ ဣဿရာနိ. တေ စ ကုလီနပုရိသာ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘ဣမေ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာ’’တိ အကုလီနာနံ ဓီတရော ဒဿန္တိ၊ ဣတိ တာသံ ကုလဓီတာနံ အကုလီနေဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသော ဇရသိင်္ဂါလဿ သုဝဏ္ဏပါတိယံ ပဿာဝကရဏသဒိသော ဘဝိဿတိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ သတ္တမံ ကထေဟီတိ.

(၇) ဘန္တေ၊ ဧကော ပုရိသော ရဇ္ဇုံ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဋ္ဋေတွာ ပါဒမူလေ နိက္ခိပတိ၊ တေန နိသိန္နပီဌဿ ဟေဋ္ဌာ သယိတာ ဧကာ ဆာတသိင်္ဂါလီ တဿ အဇာနန္တဿေဝ တံ ခါဒတိ၊ ဧဝါဟံ အဒ္ဒသံ. အယံ မေ သတ္တမော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ အနာဂတေယေဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ ဣတ္ထိယော ပုရိသလောလာ သုရာလောလာ အလင်္ကာရလောလာ ဝိသိခါလောလာ အာမိသလောလာ ဘဝိဿန္တိ ဒုဿီလာ ဒုရာစာရာ၊ တာ သာမိကေဟိ ကသိဂေါရက္ခာဒီနိ ကမ္မာနိ ကတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန သမ္ဘတံ ဓနံ ဇာရေဟိ သဒ္ဓိံ သုရံ ပိဝန္တိယော မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယမာနာ အန္တောဂေဟေ အစ္စာယိကမ္ပိ ကိစ္စံ အနောလောကေတွာ ဂေဟေ ပရိက္ခေပဿ ဥပရိဘာဂေနပိ ဆိဒ္ဒဋ္ဌာနေဟိပိ ဇာရေ ဥပဓာရယမာနာ သွေ ဝပိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဗီဇမ္ပိ ကောဋ္ဋေတွာ ယာဂုဘတ္တခဇ္ဇကာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ ခါဒမာနာ ဝိလုမ္ပိဿန္တိ ဟေဋ္ဌာပီဌကေ နိပန္နဆာတသိင်္ဂါလီ ဝိယ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဋ္ဋေတွာ ပါဒမူလေ နိက္ခိတ္တရဇ္ဇုံ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ အဋ္ဌမံ ကထေဟီတိ.

(၈) ဘန္တေ၊ ရာဇဒွါရေ ဗဟူဟိ တုစ္ဆကုမ္ဘေဟိ ပရိဝါရေတွာ ဌပိတံ ဧကံ မဟန္တံ ပူရိတကုမ္ဘံ အဒ္ဒသံ. စတ္တာရောပိ ပန ဝဏ္ဏာ စတူဟိ ဒိသာဟိ စတူဟိ အနုဒိသာဟိ စ ဃဋေဟိ ဥဒကံ အာဟရိတွာ အာဟရိတွာ ပူရိတကုမ္ဘမေဝ ပူရေန္တိ၊ ပူရိတပူရိတံ ဥဒကံ ဥတ္တရိတွာ ပလာယတိ၊ တေပိ ပုနပ္ပုနံ တတ္ထေဝ ဥဒကံ အာသိဉ္စန္တိ၊ တုစ္ဆကုမ္ဘေ ပန ဩလောကေန္တာပိ နတ္ထိ. အယံ မေ အဋ္ဌမော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ အနာဂတေယေဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ လောကော ပရိဟာယိဿတိ၊ ရဋ္ဌံ နိရောဇံ ဘဝိဿတိ၊ ရာဇာနော ဒုဂ္ဂတာ ကပဏာ ဘဝိဿန္တိ. ယော ဣဿရော ဘဝိဿတိ၊ တဿ ဘဏ္ဍာဂါရေ သတသဟဿမတ္တာ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ ဧဝံ ဒုဂ္ဂတာ သဗ္ဗေ ဇာနပဒေ အတ္တနောဝ ကမ္မေ ကာရေဿန္တိ၊ ဥပဒ္ဒုတာ မနုဿာ သကေ ကမ္မန္တေ ဆဍ္ဍေတွာ ရာဇူနညေဝ အတ္ထာယ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာနိ ဝပန္တာ ရက္ခန္တာ လာယန္တာ မဒ္ဒန္တာ ပဝေသေန္တာ ဥစ္ဆုခေတ္တာနိ ကရောန္တာ ယန္တာနိ ကရောန္တာ ယန္တာနိ ဝါဟေန္တာ ဖာဏိတာဒီနိ ပစန္တာ ပုပ္ဖါရာမေ စ ဖလာရာမေ စ ကရောန္တာ တတ္ထ တတ္ထ နိပ္ဖန္နာနိ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒီနိ အာဟရိတွာ ရညော ကောဋ္ဌာဂါရမေဝ ပူရေဿန္တိ၊ အတ္တနော ဂေဟေသု တုစ္ဆကောဋ္ဌေ ဩလောကေန္တာပိ န ဘဝိဿန္တိ၊ တုစ္ဆကုမ္ဘေ အနောလောကေတွာ ပူရိတကုမ္ဘေ ပူရဏသဒိသမေဝ ဘဝိဿတိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ နဝမံ ကထေဟီတိ.

(၉) ဘန္တေ၊ ဧကံ ပဉ္စဝဏ္ဏပဒုမသဉ္ဆန္နံ ဂမ္ဘီရံ သဗ္ဗတော တိတ္ထံ ပေါက္ခရဏိံ အဒ္ဒသံ. သမန္တတော ဒွိပဒစတုပ္ပဒါ ဩတရိတွာ တတ္ထ ပါနီယံ ပိဝန္တိ. တဿာ မဇ္ဈေ ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနေ ဥဒကံ အာဝိလံ၊ တီရပ္ပဒေသေသု ဒွိပဒစတုပ္ပဒါနံ အက္ကမဋ္ဌာနေ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ. ဧဝါဟံ အဒ္ဒသံ. အယံ မေ နဝမော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ အနာဂတေယေဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ ရာဇာနော အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဆန္ဒာဒိဝသေန အဂတိံ ဂစ္ဆန္တာ ရဇ္ဇံ ကာရေဿန္တိ၊ ဓမ္မေန ဝိနိစ္ဆယံ နာမ န ဒဿန္တိ၊ လဉ္ဇဝိတ္တကာ ဘဝိဿန္တိ ဓနလောလာ၊ ရဋ္ဌဝါသိကေသု နေသံ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယာ နာမ န ဘဝိဿန္တိ၊ ကက္ခဠာ ဖရုသာ ဥစ္ဆုယန္တေ ဥစ္ဆုဂဏ္ဌိကာ ဝိယ မနုဿေ ပီဠေန္တာ နာနပ္ပကာရေန ဗလိံ ဥပ္ပါဒေန္တာ ဓနံ ဂဏှိဿန္တိ. မနုဿာ ဗလိပီဠိတာ ကိဉ္စိ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ဂါမနိဂမာဒယော ဆဍ္ဍေတွာ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ ဝါသံ ကပ္ပေဿန္တိ၊ မဇ္ဈိမဇနပဒေါ သုညော ဘဝိဿတိ၊ ပစ္စန္တော ဃနဝါသော သေယျထာပိ ပေါက္ခရဏိယာ မဇ္ဈေ ဥဒကံ အာဝိလံ ပရိယန္တေ ဝိပ္ပသန္နံ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ ဒသမံ ကထေဟီတိ.

(၁၀) ဘန္တေ၊ ဧကိဿာယေဝ ကုမ္ဘိယာ ပစ္စမာနံ ဩဒနံ အပါကံ အဒ္ဒသံ ‘‘အပါက’’န္တိ ဝိစာရေတွာ ဝိဘဇိတွာ ဌပိတံ ဝိယ တီဟာကာရေဟိ ပစ္စမာနံ၊ ဧကသ္မိံ ပဿေ အတိကိလိန္နော ဟောတိ၊ ဧကသ္မိံ ဥတ္တဏ္ဍုလော၊ ဧကသ္မိံ သုပက္ကောတိ. အယံ မေ ဒသမော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ အနာဂတေယေဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ ရာဇာနော အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ တေသု အဓမ္မိကေသု ရာဇယုတ္တာပိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာပိ နေဂမဇာနပဒါပီတိ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ မနုဿာ အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ တတော တေသံ အာရက္ခဒေဝတာ၊ ဗလိပဋိဂ္ဂါဟိကာ ဒေဝတာ၊ ရုက္ခဒေဝတာ၊ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာတိ ဧဝံ ဒေဝတာပိ အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ. အဓမ္မိကရာဇူနဉ္စ ရဇ္ဇေ ဝါတာ ဝိသမာ ခရာ ဝါယိဿန္တိ၊ တေ အာကာသဋ္ဌဝိမာနာနိ ကမ္ပေဿန္တိ၊ တေသု ကမ္ပိတေသု ဒေဝတာ ကုပိတာ ဒေဝံ ဝဿိတုံ န ဒဿန္တိ၊ ဝဿမာနောပိ သကလရဋ္ဌေ ဧကပ္ပဟာရေန န ဝဿိဿတိ၊ ဝဿမာနောပိ သဗ္ဗတ္ထ ကသိကမ္မဿ ဝါ ဝပ္ပကမ္မဿ ဝါ ဥပကာရကော ဟုတွာ န ဝဿိဿတိ. ယထာ စ ရဋ္ဌေ၊ ဧဝံ ဇနပဒေပိ ဂါမေပိ ဧကတဠာကေပိ ဧကသရေပိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ န ဝဿိဿတိ၊ တဠာကဿ ဥပရိဘာဂေ ဝဿန္တော ဟေဋ္ဌာဘာဂေ န ဝဿိဿတိ၊ ဟေဋ္ဌာ ဝဿန္တော ဥပရိ န ဝဿိဿတိ. ဧကသ္မိံ ဘာဂေ သဿံ အတိဝဿေန နဿိဿတိ၊ ဧကသ္မိံ အဝဿနေန မိလာယိဿတိ၊ ဧကသ္မိံ သမ္မာ ဝဿမာနော သမ္ပာဒေဿတိ. ဧဝံ ဧကဿ ရညော ရဇ္ဇေ ဝုတ္တသဿာ တိပ္ပကာရာ ဘဝိဿန္တိ ဧကကုမ္ဘိယာ ဩဒနော ဝိယ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ ဧကာဒသမံ ကထေဟီတိ.

(၁၁) ဘန္တေ၊ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ စန္ဒနသာရံ ပူတိတက္ကေန ဝိက္ကိဏန္တေ အဒ္ဒသံ. အယံ မေ ဧကာဒသမော သုပိနော၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ အနာဂတေယေဝ မယှံ သာသနေ ပရိဟာယန္တေ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ ပစ္စယလောလာ အလဇ္ဇီ ဘိက္ခူ ဗဟူ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ မယာ ပစ္စယလောလုပ္ပံ နိမ္မထေတွာ ကထိတဓမ္မဒေသနံ စီဝရာဒိစတုပစ္စယဟေတု ပရေသံ ဒေသေဿန္တိ၊ ပစ္စယေဟိ မုစ္ဆိတာ နိဿရဏပက္ခေ ဌိတာ နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ ကတွာ ဒေသေတုံ န သက္ခိဿန္တိ၊ ကေဝလံ ‘‘ပဒဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိဉ္စေဝ မဓုရသဒ္ဒဉ္စ သုတွာ မဟဂ္ဃါနိ စီဝရာဒီနိ ဒဿန္တိ’’ ဣစ္စေဝံ ဒေသေဿန္တိ. အပရေ အန္တရဝီထိစတုက္ကရာဇဒွါရာဒီသု နိသီဒိတွာ ကဟာပဏအဍ္ဎကဟာပဏပါဒမာသကရူပါဒီနိပိ နိဿာယ ဒေသေဿန္တိ. ဣတိ မယာ နိဗ္ဗာနဂ္ဃနကံ ကတွာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ စတုပစ္စယတ္ထာယ စေဝ ကဟာပဏဍ္ဎကဟာပဏာဒီနံ အတ္ထာယ စ ဝိက္ကိဏိတွာ ဒေသေန္တာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ စန္ဒနသာရံ ပူတိတက္ကေန ဝိက္ကိဏန္တာ ဝိယ ဘဝိဿန္တိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ ဒွါဒသမံ ကထေဟီတိ.

(၁၂) ဘန္တေ၊ တုစ္ဆလာဗူနိ ဥဒကေ သီဒန္တာနိ အဒ္ဒသံ၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿပိ အနာဂတေ အဓမ္မိကရာဇကာလေ လောကေ ဝိပရိဝတ္တန္တေယေဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. တဒါ ဟိ ရာဇာနော ဇာတိသမ္ပန္နာနံ ကုလပုတ္တာနံ ယသံ န ဒဿန္တိ၊ အကုလီနာနံယေဝ ဒဿန္တိ၊ တေ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဣတရေ ဒလိဒ္ဒါ. ရာဇသမ္မုခေပိ ရာဇဒွါရေပိ အမစ္စသမ္မုခေပိ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေပိ တုစ္ဆလာဗုသဒိသာနံ အကုလီနာနံယေဝ ကထာ ဩသီဒိတွာ ဌိတာ ဝိယ နိစ္စလာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ ဘဝိဿတိ. သံဃသန္နိပါတေသုပိ သံဃကမ္မဂဏကမ္မဋ္ဌာနေသု စေဝ ပတ္တစီဝရပရိဝေဏာဒိဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေသု စ ဒုဿီလာနံ ပါပပုဂ္ဂလာနံယေဝ ကထာ နိယျာနိကာ ဘဝိဿတိ၊ န လဇ္ဇိဘိက္ခူနန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ တုစ္ဆလာဗုသီဒနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ တေရသမံ ကထေဟီတိ.

(၁၃) ဘန္တေ၊ မဟန္တမဟန္တာ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏာ ဃနသိလာ နာဝါ ဝိယ ဥဒကေ ပ္လဝမာနာ အဒ္ဒသံ၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿပိ တာဒိသေယေဝ ကာလေ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. တဒါ ဟိ အဓမ္မိကရာဇာနော အကုလီနာနံ ယသံ ဒဿန္တိ၊ တေ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ၊ ကုလီနာ ဒုဂ္ဂတာ. တေသု န ကေစိ ဂါရဝံ ကရိဿန္တိ၊ ဣတရေသုယေဝ ကရိဿန္တိ. ရာဇသမ္မုခေ ဝါ အမစ္စသမ္မုခေ ဝါ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ဝါ ဝိနိစ္ဆယကုသလာနံ ဃနသိလာသဒိသာနံ ကုလပုတ္တာနံ ကထာ န ဩဂါဟိတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ. တေသု ကထေန္တေသု ‘‘ကိံ ဣမေ ကထေန္တီ’’တိ ဣတရေ ပရိဟာသမေဝ ကရိဿန္တိ. ဘိက္ခုသန္နိပါတေသုပိ ဝုတ္တပ္ပကာရေသု ဌာနေသု နေဝ ပေသလေ ဘိက္ခူ ဂရုကာတဗ္ဗေ မညိဿန္တိ၊ နာပိ တေသံ ကထာ ပရိယောဂါဟိတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ၊ သိလာနံ ပ္လဝနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ စုဒ္ဒသမံ ကထေဟီတိ.

(၁၄) ဘန္တေ၊ ခုဒ္ဒကမဓုကပုပ္ဖပ္ပမာဏာ မဏ္ဍူကိယော မဟန္တမဟန္တေ ကဏှသပ္ပေ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတွာ ဥပ္ပလနာဠေ ဝိယ ဆိန္ဒိတွာ ဆိန္ဒိတွာ မံသံ ခါဒိတွာ ဂိလန္တိယော အဒ္ဒသံ၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿပိ လောကေ ပရိဟာယန္တေ အနာဂတေ ဧဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. တဒါ ဟိ မနုဿာ တိဗ္ဗရာဂဇာတိကာ ကိလေသာနုဝတ္တကာ ဟုတွာ တရုဏတရုဏာနံ အတ္တနော ဘရိယာနံ ဝသေ ဝတ္တိဿန္တိ၊ ဂေဟေ ဒါသကမ္မကရာဒယောပိ ဂေါမဟိံသာဒယောပိ ဟိရညသုဝဏ္ဏမ္ပိ သဗ္ဗံ တာသညေဝ အာယတ္တံ ဘဝိဿတိ. ‘‘အသုကံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဝါ ပရိစ္ဆဒါဒိဇာတံ ဝါ ကဟ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ဟောတု၊ ကိံ တုယှိမိနာ ဗျာပါရေန၊ တွံ မယှံ ဃရေ သန္တံ ဝါ အသန္တံ ဝါ ဇာနိတုကာမော ဇာတော’’တိ ဝတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ အက္ကောသိတွာ မုခသတ္တီဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ဒါသစေဋကေ ဝိယ အတ္တနော ဝသေ ကတွာ အတ္တနော ဣဿရိယံ ပဝတ္တေဿန္တိ. ဧဝံ မဓုကပုပ္ဖပ္ပမာဏာနံ မဏ္ဍူကပေါတိကာနံ အာသီဝိသေ ကဏှသပ္ပေ ဂိလနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ ပန္နရသမံ ကထေဟီတိ.

(၁၅) ဘန္တေ၊ ဒသဟိ အသဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဂါမဂေါစရံ ကာကံ ကဉ္စနဝဏ္ဏတာယ ‘‘သုဝဏ္ဏာ’’တိ လဒ္ဓနာမေ သုဝဏ္ဏရာဇဟံသေ ပရိဝါရေန္တေ အဒ္ဒသံ၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿာပိ အနာဂတေ ဒုဗ္ဗလရာဇကာလေယေဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. အနာဂတသ္မိဉှိ ရာဇာနော ဟတ္ထိသိပ္ပါဒီသု အကုသလာ ယုဒ္ဓေသု အဝိသာရဒါ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ အတ္တနော ရဇ္ဇဝိပတ္တိံ အာသင်္ကမာနာ သမာနဇာတိကာနံ ကုလပုတ္တာနံ ဣဿရိယံ အဒတွာ အတ္တနော ပါဒမူလိကနှာပကကပ္ပကာဒီနံ ဒဿန္တိ၊ ဇာတိဂေါတ္တသမ္ပန္နာ ကုလပုတ္တာ ရာဇကုလေ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတုံ အသမတ္ထာ ဟုတွာ ဣဿရိယေ ဌိတေ ဇာတိဂေါတ္တဟီနေ အကုလီနေ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ဝိစရိဿန္တိ၊ သုဝဏ္ဏရာဇဟံသေဟိ ကာကဿ ပရိဝါရိတကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ သောဠသမံ ကထေဟီတိ.

(၁၆) ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗေ ဒီပိနော ဧဠကေ ခါဒန္တိ၊ အဟံ ပန ဧဠကေ ဒီပိနော အနုဗန္ဓိတွာ မုရုမုရူတိ ခါဒန္တေ အဒ္ဒသံ. အထညေ တသာ ဝကာ ဧဠကေ ဒူရတောဝ ဒိသွာ တသိတာ တာသပ္ပတ္တာ ဟုတွာ ဧဠကာနံ ဘယာပလာယိတွာ ဂုမ္ဗဂဟနာဒီနိ ပဝိသိတွာ နိလီယိံသု၊ ဧဝါဟံ အဒ္ဒသံ၊ ဣမဿ ကော ဝိပါကောတိ? ဣမဿပိ အနာဂတေ အဓမ္မိကရာဇကာလေယေဝ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ. တဒါ ဟိ အကုလီနာ ရာဇဝလ္လဘာ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ၊ ကုလီနာ အပညာတာ ဒုဂ္ဂတာ. တေ ရာဇဝလ္လဘာ ရာဇာနံ အတ္တနော ကထံ ဂါဟာပေတွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီသု ဗလဝန္တော ဟုတွာ ကုလီနာနံ ပဝေဏိအာဂတာနိ ခေတ္တဝတ္ထာဒီနိ ‘‘အမှာကံ သန္တကာနိ ဧတာနီ’’တိ အဘိယုဉ္ဇိတွာ တေသု ‘‘န တုမှာကံ၊ အမှာက’’န္တိ အာဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီသု ဝိဝဒန္တေသု ဝေတ္တလတာဒီဟိ ပဟရာပေတွာ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ အပကဍ္ဎာပေတွာ ‘‘အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာထ၊ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဝဒထ၊ ဣဒါနိ ဝေါ ရညော ကထေတွာ ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒနာဒီနိ ကာရေဿာမာ’’တိ သန္တဇ္ဇေဿန္တိ. တေ တေသံ ဘယေန အတ္တနော သန္တကာနိ ဝတ္ထူနိ ‘‘တုမှာကံယေဝေတာနိ ဂဏှထာ’’တိ နိယျာဒေတွာ အတ္တနော ဂေဟာနိ ပဝိသိတွာ ဘီတာ နိပဇ္ဇိဿန္တိ. ပါပဘိက္ခူပိ ပေသလေ ဘိက္ခူ ယထာရုစိ ဝိဟေဌေဿန္တိ၊ တေ ပေသလာ ဘိက္ခူ ပဋိသရဏံ အလဘမာနာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂဟနဋ္ဌာနေသု နိလီယိဿန္တိ. ဧဝံ ဟီနဇစ္စေဟိ စေဝ ပါပဘိက္ခူဟိ စ ဥပဒ္ဒုတာနံ ဇာတိမန္တကုလပုတ္တာနဉ္စေဝ ပေသလဘိက္ခူနဉ္စ ဧဠကာနံ ဘယေန တသဝကာနံ ပလာယနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. ဣတောနိဒါနမ္ပိ တေ ဘယံ နတ္ထိ. အယမ္ပိ ဟိ သုပိနော အနာဂတံယေဝ အာရဗ္ဘ ဒိဋ္ဌော. ဗြာဟ္မဏာ ပန န ဓမ္မသုဓမ္မတာယ တယိ သိနေဟေန ကထယိံသု၊ ‘‘ဗဟုဓနံ လဘိဿာမာ’’တိ အာမိသာပေက္ခတာယ ဇီဝိတဝုတ္တိံ နိဿာယ ကထယိံသူတိ.

ဧဝံ သတ္ထာ သောဠသန္နံ မဟာသုပိနာနံ နိပ္ဖတ္တိံ ကထေတွာ ‘‘န ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတရဟိ တွညေဝ ဣမေ သုပိနေ အဒ္ဒသ၊ ပေါရာဏကရာဇာနောပိ အဒ္ဒသံသု. ဗြာဟ္မဏာပိ နေသံ ဧဝမေဝ ဣမေ သုပိနေ ဂဟေတွာ ယညမတ္ထကေ ခိပိံသု၊ တတော ပဏ္ဍိတေဟိ ဒိန္နနယေန ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိံသု. ပေါရာဏကာ ပဏ္ဍိတာပိ နေသံ ဣမေ သုပိနေ ကထေန္တာ ဣမိနာဝ နိယာမေန ကထေသု’’န္တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စေဝ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဈာနကီဠံ ကီဠန္တော ဝိဟရတိ. တဒါ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တော ဣမိနာဝ နိယာမေန ဣမေ သုပိနေ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆိ. ဗြာဟ္မဏာ ဧဝမေဝ ယညံ ယဇိတုံ အာရဘိံသု. တေသု ပုရောဟိတဿ အန္တေဝါသိကမာဏဝေါ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော အာစရိယံ အာဟ – ‘‘အာစရိယ၊ တုမှေဟိ မယံ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှာပိတာ၊ နနု တေသု ဧကံ မာရေတွာ ဧကဿ သောတ္ထိကမ္မဿ ကာရဏံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. တာတ၊ ဣမိနာ ဥပါယေန အမှာကံ ဗဟုဓနံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တွံ ပန ရညော ဓနံ ရက္ခိတုကာမော မညေတိ. မာဏဝေါ ‘‘တေန ဟိ၊ အာစရိယ၊ တုမှေ တုမှာကံ ကမ္မံ ကရောထ၊ အဟံ တုမှာကံ သန္တိကေ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝိစရန္တော ရညော ဥယျာနံ အဂမာသိ.

တံ ဒိဝသမေဝ ဗောဓိသတ္တောပိ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘အဇ္ဇ မယိ မနုဿပထံ ဂတေ မဟာဇနဿ ဗန္ဓနာ မောက္ခော ဘဝိဿတီ’’တိ အာကာသေန ဂန္တွာ ဥယျာနေ ဩတရိတွာ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ မင်္ဂလသိလာတလေ နိသီဒိ. မာဏဝေါ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ပဋိသန္ထာရမကာသိ. ဗောဓိသတ္တောပိ တေန သဒ္ဓိံ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မာဏဝ၊ ရာဇာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ရာဇာ နာမ ဓမ္မိကော၊ အပိစ ခေါ တံ ဗြာဟ္မဏာ အတိတ္ထေ ပက္ခန္ဒာပေ’’န္တိ. ရာဇာ သောဠသ သုပိနေ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏာနံ အာရောစေသိ. ဗြာဟ္မဏာ ‘‘ယညံ ယဇိဿာမာ’’တိ အာရဒ္ဓါ. ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ‘‘အယံ နာမ ဣမေသံ သုပိနာနံ နိပ္ဖတ္တီ’’တိ ရာဇာနံ သညာပေတွာ တုမှာကံ မဟာဇနံ ဘယာ မောစေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ. မယံ ခေါ၊ မာဏဝ၊ ရာဇာနံ န ဇာနာမ၊ ရာဇာပိ အမှေ န ဇာနာတိ. သစေ ပန ဣဓာဂန္တွာ ပုစ္ဆေယျ၊ ကထေယျာမဿ မယန္တိ. မာဏဝေါ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တံ အာနေဿာမိ၊ တုမှေ မမာဂမနံ ဥဒိက္ခန္တာ မုဟုတ္တံ နိသီဒထာ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ပဋိဇာနာပေတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဧကော အာကာသစာရိကော တာပသော တုမှာကံ ဥယျာနေ ဩတရိတွာ ‘တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌသုပိနာနံ နိပ္ဖတ္တိံ ကထေဿာမီ’တိ တုမှေ ပက္ကောသတီ’’တိ အာဟ.

ရာဇာ တဿ ကထံ သုတွာ တာဝဒေဝ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဥယျာနံ ဂန္တွာ တာပသံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ပုစ္ဆိ ‘‘တုမှေ ကိရ၊ ဘန္တေ၊ မယာ ဒိဋ္ဌသုပိနာနံ နိပ္ဖတ္တိံ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ကထေထာ’’တိ. ‘‘ကထေမိ၊ မဟာရာဇ၊ ယထာဒိဋ္ဌေ တာဝ သုပိနေ မံ သာဝေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ ရာဇာ –

၇၇. ‘‘ဥသဘာ ရုက္ခာ ဂါဝိယော ဂဝါ စ၊

အဿော ကံသော သိင်္ဂါလီ စ ကုမ္ဘော၊

ပေါက္ခရဏီ စ အပါကစန္ဒနံ.

‘‘လာဗူနိ သီဒန္တိ သိလာ ပ္လဝန္တိ၊ မဏ္ဍူကိယော ကဏှသပ္ပေ ဂိလန္တိ၊

ကာကံ သုဝဏ္ဏာ ပရိဝါရယန္တိ၊ တသာ ဝကာ ဧဠကာနံ ဘယာ ဟီ’’တိ. –

ဝတွာ ပသေနဒိရညာ ကထိတနိယာမေနေဝ သုပိနေ ကထေသိ.

ဗောဓိသတ္တောပိ တေသံ ဣဒါနိ သတ္ထာရာ ကထိတနိယာမေနေဝ ဝိတ္ထာရတော နိပ္ဖတ္တိံ ကထေတွာ ပရိယောသာနေ သယံ ဣဒံ ကထေသိ –

‘‘ဝိပရိယာသော ဝတ္တတိ နယိဓ မတ္ထီ’’တိ၊

တတြာယမတ္ထော – အယံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမေသံ သုပိနာနံ နိပ္ဖတ္တိ. ယံ ပနေတံ တေသံ ပဋိဃာတတ္ထာယ ယညကမ္မံ ဝတ္တတိ၊ တံ ဝိပရိယာသော ဝတ္တတိ ဝိပရီတတော ဝတ္တတိ၊ ဝိပလ္လာသေန ဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိံကာရဏာ? ဣမေသဉှိ နိပ္ဖတ္တိ နာမ လောကဿ ဝိပရိဝတ္တနကာလေ၊ အကာရဏဿ ကာရဏန္တိ ဂဟဏကာလေ၊ ကာရဏဿ အကာရဏန္တိ ဆဍ္ဍနကာလေ၊ အဘူတဿ ဘူတန္တိ ဂဟဏကာလေ၊ ဘူတဿ အဘူတန္တိ ဇဟနကာလေ၊ အလဇ္ဇီနံ ဥဿန္နကာလေ၊ လဇ္ဇီနဉ္စ ပရိဟီနကာလေ ဘဝိဿတိ. နယိဓ မတ္ထီတိ ဣဒါနိ ပန တဝ ဝါ မမ ဝါ ကာလေ ဣဓ ဣမသ္မိံ ပုရိသယုဂေ ဝတ္တမာနေ ဧတေသံ နိပ္ဖတ္တိ နတ္ထိ. တသ္မာ ဧတေသံ ပဋိဃာတာယ ဝတ္တမာနံ ယညကမ္မံ ဝိပလ္လာသေန ဝတ္တတိ၊ အလံ တေန. နတ္ထိ တေ ဣတောနိဒါနံ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါတိ မဟာပုရိသော ရာဇာနံ သမဿာသေတွာ မဟာဇနံ ဗန္ဓနာ မောစေတွာ ပုန အာကာသေ ဌတွာ ရညော ဩဝါဒံ ဒတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ၊ မဟာရာဇ၊ ဗြာဟ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ပသုဃာတယညံ မာ ယဇီ’’တိ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ အာကာသေနေဝ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. ရာဇာပိ တဿ ဩဝါဒေ ဌိတော ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘သုပိနပစ္စယာ တေ ဘယံ နတ္ထိ၊ ဟရေတံ ယည’’န္တိ ယညံ ဟာရေတွာ မဟာဇနဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ မာဏဝေါ သာရိပုတ္တော၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန ဘဂဝတိ သင်္ဂီတိကာရကာ ‘‘ဥသဘာ’’တိအာဒီနိ တီဏိ ပဒါနိ အဋ္ဌကထံ အာရောပေတွာ ‘‘လာဗူနီ’’တိအာဒီနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဧကံ ဂါထံ ကတွာ ဧကကနိပါတပါဠိံ အာရောပေသုန္တိ.

မဟာသုပိနဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၇၈] ၈. ဣလ္လိသဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဥဘော ခဉ္ဇာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မစ္ဆရိယကောသိယသေဋ္ဌိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ရာဇဂဟနဂရဿ ကိရ အဝိဒူရေ သက္ကာရံ နာမ နိဂမော အဟောသိ၊ တတ္ထေကော မစ္ဆရိယကောသိယော နာမ သေဋ္ဌိ အသီတိကောဋိဝိဘဝေါ ပဋိဝသတိ. သော တိဏဂ္ဂေန တေလဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ နေဝ ပရေသံ ဒေတိ၊ န အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ဣတိ တဿ တံ ဝိဘဝဇာတံ နေဝ ပုတ္တဒါရာဒီနံ၊ န သမဏဗြာဟ္မဏာနံ အတ္ထံ အနုဘောတိ၊ ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတပေါက္ခရဏီ ဝိယ အပရိဘောဂံ တိဋ္ဌတိ.

သတ္ထာ ဧကဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သကလလောကဓာတုယံ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝေ ဩလောကေန္တော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနမတ္ထကေ ဝသန္တဿ တဿ သေဋ္ဌိနော သပဇာပတိကဿ သောတာပတ္တိဖလဿ ဥပနိဿယံ အဒ္ဒသ. တတော ပုရိမဒိဝသေ ပန ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ ရာဇဂေဟံ ဂန္တွာ ရာဇူပဋ္ဌာနံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တော ဧကံ ဆာတဇ္ဈတ္တံ ဇနပဒမနုဿံ ကုမ္မာသပူရံ ကပလ္လပူဝံ ခါဒန္တံ ဒိသွာ တတ္ထ ပိပါသံ ဥပ္ပါဒေတွာ အတ္တနော ဃရံ ဂန္တွာ စိန္တေသိ ‘‘သစာဟံ ‘ကပလ္လပူဝံ ခါဒိတုကာမောမှီ’တိ ဝက္ခာမိ၊ ဗဟူ မယာ သဒ္ဓိံ ခါဒိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဧဝံ မေ ဗဟူနိ တဏ္ဍုလသပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ ပရိက္ခယံ ဂမိဿန္တိ၊ န ကဿစိ ကထေဿာမီ’’တိ တဏှံ အဓိဝါသေန္တော ဝိစရတိ. သော ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဥပ္ပဏ္ဍုပဏ္ဍုကဇာတော ဓမနိသန္ထတဂတ္တော ဇာတော. တတော တဏှံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ မဉ္စကံ ဥပဂူဟိတွာ နိပဇ္ဇိ. ဧဝံဂတောပိ ဓနဟာနိဘယေန ကဿစိ ကိဉ္စိ န ကထေသိ.

အထ နံ ဘရိယာ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဋ္ဌိံ ပရိမဇ္ဇိတွာ ‘‘ကိံ တေ သာမိ၊ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘န မေ ကိဉ္စိ အဖာသုကံ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ တေ ရာဇာ ကုပိတော’’တိ? ‘‘ရာဇာပိ မေ န ကုပ္ပတီ’’တိ. ‘‘အထ ကိံ တေ ပုတ္တဓီတာဟိ ဝါ ဒါသကမ္မကရာဒီဟိ ဝါ ကိဉ္စိ အမနာပံ ကတံ အတ္ထီ’’တိ? ‘‘ဧဝရူပမ္ပိ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘ကိသ္မိဉ္စိ ပန တေ တဏှာ အတ္ထီ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ဓနဟာနိဘယေန ကိဉ္စိ အဝတွာ နိဿဒ္ဒေါဝ နိပဇ္ဇိ. အထ နံ ဘရိယာ ‘‘ကထေဟိ၊ သာမိ၊ ကိသ္မိံ တေ တဏှာ’’တိ အာဟ. သော ဝစနံ ပရိဂိလန္တော ဝိယ ‘‘အတ္ထိ မေ ဧကာ တဏှာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ တဏှာ၊ သာမီ’’တိ? ‘‘ကပလ္လပူဝံ ခါဒိတုကာမောမှီ’’တိ. ‘‘အထ ကိမတ္ထံ န ကထေသိ၊ ကိံ တွံ ဒလိဒ္ဒေါ၊ ဣဒါနိ သကလသက္ကာရနိဂမဝါသီနံ ပဟောနကေ ကပလ္လပူဝေ ပစိဿာမီ’’တိ? ‘‘ကိံ တေ ဧတေဟိ၊ တေ အတ္တနော ကမ္မံ ကတွာ ခါဒိဿန္တီ’’တိ? ‘‘တေန ဟိ ဧကရစ္ဆဝါသီနံ ပဟောနကေ ပစာမီ’’တိ. ဇာနာမဟံ တဝ မဟဒ္ဓနဘာဝန္တိ. ‘‘တေန ဟိ ဣမသ္မိံ ဂေဟမတ္တေ သဗ္ဗေသံ ပဟောနကံ ကတွာ ပစာမီ’’တိ. ‘‘ဇာနာမဟံ တဝ မဟဇ္ဈာသယဘာဝ’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ တေ ပုတ္တဒါရမတ္တဿေဝ ပဟောနကံ ကတွာ ပစာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တေ ဧတေဟီ’’တိ? ‘‘တေန ဟိ တုယှဉ္စ မယှဉ္စ ပဟောနကံ ကတွာ ပစာမီ’’တိ. ‘‘တွံ ကိံ ကရိဿသီ’’တိ? ‘‘တေန ဟိ ဧကဿေဝ တေ ပဟောနကံ ကတွာ ပစာမီ’’တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပစ္စမာနံ ဗဟူ ပစ္စာသီသန္တိ၊ သကလတဏ္ဍုလေ ဌပေတွာ ဘိန္နတဏ္ဍုလေ စ ဥဒ္ဓနကပလ္လာဒီနိ စ အာဒါယ ထောကံ ခီရသပ္ပိမဓုဖာဏိတဉ္စ ဂဟေတွာ သတ္တဘူမိကဿ ပါသာဒဿ ဥပရိမတလံ အာရုယှ ပစ၊ တတ္ထာဟံ ဧကကောဝ နိသီဒိတွာ ခါဒိဿာမီ’’တိ. သာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ ဂါဟာပေတွာ ပါသာဒံ အာရုယှ ဒါသိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ သေဋ္ဌိံ ပက္ကောသာပေသိ. သော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒွါရာနိ ပိဒဟန္တော သဗ္ဗဒွါရေသု သူစိဃဋိကာနိ ဒတွာ သတ္တမတလံ အဘိရုဟိတွာ တတ္ထပိ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ နိသီဒိ. ဘရိယာပိဿ ဥဒ္ဓနေ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ကပလ္လကံ အာရောပေတွာ ပူဝေ ပစိတုံ အာရဘိ.

အထ သတ္ထာ ပါတောဝ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရံ အာမန္တေသိ၊ ‘‘ဧသော၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ရာဇဂဟနဂရဿ အဝိဒူရေ သက္ကာရနိဂမေ မစ္ဆရိယကောသိယသေဋ္ဌိ ‘ကပလ္လပူဝေ ခါဒိဿာမီ’တိ အညေသံ ဒဿနဘယေန သတ္တဘူမိကေ ပါသာဒေ ကပလ္လပူဝေ ပစာပေတိ. တွံ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ သေဋ္ဌိံ ဒမေတွာ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ ဥဘောပိ ဇယမ္ပတိကေ ပူဝေ စ ခီရသပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ စ ဂါဟာပေတွာ အတ္တနော ဗလေန ဇေတဝနံ အာနေဟိ. အဇ္ဇာဟံ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရေယေဝ နိသီဒိဿာမိ၊ ပူဝေဟေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကရိဿာမီ’’တိ. ထေရော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တာဝဒေဝ ဣဒ္ဓိဗလေန တံ နိဂမံ ဂန္တွာ တဿ ပါသာဒဿ သီဟပဉ္ဇရဒွါရေ သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော အာကာသေယေဝ မဏိရူပကံ ဝိယ အဋ္ဌာသိ.

မဟာသေဋ္ဌိနော ထေရံ ဒိသွာဝ ဟဒယမံသံ ကမ္ပိ. သော ‘‘အဟံ ဧဝရူပါနညေဝ ဘယေန ဣမံ ဌာနံ အာဂတော၊ အယဉ္စ အာဂန္တွာ ဝါတပါနဒွါရေ ဌိတော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗဂဟဏံ အပဿန္တော အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တလောဏသက္ခရာ ဝိယ ဒေါသေန တဋတဋာယန္တော ဧဝမာဟ ‘‘သမဏ၊ အာကာသေ ဌတွာ တွံ ကိံ လဘိဿသိ၊ အာကာသေ အပဒေ ပဒံ ဒဿေတွာ စင်္ကမန္တောပိ နေဝ လဘိဿသီ’’တိ. ထေရော တသ္မိံယေဝ ဌာနေ အပရာပရံ စင်္ကမိ. သေဋ္ဌိ ‘‘စင်္ကမန္တော ကိံ လဘိဿသိ၊ အာကာသေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒမာနောပိ န လဘိဿသိယေဝါ’’တိ အာဟ. ထေရော ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. အထ နံ ‘‘နိသိန္နော ကိံ လဘိဿသိ၊ အာဂန္တွာ ဝါတပါနဥမ္မာရေ ဌိတောပိ န လဘိဿသီ’’တိ အာဟ. အထ ထေရော ဥမ္မာရေ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ‘‘ဥမ္မာရေ ဌိတော ကိံ လဘိဿသိ၊ ဓူမာယန္တောပိ န လဘိဿသိယေဝါ’’တိ အာဟ. ထေရော ဓူမာယိ၊ သကလပါသာဒေါ ဧကဓူမော အဟောသိ၊ သေဋ္ဌိနော အက္ခီနံ သူစိယာ ဝိဇ္ဈနကာလော ဝိယ ဇာတော. ဂေဟဇ္ဈာယနဘယေန ပန နံ ‘‘ပဇ္ဇလန္တောပိ န လဘိဿသီ’’တိ အဝတွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ သမဏော သုဋ္ဌု လဂ္ဂေါ၊ အလဒ္ဓါ န ဂမိဿတိ၊ ဧကမဿ ပူဝံ ဒါပေဿာမီ’’တိ ဘရိယံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဧကံ ခုဒ္ဒကပူဝံ ပစိတွာ သမဏဿ ဒတွာ ဥယျောဇေဟိ န’’န္တိ. သာ ထောကညေဝ ပိဋ္ဌံ ကပလ္လပါတိယံ ပက္ခိပိ၊ မဟာပူဝေါ ဟုတွာ သကလပါတိံ ပူရေတွာ ဥဒ္ဓုမာတော အဋ္ဌာသိ.

သေဋ္ဌိ တံ ဒိသွာ ‘‘ဗဟု တယာ ပိဋ္ဌံ ဂဟိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ သယမေဝ ဒဗ္ဗိကဏ္ဏေန ထောကတရံ ပိဋ္ဌံ ဂဟေတွာ ပက္ခိပိ၊ ပူဝေါ ပုရိမပူဝတော မဟန္တတရော ဇာတော. ဧဝံ ယံ ယံ ပစတိ၊ သော သော မဟန္တမဟန္တောဝ ဟောတိ. သော နိဗ္ဗိန္နော ဘရိယံ အာဟ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဣမဿ ဧကံ ပူဝံ ဒေဟီ’’တိ. တဿာ ပစ္ဆိတော ဧကံ ပူဝံ ဂဏှန္တိယာ သဗ္ဗေ ဧကာဗဒ္ဓါ အလ္လီယိံသု. သာ သေဋ္ဌိံ အာဟ ‘‘သာမိ၊ သဗ္ဗေ ပူဝါ ဧကတော လဂ္ဂါ၊ ဝိသုံ ကာတုံ န သက္ကောမီ’’တိ. ‘‘အဟံ ကရိဿာမီ’’တိ သောပိ ကာတုံ နာသက္ခိ. ဥဘော ဇနာ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎန္တာပိ ဝိယောဇေတုံ နာသက္ခိံသုယေဝ. အထဿ ပူဝေဟိ သဒ္ဓိံ ဝါယမန္တဿေဝ သရီရတော သေဒါ မုစ္စိံသု၊ ပိပါသာ စ ပစ္ဆိဇ္ဇိ. တတော ဘရိယံ အာဟ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ န မေ ပူဝေဟိ အတ္ထော၊ ပစ္ဆိယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဣမဿ ဘိက္ခုဿ ဒေဟီ’’တိ. သာ ပစ္ဆိံ အာဒါယ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ သဗ္ဗေ ပူဝေ ထေရဿ အဒါသိ. ထေရော ဥဘိန္နမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏေ ကထေသိ၊ ‘‘အတ္ထိ ဒိန္နံ၊ အတ္ထိ ယိဋ္ဌ’’န္တိ ဒါနာဒီနံ ဖလံ ဂဂနတလေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဝိယ ဒဿေသိ.

တံ သုတွာ ပသန္နစိတ္တော သေဋ္ဌိ ‘‘ဘန္တေ၊ အာဂန္တွာ ဣမသ္မိံ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ ပူဝေ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ‘ပူဝေ ခါဒိဿာမီ’တိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရေ နိသိန္နော၊ တုမှာကံ ရုစိယာ သတိ သေဋ္ဌိဘရိယံ ပူဝေ စ ခီရာဒီနိ စ ဂဏှာပေထ၊ သတ္ထု သန္တိကံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကဟံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဧတရဟိ သတ္ထာ’’တိ? ‘‘ဣတော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနမတ္ထကေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ကာလံ အနတိက္ကမိတွာ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ ကထံ ဂမိဿာမာ’’တိ? ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ တုမှာကံ ရုစိယာ သတိ အဟံ ဝေါ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဗလေန နေဿာမိ၊ တုမှာကံ ပါသာဒေ သောပါနသီသံ အတ္တနော ဌာနေယေဝ ဘဝိဿတိ၊ သောပါနပရိယောသာနံ ပန ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကေ ဘဝိဿတိ၊ ဥပရိပါသာဒါ ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဩတရဏကာလမတ္တေန ဝေါ ဇေတဝနံ နေဿာမီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ထေရော သောပါနသီသံ တတ္ထေဝ ကတွာ ‘‘သောပါနပါဒမူလံ ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကေ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ၊ တထေဝါဟောသိ.

ဣတိ ထေရော သေဋ္ဌိဉ္စ သေဋ္ဌိဘရိယဉ္စ ဥပရိပါသာဒါ ဟေဋ္ဌာဩတရဏကာလတော ခိပ္ပတရံ ဇေတဝနံ သမ္ပာပေသိ. တေ ဥဘောပိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ကာလံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ဘတ္တဂ္ဂံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန. မဟာသေဋ္ဌိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒက္ခိဏောဒကံ အဒါသိ၊ သေဋ္ဌိဘရိယာ တထာဂတဿ ပတ္တေ ပူဝေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သတ္ထာ အတ္တနော ယာပနမတ္တံ ဂဏှိ၊ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူပိ တထေဝ ဂဏှိံသု. သေဋ္ဌိ ခီရသပ္ပိမဓုဖာဏိတသက္ခရာဒီနိ ဒဒမာနော အဂမာသိ. သတ္ထာ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေသိ. မဟာသေဋ္ဌိပိ သဒ္ဓိံ ဘရိယာယ ယာဝဒတ္ထံ ခါဒိ၊ ပူဝါနံ ပရိယောသာနမေဝ န ပညာယတိ၊ သကလဝိဟာရေ ဘိက္ခူနဉ္စ ဝိဃာသာဒါနဉ္စ ဒိန္နေပိ န ပရိယန္တော ပညာယတိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ပူဝါ ပရိက္ခယံ န ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. တေန ဟိ ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကေ ဆဍ္ဍေထာတိ. အထ နေ ဒွါရကောဋ္ဌကဿ အဝိဒူရေ ပဗ္ဘာရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍယိံသု. အဇ္ဇတနာပိ တံ ဌာနံ ‘‘ကပလ္လပူဝပဗ္ဘာရော’’တွေဝ ပညာယတိ. မဟာသေဋ္ဌိ သဒ္ဓိံ ဘရိယာယ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ အနုမောဒနံ အကာသိ. အနုမောဒနာပရိယောသာနေ ဥဘောပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဒွါရကောဋ္ဌကေ သောပါနံ အာရုယှ အတ္တနော ပါသာဒေယေဝ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တတော ပဋ္ဌာယ မဟာသေဋ္ဌိ အသီတိကောဋိဓနံ ဗုဒ္ဓသာသနေယေဝ ဝိကိရိ.

ပုနဒိဝသေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇေတဝနံ အာဂမ္မ ဘိက္ခူနံ သုဂတောဝါဒံ ဒတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ပဋိသလ္လီနေ သာယနှသမယေ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ ‘‘ပဿထာဝုသော၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿာနုဘာဝံ၊ အနုပဟစ္စ သဒ္ဓံ အနုပဟစ္စ ဘောဂေ မစ္ဆရိယသေဋ္ဌိံ မုဟုတ္တေနေဝ ဒမေတွာ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ ပူဝေ ဂါဟာပေတွာ ဇေတဝနံ အာနေတွာ သတ္ထု သမ္မုခံ ကတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ၊ အဟော မဟာနုဘာဝေါ ထေရော’’တိ ထေရဿ ဂုဏကထံ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ကုလဒမကေန နာမ ဘိက္ခုနာ ကုလေ အဝိဟေဌေတွာ အကိလမေတွာ ပုပ္ဖတော ရေဏုံ ဂဏှန္တေန ဘမရေန ဝိယ ဥပသင်္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဇာနာပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ထေရံ ပသံသန္တော –

‘‘ယထာပိ ဘမရော ပုပ္ဖံ၊ ဝဏ္ဏဂန္ဓမဟေဌယံ၊

ပလေတိ ရသမာဒါယ၊ ဧဝံ ဂါမေ မုနီ စရေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၄၉) –

ဣမံ ဓမ္မပဒေ ဂါထံ ဝတွာ ဥတ္တရိပိ ထေရဿ ဂုဏံ ပကာသေတုံ ‘‘န ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ မောဂ္ဂလ္လာနေန မစ္ဆရိယသေဋ္ဌိ ဒမိတော၊ ပုဗ္ဗေပိ တံ ဒမေတွာ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓံ ဇာနာပေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗာရာဏသိယံ ဣလ္လိသော နာမ သေဋ္ဌိ အဟောသိ အသီတိကောဋိဝိဘဝေါ ပုရိသဒေါသသမန္နာဂတော ခဉ္ဇော ကုဏီ ဝိသမက္ခိမဏ္ဍလော အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော မစ္ဆရီ၊ နေဝ အညေသံ ဒေတိ၊ န သယံ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတပေါက္ခရဏီ ဝိယဿ ဂေဟံ အဟောသိ. မာတာပိတရော ပနဿ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ ဒါယကာ ဒါနပတိနော. သော သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ လဘိတွာယေဝ ကုလဝံသံ နာသေတွာ ဒါနသာလံ ဈာပေတွာ ယာစကေ ပေါထေတွာ နိက္ကဍ္ဎိတွာ ဓနမေဝ သဏ္ဌာပေသိ.

သော ဧကဒိဝသံ ရာဇူပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အတ္တနော ဃရံ အာဂစ္ဆန္တော ဧကံ မဂ္ဂကိလန္တံ ဇာနပဒမနုဿံ၊ ဧကံ သုရာဝါရကံ၊ အာဒါယ ပီဌကေ နိသီဒိတွာ အမ္ဗိလသုရာယ ကောသကံ ပူရေတွာ ပူရေတွာ ပူတိမစ္ဆကေန ဥတ္တရိဘင်္ဂေန ပိဝန္တံ ဒိသွာ သုရံ ပါတုကာမော ဟုတွာ စိန္တေသိ ‘‘သစာဟံ သုရံ ပိဝိဿာမိ၊ မယိ ပိဝန္တေ ဗဟူ ပိဝိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဧဝံ မေ ဓနပရိက္ခယော ဘဝိဿတီ’’တိ. သော တဏှံ အဓိဝါသေန္တော ဝိစရိတွာ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဝိဟတကပ္ပါသော ဝိယ ပဏ္ဍုသရီရော အဟောသိ ဓမ္မနိသန္ထတဂတ္တော ဇာတော. အထေကဒိဝသံ ဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ မဉ္စကံ ဥပဂူဟိတွာ နိပဇ္ဇိ. တမေနံ ဘရိယာ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဋ္ဌိံ ပရိမဇ္ဇိတွာ ‘‘ကိံ တေ၊ သာမိ၊ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ကထိတနိယာမေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘တေန ဟိ ဧကဿေဝ တေ ပဟောနကံ သုရံ ကရောမီ’’တိ ပန ဝုတ္တေ ‘‘ဂေဟေ သုရာယ ကာရိယမာနာယ ဗဟူ ပစ္စာသီသန္တိ၊ အန္တရာပဏတော အာဟရာပေတွာပိ န သက္ကာ ဣဓ နိသိန္နေန ပိဝိတု’’န္တိ မာသကမတ္တံ ဒတွာ အန္တရာပဏတော သုရာဝါရကံ အာဟရာပေတွာ စေဋကေန ဂါဟာပေတွာ နဂရာ နိက္ခမ္မ နဒီတီရံ ဂန္တွာ မဟာမဂ္ဂသမီပေ ဧကံ ဂုမ္ဗံ ပဝိသိတွာ သုရာဝါရကံ ဌပါပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ စေဋကံ ဒူရေ နိသီဒါပေတွာ ကောသကံ ပူရေတွာ သုရံ ပါတုံ အာရဘိ.

ပိတာ ပနဿ ဒါနာဒီနံ ပုညာနံ ကတတ္တာ ဒေဝလောကေ သက္ကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တသ္မိံ ခဏေ ‘‘ပဝတ္တတိ နု ခေါ မေ ဒါနဂ္ဂံ၊ ဥဒါဟု နော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တဿ အပ္ပဝတ္တိံ ဉတွာ၊ ပုတ္တဿ ကုလဝံသံ နာသေတွာ ဒါနသာလံ ဈာပေတွာ ယာစကေ နိက္ကဍ္ဎိတွာ မစ္ဆရိယဘာဝေ ပတိဋ္ဌာယ ‘‘အညေသံ ဒါတဗ္ဗံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဘယေန ဂုမ္ဗံ ပဝိသိတွာ ဧကကဿေဝ သုရံ ပိဝနဘာဝဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ဂစ္ဆာမိ၊ နံ သင်္ခေါဘေတွာ ဒမေတွာ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓံ ဇာနာပေတွာ ဒါနံ ဒါပေတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တနာရဟံ ကရောမီ’’တိ မနုဿပထံ ဩတရိတွာ ဣလ္လိသသေဋ္ဌိနာ သဒိသံ ခဉ္ဇံ ကုဏိံ ဝိသမစက္ခုမဏ္ဍလံ အတ္တဘာဝံ နိမ္မိနိတွာ ဗာရာဏသိနဂရံ ပဝိသိတွာ ရညော နိဝေသနဒွါရေ ဌတွာ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ အာရောစာပေတွာ ‘‘ပဝိသတူ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ၊ မဟာသေဋ္ဌိ၊ အဝေလာယ အာဂတောသီ’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ၊ အာဂတောမှိ၊ ဒေဝ ဃရေ မေ အသီတိကောဋိမတ္တံ ဓနံ အတ္ထိ၊ တံ ဒေဝေါ အာဟရာပေတွာ အတ္တနော ဘဏ္ဍာဂါရံ ပူရာပေတူ’’တိ. ‘‘အလံ မဟာသေဋ္ဌိ၊ တဝ ဓနတော အမှာကံ ဂေဟေ ဗဟုတရံ ဓန’’န္တိ. ‘‘သစေ၊ ဒေဝ၊ တုမှာကံ ကမ္မံ နတ္ထိ၊ ယထာရုစိယာ ဓနံ ဂဟေတွာ ဒါနံ ဒမ္မီ’’တိ. ‘‘ဒေဟိ၊ မဟာသေဋ္ဌီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိတွာ ဣလ္လိသသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ အဂမာသိ၊ သဗ္ဗေ ဥပဋ္ဌာကမနုဿာ ပရိဝါရေသုံ၊ ဧကောပိ ‘‘နာယံ၊ ဣလ္လိသော’’တိ ဇာနိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ.

သော ဂေဟံ ပဝိသိတွာ အန္တောဥမ္မာရေ ဌတွာ ဒေါဝါရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ယော အညော မယာ သမာနရူပေါ အာဂန္တွာ ‘မမေတံ ဂေဟ’န္တိ ပဝိသိတုံ အာဂစ္ဆတိ၊ တံ ပိဋ္ဌိယံ ပဟရိတွာ နီဟရေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ပါသာဒံ အာရုယှ မဟာရဟေ အာသနေ နိသီဒိတွာ သေဋ္ဌိဘရိယံ ပက္ကောသာပေတွာ သိတာကာရံ ဒဿေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဒါနံ ဒေမာ’’တိ အာဟ. တဿ တံ ဝစနံ သုတွာဝ သေဋ္ဌိဘရိယာ စ ပုတ္တဓီတရော စ ဒါသကမ္မကရာ စ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ ဒါနံ ဒါတုံ စိတ္တမေဝ နတ္ထိ၊ အဇ္ဇ ပန သုရံ ပိဝိတွာ မုဒုစိတ္တော ဟုတွာ ဒါတုကာမော ဇာတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝဒိံသု. အထ နံ သေဋ္ဌိဘရိယာ ‘‘ယထာရုစိယာ ဒေထ၊ သာမီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ဘေရိဝါဒကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘‘သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒီဟိ အတ္ထိကာ ဣလ္လိသသေဋ္ဌိဿ ဃရံ ဂစ္ဆန္တူ’န္တိ သကလနဂရေ ဘေရိံ စရာပေဟီ’’တိ. သာ စ တထာ ကာရေသိ. မဟာဇနော ပစ္ဆိပသိဗ္ဗကာဒီနိ ဂဟေတွာ ဂေဟဒွါရေ သန္နိပတိ. သက္ကော သတ္တရတနပူရေ ဂဗ္ဘေ ဝိဝရာပေတွာ ‘‘တုမှာကံ ဒမ္မိ၊ ယာဝဒိစ္ဆကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ အာဟ. မဟာဇနော ဓနံ နီဟရိတွာ မဟာတလေ ရာသိံ ကတွာ အာဘတဘာဇနာနိ ပူရေတွာ ဂစ္ဆတိ.

အညတရော ဇနပဒမနုဿော ဣလ္လိသသေဋ္ဌိနော ဂေါဏေ တဿေဝ ရထေ ယောဇေတွာ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ပူရေတွာ နဂရာ နိက္ခမ္မ မဟာမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ တဿ ဂုမ္ဗဿ အဝိဒူရေန ရထံ ပေသေန္တော ‘‘ဝဿသတံ ဇီဝ၊ သာမိ၊ ဣလ္လိသသေဋ္ဌိ၊ တံ နိဿာယ ဣဒါနိ မေ ယာဝဇီဝံ ကမ္မံ အကတွာ ဇီဝိတဗ္ဗံ ဇာတံ၊ တဝေဝ ရထော၊ တဝေဝ ဂေါဏာ၊ တဝေဝ ဂေဟေ သတ္တ ရတနာနိ၊ နေဝ မာတရာ ဒိန္နာနိ၊ န ပိတရာ၊ တံ နိဿာယ လဒ္ဓါနိ၊ သာမီ’’တိ သေဋ္ဌိနော ဂုဏကထံ ကထေန္တော ဂစ္ဆတိ. သော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဘီတတသိတော စိန္တေသိ ‘‘အယံ မမ နာမံ ဂဟေတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒတိ၊ ကစ္စိ နု ခေါ မမ ဓနံ ရညာ လောကဿ ဒိန္န’’န္တိ ဂုမ္ဗာ နိက္ခမိတွာ ဂေါဏေ စ ရထဉ္စ သဉ္ဇာနိတွာ ‘‘အရေ၊ စေဋက၊ မယှံ ဂေါဏာ၊ မယှံ ရထော’’တိ ဝတွာ ဂန္တွာ ဂေါဏေ နာသာရဇ္ဇုယံ ဂဏှိ၊ ဂဟပတိကော ရထာ ဩရုယှ ‘‘အရေ၊ ဒုဋ္ဌစေဋက၊ ဣလ္လိသမဟာသေဋ္ဌိ သကလနဂရဿ ဒါနံ ဒေတိ၊ တွံ ကိံ အဟောသီ’’တိ ပက္ခန္ဒိတွာ အသနိံ ပါတေန္တော ဝိယ ခန္ဓေ ပဟရိတွာ ရထံ အာဒါယ အဂမာသိ. သော ပုန ကမ္ပမာနော ဥဋ္ဌာယ ပံသုံ ပုဉ္ဆိတွာ ပုဉ္ဆိတွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ရထံ ဂဏှိ၊ ဂဟပတိကော ရထာ ဩတရိတွာ ကေသေသု ဂဟေတွာ ဩဏာမေတွာ ကပ္ပရပဟာရေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ဂလေ ဂဟေတွာ အာဂတမဂ္ဂါဘိမုခံ ခိပိတွာ ပက္ကာမိ. ဧတ္တာဝတာဿ သုရာမဒေါ ဆိဇ္ဇိ. သော ကမ္ပမာနော ဝေဂေန နိဝေသနဒွါရံ ဂန္တွာ ဓနံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တေ မဟာဇနေ ဒိသွာ ‘‘အမ္ဘော ကိံ နာမေတံ၊ ကိံ ရာဇာ မမ ဓနံ ဝိလုမ္ပာပေတီ’’တိ တံ တံ ဂန္တွာ ဂဏှာတိ၊ ဂဟိတဂဟိတာ ပဟရိတွာ ပါဒမူလေယေဝ ပါတေန္တိ. သော ဝေဒနာပ္ပတ္တော ဂေဟံ ပဝိသိတုံ အာရဘိ. ဒွါရပါလာ ‘‘အရေ၊ ဒုဋ္ဌဂဟပတိ၊ ကဟံ ပဝိသသီ’’တိ ဝံသပေသိကာဟိ ပေါထေတွာ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ နီဟရိံသု.

သော ‘‘ဌပေတွာ ဣဒါနိ ရာဇာနံ နတ္ထိ မေ အညော ကောစိ ပဋိသရဏော’’တိ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ၊ မမ ဂေဟံ တုမှေ ဝိလုမ္ပာပေထာ’’တိ အာဟ. နာဟံ သေဋ္ဌိ ဝိလုမ္ပာပေမိ၊ နနု တွမေဝ အာဂန္တွာ ‘‘သစေ တုမှေ န ဂဏှထ၊ အဟံ မမ ဓနံ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဒါနံ အဒါသီတိ. နာဟံ၊ ဒေဝ၊ တုမှာကံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆာမိ၊ ကိံ တုမှေ မယှံ မစ္ဆရိယဘာဝံ န ဇာနာထ၊ အဟံ တိဏဂ္ဂေန တေလဗိန္ဒုမ္ပိ န ကဿစိ ဒေမိ. ယော ဒါနံ ဒေတိ၊ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ဝီမံသထ၊ ဒေဝါတိ. ရာဇာ သက္ကံ ပက္ကောသာပေသိ၊ ဒွိန္နံ ဇနာနံ ဝိသေသံ နေဝ ရာဇာ ဇာနာတိ၊ န အမစ္စာ. မစ္ဆရိယသေဋ္ဌိ ‘‘ကိံ၊ ဒေဝ၊ အယံ သေဋ္ဌိ၊ အဟံ သေဋ္ဌီ’’တိ အာဟ. ‘‘မယံ န သဉ္ဇာနာမ၊ အတ္ထိ တေ ကောစိ သဉ္ဇာနနကော’’တိ? ‘‘ဘရိယာ မေ၊ ဒေဝါ’’တိ. ဘရိယံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကတရော တေ သာမိကော’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သာ ‘‘အယ’’န္တိ သက္ကဿေဝ သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ. ပုတ္တဓီတရော ဒါသကမ္မကရေ စ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိံသု၊ သဗ္ဗေပိ သက္ကဿေဝ သန္တိကေ တိဋ္ဌန္တိ.

ပုန သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ ‘‘မယှံ သီသေ ပိဠကာ အတ္ထိ၊ ကေသေဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ၊ တံ ခေါ ပန ကပ္ပကော ဧဝ ဇာနာတိ၊ တံ ပက္ကောသာပေဿာမီ’’တိ. သော ‘‘ကပ္ပကော မံ၊ ဒေဝ၊ သဉ္ဇာနာတိ၊ တံ ပက္ကောသာပေထာ’’တိ အာဟ. တသ္မိံ ပန ကာလေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ကပ္ပကော အဟောသိ. ရာဇာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣလ္လိသသေဋ္ဌိံ ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သီသံ ဩလောကေတွာ ဇာနိဿာမိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဒွိန္နမ္ပိ သီသံ ဩလောကေဟီ’’တိ. တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော သီသေ ပိဠကံ မာပေသိ. ဗောဓိသတ္တော ဒွိန္နမ္ပိ သီသံ ဩလောကေန္တော ပိဠကာ ဒိသွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဒွိန္နမ္ပိ သီသေ ပိဠကာ အတ္ထေဝ၊ နာဟံ ဧတေသု ဧကဿာပိ ဣလ္လိသဘာဝံ သဉ္ဇာနိတုံ သက္ကောမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၈. ‘‘ဥဘော ခဉ္ဇာ ဥဘော ကုဏီ၊ ဥဘော ဝိသမစက္ခုကာ၊

ဥဘိန္နံ ပိဠကာ ဇာတာ၊ နာဟံ ပဿာမိ ဣလ္လိသ’’န္တိ.

တတ္ထ ဥဘောတိ ဒွေပိ ဇနာ. ခဉ္ဇာတိ ကုဏ္ဌပါဒါ. ကုဏီတိ ကုဏ္ဌဟတ္ထာ. ဝိသမစက္ခုကာတိ ဝိသမက္ခိမဏ္ဍလာ ကေကရာ. ပိဠကာတိ ဒွိန္နမ္ပိ ဧကသ္မိံယေဝ သီသပဒေသေ ဧကသဏ္ဌာနာဝ ပိဠကာ ဇာတာ. နာဟံ ပဿာမီတိ အဟံ ‘‘ဣမေသု အယံ နာမ ဣလ္လိသော’’တိ န ပဿာမိ၊ ဧကဿာပိ ဣလ္လိသဘာဝံ န ဇာနာမီတိ အဝေါစ.

ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ သေဋ္ဌိ ကမ္ပမာနော ဓနသောကေန သတိံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ ပတိ. တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော ‘‘နာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣလ္လိသော၊ သက္ကောဟမသ္မီ’’တိ မဟတိယာ သက္ကလီလာယ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. ဣလ္လိသဿ မုခံ ပုဉ္ဆိတွာ ဥဒကေန သိဉ္စိံသု၊ သော ဥဋ္ဌာယ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ သက္ကော အာဟ ‘‘ဣလ္လိသ၊ ဣဒံ ဓနံ မမ သန္တကံ၊ န တဝ. အဟဉှိ တေ ပိတာ၊ တွံ မမ ပုတ္တော. အဟံ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သက္ကတ္တံ ပတ္တော၊ တွံ ပန မေ ဝံသံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ အဒါနသီလော ဟုတွာ မစ္ဆရိယေ ပတိဋ္ဌာယ ဒါနသာလာယော ဈာပေတွာ ယာစကေ နိက္ကဍ္ဎိတွာ ဓနမေဝ သဏ္ဌာပေသိ. တံ နေဝ တွံ ပရိဘုဉ္ဇသိ၊ န အညေသံ ဒေသိ၊ ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. သစေ မေ ဒါနသာလာ ပါကတိကာ ကတွာ ဒါနံ ဒဿသိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဒဿသိ၊ သဗ္ဗံ တေ ဓနံ အန္တရဓာပေတွာ ဣမိနာ ဣန္ဒဝဇိရေန တေ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေဿာမီ’’တိ. ဣလ္လိသသေဋ္ဌိ မရဏဘယေန သန္တဇ္ဇိတော ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ပဋိညံ အဒါသိ. သက္ကော တဿ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အာကာသေ နိသိန္နောဝ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တံ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ. ဣလ္လိသောပိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ မောဂ္ဂလ္လာနော မစ္ဆရိယသေဋ္ဌိံ ဒမေတိ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဣမိနာ ဒမိတောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဣလ္လိသော မစ္ဆရိယသေဋ္ဌိ အဟောသိ၊ သက္ကော ဒေဝရာဇာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ ကပ္ပကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဣလ္လိသဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၇၉] ၉. ခရဿရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယတော ဝိလုတ္တာ စ ဟတာ စ ဂါဝေါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ အမစ္စံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ကောသလရညော ကိရ ဧကော အမစ္စော ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ပစ္စန္တဂါမေ ရာဇဗလိံ လဘိတွာ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ‘‘အဟံ မနုဿေ အာဒါယ အရညံ ပဝိသိဿာမိ၊ တုမှေ ဂါမံ ဝိလုမ္ပိတွာ ဥပဍ္ဎံ မယှံ ဒဒေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ပဂေဝ မနုဿေ သန္နိပါတေတွာ အရညံ ဂန္တွာ စောရေသု အာဂန္တွာ ဂါဝိယော ဃာတေတွာ မံသံ ခါဒိတွာ ဂါမံ ဝိလုမ္ပိတွာ ဂတေသု သာယနှသမယေ မဟာဇနပရိဝုတော အာဂစ္ဆတိ. တဿ န စိရဿေဝ တံ ကမ္မံ ပါကဋံ ဇာတံ. မနုဿာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ဒေါသံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ အညံ ဂါမဘောဇကံ ပေသေတွာ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. ဘဂဝါ ‘‘န၊ မဟာရာဇ၊ ဣဒါနေဝ ဧသ ဧဝံသီလော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဧဝံသီလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဧကဿ အမစ္စဿ ပစ္စန္တဂါမံ အဒါသိ. သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ. တဒါ ပန ဗောဓိသတ္တော ဝဏိဇ္ဇာယ ပစ္စန္တေ ဝိစရန္တော တသ္မိံ ဂါမကေ နိဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော တသ္မိံ ဂါမဘောဇကေ သာယနှသမယေ မဟာဇနပရိဝါရေန ဘေရိယာ ဝဇ္ဇမာနာယ အာဂစ္ဆန္တေ ‘‘အယံ ဒုဋ္ဌဂါမဘောဇကော စောရေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ဂါမံ ဝိလုမ္ပာပေတွာ စောရေသု ပလာယိတွာ အဋဝိံ ပဝိဋ္ဌေသု ဣဒါနိ ဥပသန္တူပသန္တော ဝိယ ဘေရိယာ ဝဇ္ဇမာနာယ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၉. ‘‘ယတော ဝိလုတ္တာ စ ဟတာ စ ဂါဝေါ၊ ဒဍ္ဎာနိ ဂေဟာနိ ဇနော စ နီတော၊

အထာဂမာ ပုတ္တဟတာယ ပုတ္တော၊ ခရဿရံ ဍိဏ္ဍိမံ ဝါဒယန္တော’’တိ.

တတ္ထ ယတောတိ ယဒါ. ဝိလုတ္တာ စ ဟတာ စာတိ ဝိလုမ္ပိတွာ ဗန္ဓိတွာ စ နီတာ၊ မံသံ ခါဒနတ္ထာယ စ ဟတာ. ဂါဝေါတိ ဂေါရူပါနိ. ဒဍ္ဎာနီတိ အဂ္ဂိံ ဒတွာ ဈာပိတာနိ. ဇနော စ နီတောတိ ကရမရဂ္ဂါဟံ ဂဟေတွာ နီတော. ပုတ္တဟတာယ ပုတ္တောတိ ဟတပုတ္တာယ ပုတ္တော၊ နိလ္လဇ္ဇောတိ အတ္ထော. ဆိန္နဟိရောတ္တပ္ပဿ ဟိ မာတာ နာမ နတ္ထိ၊ ဣတိ သော တဿာ ဇီဝန္တောပိ ဟတပုတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဟတပုတ္တာယ ပုတ္တော နာမ ဟောတိ. ခရဿရန္တိ ထဒ္ဓသဒ္ဒံ. ဍိဏ္ဍိမန္တိ ပဋဟဘေရိံ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ တံ ပရိဘာသိ. န စိရေနေဝ စ တဿ တံ ကမ္မံ ပါကဋံ ဇာတံ၊ အထဿ ရာဇာ ဒေါသာနုရူပံ နိဂ္ဂဟံ အကာသိ.