၇. ဣတ္ထိဝဂ္ဂေါ

[၆၁] ၁. အသာတမန္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

အသာ လောကိတ္ထိယော နာမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိတံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ ဝတ္ထု ဥမ္မာဒန္တိဇာတကေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. တံ ပန ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခု ဣတ္ထိယော နာမ အသာတာ အသတိယော လာမိကာ ပစ္ဆိမိကာ၊ တွံ ဧဝရူပံ လာမိကံ ဣတ္ထိံ နိဿာယ ကသ္မာ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလာယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော တီသု ဝေဒေသု သဗ္ဗသိပ္ပေသု စ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အဟောသိ. တဒါ ဗာရာဏသိယံ ဧကသ္မိံ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပုတ္တဿ ဇာတဒိဝသေ အဂ္ဂိံ ဂဟေတွာ အနိဗ္ဗာယန္တံ ဌပယိံသု. အထ နံ ဗြာဟ္မဏကုမာရံ သောဠသဝဿကာလေ မာတာပိတရော အာဟံသု ‘‘ပုတ္တ၊ မယံ တဝ ဇာတဒိဝသေ အဂ္ဂိံ ဂဟေတွာ ဌပယိမှ. သစေ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော ဘဝိတုကာမော၊ တွံ အဂ္ဂိံ အာဒါယ အရညံ ပဝိသိတွာ အဂ္ဂိံ ဘဂဝန္တံ နမဿမာနော ဗြဟ္မလောကပရာယဏော ဟောဟိ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိတုကာမော၊ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဒိသာပါမောက္ခဿ အာစရိယဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေဟီ’’တိ. မာဏဝေါ ‘‘နာဟံ သက္ခိဿာမိ အရညေ အဂ္ဂိံ ပရိစရိတုံ၊ ကုဋုမ္ဗမေဝ သဏ္ဌပေဿာမီ’’တိ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ အာစရိယဘာဂံ သဟဿံ ဂဟေတွာ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပစ္စာဂမာသိ.

မာတာပိတရော ပနဿ အနတ္ထိကာ ဃရာဝါသေန၊ အရညေ အဂ္ဂိံ ပရိစရာပေတုကာမာ ဟောန္တိ. အထ နံ မာတာ ဣတ္ထီနံ ဒေါသံ ဒဿေတွာ အရညံ ပေသေတုကာမာ ‘‘သော အာစရိယော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော သက္ခိဿတိ မေ ပုတ္တဿ ဣတ္ထီနံ ဒေါသံ ကထေတု’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ – ‘‘ဥဂ္ဂဟိတံ တေ၊ တာတ၊ သိပ္ပ’’န္တိ. ‘‘အာမ၊ အမ္မာ’’တိ. ‘‘အသာတမန္တောပိ တေ ဥဂ္ဂဟိတော’’တိ. ‘‘န ဥဂ္ဂဟိတော၊ အမ္မာ’’တိ. ‘‘တာတ၊ ယဒိ တေ အသာတမန္တော န ဥဂ္ဂဟိတော၊ ကိံ နာမ တေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟိတံ၊ ဂစ္ဆ၊ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဧဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပုန တက္ကသိလာဘိမုခေါ ပါယာသိ. တဿပိ အာစရိယဿ မာတာ မဟလ္လိကာ ဝီသတိဝဿသတိကာ. သော တံ သဟတ္ထာ နှာပေန္တော ဘောဇေန္တော ပါယေန္တော ပဋိဇဂ္ဂတိ. အညေ မနုဿာ နံ တထာ ကရောန္တံ ဇိဂုစ္ဆန္တိ. သော စိန္တေသိ ‘‘ယံနူနာဟံ အရညံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ မာတရံ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ဝိဟရေယျ’’န္တိ. အထေကသ္မိံ ဝိဝိတ္တေ အရညေ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ သပ္ပိတဏ္ဍုလာဒီနိ အာဟရာပေတွာ မာတရံ ဥက္ခိပိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ မာတရံ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ဝါသံ ကပ္ပေသိ.

သောပိ ခေါ မာဏဝေါ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ အာစရိယံ အပဿန္တော ‘‘ကဟံ အာစရိယော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ အာစရိယော ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ တာတ၊ အတိသီဃံ အာဂတောသီ’’တိ? ‘‘နနု အဟံ တုမှေဟိ အသာတမန္တော နာမ န ဥဂ္ဂဏှာပိတော’’တိ? ‘‘ကော ပန တေ အသာတမန္တေ ဥဂ္ဂဏှိတဗ္ဗေ ကတွာ ကထေသီ’’တိ? ‘‘မယှံ မာတာ အာစရိယာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘အသာတမန္တော နာမ ကောစိ နတ္ထိ၊ ဣမဿ ပန မာတာ ဣမံ ဣတ္ထိဒေါသေ ဇာနာပေတုကာမာ ဘဝိဿတီ’’တိ. အထ နံ ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ ဒဿာမိ တေ အသာတမန္တေ၊ တွံ အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ မမ ဌာနေ ဌတွာ မမ မာတရံ သဟတ္ထာ နှာပေန္တော ဘောဇေန္တော ပါယေန္တော ပဋိဇဂ္ဂါဟိ၊ ဟတ္ထပါဒသီသပိဋ္ဌိသမ္ဗာဟနာဒီနိ စဿာ ကရောန္တော ‘အယျေ ဇရံ ပတ္တကာလေပိ တာဝ တေ ဧဝရူပံ သရီရံ၊ ဒဟရကာလေ ကီဒိသံ အဟောသီ’တိ ဟတ္ထပါဒပရိကမ္မာဒိကရဏကာလေ ဟတ္ထပါဒါဒီနံ ဝဏ္ဏံ ကထေယျာသိ. ယဉ္စ တေ မမ မာတာ ကထေတိ၊ တံ အလဇ္ဇန္တော အနိဂုဟန္တော မယှံ အာရောစေယျာသိ၊ ဧဝံ ကရောန္တော အသာတမန္တေ လစ္ဆသိ၊ အကရောန္တော န လစ္ဆသီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု အာစရိယာ’’တိ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ အကာသိ.

အထဿာ တသ္မိံ မာဏဝေ ပုနပ္ပုနံ ဝဏ္ဏယမာနေ ‘‘အယံ မယာ သဒ္ဓိံ အဘိရမိတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ အန္ဓာယ ဇရာဇိဏ္ဏာယ အဗ္ဘန္တရေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သာ ဧကဒိဝသံ အတ္တနော သရီရဝဏ္ဏံ ကထယမာနံ မာဏဝံ အာဟ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ အဘိရမိတုံ ဣစ္ဆသီ’’တိ? ‘‘အယျေ၊ အဟံ တာဝ ဣစ္ဆေယျံ၊ အာစရိယော ပန ဂရုကော’’တိ. ‘‘သစေ မံ ဣစ္ဆသိ၊ ပုတ္တံ မေ မာရေဟီ’’တိ. ‘‘အဟံ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဧတ္တကံ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကိလေသမတ္တံ နိဿာယ ကိန္တိ ကတွာ အာစရိယံ မာရေဿာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ သစေ တွံ မံ န ပရိစ္စဇသိ၊ အဟမေဝ နံ မာရေဿာမီ’’တိ. ဧဝံ ဣတ္ထိယော နာမ အသာတာ လာမိကာ ပစ္ဆိမိကာ၊ တထာရူပေ နာမ ဝယေ ဌိတာ ရာဂစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ကိလေသံ အနုဝတ္တမာနာ ဧဝံ ဥပကာရကံ ပုတ္တံ မာရေတုကာမာ ဇာတာ. မာဏဝေါ သဗ္ဗံ တံ ကထံ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသိ.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘သုဋ္ဌု တေ၊ မာဏဝ၊ ကတံ မယှံ အာရောစေန္တေနာ’’တိ ဝတွာ မာတု အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဇ္ဇေဝ မရိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဧဟိ၊ မာဏဝ၊ ဝီမံသိဿာမ န’’န္တိ ဧကံ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ အတ္တနော ပမာဏေန ကဋ္ဌရူပကံ ကတွာ သသီသံ ပါရုပိတွာ အတ္တနော သယနဋ္ဌာနေ ဥတ္တာနံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ရဇ္ဇုကံ ဗန္ဓိတွာ အန္တေဝါသိကံ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ဖရသုံ အာဒါယ ဂန္တွာ မမ မာတု သညံ ဒေဟီ’’တိ. မာဏဝေါ ဂန္တွာ ‘‘အယျေ၊ အာစရိယော ပဏ္ဏသာလာယံ အတ္တနော သယနဋ္ဌာနေ နိပန္နော၊ ရဇ္ဇုသညာ မေ ဗဒ္ဓါ၊ ဣမံ ဖရသုံ အာဒါယ ဂန္တွာ သစေ သက္ကောသိ၊ မာရေဟိ န’’န္တိ အာဟ. ‘‘တွံ ပန မံ န ပရိစ္စဇိဿသီ’’တိ? ‘‘ကိံကာရဏာ ပရိစ္စဇိဿာမီ’’တိ? သာ ဖရသုံ အာဒါယ ပဝေဓမာနာ ဥဋ္ဌာယ ရဇ္ဇုသညာယ ဂန္တွာ ဟတ္ထေန ပရာမသိတွာ ‘‘အယံ မေ ပုတ္တော’’တိ သညာယ ကဋ္ဌရူပကဿ မုခတော သာဋကံ အပနေတွာ ဖရသုံ အာဒါယ ‘‘ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မာရေဿာမီ’’တိ ဂီဝါယမေဝ ပဟရိတွာ ‘‘ဓ’’န္တိ သဒ္ဒေ ဥပ္ပန္နေ ရုက္ခဘာဝံ အညာသိ. အထ ဗောဓိသတ္တေန ‘‘ကိံ ကရောသိ၊ အမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ သာ ‘‘ဝဉ္စိတာမှီ’’တိ တတ္ထေဝ မရိတွာ ပတိတာ. အတ္တနော ကိရ ပဏ္ဏသာလာယ နိပန္နာယပိ တင်္ခဏညေဝ တာယ မရိတဗ္ဗမေဝ.

သော တဿာ မတဘာဝံ ဉတွာ သရီရကိစ္စံ ကတွာ အာဠာဟနံ နိဗ္ဗာပေတွာ ဝနပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ မာဏဝံ အာဒါယ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ နိသီဒိတွာ ‘‘တာတ၊ ပါဋိယေက္ကော အသာတမန္တော နာမ နတ္ထိ၊ ဣတ္ထိယော အသာတာ နာမ၊ တဝ မာတာ ‘အသာတမန္တံ ဥဂ္ဂဏှာ’တိ မမ သန္တိကံ ပေသယမာနာ ဣတ္ထီနံ ဒေါသံ ဇာနနတ္ထံ ပေသေသိ. ဣဒါနိ ပန တေ ပစ္စက္ခမေဝ မမ မာတု ဒေါသော ဒိဋ္ဌော၊ ဣမိနာ ကာရဏေန ‘ဣတ္ထိယော နာမ အသာတာ လာမိကာ ပစ္ဆိမိကာ’တိ ဇာနေယျာသီ’’တိ တံ ဩဝဒိတွာ ဥယျောဇေသိ. သောပိ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ မာတာပိတူနံ သန္တိကံ အဂမာသိ. အထ နံ မာတာ ပုစ္ဆိ ‘‘တာတ၊ ဥဂ္ဂဟိတော တေ အသာတမန္တော’’တိ? ‘‘အာမ၊ အမ္မာ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿသိ၊ ပဗ္ဗဇိတွာ အဂ္ဂိံ ဝါ ပရိစရိဿသိ၊ အဂါရမဇ္ဈေ ဝါ ဝသိဿသီ’’တိ? မာဏဝေါ ‘‘မယာ၊ အမ္မ၊ ပစ္စက္ခတော ဣတ္ထီနံ ဒေါသာ ဒိဋ္ဌာ၊ အဂါရေန မေ ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ပဗ္ဗဇိဿာမဟ’’န္တိ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ပကာသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၁. ‘‘အသာ လောကိတ္ထိယော နာမ၊ ဝေလာ တာသံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သာရတ္တာ စ ပဂဗ္ဘာ စ၊ သိခီ သဗ္ဗဃသော ယထာ၊

တာ ဟိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ ဝိဝေကမနုဗြူဟယ’’န္တိ.

တတ္ထ အသာတိ အသတိယော လာမိကာ. အထ ဝါ သာတံ ဝုစ္စတိ သုခံ၊ တံ တာသု နတ္ထိ. အတ္တနိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာနံ အသာတမေဝ ဒေန္တီတိပိ အသာ၊ ဒုက္ခာ ဒုက္ခဝတ္ထုဘူတာတိ အတ္ထော. ဣမဿ ပနတ္ထဿ သာဓနတ္ထာယ ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရိတဗ္ဗံ –

‘‘မာယာ စေတာ မရီစီ စ၊ သောကော ရောဂေါ စုပဒ္ဒဝေါ၊

ခရာ စ ဗန္ဓနာ စေတာ၊ မစ္စုပါသာ ဂုဟာသယာ၊

တာသု ယော ဝိဿသေ ပေါသော၊ သော နရေသု နရာဓမော’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၁၁၈)၊

လောကိတ္ထိယောတိ လောကေ ဣတ္ထိယော. ဝေလာ တာသံ န ဝိဇ္ဇတီတိ အမ္မ၊ တာသံ ဣတ္ထီနံ ကိလေသုပ္ပတ္တိံ ပတွာ ဝေလာ သံဝရော မရိယာဒါ ပမာဏံ နာမ နတ္ထိ. သာရတ္တာ စ ပဂဗ္ဘာ စာတိ ဝေလာ စ ဧတာသံ နတ္ထိ၊ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု သာရတ္တာ အလ္လီနာ၊ တထာ ကာယပါဂဗ္ဘိယေန၊ ဝါစာပါဂဗ္ဘိယေန၊ မနောပါဂဗ္ဘိယေနာတိ တိဝိဓေန ပါဂဗ္ဘိယေန သမန္နာဂတတ္တာ ပဂဗ္ဘာ စေတာ. ဧတာသဉှိ အဗ္ဘန္တရေ ကာယဒွါရာဒီနိ ပတွာ သံဝရော နာမ နတ္ထိ၊ လောလာ ကာကပဋိဘာဂါတိ ဒဿေတိ. သိခီ သဗ္ဗဃသော ယထာတိ အမ္မ၊ ယထာ ဇာလသိခါယ ‘‘သိခီ’’တိ သင်္ခံ ဂတော အဂ္ဂိ နာမ ဂူထဂတာဒိဘေဒံ အသုစိမ္ပိ၊ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒိဘေဒံ သုစိမ္ပိ၊ ဣဋ္ဌမ္ပိ အနိဋ္ဌမ္ပိ ယံ ယဒေဝ လဘတိ၊ သဗ္ဗံ ဃသတိ ခါဒတိ၊ တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗဃသော’’တိ ဝုစ္စတိ. တထေဝ တာ ဣတ္ထိယောပိ ဟတ္ထိမေဏ္ဍဂေါမေဏ္ဍာဒယော ဝါ ဟောန္တု ဟီနဇစ္စာ ဟီနကမ္မန္တာ၊ ခတ္တိယာဒယော ဝါ ဟောန္တု ဥတ္တမကမ္မန္တာ၊ ဟီနုက္ကဋ္ဌဘာဝံ အစိန္တေတွာ လောကဿာဒဝသေန ကိလေသသန္ထဝေ ဥပ္ပန္နေ ယံ ယံ လဘန္တိ၊ သဗ္ဗမေဝ သေဝန္တီတိ သဗ္ဗဃသသိခိသဒိသာ ဟောန္တိ. တသ္မာ သိခီ သဗ္ဗဃသော ယထာ၊ တထေဝေတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တာ ဟိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ အဟံ တာ လာမိကာ ဒုက္ခဝတ္ထုဘူတာ ဣတ္ထိယော ဟိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ. ဝိဝေကမနုဗြူဟယန္တိ ကာယဝိဝေကော စိတ္တဝိဝေကော ဥပဓိဝိဝေကောတိ တယော ဝိဝေကာ၊ တေသု ဣဓ ကာယဝိဝေကောပိ ဝဋ္ဋတိ စိတ္တဝိဝေကောပိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အဟံ၊ အမ္မ၊ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ ပဉ္စာဘိညာ စ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂဏတော ကာယံ၊ ကိလေသေဟိ စ စိတ္တံ ဝိဝေစေတွာ ဣမံ ဝိဝေကံ ဗြူဟေန္တော ဝဍ္ဎေန္တော ဗြဟ္မလောကပရာယဏော ဘဝိဿာမိ၊ အလံ မေ အဂါရေနာတိ. ဧဝံ ဣတ္ထိယော ဂရဟိတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိဝေကံ ဗြူဟေန္တော ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘ဧဝံ ဘိက္ခု ဣတ္ထိယော နာမ အသာတာ လာမိကာ ပစ္ဆိမိကာ ဒုက္ခဒါယိကာ’’တိ ဣတ္ထီနံ အဂုဏံ ကထေတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မာတာ ဘဒ္ဒကာပိလာနီ၊ ပိတာ မဟာကဿပေါ အဟောသိ၊ အန္တေဝါသိကော အာနန္ဒော၊ အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အသာတမန္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၆၂] ၂. အဏ္ဍဘူတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယံ ဗြာဟ္မဏော အဝါဒေသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိတမေဝါရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု ဣတ္ထိယော နာမ အရက္ခိယာ၊ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ ဣတ္ထိံ ဂဗ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ရက္ခန္တာပိ ရက္ခိတုံ နာသက္ခိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သော ပုရောဟိတေန သဒ္ဓိံ ဇူတံ ကီဠတိ. ကီဠန္တော ပန –

‘‘သဗ္ဗာ နဒီ ဝင်္ကဂတီ၊ သဗ္ဗေ ကဋ္ဌမယာ ဝနာ၊

သဗ္ဗိတ္ထိယော ကရေ ပါပံ၊ လဘမာနေ နိဝါတကေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၃၀၈) –

ဣမံ ဇူတဂီတံ ဂါယန္တော ရဇတဖလကေ သုဝဏ္ဏပါသကေ ခိပတိ. ဧဝံ ကီဠန္တော ပန ရာဇာ နိစ္စံ ဇိနာတိ၊ ပုရောဟိတော ပရာဇီယတိ.

သော အနုက္ကမေန ဃရေ ဝိဘဝေ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တေ စိန္တေသိ ‘‘ဧဝံ သန္တေ သဗ္ဗံ ဣမသ္မိံ ဃရေ ဓနံ ခီယိဿတိ၊ ပရိယေသိတွာ ပုရိသန္တရံ အဂတံ ဧကံ မာတုဂါမံ ဃရေ ကရိဿာမီ’’တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အညံ ပုရိသံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဣတ္ထိံ ရက္ခိတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ ဂဗ္ဘတော ပဋ္ဌာယေကံ မာတုဂါမံ ရက္ခိတွာ တံ ဝယပ္ပတ္တံ ဝသေ ဌပေတွာ ဧကပုရိသိကံ ကတွာ ဂါဠှံ အာရက္ခံ သံဝိဒဟိတွာ ရာဇကုလတော ဓနံ အာဟရိဿာမီ’’တိ. သော စ အင်္ဂဝိဇ္ဇာယ ဆေကော ဟောတိ၊ အထေကံ ဒုဂ္ဂတိတ္ထိံ ဂဗ္ဘိနိံ ဒိသွာ ‘‘ဓီတရံ ဝိဇာယိဿတီ’’တိ ဉတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ ဃရေယေဝ ဝသာပေတွာ ဝိဇာတကာလေ ဓနံ ဒတွာ ဥယျောဇေတွာ တံ ကုမာရိကံ အညေသံ ပုရိသာနံ ဒဋ္ဌုံ အဒတွာ ဣတ္ထီနံယေဝ ဟတ္ထေ ဒတွာ ပေါသာပေတွာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ တံ အတ္တနော ဝသေ ဌပေသိ. ယာဝ စေသာ ဝဍ္ဎတိ၊ တာဝ ရညာ သဒ္ဓိံ ဇူတံ န ကီဠိ. တံ ပန ဝသေ ဌပေတွာ ဗြာဟ္မဏော ‘‘မဟာရာဇ၊ ဇူတံ ကီဠာမာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပုရိမနိယာမေနေဝ ကီဠိ. ပုရောဟိတော ရညော ဂါယိတွာ ပါသကံ ခိပနကာလေ ‘‘ဌပေတွာ မမ မာဏဝိက’’န္တိ အာဟ. တတော ပဋ္ဌာယ ပုရောဟိတော ဇိနာတိ၊ ရာဇာ ပရာဇီယတိ.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣမဿ ဃရေ ဧကပုရိသိကာယ ဧကာယ ဣတ္ထိယာ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ပရိဂ္ဂဏှာပေန္တော အတ္ထိဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သီလမဿာ ဘိန္ဒာပေဿာမီ’’တိ ဧကံ ဓုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သက္ခိဿသိ ပုရောဟိတဿ ဣတ္ထိယာ သီလံ ဘိန္ဒိတု’’န္တိ အာဟ. ‘‘သက္ကောမိ၊ ဒေဝါ’’တိ. အထဿ ရာဇာ ဓနံ ဒတွာ ‘‘တေန ဟိ ခိပ္ပံ နိဋ္ဌာပေဟီ’’တိ တံ ပဟိဏိ. သော ရညော သန္တိကာ ဓနံ အာဒါယ ဂန္ဓဓူမစုဏ္ဏကပ္ပူရာဒီနိ ဂဟေတွာ တဿ ဃရတော အဝိဒူရေ သဗ္ဗဂန္ဓာပဏံ ပသာရေသိ. ပုရောဟိတဿပိ ဂေဟံ သတ္တဘူမကံ သတ္တဒွါရကောဋ္ဌကံ ဟောတိ၊ သဗ္ဗေသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု ဣတ္ထီနံယေဝ အာရက္ခာ. ဌပေတွာ ပန ဗြာဟ္မဏံ အညော ပုရိသော ဂေဟံ ပဝိသိတုံ လဘန္တော နာမ နတ္ထိ၊ ကစဝရဆဍ္ဍနပစ္ဆိမ္ပိ သောဓေတွာယေဝ ပဝေသေန္တိ. တံ မာဏဝိကံ ပုရောဟိတောယေဝ ဒဋ္ဌုံ လဘတိ. တဿာ စ ဧကာ ပရိစာရိကာ ဣတ္ထီ အတ္ထိ. အထဿာ သာ ပရိစာရိကာ ဂန္ဓပုပ္ဖမူလံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီ တဿ ဓုတ္တဿ အာပဏသမီပေန ဂစ္ဆတိ. သော ‘‘အယံ တဿာ ပရိစာရိကာ’’တိ သုဋ္ဌု ဉတွာ ဧကဒိဝသံ တံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ အာပဏာ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ တဿာ ပါဒမူလေ ပတိတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေ ဂါဠှံ ဂဟေတွာ ‘‘အမ္မ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ ကဟံ ဂတာသီ’’တိ ပရိဒေဝိ၊ အဝသေသာပိ ပယုတ္တကဓုတ္တာ ဧကမန္တံ ဌတွာ ‘‘ဟတ္ထပါဒမုခသဏ္ဌာနေဟိ စ အာကပ္ပေန စ မာတာပုတ္တာ ဧကသဒိသာယေဝါ’’တိ အာဟံသု. သာ ဣတ္ထီ တေသု တေသု ကထေန္တေသု အတ္တနော အသဒ္ဒဟိတွာ ‘‘အယံ မေ ပုတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ သယမ္ပိ ရောဒိတုံ အာရဘိ. တေ ဥဘောပိ ကန္ဒိတွာ ရောဒိတွာ အညမညံ အာလိင်္ဂေတွာ အဋ္ဌံသု.

အထ သော ဓုတ္တော အာဟ ‘‘အမ္မ၊ ကဟံ ဝသသီ’’တိ? ‘‘ကိန္နရိလီလာယ ဝသမာနာယ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာယ ပုရောဟိတဿ ဒဟရိတ္ထိယာ ဥပဋ္ဌာနံ ကုရုမာနာ ဝသာမိ၊ တာတာ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ ကဟံ ယာသိ၊ အမ္မာ’’တိ? ‘‘တဿာ ဂန္ဓမာလာဒီနံ အတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ ကိံ တေ အညတ္ထ ဂတာယ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ မမေဝ သန္တိကာ ဟရာ’’တိ မူလံ အဂ္ဂဟေတွာဝ ဗဟူနိ တမ္ဗူလတက္ကောလကာဒီနိ စေဝ နာနာပုပ္ဖါနိ စ အဒါသိ. မာဏဝိကာ ဗဟူနိ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ ဒိသွာ ‘‘ကိံ၊ အမ္မ၊ အဇ္ဇ အမှာကံ ဗြာဟ္မဏော ပသန္နော’’တိ အာဟ. ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ဝဒသီ’’တိ? ‘‘ဣမေသံ ဗဟုဘာဝံ ဒိသွာ’’တိ. န ဗြာဟ္မဏော ဗဟုမူလံ အဒါသိ၊ မယာ ပနေတံ မယှံ ပုတ္တဿ သန္တိကာ အာဘတန္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ ဗြာဟ္မဏေန ဒိန္နမူလံ အတ္တနာ ဂဟေတွာ တဿေဝ သန္တိကာ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ အာဟရတိ. ဓုတ္တော ကတိပါဟစ္စယေန ဂိလာနာလယံ ကတွာ နိပဇ္ဇိ. သာ တဿ အာပဏဒွါရံ ဂန္တွာ တံ အဒိသွာ ‘‘ကဟံ မေ ပုတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပုတ္တဿ တေ အဖာသုကံ ဇာတ’’န္တိ? သာ တဿ နိပန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ နိသီဒိတွာ ပိဋ္ဌိံ ပရိမဇ္ဇန္တီ ‘‘ကိံ တေ၊ တာတ၊ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သော တုဏှီ အဟောသိ. ‘‘ကိံ န ကထေသိ ပုတ္တာ’’တိ? ‘‘အမ္မ၊ မရန္တေနာပိ တုယှံ ကထေတုံ န သက္ကာ’’တိ. ‘‘တာတ၊ မယှံ အကထေတွာ ကဿ ကထေယျာသိ၊ ကထေဟိ၊ တာတာ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ မယှံ အညံ အဖာသုကံ နတ္ထိ၊ တဿာ ပန မာဏဝိကာယ ဝဏ္ဏံ သုတွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တောသ္မိ၊ တံ လဘန္တော ဇီဝိဿာမိ၊ အလဘန္တော ဣဓေဝ မရိဿာမီ’’တိ. ‘‘တာတ၊ မယှံ ဧသ ဘာရော၊ မာ တွံ ဧတံ နိဿာယ စိန္တယီ’’တိ တံ အဿာသေတွာ ဗဟူနိ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ အာဒါယ မာဏဝိကာယ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ပုတ္တော မေ၊ အမ္မ၊ မမ သန္တိကာ တဝ ဝဏ္ဏံ သုတွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဇာတော၊ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘သစေ အာနေတုံ သက္ကောထ၊ မယာ ကတောကာသောယေဝါ’’တိ.

သာ တဿာ ဝစနံ သုတွာ တတော ပဋ္ဌာယ တဿ ဂေဟဿ ကဏ္ဏကဏ္ဏေဟိ ဗဟုံ ကစဝရံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ အာရက္ခိတ္ထိယာ ဥပရိ ဆဍ္ဍေသိ. သာ တေန အဋ္ဋီယမာနာ အပေတိ. ဣတရာ တေနေဝ နိယာမေန ယာ ယာ ကိဉ္စိ ကထေတိ၊ တဿာ တဿာ ဥပရိ ကစဝရံ ဆဍ္ဍေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန သာ ယံ ယံ အာဟရတိ ဝါ ဟရတိ ဝါ၊ တံ တံ န ကာစိ သောဓေတုံ ဥဿဟတိ. တသ္မိံ ကာလေ သာ တံ ဓုတ္တံ ပုပ္ဖပစ္ဆိယံ နိပဇ္ဇာပေတွာ မာဏဝိကာယ သန္တိကံ အဘိဟရိ. ဓုတ္တော မာဏဝိကာယ သီလံ ဘိန္ဒိတွာ ဧကာဟဒွီဟံ ပါသာဒေယေဝ အဟောသိ. ပုရောဟိတေ ဗဟိ နိက္ခန္တေ ဥဘော အဘိရမန္တိ. တသ္မိံ အာဂတေ ဓုတ္တော နိလီယတိ.

အထ နံ သာ ဧကာဟဒွီဟစ္စယေန ‘‘သာမိ၊ ဣဒါနိ တယာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ‘‘အဟံ ဗြာဟ္မဏံ ပဟရိတွာ ဂန္တုကာမော’’တိ. သာ ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ ဓုတ္တံ နိလီယာပေတွာ ဗြာဟ္မဏေ အာဂတေ ဧဝမာဟ ‘‘အဟံ၊ အယျ၊ တုမှေသု ဝီဏံ ဝါဒေန္တေသု နစ္စိတုံ ဣစ္ဆာမီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘဒ္ဒေ၊ နစ္စဿူ’’တိ ဝီဏံ ဝါဒေသိ. ‘‘တုမှေသု ဩလောကေန္တေသု လဇ္ဇာမိ၊ မုခံ ပန ဝေါ သာဋကေန ဗန္ဓိတွာ နစ္စိဿာမီ’’တိ. ‘‘သစေ လဇ္ဇသိ၊ ဧဝံ ကရောဟီ’’တိ. မာဏဝိကာ ဃနသာဋကံ ဂဟေတွာ တဿ အက္ခီနိ ပိဒဟမာနာ မုခံ ဗန္ဓိ. ဗြာဟ္မဏော မုခံ ဗန္ဓာပေတွာ ဝီဏံ ဝါဒေသိ. သာ မုဟုတ္တံ နစ္စိတွာ ‘‘အယျ၊ အဟံ တေ ဧကဝါရံ သီသေ ပဟရိတုကာမာ’’တိ အာဟ. ဣတ္ထိလောလော ဗြာဟ္မဏော ကိဉ္စိ ကာရဏံ အဇာနန္တော ‘‘ပဟရာဟီ’’တိ အာဟ၊ မာဏဝိကာ ဓုတ္တဿ သညံ အဒါသိ. သော သဏိကံ အာဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏဿ ပိဋ္ဌိပဿေ ဌတွာ သီသေ ကပ္ပရေန ပဟရိ၊ အက္ခီနိ ပတနာကာရပ္ပတ္တာနိ အဟေသုံ၊ သီသေ ဂဏ္ဍော ဥဋ္ဌဟိ. သော ဝေဒနာဋ္ဋော ဟုတွာ ‘‘အာဟရ တေ ဟတ္ထ’’န္တိ အာဟ. မာဏဝိကာ အတ္တနော ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ တဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဟတ္ထော မုဒုကော၊ ပဟာရော ပန ထဒ္ဓေါ’’တိ အာဟ. ဓုတ္တော ဗြာဟ္မဏံ ပဟရိတွာ နိလီယိ. မာဏဝိကာ တသ္မိံ နိလီနေ ဗြာဟ္မဏဿ မုခတော သာဋကံ မောစေတွာ တေလံ အာဒါယ သီသံ ပရိသမ္ဗာဟိ. ဗြာဟ္မဏေ ဗဟိ နိက္ခန္တေ ပုန သာ ဣတ္ထီ ဓုတ္တံ ပစ္ဆိယံ နိပဇ္ဇာပေတွာ နီဟရိ.

သော ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ရာဇာ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတံ ဗြာဟ္မဏံ အာဟ ‘‘ဇူတံ ကီဠာမ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ? ‘‘သာဓု၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ ဇူတမဏ္ဍလံ သဇ္ဇာပေတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဇူတဂီတံ ဂါယိတွာ ပါသကေ ခိပတိ. ဗြာဟ္မဏော မာဏဝိကာယ တပဿ ဘိန္နဘာဝံ အဇာနန္တော ‘‘ဌပေတွာ မမ မာဏဝိက’’န္တိ အာဟ. ဧဝံ ဝဒန္တောပိ ပရာဇိတောယေဝ. ရာဇာ ဇိနိတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ ကိံ ဝဒေသိ၊ မာဏဝိကာယ တေ တပေါ ဘိန္နော၊ တွံ ‘မာတုဂါမံ ဂဗ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ရက္ခန္တော သတ္တသု ဌာနေသု အာရက္ခံ ကရောန္တော ရက္ခိတုံ သက္ခိဿာမီ’တိ မညသိ၊ မာတုဂါမော နာမ ကုစ္ဆိယံ ပက္ခိပိတွာ စရန္တေနာပိ ရက္ခိတုံ န သက္ကာ၊ ဧကပုရိသိကာ ဣတ္ထီ နာမ နတ္ထိ၊ တဝ မာဏဝိကာ ‘နစ္စိတုကာမာမှီ’တိ ဝတွာ ဝီဏံ ဝါဒေန္တဿ တဝ သာဋကေန မုခံ ဗန္ဓိတွာ အတ္တနော ဇာရံ တဝ သီသေ ကပ္ပရေန ပဟရာပေတွာ ဥယျောဇေသိ၊ ဣဒါနိ ကိံ ကထေသီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၂. ‘‘ယံ ဗြာဟ္မဏော အဝါဒေသိ၊ ဝီဏံ သမုခဝေဌိတော၊

အဏ္ဍဘူတာဘတာ ဘရိယာ၊ တာသု ကော ဇာတု ဝိဿသေ’’တိ.

တတ္ထ ယံ ဗြာဟ္မဏော အဝါဒေသိ၊ ဝီဏံ သမုခဝေဌိတောတိ ယေန ကာရဏေန ဗြာဟ္မဏော ဃနသာဋကေန သဟ မုခေန ဝေဌိတော ဟုတွာ ဝီဏံ ဝါဒေသိ၊ တံ ကာရဏံ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော. တဉှိ သာ ဝဉ္စေတုကာမာ ဧဝမကာသိ. ဗြာဟ္မဏော ပန တံ ဣတ္ထိံ ဗဟုမာယာဘာဝံ အဇာနန္တော မာတုဂါမဿ သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘မံ ဧသာ လဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံသညီ အဟောသိ၊ တေနဿ အညာဏဘာဝံ ပကာသေန္တော ရာဇာ ဧဝမာဟ၊ အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော. အဏ္ဍဘူတာဘတာ ဘရိယာတိ အဏ္ဍံ ဝုစ္စတိ ဗီဇံ၊ ဗီဇဘူတာ မာတုကုစ္ဆိတော အနိက္ခန္တကာလေယေဝ အာဘတာ အာနီတာ၊ ဘတာတိ ဝါ ပုဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ကာ သာ? ဘရိယာ ပဇာပတိ ပါဒပရိစာရိကာ. သာ ဟိ ဘတ္တဝတ္ထာဒီဟိ ဘရိတဗ္ဗတာယ၊ ဘိန္နသံဝရတာယ၊ လောကဓမ္မေဟိ ဘရိတတာယ ဝါ ‘‘ဘရိယာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တာသု ကော ဇာတု ဝိဿသေတိ ဇာတူတိ ဧကံသာဓိဝစနံ၊ တာသု မာတုကုစ္ဆိတော ပဋ္ဌာယ ရက္ခိယမာနာသုပိ ဧဝံ ဝိပ္ပကာရံ အာပဇ္ဇန္တီသု ဘရိယာသု ကော နာမ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော ဧကံသေန ဝိဿသေ၊ ‘‘နိဗ္ဗိကာရာ ဧသာ မယီ’’တိ ကော သဒ္ဒဟေယျာတိ အတ္ထော. အသဒ္ဓမ္မဝသေန ဟိ အာမန္တကေသု နိမန္တကေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု မာတုဂါမော နာမ န သက္ကာ ရက္ခိတုန္တိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဗြာဟ္မဏော ဗောဓိသတ္တဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ နိဝေသနံ ဂန္တွာ တံ မာဏဝိကံ အာဟ – ‘‘တယာ ကိရ ဧဝရူပံ ပါပကမ္မံ ကတ’’န္တိ? ‘‘အယျ၊ ကော ဧဝမာဟ၊ န ကရောမိ၊ ‘အဟမေဝ ပဟရိံ၊ န အညော ကောစိ’. သစေ န သဒ္ဒဟထ၊ အဟံ ‘တုမှေ ဌပေတွာ အညဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထသမ္ဖဿံ န ဇာနာမီ’တိ သစ္စကိရိယံ ကတွာ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတွာ တုမှေ သဒ္ဒဟာပေဿာမီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ မဟန္တံ ဒါရုရာသိံ ကာရေတွာ အဂ္ဂိံ ကတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစေ အတ္တနော သဒ္ဒဟသိ၊ အဂ္ဂိံ ပဝိသာဟီ’’တိ အာဟ.

မာဏဝိကာ အတ္တနော ပရိစာရိကံ ပဌမမေဝ သိက္ခာပေသိ ‘‘အမ္မ၊ တဝ ပုတ္တံ တတ္ထ ဂန္တွာ မမ အဂ္ဂိံ ပဝိသနကာလေ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ကာတုံ ဝဒေဟီ’’တိ. သာ ဂန္တွာ တထာ အဝစ. ဓုတ္တော အာဂန္တွာ ပရိသမဇ္ဈေ အဋ္ဌာသိ. သာ မာဏဝိကာ ဗြာဟ္မဏံ ဝဉ္စေတုကာမာ မဟာဇနမဇ္ဈေ ဌတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ တံ ဌပေတွာ အညဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထသမ္ဖဿံ နာမ န ဇာနာမိ၊ ဣမိနာ သစ္စေန အယံ အဂ္ဂိ မာ မံ ဈာပေသီ’’တိ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတုံ အာရဒ္ဓါ. တသ္မိံ ခဏေ ဓုတ္တော ‘‘ပဿထ ဘော ပုရောဟိတဗြာဟ္မဏဿ ကမ္မံ၊ ဧဝရူပံ မာတုဂါမံ အဂ္ဂိံ ပဝေသာပေတီ’’တိ ဂန္တွာ တံ မာဏဝိကံ ဟတ္ထေ ဂဏှိ. သာ ဟတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ပုရောဟိတံ အာဟ – ‘‘အယျ၊ မမ သစ္စကိရိယာ ဘိန္နာ၊ န သက္ကာ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတု’’န္တိ. ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘အဇ္ဇ မယာ ဧဝရူပါ သစ္စကိရိယာ ကတာ ‘ဌပေတွာ မမ သာမိကံ အညဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထသမ္ဖဿံ န ဇာနာမီ’တိ၊ ဣဒါနိ စမှိ ဣမိနာ ပုရိသေန ဟတ္ထေ ဂဟိတာ’’တိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဝဉ္စိတော အဟံ ဣမာယာ’’တိ ဉတွာ တံ ပေါထေတွာ နီဟရာပေသိ. ဧဝံ အသဒ္ဓမ္မသမန္နာဂတာ ကိရေတာ ဣတ္ထိယော တာဝ မဟန္တမ္ပိ ပါပကမ္မံ ကတွာ အတ္တနော သာမိကံ ဝဉ္စေတုံ ‘‘နာဟံ ဧဝရူပံ ကမ္မံ ကရောမီ’’တိ ဒိဝသမ္ပိ သပထံ ကုရုမာနာ နာနာစိတ္တာဝ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘စောရီနံ ဗဟုဗုဒ္ဓီနံ၊ ယာသု သစ္စံ သုဒုလ္လဘံ၊

ထီနံ ဘာဝေါ ဒုရာဇာနော၊ မစ္ဆဿေဝေါဒကေ ဂတံ. (ဇာ. ၂.၂၁.၃၄၇)၊

‘‘မုသာ တာသံ ယထာ သစ္စံ၊ သစ္စံ တာသံ ယထာ မုသာ၊

ဂါဝေါ ဗဟိ တိဏဿေဝ၊ ဩမသန္တိ ဝရံ ဝရံ.

‘‘စောရိယော ကထိနာ ဟေတာ၊ ဝါဠာ စ လပသက္ခရာ၊

န တာ ကိဉ္စိ န ဇာနန္တိ၊ ယံ မနုဿေသု ဝဉ္စန’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၃၃၂၊ ၃၃၄)၊

သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ အရက္ခိယော မာတုဂါမော’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာပိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ဗာရာဏသိရာဇာ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အဏ္ဍဘူတဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၆၃] ၃. တက္ကပဏ္ဍိတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကောဓနာ အကတညူ စာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုညေဝါရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣတ္ထိယော နာမ ဘိက္ခု အကတညူ မိတ္တဒုဗ္ဘာ၊ ကသ္မာ တာ နိဿာယ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဂင်္ဂါတီရေ အဿမံ မာပေတွာ သမာပတ္တိယော စေဝ အဘိညာယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနသုခေန ဝိဟရတိ. တသ္မိံ သမယေ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဒုဋ္ဌကုမာရီ နာမ စဏ္ဍာ အဟောသိ ဖရုသာ၊ ဒါသကမ္မကရေ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ ပဟရတိ. အထ နံ ဧကဒိဝသံ ပရိဝါရမနုဿာ ဂဟေတွာ ‘‘ဂင်္ဂါယ ကီဠိဿာမာ’’တိ အဂမံသု. တေသံ ကီဠန္တာနညေဝ သူရိယတ္ထင်္ဂမနဝေလာ ဇာတာ၊ မေဃော ဥဋ္ဌဟိ၊ မနုဿာ မေဃံ ဒိသွာ ဣတော စိတော စ ဝေဂေန ပလာယိံသု. သေဋ္ဌိဓီတာယပိ ဒါသကမ္မကရာ ‘‘အဇ္ဇ အမှေဟိ ဧတိဿာ ပိဋ္ဌိံ ပဿိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တံ အန္တောဥဒကသ္မိံယေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ဥတ္တရိံသု. ဒေဝေါ ပါဝဿိ၊ သူရိယောပိ အတ္ထင်္ဂတော၊ အန္ဓကာရော ဇာတော. တေ တာယ ဝိနာဝ ဂေဟံ ဂန္တွာ ‘‘ကဟံ သာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂင်္ဂါတော တာဝ ဥတ္တိဏ္ဏာ၊ အထ နံ န ဇာနာမ ကဟံ ဂတာ’’တိ. ဉာတကာ ဝိစိနိတွာပိ န ပဿိံသု.

သာ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝန္တီ ဥဒကေန ဝုယှမာနာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ ဗောဓိသတ္တဿ ပဏ္ဏသာလာသမီပံ ပါပုဏိ. သော တဿာ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘မာတုဂါမဿ သဒ္ဒေါ ဧသော၊ ပရိတ္တာဏမဿာ ကရိဿာမီ’’တိ တိဏုက္ကံ အာဒါယ နဒီတီရံ ဂန္တွာ တံ ဒိသွာ ‘‘မာ ဘာယိ၊ မာ ဘာယီ’’တိ အဿာသေတွာ နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော ဗောဓိသတ္တော နဒိံ တရမာနော ဂန္တွာ တံ ဥက္ခိပိတွာ အဿမပဒံ အာနေတွာ အဂ္ဂိံ ကတွာ အဒါသိ. သီတေ ဝိဂတေ မဓုရာနိ ဖလာဖလာနိ ဥပနာမေသိ. တာနိ ခါဒိတွာ ဌိတံ ‘‘ကတ္ထ ဝါသိကာသိ၊ ကထဉ္စ ဂင်္ဂါယ ပတိတာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. အထ နံ ‘‘တွံ ဣဓေဝ ဝသာ’’တိ ပဏ္ဏသာလာယ ဝသာပေန္တော ဒွီဟတီဟံ သယံ အဗ္ဘောကာသေ ဝသိတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဂစ္ဆာ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘ဣမံ တာပသံ သီလဘေဒံ ပါပေတွာ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ န ဂစ္ဆတိ. အထ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဣတ္ထိကုတ္တံ ဣတ္ထိလီလံ ဒဿေတွာ တဿ သီလဘေဒံ ကတွာ ဈာနံ အန္တရဓာပေသိ. သော တံ ဂဟေတွာ အရညေယေဝ ဝသတိ. အထ နံ သာ အာဟ ‘‘အယျ၊ ကိံ နော အရညဝါသေန၊ မနုဿပထံ ဂမိဿာမာ’’တိ? သော တံ အာဒါယ ဧကံ ပစ္စန္တဂါမကံ ဂန္တွာ တက္ကဘတိယာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ တံ ပေါသေတိ. တဿ တက္ကံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဇီဝတီတိ ‘‘တက္ကပဏ္ဍိတော’’တိ နာမံ အကံသု. အထဿ ဂါမဝါသိနော ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ ‘‘အမှာကံ သုယုတ္တဒုယုတ္တကံ အာစိက္ခန္တော ဧတ္ထ ဝသာ’’တိ ဂါမဒွါရေ ကုဋိယံ ဝါသေသုံ.

တေန စ သမယေန စောရာ ပဗ္ဗတာ ဩရုယှ ပစ္စန္တံ ပဟရန္တိ. တေ ဧကဒိဝသံ တံ ဂါမံ ပဟရိတွာ ဂါမဝါသိကေဟိယေဝ ဘဏ္ဍိကာ ဥက္ခိပါပေတွာ ဂစ္ဆန္တာ တမ္ပိ သေဋ္ဌိဓီတရံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သေသဇနေ ဝိဿဇ္ဇေသုံ. စောရဇေဋ္ဌကော ပန တဿာ ရူပေ ဗဇ္ဈိတွာ တံ အတ္တနော ဘရိယံ အကာသိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣတ္ထန္နာမာ ကဟ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘စောရဇေဋ္ဌကေန ဂဟေတွာ အတ္တနော ဘရိယာ ကတာ’’တိ စ သုတွာပိ ‘‘န သာ တတ္ထ မယာ ဝိနာ ဝသိဿတိ၊ ပလာယိတွာ အာဂစ္ဆိဿတီ’’တိ တဿာ အာဂမနံ ဩလောကေန္တော တတ္ထေဝ ဝသိ.

သေဋ္ဌိဓီတာပိ စိန္တေသိ ‘‘အဟံ ဣဓ သုခံ ဝသာမိ၊ ကဒါစိ မံ တက္ကပဏ္ဍိတော ကိဉ္စိဒေဝ နိဿာယ အာဂန္တွာ ဣတော အာဒါယ ဂစ္ဆေယျ၊ အထ ဧတသ္မာ သုခါ ပရိဟာယိဿာမိ၊ ယန္နူနာဟံ သမ္ပိယာယမာနာ ဝိယ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ဃာတာပေယျ’’န္တိ. သာ ဧကံ မနုဿံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘အဟံ ဣဓ ဒုက္ခံ ဇီဝါမိ၊ တက္ကပဏ္ဍိတော အာဂန္တွာ မံ အာဒါယ ဂစ္ဆတူ’’တိ သာသနံ ပေသေသိ. သော တံ သာသနံ သုတွာ သဒ္ဒဟိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဂါမဒွါရေ ဌတွာ သာသနံ ပေသေသိ. သာ နိက္ခမိတွာ တံ ဒိသွာ ‘‘အယျ၊ သစေ မယံ ဣဒါနိ ဂစ္ဆိဿာမ၊ စောရဇေဋ္ဌကော အနုဗန္ဓိတွာ ဥဘောပိ အမှေ ဃာတေဿတိ၊ ရတ္တိဘာဂေ ဂစ္ဆိဿာမာ’’တိ တံ အာနေတွာ ဘောဇေတွာ ကောဋ္ဌကေ နိသီဒါပေတွာ သာယံ စောရဇေဋ္ဌကဿ အာဂန္တွာ သုရံ ပိဝိတွာ မတ္တကာလေ ‘‘သာမိ၊ သစေ ဣမာယ ဝေလာယ တဝ သတ္တုံ ပဿေယျာသိ၊ ကိန္တိ နံ ကရေယျာသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရိဿာမီတိ’’. ‘‘ကိံ ပန သော ဒူရေ၊ နနု ကောဋ္ဌကေ နိသိန္နော’’တိ? စောရဇေဋ္ဌကော ဥက္ကံ အာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ဒိသွာ ဂဟေတွာ ဂေဟမဇ္ဈေ ပါတေတွာ ကပ္ပရာဒီဟိ ယထာရုစိံ ပေါထေသိ. သော ပေါထိယမာနောပိ အညံ ကိဉ္စိ အဝတွာ ‘‘ကောဓနာ အကတညူ စ၊ ပိသုဏာ မိတ္တဘေဒိကာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝဒတိ. စောရော တံ ပေါထေတွာ ဗန္ဓိတွာ နိပဇ္ဇာပေတွာ သာယမာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ သယိ. ပဗုဒ္ဓေါ ဇိဏ္ဏာယ သုရာယ ပုန တံ ပေါထေတုံ အာရဘိ၊ သောပိ တာနေဝ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဝဒတိ.

စောရော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဧဝံ ပေါထိယမာနောပိ အညံ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဣမာနေဝ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဝဒတိ၊ ပုစ္ဆိဿာမိ န’’န္တိ တဿာ သုတ္တဘာဝံ ဉတွာ တံ ပုစ္ဆိ ‘‘အမ္ဘော တွံ ဧဝံ ပေါထိယမာနောပိ ကသ္မာ ဧတာနေဝ ပဒါနိ ဝဒသီ’’တိ? တက္ကပဏ္ဍိတော ‘‘တေန ဟိ သုဏာဟီ’’တိ တံ ကာရဏံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကထေသိ. ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ အရညဝါသိကော ဧကော တာပသော ဈာနလာဘီ၊ သွာဟံ ဧတံ ဂင်္ဂါယ ဝုယှမာနံ ဥတ္တာရေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိံ. အထ မံ ဧသာ ပလောဘေတွာ ဈာနာ ပရိဟာပေသိ၊ သွာဟံ အရညံ ပဟာယ ဧတံ ပေါသေန္တော ပစ္စန္တဂါမကေ ဝသာမိ၊ အထေသာ စောရေဟိ ဣဓာနီတာ ‘အဟံ ဒုက္ခံ ဝသာမိ၊ အာဂန္တွာ မံ နေတူ’တိ မယှံ သာသနံ ပေသေတွာ ဣဒါနိ တဝ ဟတ္ထေ ပါတေသိ၊ ဣမိနာ ကာရဏေနာဟံ ဧဝံ ကထေမီ’’တိ. စောရော စိန္တေသိ ‘‘ယာ ဧသာ ဧဝရူပေ ဂုဏသမ္ပန္နေ ဥပကာရကေ ဧဝံ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိ၊ သာ မယှံ ကတရံ နာမ ဥပဒ္ဒဝံ န ကရေယျ၊ မာရေတဗ္ဗာ ဧသာ’’တိ သော တက္ကပဏ္ဍိတံ အဿာသေတွာ တံ ပဗောဓေတွာ ခဂ္ဂံ အာဒါယ နိက္ခမ္မ ‘‘ဧတံ ပုရိသံ ဂါမဒွါရေ ဃာတေဿာမီ’’တိ ဝတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ဗဟိဂါမံ ဂန္တွာ ‘‘ဧတံ ဟတ္ထေ ဂဏှာ’’တိ တံ တာယ ဟတ္ထေ ဂါဟာပေတွာ ခဂ္ဂံ အာဒါယ တက္ကပဏ္ဍိတံ ပဟရန္တော ဝိယ တံ ဒွိဓာ ဆိန္ဒိတွာ သသီသံ နှာပေတွာ တက္ကပဏ္ဍိတံ ကတိပါဟံ ပဏီတေန ဘောဇနေန သန္တပ္ပေတွာ ဣဒါနိ ကဟံ ဂမိဿသီ’’တိ အာဟ. တက္ကပဏ္ဍိတော ‘‘ဃရာဝါသေန မေ ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထေဝ အရညေ ဝသိဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘တေန ဟိ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ တံ အရညာယတနံ ဂန္တွာ ပဉ္စ အဘိညာ အဋ္ဌ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကူပဂါ အဟေသုံ.

သတ္ထာ ဣမာနိ ဒွေ ဝတ္ထူနိ ကထေတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၃. ‘‘ကောဓနာ အကတညူ စ၊ ပိသုဏာ မိတ္တဘေဒိကာ၊

ဗြဟ္မစရိယံ စရ ဘိက္ခု၊ သော သုခံ န ဝိဟာဟိသီ’’တိ.

တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ဘိက္ခု ဣတ္ထိယော နာမေတာ ကောဓနာ၊ ဥပ္ပန္နံ ကောဓံ နိဝါရေတုံ န သက္ကောန္တိ. အကတညူ စ၊ အတိမဟန္တမ္ပိ ဥပကာရံ န ဇာနန္တိ. ပိသုဏာ စ၊ ပိယသုညဘာဝကရဏမေဝ ကထံ ကထေန္တိ. မိတ္တဘေဒိကာ၊ မိတ္တေ ဘိန္ဒန္တိ၊ မိတ္တဘေဒနကထံ ကထနသီလာယေဝ၊ ဧဝရူပေဟိ ပါပဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဧတာ. ကိံ တေ ဧတာဟိ၊ ဗြဟ္မစရိယံ စရ ဘိက္ခု၊ အယဉှိ မေထုနဝိရတိ ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ဗြဟ္မစရိယံ နာမ၊ တံ စရ. သော သုခံ န ဝိဟာဟိသီတိ သော တွံ ဧတံ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသန္တော ဈာနသုခံ မဂ္ဂသုခံ ဖလသုခဉ္စ န ဝိဟာဟိသိ၊ ဧတံ သုခံ န ဝိဇဟိဿတိ၊ ဧတသ္မာ သုခါ န ပရိဟာယိဿသီတိ အတ္ထော. ‘‘န ပရိဟာဟိသီ’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ စောရဇေဋ္ဌကော အာနန္ဒော အဟောသိ၊ တက္ကပဏ္ဍိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

တက္ကပဏ္ဍိတဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၆၄] ၄. ဒုရာဇာနဇာတကဝဏ္ဏနာ

မာသု နန္ဒိ ဣစ္ဆတိ မန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥပါသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ဥပါသကော တီသု သရဏေသု ပဉ္စသု စ သီလေသု ပတိဋ္ဌိတော ဗုဒ္ဓမာမကော၊ ဓမ္မမာမကော၊ သံဃမာမကော၊ ဘရိယာ ပနဿ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ. ယံ ဒိဝသံ မိစ္ဆာစာရံ စရတိ၊ တံ ဒိဝသံ သတကီတဒါသီ ဝိယ ဟောတိ၊ မိစ္ဆာစာရဿ ပန အကတဒိဝသေ သာမိနီ ဝိယ ဟောတိ စဏ္ဍာ ဖရုသာ. သော တဿာ ဘာဝံ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ၊ အထ တာယ ဥဗ္ဗာဠှော ဗုဒ္ဓူပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. အထ နံ ဧကဒိဝသံ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ အာဒါယ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘ကိံ နု ခေါ တွံ၊ ဥပါသက၊ သတ္တဋ္ဌ ဒိဝသေ ဗုဒ္ဓူပဋ္ဌာနံ နာဂစ္ဆသီ’’တိ. ဃရဏီ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ သတကီတဒါသီ ဝိယ ဟောတိ၊ ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ သာမိနီ ဝိယ စဏ္ဍာ ဖရုသာ. အဟံ တဿာ ဘာဝံ ဇာနိတုံ န သက္ကောမိ၊ သွာဟံ တာယ ဥဗ္ဗာဠှော ဗုဒ္ဓူပဋ္ဌာနံ နာဂစ္ဆာမီတိ. အထဿ ဝစနံ သုတွာ သတ္ထာ ‘‘ဥပါသက၊ ‘မာတုဂါမဿ ဘာဝေါ နာမ ဒုဇ္ဇာနော’တိ ပုဗ္ဗေပိ တေ ပဏ္ဍိတာ ကထယိံသု၊ တွံ ပန တံ ဘဝသင်္ခေပဂတတ္တာ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ သိပ္ပံ သိက္ခာပေတိ. အထေကော တိရောရဋ္ဌဝါသိကော ဗြာဟ္မဏမာဏဝကော အာဂန္တွာ တဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တော ဧကာယ ဣတ္ထိယာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ တံ ဘရိယံ ကတွာ တသ္မိံယေဝ ဗာရာဏသိနဂရေ ဝသန္တော ဒွေ တိဿော ဝေလာယော အာစရိယဿ ဥပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. သာ ပနဿ ဘရိယာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ. မိစ္ဆာစာရံ စိဏ္ဏဒိဝသေ ဒါသီ ဝိယ ဟောတိ၊ အစိဏ္ဏဒိဝသေ သာမိနီ ဝိယ ဟောတိ စဏ္ဍာ ဖရုသာ. သော တဿာ ဘာဝံ ဇာနိတုံ အသက္ကောန္တော တာယ ဥဗ္ဗာဠှော အာကုလစိတ္တော အာစရိယဿ ဥပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. အထ နံ သတ္တဋ္ဌ ဒိဝသေ အတိက္ကမိတွာ အာဂတံ ‘‘ကိံ၊ မာဏဝ၊ န ပညာယသီ’’တိ အာစရိယော ပုစ္ဆိ. သော ‘‘ဘရိယာ မံ၊ အာစရိယ၊ ဧကဒိဝသံ ဣစ္ဆတိ ပတ္ထေတိ၊ ဒါသီ ဝိယ နိဟတမာနာ ဟောတိ. ဧကဒိဝသံ သာမိနီ ဝိယ ထဒ္ဓါ စဏ္ဍာ ဖရုသာ၊ အဟံ တဿာ ဘာဝံ ဇာနိတုံ န သက္ကောမိ၊ တာယ ဥဗ္ဗာဠှော အာကုလစိတ္တော တုမှာကံ ဥပဋ္ဌာနံ နာဂတောမှီ’’တိ. အာစရိယော ‘‘ဧဝမေတံ၊ မာဏဝ၊ ဣတ္ထိယော နာမ အနာစာရံ စိဏ္ဏဒိဝသေ သာမိကံ အနုဝတ္တန္တိ၊ ဒါသီ ဝိယ နိဟတမာနာ ဟောန္တိ. အနာစိဏ္ဏဒိဝသေ ပန မာနတ္ထဒ္ဓါ ဟုတွာ သာမိကံ န ဂဏေန္တိ. ဧဝံ ဣတ္ထိယော နာမေတာ အနာစာရာ ဒုဿီလာ၊ တာသံ ဘာဝေါ နာမ ဒုဇ္ဇာနော၊ တာသု ဣစ္ဆန္တီသုပိ အနိစ္ဆန္တီသုပိ မဇ္ဈတ္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တဿောဝါဒဝသေန ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၄. ‘‘မာ သု နန္ဒိ ဣစ္ဆတိ မံ၊ မာ သု သောစိ န မိစ္ဆတိ၊

ထီနံ ဘာဝေါ ဒုရာဇာနော၊ မစ္ဆဿေဝေါဒကေ ဂတ’’န္တိ.

တတ္ထ မာ သု နန္ဒိ ဣစ္ဆတိ မန္တိ သု-ကာရော နိပါတမတ္တံ၊ ‘‘အယံ ဣတ္ထီ မံ ဣစ္ဆတိ ပတ္ထေတိ၊ မယိ သိနေဟံ ကရောတီ’’တိ မာ တုဿိ. မာ သု သောစိ န မိစ္ဆတီတိ ‘‘အယံ မံ န ဣစ္ဆတီ’’တိပိ မာ သောစိ၊ တဿာ ဣစ္ဆမာနာယ နန္ဒိံ၊ န ဣစ္ဆမာနာယ စ သောကံ အကတွာ မဇ္ဈတ္တောဝ ဟောဟီတိ ဒီပေတိ. ထီနံ ဘာဝေါ ဒုရာဇာနောတိ ဣတ္ထီနံ ဘာဝေါ နာမ ဣတ္ထိမာယာယ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဒုရာဇာနော. ယထာ ကိံ? မစ္ဆဿေဝေါဒကေ ဂတန္တိ ယထာ မစ္ဆဿ ဂမနံ ဥဒကေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဒုဇ္ဇာနံ၊ တေနေဝ သော ကေဝဋ္ဋေ အာဂတေ ဥဒကေန ဂမနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပလာယတိ၊ အတ္တာနံ ဂဏှိတုံ န ဒေတိ၊ ဧဝမေဝ ဣတ္ထိယော မဟန္တမ္ပိ ဒုဿီလကမ္မံ ကတွာ ‘‘မယံ ဧဝရူပံ န ကရောမာ’’တိ အတ္တနာ ကတကမ္မံ ဣတ္ထိမာယာယ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ သာမိကေ ဝဉ္စေန္တိ. ဧဝံ ဣတ္ထိယော နာမေတာ ပါပဓမ္မာ ဒုရာဇာနာ၊ တာသု မဇ္ဈတ္တောယေဝ သုခိတော ဟောတီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော အန္တေဝါသိကဿ ဩဝါဒံ အဒါသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သော တဿာ ဥပရိ မဇ္ဈတ္တောဝ အဟောသိ. သာပိဿ ဘရိယာ ‘‘အာစရိယေန ကိရ မေ ဒုဿီလဘာဝေါ ဉာတော’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ န အနာစာရံ စရိ. သာပိ တဿ ဥပါသကဿ ဣတ္ထီ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ကိရ မယှံ ဒုရာစာရဘာဝေါ ဉာတော’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ ပါပကမ္မံ နာမ န အကာသိ.

သတ္ထာပိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဥပါသကော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ သတ္ထာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဇယမ္ပတိကာယေဝ ဣဒါနိ ဇယမ္ပတိကာ၊ အာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဒုရာဇာနဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၆၅] ၅. အနဘိရတိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယထာ နဒီ စ ပန္ထော စာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော တထာရူပံယေဝ ဥပါသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ပန ပရိဂ္ဂဏှန္တော တဿာ ဒုဿီလဘာဝံ ဉတွာ ဘဏ္ဍိတော စိတ္တဗျာကုလတာယ သတ္တဋ္ဌ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာနံ နာဂမာသိ. သော ဧကဒိဝသံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တထာဂတံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နော ‘‘ကသ္မာ သတ္တဋ္ဌ ဒိဝသာနိ နာဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘရိယာ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဒုဿီလာ၊ တဿာ ဥပရိ ဗျာကုလစိတ္တတာယ နာဂတောမှီ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘ဥပါသက၊ ဣတ္ထီသု ‘အနာစာရာ ဧတာ’တိ ကောပံ အကတွာ မဇ္ဈတ္တေနေဝ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပုဗ္ဗေပိ တေ ပဏ္ဍိတာ ကထယိံသု၊ တွံ ပန ဘဝန္တရေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ တံ ကာရဏံ န သလ္လက္ခေသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပုရိမနယေနေဝ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အဟောသိ. အထဿ အန္တေဝါသိကော ဘရိယာယ ဒေါသံ ဒိသွာ ဗျာကုလစိတ္တတာယ ကတိပါဟံ အနာဂန္တွာ ဧကဒိဝသံ အာစရိယေန ပုစ္ဆိတော တံ ကာရဏံ နိဝေဒေသိ. အထဿ အာစရိယော ‘‘တာတ၊ ဣတ္ထိယော နာမ သဗ္ဗသာဓာရဏာ၊ တာသု ‘ဒုဿီလာ ဧတာ’တိ ပဏ္ဍိတာ ကောပံ န ကရောန္တီ’’တိ ဝတွာ ဩဝါဒဝသေန ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၅. ‘‘ယထာ နဒီ စ ပန္တော စ၊ ပါနာဂါရံ သဘာ ပပါ၊

ဧဝံ လောကိတ္ထိယော နာမ၊ နာသံ ကုဇ္ဈန္တိ ပဏ္ဍိတာ’’တိ.

တတ္ထ ယထာ နဒီတိ ယထာ အနေကတိတ္ထာ နဒီ နှာနတ္ထာယ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ စဏ္ဍာလာဒီနမ္ပိ ခတ္တိယာဒီနမ္ပိ သာဓာရဏာ၊ န တတ္ထ ကောစိ နှာယိတုံ န လဘတိ နာမ. ‘‘ပန္ထော’’တိအာဒီသုပိ ယထာ မဟာမဂ္ဂေါပိ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏော၊ န ကောစိ တေန ဂန္တုံ န လဘတိ. ပါနာဂါရမ္ပိ သုရာဂေဟံ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏံ၊ ယော ယော ပါတုကာမော၊ သဗ္ဗော တတ္ထ ပဝိသတေဝ. ပုညတ္ထိကေဟိ တတ္ထ တတ္ထ မနုဿာနံ နိဝါသတ္ထာယ ကတာ သဘာပိ သာဓာရဏာ၊ န တတ္ထ ကောစိ ပဝိသိတုံ န လဘတိ. မဟာမဂ္ဂေ ပါနီယစာဋိယော ဌပေတွာ ကတာ ပပါပိ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏာ၊ န တတ္ထ ကောစိ ပါနီယံ ပိဝိတုံ န လဘတိ. ဧဝံ လောကိတ္ထိယော နာမာတိ ဧဝမေဝ တာတ မာဏဝ ဣမသ္မိံ လောကေ ဣတ္ထိယောပိ သဗ္ဗသာဓာရဏာဝ၊ တေနေဝ စ သာဓာရဏဋ္ဌေန နဒီပန္ထပါနာဂါရသဘာပပါသဒိသာ. တသ္မာ နာသံ ကုဇ္ဈန္တိ ပဏ္ဍိတာ၊ ဧတာသံ ဣတ္ထီနံ ‘‘လာမိကာ ဧတာ အနာစာရာ ဒုဿီလာ သဗ္ဗသာဓာရဏာ’’တိ စိန္တေတွာ ပဏ္ဍိတာ ဆေကာ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာ န ကုဇ္ဈန္တီတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော အန္တေဝါသိကဿ ဩဝါဒံ အဒါသိ၊ သော တံ ဩဝါဒံ သုတွာ မဇ္ဈတ္တော အဟောသိ. ဘရိယာပိဿ ‘‘အာစရိယေန ကိရမှိ ဉာတာ’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ ပါပကမ္မံ န အကာသိ. တဿပိ ဥပါသကဿ ဘရိယာ ‘‘သတ္ထာရာ ကိရမှိ ဉာတာ’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ ပါပကမ္မံ န အကာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥပါသကော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာပိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဇယမ္ပတိကာဝ ဧတရဟိ ဇယမ္ပတိကာ၊ အာစရိယဗြာဟ္မဏော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အနဘိရတိဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၆၆] ၆. မုဒုလက္ခဏဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဧကာ ဣစ္ဆာ ပုရေ အာသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သံကိလေသံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ကုလပုတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ရတနသာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဋိပန္နကော ယောဂါဝစရော အဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဧကံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ သုဘဝသေန ဣန္ဒြိယာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဩလောကေသိ. တဿ အဗ္ဘန္တရေ ကိလေသော စလိ၊ ဝါသိယာ အာကောဋိတခီရရုက္ခော ဝိယ အဟောသိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ကိလေသဝသိကော ဟုတွာ နေဝ ကာယဿာဒံ န စိတ္တဿာဒံ လဘတိ၊ ဘန္တမိဂသပ္ပဋိဘာဂေါ သာသနေ အနဘိရတော ပရူဠှကေသလောမနခေါ ကိလိဋ္ဌစီဝရော အဟောသိ. အထဿ ဣန္ဒြိယဝိကာရံ ဒိသွာ သဟာယကာ ဘိက္ခူ ‘‘ကိံ နု ခေါ တေ၊ အာဝုသော၊ န ယထာ ပေါရာဏာနိ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. အနဘိရတောသ္မိ၊ အာဝုသောတိ.

အထ နံ တေ သတ္ထု သန္တိကံ နယိံသု. သတ္ထာ ‘‘ကိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္ဆမာနံ ဘိက္ခုံ အာဒါယ အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု အနဘိရတော’’တိ? ‘‘သစ္စံ ဘိက္ခူ’’တိ. ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ကော တံ ဥက္ကဏ္ဌာပေသီ’’တိ? ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဧကံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ ဣန္ဒြိယာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဩလောကေသိံ၊ အထ မေ ကိလေသော စလိ၊ တေနမှိ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အနစ္ဆရိယမေတံ ဘိက္ခု၊ ယံ တွံ ဣန္ဒြိယာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဝိသဘာဂါရမ္မဏံ သုဘဝသေန ဩလောကေန္တော ကိလေသေဟိ ကမ္ပိတော၊ ပုဗ္ဗေ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ဈာနဗလေန ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တာ ဂဂနတလစရာ ဗောဓိသတ္တာပိ ဣန္ဒြိယာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဝိသဘာဂါရမ္မဏံ ဩလောကယမာနာ ဈာနာ ပရိဟာယိတွာ ကိလေသေဟိ ကမ္ပိတာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝိံသု. န ဟိ သိနေရုဥပ္ပါဋနကဝါတော ဟတ္ထိမတ္တံ မုဏ္ဍပဗ္ဗတံ၊ မဟာဇမ္ဗုဥမ္မူလကဝါတော ဆိန္နတဋေ ဝိရူဠှဂစ္ဆကံ၊ မဟာသမုဒ္ဒံ ဝါ ပန သောသနကဝါတော ခုဒ္ဒကတဠာကံ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဂဏေတိ၊ ဧဝံ ဥတ္တမဗုဒ္ဓီနံ နာမ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ အညာဏဘာဝကရာ ကိလေသာ တယိ ကိံ လဇ္ဇိဿန္တိ၊ ဝိသုဒ္ဓါပိ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ၊ ဥတ္တမယသသမင်္ဂိနောပိ အာယသကျံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဧကဿ မဟာဝိဘဝဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပါနံ ပါရံ ဂန္တွာ ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဉ္စ အဘိညာ စ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ ဥပ္ပါဒေတွာ ဈာနသုခေန ဝီတိနာမေန္တော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော ဧကသ္မိံ ကာလေ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဟိမဝန္တာ ဩတရိတွာ ဗာရာဏသိံ ပတွာ ရာဇုယျာနေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ကတသရီရပဋိဇဂ္ဂနော ရတ္တဝါကမယံ နိဝါသနပါရုပနံ သဏ္ဌာပေတွာ အဇိနစမ္မံ ဧကသ္မိံ အံသေ ကတွာ ဇဋာမဏ္ဍလံ ဗန္ဓိတွာ ဘိက္ခာဘာဇနမာဒါယ ဗာရာဏသိယံ ဘိက္ခာယ စရမာနော ရညော ဃရဒွါရံ သမ္ပာပုဏိ. ရာဇာ တဿ ဣရိယာပထေယေဝ ပသီဒိတွာ ပက္ကောသာပေတွာ မဟာရဟေ အာသနေ နိသီဒါပေတွာ ပဏီတေန ခါဒနီယဘောဇနီယေန သန္တပ္ပေတွာ ကတာနုမောဒနံ ဥယျာနေ ဝသနတ္ထာယ ယာစိ. သော သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ရာဇဂေဟေ ဘုဉ္ဇိတွာ ရာဇကုလံ ဩဝဒမာနော တသ္မိံ ဥယျာနေ သောဠသ ဝဿာနိ ဝသိ.

အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ကုပိတံ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတုံ ဂစ္ဆန္တော မုဒုလက္ခဏံ နာမ အဂ္ဂမဟေသိံ ‘‘အပ္ပမတ္တာ အယျဿ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ အဂမာသိ. ဗောဓိသတ္တော ရညော ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ရုစ္စနဝေလာယ ရာဇဂေဟံ ဂစ္ဆတိ. အထေကဒိဝသံ မုဒုလက္ခဏာ ဗောဓိသတ္တဿ အာဟာရံ သမ္ပာဒေတွာ – ‘‘အဇ္ဇ အယျော စိရာယတီ’’တိ ဂန္ဓောဒကေန နှာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ မဟာတလေ စူဠသယနံ ပညာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ နိပဇ္ဇိ. ဗောဓိသတ္တောပိ အတ္တနော ဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ အာကာသေနေဝ ရာဇနိဝေသနံ အဂမာသိ. မုဒုလက္ခဏာ ဝါကစီရသဒ္ဒံ သုတွာဝ ‘‘အယျော၊ အာဂတော’’တိ ဝေဂေန ဥဋ္ဌဟိ၊ တဿာ ဝေဂေန ဥဋ္ဌဟန္တိယာ မဋ္ဌသာဋကော ဘဿိ. တာပသောပိ သီဟပဉ္ဇရေန ပဝိသန္တော ဒေဝိယာ ဝိသဘာဂရူပါရမ္မဏံ ဣန္ဒြိယာနိ ဘိန္ဒိတွာ သုဘဝသေန ဩလောကေသိ. အထဿ အဗ္ဘန္တရေ ကိလေသော စလိ၊ ဝါသိယာ ပဟဋခီရရုက္ခော ဝိယ အဟောသိ. တာဝဒေဝဿ ဈာနံ အန္တရဓာယိ၊ ဆိန္နပက္ခော ကာကော ဝိယ အဟောသိ. သော ဌိတကောဝ အာဟာရံ ဂဟေတွာ အဘုဉ္ဇိတွာဝ ကိလေသကမ္ပိတော ပါသာဒါ ဩရုယှ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ ဖလကတ္ထရဏသယနဿ ဟေဋ္ဌာ အာဟာရံ ဌပေတွာ ဝိသဘာဂါရမ္မဏေန ဗဒ္ဓေါ ကိလေသဂ္ဂိနာ ဍယှမာနော နိရာဟာရတာယ သုဿမာနော သတ္တ ဒိဝသာနိ ဖလကတ္ထရဏေ နိပဇ္ဇိ.

သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ နိဝေသနံ အဂန္တွာဝ ‘‘အယျံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ တံ နိပန္နကံ ဒိသွာ ‘‘ဧကံ အဖာသုကံ ဇာတံ မညေ’’တိ ပဏ္ဏသာလံ သောဓာပေတွာ ပါဒေ ပရိမဇ္ဇန္တော ‘‘ကိံ၊ အယျ၊ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မဟာရာဇ အညံ မေ အဖာသုကံ နတ္ထိ၊ ကိလေသဝသေန ပနမှိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဇာတော’’တိ. ‘‘ကဟံ ပဋိဗဒ္ဓံ တေ၊ အယျ၊ စိတ္တ’’န္တိ? ‘‘မုဒုလက္ခဏာယ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သာဓု အယျ၊ အဟံ မုဒုလက္ခဏံ တုမှာကံ ဒမ္မီ’’တိ တာပသံ အာဒါယ နိဝေသနံ ပဝိသိတွာ ဒေဝိံ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ ကတွာ တာပသဿ အဒါသိ. ဒဒမာနောယေဝ စ မုဒုလက္ခဏာယ သညမဒါသိ ‘‘တယာ အတ္တနော ဗလေန အယျံ ရက္ခိတုံ ဝါယမိတဗ္ဗ’’န္တိ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝ၊ ရက္ခိဿာမီ’’တိ. တာပသော ဒေဝိံ ဂဟေတွာ ရာဇနိဝေသနာ ဩတရိ.

အထ နံ မဟာဒွါရတော နိက္ခန္တကာလေ ‘‘အယျ၊ အမှာကံ ဧကံ ဂေဟံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဂစ္ဆ၊ ရာဇာနံ ဂေဟံ ယာစာဟီ’’တိ အာဟ. တာပသော ဂန္တွာ ဂေဟံ ယာစိ. ရာဇာ မနုဿာနံ ဝစ္စကုဋိကိစ္စံ သာဓယမာနံ ဧကံ ဆဍ္ဍိတဂေဟံ ဒါပေသိ. သော ဒေဝိံ ဂဟေတွာ တတ္ထ အဂမာသိ၊ သာ ပဝိသိတုံ န ဣစ္ဆတိ. ‘‘ကိံကာရဏာ န ပဝိသသီ’’တိ? ‘‘အသုစိဘာဝေနာ’’တိ. ဣဒါနိ ‘‘ကိံ ကရောမီ’’တိ. ‘‘ပဋိဇဂ္ဂါဟိ န’’န္တိ ဝတွာ ရညော သန္တိကံ ပေသေတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ကုဒ္ဒါလံ အာဟရ၊ ပစ္ဆိံ အာဟရာ’’တိ အာဟရာပေတွာ အသုစိဉ္စ သင်္ကာရဉ္စ ဆဍ္ဍာပေတွာ ဂါမယံ အာဟရာပေတွာ လိမ္ပာပေတွာ ပုနပိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ မဉ္စံ အာဟရ၊ ပီဌံ အာဟရ၊ အတ္ထရဏံ အာဟရ၊ စာဋိံ အာဟရ၊ ဃဋံ အာဟရာ’’တိ ဧကမေကံ အာဟရာပေတွာ ပုန ဥဒကာဟရဏာဒီနံ အတ္ထာယ အာဏာပေသိ. သော ဃဋံ အာဒါယ ဥဒကံ အာဟရိတွာ စာဋိံ ပူရေတွာ နှာနောဒကံ သဇ္ဇေတွာ သယနံ အတ္ထရိ. အထ နံ သယနေ ဧကတော နိသိန္နံ ဒါဌိကာသု ဂဟေတွာ ‘‘တဝ သမဏဘာဝံ ဝါ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ ဝါ န ဇာနာသီ’’တိ ဩဏမေတွာ အတ္တနော အဘိမုခံ အာကဍ္ဎိ. သော တသ္မိံ ကာလေ သတိံ ပဋိလဘိ၊ ဧတ္တကံ ပန ကာလံ အညာဏီ အဟောသိ. ဧဝံ အညာဏကရဏာ ကိလေသာ နာမ. ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္ဓကရဏံ အညာဏကရဏ’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၂၂၁) စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ.

သော သတိံ ပဋိလဘိတွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ တဏှာ ဝဍ္ဎမာနာ မမ စတူဟိ အပါယေဟိ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒဿတိ၊ အဇ္ဇေဝ မယာ ဣမံ ရညော နိယျာဒေတွာ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော တံ အာဒါယ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ တဝ ဒေဝိယာ မယှံ အတ္ထော နတ္ထိ၊ ကေဝလံ မေ ဣမံ နိဿာယ တဏှာ ဝဍ္ဎိတာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၆. ‘‘ဧကာ ဣစ္ဆာ ပုရေ အာသိ၊ အလဒ္ဓါ မုဒုလက္ခဏံ၊

ယတော လဒ္ဓါ အဠာရက္ခီ၊ ဣစ္ဆာ ဣစ္ဆံ ဝိဇာယထာ’’တိ.

တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – မဟာရာဇ၊ မယှံ ဣမံ တဝ ဒေဝိံ မုဒုလက္ခဏံ အလဘိတွာ ပုရေ ‘‘အဟော ဝတာဟံ ဧတံ လဘေယျ’’န္တိ ဧကာ ဣစ္ဆာ အာသိ၊ ဧကာဝ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ယတော ပန မေ အယံ အဠာရက္ခီ ဝိသာလနေတ္တာ သောဘနလောစနာ လဒ္ဓါ၊ အထ မေ သာ ပုရိမိကာ ဣစ္ဆာ ဂေဟတဏှံ ဥပကရဏတဏှံ ဥပဘောဂတဏှန္တိ ဥပရူပရိ အညံ နာနပ္ပကာရံ ဣစ္ဆံ ဝိဇာယထ ဇနေသိ ဥပ္ပါဒေသိ. သာ ခေါ ပန မေ ဧဝံ ဝဍ္ဎမာနာ ဣစ္ဆာ အပါယတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒဿတိ၊ အလံ မေ ဣမာယ၊ တွညေဝ တဝ ဘရိယံ ဂဏှ၊ အဟံ ပန ဟိမဝန္တံ ဂမိဿာမီတိ တာဝဒေဝ နဋ္ဌံ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ အာကာသေ နိသိန္နော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ရညော ဩဝါဒံ ဒတွာ အာကာသေနေဝ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ပုန မနုဿပထံ နာမ နာဂမာသိ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ပန ဘာဝေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာပိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ မုဒုလက္ခဏာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ၊ ဣသိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မုဒုလက္ခဏဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၆၇] ၇. ဥစ္ဆင်္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဥစ္ဆင်္ဂေ ဒေဝ မေ ပုတ္တောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဇာနပဒိတ္ထိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ကောသလရဋ္ဌေ တယော ဇနာ အညတရသ္မိံ အဋဝိမုခေ ကသန္တိ. တသ္မိံ သမယေ အန္တောအဋဝိယံ စောရာ မနုဿေ ဝိလုမ္ပိတွာ ပလာယိံသု. မနုဿာ တေ စောရေ ပရိယေသိတွာ အပဿန္တာ တံ ဌာနံ အာဂမ္မ ‘‘တုမှေ အဋဝိယံ ဝိလုမ္ပိတွာ ဣဒါနိ ကဿကာ ဝိယ ဟောထာ’’တိ ‘‘တေ စောရာ ဣမေ’’တိ ဗန္ဓိတွာ အာနေတွာ ကောသလရညော အဒံသု. အထေကာ ဣတ္ထီ အာဂန္တွာ ‘‘အစ္ဆာဒနံ မေ ဒေထ၊ အစ္ဆာဒနံ မေ ဒေထာ’’တိ ပရိဒေဝန္တီ ပုနပ္ပုနံ ရာဇနိဝေသနံ ပရိယာတိ. ရာဇာ တဿာ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဒေထ ဣမိဿာ အစ္ဆာဒန’’န္တိ အာဟ. မနုဿာ သာဋကံ ဂဟေတွာ အဒံသု. သာ တံ ဒိသွာ ‘‘နာဟံ ဧတံ အစ္ဆာဒနံ ယာစာမိ၊ သာမိကစ္ဆာဒနံ ယာစာမီ’’တိ အာဟ. မနုဿာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစယိံသု ‘‘န ကိရေသာ ဣဒံ အစ္ဆာဒနံ ကထေတိ၊ သာမိကစ္ဆာဒနံ ကထေတီ’’တိ. အထ နံ ရာဇာ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တွံ ကိရ သာမိကစ္ဆာဒနံ ယာစသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ၊ ဒေဝ၊ ဣတ္ထိယာ ဟိ သာမိကော အစ္ဆာဒနံ နာမ၊ သာမိကေ ဟိ အသတိ သဟဿမူလမ္ပိ သာဋကံ နိဝတ္ထာ ဣတ္ထီ နဂ္ဂါယေဝ နာမ. ဣမဿ ပနတ္ထဿ သာဓနတ္ထံ –

‘‘နဂ္ဂါ နဒီ အနူဒကာ၊ နဂ္ဂံ ရဋ္ဌံ အရာဇကံ၊

ဣတ္ထီပိ ဝိဓဝါ နဂ္ဂါ၊ ယဿာပိ ဒသ ဘာတရော’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၈၄၀) –

ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရိတဗ္ဗံ.

ရာဇာ တဿာ ပသန္နော ‘‘ဣမေ တေ တယော ဇနာ ကေ ဟောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဧကော မေ၊ ဒေဝ၊ သာမိကော၊ ဧကော ဘာတာ၊ ဧကော ပုတ္တော’’တိ. ရာဇာ ‘‘အဟံ တေ တုဋ္ဌော၊ ဣမေသု တီသု ဧကံ ဒေမိ၊ ကတရံ ဣစ္ဆသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ အာဟ ‘‘အဟံ၊ ဒေဝ၊ ဇီဝမာနာ ဧကံ သာမိကံ လဘိဿာမိ၊ ပုတ္တမ္ပိ လဘိဿာမိယေဝ၊ မာတာပိတူနံ ပန မေ မတတ္တာ ဘာတာဝ ဒုလ္လဘော၊ ဘာတရံ မေ ဒေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ တုဿိတွာ တယောပိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဧဝံ တံ ဧကိကံ နိဿာယ တေ တယော ဇနာ ဒုက္ခတော မုတ္တာ. တံ ကာရဏံ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋံ ဇာတံ. အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ‘‘အာဝုသော၊ ဧကံ ဣတ္ထိံ နိဿာယ တယော ဇနာ ဒုက္ခတော မုတ္တာ’’တိ တဿာ ဂုဏကထာယ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧသာ ဣတ္ထီ ဣဒါနေဝ တေ တယော ဇနေ ဒုက္ခာ မောစေတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ မောစေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ တယော ဇနာ အဋဝိမုခေ ကသန္တီတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ. တဒါ ပန ရညာ ‘‘တီသု ဇနေသု ကံ ဣစ္ဆသီ’’တိ ဝုတ္တေ သာ အာဟ – ‘‘တယောပိ ဒါတုံ န သက္ကောထ၊ ဒေဝါ’’တိ? ‘‘အာမ၊ န သက္ကောမီ’’တိ. ‘‘သစေ တယော ဒါတုံ န သက္ကောထ၊ ဘာတရံ မေ ဒေထာ’’တိ. ‘‘ပုတ္တံ ဝါ သာမိကံ ဝါ ဂဏှ၊ ကိံ တေ ဘာတရာ’’တိ စ ဝုတ္တာ ‘‘ဧတေ နာမ ဒေဝ သုလဘာ၊ ဘာတာ ပန ဒုလ္လဘော’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၇. ‘‘ဥစ္ဆင်္ဂေ ဒေဝ မေ ပုတ္တော၊ ပထေ ဓာဝန္တိယာ ပတိ၊

တဉ္စ ဒေသံ န ပဿာမိ၊ ယတော သောဒရိယမာနယေ’’တိ.

တတ္ထ ဥစ္ဆင်္ဂေ၊ ဒေဝ၊ မေ ပုတ္တောတိ ဒေဝ၊ မယှံ ပုတ္တော ဥစ္ဆင်္ဂေယေဝ. ယထာ ဟိ အရညံ ပဝိသိတွာ ဥစ္ဆင်္ဂေ ကတွာ ဍာကံ ဥစ္စိနိတွာ တတ္ထ ပက္ခိပန္တိယာ ဥစ္ဆင်္ဂေ ဍာကံ နာမ သုလဘံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဣတ္ထိယာ ပုတ္တောပိ သုလဘော ဥစ္ဆင်္ဂေ ဍာကသဒိသောဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥစ္ဆင်္ဂေ၊ ဒေဝ၊ မေ ပုတ္တော’’တိ. ပထေ ဓာဝန္တိယာ ပတီတိ မဂ္ဂံ အာရုယှ ဧကိကာယ ဂစ္ဆမာနာယပိ ဟိ ဣတ္ထိယာ ပတိ နာမ သုလဘော၊ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌောယေဝ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပထေ ဓာဝန္တိယာ ပတီ’’တိ. တဉ္စ ဒေသံ န ပဿာမိ၊ ယတော သောဒရိယမာနယေတိ ယသ္မာ ပန မေ မာတာပိတရော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဣဒါနိ တံ မာတုကုစ္ဆိသင်္ခါတံ အညံ ဒေသံ န ပဿာမိ. ယတော အဟံ သမာနေ ဥဒရေ ဇာတတ္တာ သဥဒရိယသင်္ခါတံ ဘာတရံ အာနေယျံ၊ တသ္မာ ဘာတရံယေဝ မေ ဒေထာတိ.

ရာဇာ ‘‘သစ္စံ ဧသာ ဝဒတီ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တော တယောပိ ဇနေ ဗန္ဓနာဂါရတော အာနေတွာ အဒါသိ၊ သာ တယောပိ တေ ဂဟေတွာ ဂတာ.

သတ္ထာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသာ ဣမေ တယော ဇနေ ဒုက္ခတော မောစေသိယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘အတီတေ စတ္တာရောဝ ဧတရဟိ စတ္တာရော၊ ရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဥစ္ဆင်္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၆၈] ၈. သာကေတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယသ္မိံ မနော နိဝိသတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ သာကေတံ နိဿာယ အဉ္ဇနဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဘဂဝတော ကိရ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတဿ သာကေတံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသနကာလေ ဧကော သာကေတနဂရဝါသီ မဟလ္လကဗြာဟ္မဏော နဂရတော ဗဟိ ဂစ္ဆန္တော အန္တရဒွါရေ ဒသဗလံ ဒိသွာ ပါဒေသု ပတိတွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဂါဠှံ ဂဟေတွာ ‘‘တာတ၊ နနု နာမ ပုတ္တေဟိ ဇိဏ္ဏကာလေ မာတာပိတရော ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗာ၊ ကသ္မာ ဧတ္တကံ ကာလံ အမှာကံ အတ္တာနံ န ဒဿေသိ? မယာ တာဝ ဒိဋ္ဌောသိ၊ မာတရံ ပန ပဿိတုံ ဧဟီ’’တိ သတ္ထာရံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဂေဟံ အဂမာသိ. သတ္ထာ တတ္ထ ဂန္တွာ နိသီဒိ ပညတ္တေ အာသနေ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန. ဗြာဟ္မဏီပိ အာဂန္တွာ သတ္ထု ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘တာတ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ ကဟံ ဂတောသိ၊ နနု နာမ မာတာပိတရော မဟလ္လကကာလေ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗာ’’တိ ပရိဒေဝိ. ပုတ္တဓီတရောပိ ‘‘ဧထ၊ ဘာတရံ ဝန္ဒထာ’’တိ ဝန္ဒာပေသိ. ဥဘော တုဋ္ဌမာနသာ မဟာဒါနံ အဒံသု. သတ္ထာ ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ ဇရာသုတ္တံ (သု. နိ. ၈၁၀ အာဒယော) ကထေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ ဥဘောပိ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သတ္ထာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အဉ္ဇနဝနမေဝ အဂမာသိ.

ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ဗြာဟ္မဏော ‘တထာဂတဿ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော၊ မာတာ မဟာမာယာ’တိ ဇာနာတိ၊ ဇာနန္တောဝ သဒ္ဓိံ ဗြာဟ္မဏိယာ တထာဂတံ ‘အမှာကံ ပုတ္တော’တိ ဝဒတိ၊ သတ္ထာပိ အဓိဝါသေတိ. ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ? သတ္ထာ တေသံ ကထံ သုတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဥဘောပိ တေ အတ္တနော ပုတ္တမေဝ ‘ပုတ္တော’တိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ဗြာဟ္မဏော အတီတေ နိရန္တရံ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မယှံ ပိတာ အဟောသိ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠပိတာ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာပိတာ. ဧသာပိ ဗြာဟ္မဏီ နိရန္တရမေဝ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မာတာ အဟောသိ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠမာတာ၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာမာတာ. ဧဝါဟံ ဒိယဍ္ဎဇာတိသဟဿံ ဗြာဟ္မဏဿ ဟတ္ထေ သံဝဍ္ဎော၊ ဒိယဍ္ဎဇာတိသဟဿံ ဗြာဟ္မဏိယာ ဟတ္ထေ သံဝဍ္ဎောတိ တီဏိ ဇာတိသဟဿာနိ ကထေတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၈. ‘‘ယသ္မိံ မနော နိဝိသတိ၊ စိတ္တဉ္စာပိ ပသီဒတိ၊

အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗကေ ပေါသေ၊ ကာမံ တသ္မိမ္ပိ ဝိဿသေ’’တိ.

တတ္ထ ယသ္မိံ မနော နိဝိသတီတိ ယသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဒိဋ္ဌမတ္တေယေဝ စိတ္တံ ပတိဋ္ဌာတိ. စိတ္တဉ္စာပိ ပသီဒတီတိ ယသ္မိံ ဒိဋ္ဌမတ္တေ စိတ္တံ ပသီဒတိ၊ မုဒုကံ ဟောတိ. အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗကေ ပေါသေတိ ပကတိယာ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗေပိ ပုဂ္ဂလေ. ကာမံ တသ္မိမ္ပိ ဝိဿသေတိ အနုဘူတပုဗ္ဗသိနေဟေနေဝ တသ္မိမ္ပိ ပုဂ္ဂလေ ဧကံသေန ဝိဿသေ၊ ဝိဿာသံ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ အတ္ထော.

ဧဝံ သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗြာဟ္မဏော စ ဗြာဟ္မဏီ စ ဧတေ ဧဝ အဟေသုံ၊ ပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သာကေတဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၆၉] ၉. ဝိသဝန္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဓိရတ္ထု တံ ဝိသံ ဝန္တန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဓမ္မသေနာပတိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ထေရဿ ကိရ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကခါဒနကာလေ မနုဿာ သံဃဿ ဗဟုံ ပိဋ္ဌခါဒနီယံ ဂဟေတွာ ဝိဟာရံ အဂမံသု၊ ဘိက္ခုသံဃဿ ဂဟိတာဝသေသံ ဗဟု အတိရိတ္တံ အဟောသိ. မနုဿာ ‘‘ဘန္တေ၊ အန္တောဂါမဂတာနမ္ပိ ဂဏှထာ’’တိ အာဟံသု. တသ္မိံ ခဏေ ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဒဟရော အန္တောဂါမေ ဟောတိ၊ တဿ ကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ တသ္မိံ အနာဂစ္ဆန္တေ ‘‘အတိဒိဝါ ဟောတီ’’တိ ထေရဿ အဒံသု. ထေရေန တသ္မိံ ပရိဘုတ္တေ ဒဟရော အဂမာသိ. အထ နံ ထေရော ‘‘မယံ၊ အာဝုသော၊ တုယှံ ဌပိတခါဒနီယံ ပရိဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘မဓုရံ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ကဿ အပ္ပိယ’’န္တိ အာဟ. မဟာထေရဿ သံဝေဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ဣတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ပိဋ္ဌခါဒနီယံ န ခါဒိဿာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ကိရ သာရိပုတ္တတ္ထေရေန ပိဋ္ဌခါဒနီယံ နာမ န ခါဒိတပုဗ္ဗံ. တဿ ပိဋ္ဌခါဒနီယံ အခါဒနဘာဝေါ ဘိက္ခုသံဃေ ပါကဋော ဇာတော. ဘိက္ခူ တံ ကထံ ကထေန္တာ ဓမ္မသဘာယံ နိသီဒိံသု. အထ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တော ဧကဝါရံ ဇဟိတကံ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇန္တောပိ ပုန န ဂဏှာတိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဝိသဝေဇ္ဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝေဇ္ဇကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. အထေကံ ဇနပဒမနုဿံ သပ္ပေါ ဍံသိ၊ တဿ ဉာတကာ ပမာဒံ အကတွာ ခိပ္ပံ ဝေဇ္ဇံ အာနယိံသု. ဝေဇ္ဇော အာဟ ‘‘ကိံ တာဝ ဩသဓေန၊ ပရိဘာဝေတွာ ဝိသံ ဟရာမိ၊ ဒဋ္ဌသပ္ပံ အာဝါဟေတွာ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနတော တေနေဝ ဝိသံ အာကဍ္ဎာပေမီ’’တိ. ‘‘သပ္ပံ အာဝါဟေတွာ ဝိသံ အာကဍ္ဎာပေဟီ’’တိ. သော သပ္ပံ အာဝါဟေတွာ ‘‘တယာ အယံ ဒဋ္ဌော’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ၊ မယာ’’တိ. ‘‘တယာ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနတော တွညေဝ မုခေန ဝိသံ အာကဍ္ဎာဟီ’’တိ. ‘‘မယာ ဧကဝါရံ ဇဟိတကံ ပုန န ဂဟိတပုဗ္ဗံ၊ နာဟံ မယာ ဇဟိတဝိသံ အာကဍ္ဎိဿာမီ’’တိ. သော ဒါရူနိ အာဟရာပေတွာ အဂ္ဂိံ ကတွာ အာဟ ‘‘သစေ အတ္တနော ဝိသံ နာကဍ္ဎသိ၊ ဣမံ အဂ္ဂိံ ပဝိသာ’’တိ. သပ္ပေါ ‘‘အပိ အဂ္ဂိံ ပဝိသိဿာမိ၊ နေဝတ္တနာ ဧကဝါရံ ဇဟိတဝိသံ ပစ္စာဟရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၉. ‘‘ဓိရတ္ထု တံ ဝိသံ ဝန္တံ၊ ယမဟံ ဇီဝိတကာရဏာ၊

ဝန္တံ ပစ္စာဟရိဿာမိ၊ မတံ မေ ဇီဝိတာ ဝရ’’န္တိ.

တတ္ထ ဓိရတ္ထူတိ ဂရဟတ္ထေ နိပါတော. တံ ဝိသန္တိ ယမဟံ ဇီဝိတကာရဏာ ဝန္တံ ဝိသံ ပစ္စာဟရိဿာမိ၊ တံ ဝန္တံ ဝိသံ ဓိရတ္ထု. မတံ မေ ဇီဝိတာ ဝရန္တိ တဿ ဝိသဿ အပစ္စာဟရဏကာရဏာ ယံ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတွာ မရဏံ၊ တံ မမ ဇီဝိတတော ဝရန္တိ အတ္ထော.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတုံ ပါယာသိ. အထ နံ ဝေဇ္ဇော နိဝါရေတွာ တံ ပုရိသံ ဩသဓေဟိ စ မန္တေဟိ စ နိဗ္ဗိသံ အရောဂံ ကတွာ သပ္ပဿ သီလာနိ ဒတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ မာ ကဉ္စိ ဝိဟေဌေသီ’’တိ ဝတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တော ဧကဝါရံ ဇဟိတကံ ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇန္တော ပုန ဂဏှာတီ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ သပ္ပေါ သာရိပုတ္တော အဟောသိ၊ ဝေဇ္ဇော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝိသဝန္တဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၇၀] ၁၀. ကုဒ္ဒါလဇာတကဝဏ္ဏနာ

န တံ ဇိတံ သာဓု ဇိတန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော စိတ္တဟတ္ထသာရိပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သာဝတ္ထိယံ ဧကော ကုလဒါရကော. အထေကဒိဝသံ ကသိတွာ အာဂစ္ဆန္တော ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဧကဿ ထေရဿ ပတ္တတော သိနိဒ္ဓံ မဓုရံ ပဏီတဘောဇနံ လဘိတွာ စိန္တေသိ ‘‘မယံ ရတ္တိန္ဒိဝံ သဟတ္ထေန နာနာကမ္မာနိ ကုရုမာနာပိ ဧဝရူပံ မဓုရာဟာရံ န လဘာမ၊ မယာပိ သမဏေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ မာသဍ္ဎမာသစ္စယေန အယောနိသော မနသိကရောန္တော ကိလေသဝသိကော ဟုတွာ ဝိဗ္ဘမိတွာ ပုန ဘတ္တေန ကိလမန္တော အာဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှိ. ဣမိနာဝ ဥပါယေန ဆ ဝါရေ ဝိဗ္ဘမိတွာ ပဗ္ဗဇိတော. တတော သတ္တမေ ဘိက္ခုဘာဝေ သတ္တပ္ပကရဏိကော ဟုတွာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဓမ္မံ ဝါစေန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထဿ သဟာယကာ ဘိက္ခူ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော စိတ္တဟတ္ထ၊ ပုဗ္ဗေ ဝိယ တေ ဧတရဟိ ကိလေသာ န ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ ပရိဟာသံ ကရိံသု. ‘‘အာဝုသော၊ အဘဗ္ဗော ဒါနိ အဟံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဂိဟိဘာဝါယာ’’တိ.

ဧဝံ တသ္မိံ အရဟတ္တံ ပတ္တေ ဓမ္မသဘာယံ ကထာ ဥဒပါဒိ ‘‘အာဝုသော၊ ဧဝရူပဿ နာမ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယေ သတိ အာယသ္မာ စိတ္တဟတ္ထသာရိပုတ္တော ဆက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတော၊ အဟော မဟာဒေါသော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနစိတ္တံ နာမ လဟုကံ ဒုန္နိဂ္ဂဟံ၊ အာရမ္မဏဝသေန ဂန္တွာ အလ္လီယတိ၊ ဧကဝါရံ အလ္လီနံ န သက္ကာ ဟောတိ ခိပ္ပံ မောစေတုံ၊ ဧဝရူပဿ စိတ္တဿ ဒမထော သာဓု. ဒန္တမေဝ ဟိ တံ သုခံ အာဝဟတိ.

‘‘ဒုန္နိဂ္ဂဟဿ လဟုနော၊ ယတ္ထကာမနိပါတိနော၊

စိတ္တဿ ဒမထော သာဓု၊ စိတ္တံ ဒန္တံ သုခါဝဟံ’’. (ဓ. ပ. ၃၅)၊

တဿ ပန ဒုန္နိဂ္ဂဟတာယ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ ဧကံ ကုဒ္ဒါလကံ နိဿာယ တံ ဇဟိတုံ အသက္ကောန္တာ လောဘဝသေန ဆက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္တမေ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ လောဘံ နိဂ္ဂဏှိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပဏ္ဏိကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပါပုဏိ၊ ‘‘ကုဒ္ဒါလပဏ္ဍိတော’’တိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ကုဒ္ဒါလကေန ဘူမိပရိကမ္မံ ကတွာ ဍာကဉ္စေဝ အလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍဧဠာလုကာဒီနိ စ ဝပိတွာ တာနိ ဝိက္ကိဏန္တော ကပဏဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. တဉှိဿ ဧကံ ကုဒ္ဒါလကံ ဌပေတွာ အညံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ. သော ဧကဒိဝသံ စိန္တေသိ ‘‘ကိံ မေ ဃရာဝါသေန၊ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. အထေကဒိဝသံ ကုဒ္ဒါလကံ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တံ ကုဒ္ဒါလကံ အနုဿရိတွာ လောဘံ ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တော ကုဏ္ဌကုဒ္ဒါလကံ နိဿာယ ဥပ္ပဗ္ဗဇိ. ဧဝံ ဒုတိယမ္ပိ၊ တတိယမ္ပီတိ ဆ ဝါရေ တံ ကုဒ္ဒါလကံ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိက္ခိပိတွာ ပဗ္ဗဇိတော စေဝ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတော စ.

သတ္တမေ ပန ဝါရေ စိန္တေသိ ‘‘အဟံ ဣမံ ကုဏ္ဌကုဒ္ဒါလကံ နိဿာယ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတော၊ ဣဒါနိ နံ မဟာနဒိယံ ပက္ခိပိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ နဒီတီရံ ဂန္တွာ ‘‘သစဿ ပတိတဋ္ဌာနံ ပဿိဿာမိ၊ ပုနာဂန္တွာ ဥဒ္ဓရိတုကာမတာ ဘဝေယျာ’’တိ တံ ကုဒ္ဒါလကံ ဒဏ္ဍေ ဂဟေတွာ နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော သီသဿ ဥပရိဘာဂေ တိက္ခတ္တုံ အာဝိဇ္ဈိတွာ အက္ခီနိ နိမ္မီလေတွာ နဒီမဇ္ဈေ ခိပိတွာ ‘‘ဇိတံ မေ ဇိတံ မေ’’တိ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ဗာရာဏသိရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော နဒိယာ သီသံ နှာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော ဟတ္ထိက္ခန္ဓေန ဂစ္ဆမာနော တံ ဗောဓိသတ္တဿ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အယံ ပုရိသော ‘ဇိတံ မေ ဇိတံ မေ’တိ ဝဒတိ၊ ကော နု ခေါ ဧတေန ဇိတော၊ ပက္ကောသထ န’’န္တိ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဘော ပုရိသ၊ အဟံ တာဝ ဝိဇိတသင်္ဂါမော ဣဒါနိ ဇယံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆာမိ၊ တယာ ပန ကော ဇိတော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ၊ တယာ သင်္ဂါမသတမ္ပိ သင်္ဂါမသဟဿမ္ပိ သင်္ဂါမသတသဟဿမ္ပိ ဇိနန္တေန ဒုဇ္ဇိတမေဝ ကိလေသာနံ အဇိတတ္တာ. အဟံ ပန မမ အဗ္ဘန္တရေ လောဘံ နိဂ္ဂဏှန္တော ကိလေသေ ဇိနိ’’န္တိ ကထေန္တောယေဝ မဟာနဒိံ ဩလောကေတွာ အာပေါကသိဏာရမ္မဏံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ သမ္ပတ္တာနုဘာဝေါ အာကာသေ နိသီဒိတွာ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၀. ‘‘န တံ ဇိတံ သာဓု ဇိတံ၊ ယံ ဇိတံ အဝဇီယတိ၊

တံ ခေါ ဇိတံ သာဓု ဇိတံ၊ ယံ ဇိတံ နာဝဇီယတီ’’တိ.

တတ္ထ န တံ ဇိတံ သာဓု ဇိတံ၊ ယံ ဇိတံ အဝဇီယတီတိ ယံ ပစ္စာမိတ္တေ ပရာဇိနိတွာ ရဋ္ဌံ ဇိတံ ပဋိလဒ္ဓံ ပုနပိ တေဟိ ပစ္စာမိတ္တေဟိ အဝဇီယတိ၊ တံ ဇိတံ သာဓုဇိတံ နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? ပုန အဝဇီယနတော. အပရော နယော – ဇိတံ ဝုစ္စတိ ဇယော. ယော ပစ္စာမိတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတွာ အဓိဂတော ဇယော ပုန တေသု ဇိနန္တေသု၊ ပရာဇယော ဟောတိ၊ သော န သာဓု န သောဘနော. ကသ္မာ? ယသ္မာ ပုန ပရာဇယောဝ ဟောတိ. တံ ခေါ ဇိတံ သာဓု ဇိတံ၊ ယံ ဇိတံ နာဝဇီယတီတိ ယံ ခေါ ပန ပစ္စာမိတ္တေ နိမ္မထေတွာ ဇိတံ ပုန တေဟိ နာဝဇီယတိ၊ ယော ဝါ ဧကဝါရံ လဒ္ဓေါ ဇယော န ပုန ပရာဇယော ဟောတိ၊ တံ ဇိတံ သာဓု ဇိတံ သောဘနံ၊ သော ဇယော သာဓု သောဘနော နာမ ဟောတိ. ကသ္မာ? ပုန နာဝဇီယနတော. တသ္မာ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ သတက္ခတ္တုမ္ပိ သဟဿက္ခတ္တုမ္ပိ သတသဟဿက္ခတ္တုမ္ပိ သင်္ဂါမသီသံ ဇိနိတွာပိ သင်္ဂါမယောဓော နာမ န ဟောသိ. ကိံကာရဏာ? အတ္တနော ကိလေသာနံ အဇိတတ္တာ. ယော ပန ဧကဝါရမ္ပိ အတ္တနော အဗ္ဘန္တရေ ကိလေသေ ဇိနာတိ၊ အယံ ဥတ္တမော သင်္ဂါမသီသယောဓောတိ အာကာသေ နိသိန္နကောဝ ဗုဒ္ဓလီလာယ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဥတ္တမသင်္ဂါမယောဓဘာဝေါ ပနေတ္ထ –

‘‘ယော သဟဿံ သဟဿေန၊ သင်္ဂါမေ မာနုသေ ဇိနေ၊

ဧကဉ္စ ဇေယျမတ္တာနံ၊ သ ဝေ သင်္ဂါမဇုတ္တမော’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၃) –

ဣဒံ သုတ္တံ သာဓကံ.

ရညော ပန ဓမ္မံ သုဏန္တဿေဝ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန ကိလေသာ ပဟီနာ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမိ. ရာဇဗလဿပိ တထေဝ ကိလေသာ ပဟီယိံသု. ရာဇာ ‘‘ဣဒါနိ တုမှေ ကဟံ ဂမိဿထာ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဗောဓိသတ္တေနေဝ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိ၊ ဗလကာယော ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ သဗ္ဗာ သေနိယောတိ သဗ္ဗောပိ တသ္မိံ ဌာနေ သန္နိပတိတော မဟာဇနကာယော ရညာ သဒ္ဓိံယေဝ နိက္ခမိ. ဗာရာဏသိဝါသိနောပိ ‘‘အမှာကံ ကိရ ရာဇာ ကုဒ္ဒါလပဏ္ဍိတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိမုခေါ ဟုတွာ သဒ္ဓိံ ဗလကာယေန နိက္ခန္တော၊ မယံ ဣဓ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ ဒွါဒသယောဇနိကာယ ဗာရာဏသိယာ သကလနဂရဝါသိနော နိက္ခမိံသု. ဒွါဒသယောဇနိကာ ပရိသာ အဟောသိ. တံ အာဒါယ ဗောဓိသတ္တော ဟိမဝန္တံ ပါဝိသိ.

တသ္မိံ ခဏေ သက္ကဿ ဒေဝရညော နိသိန္နာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ. သော အာဝဇ္ဇမာနော ‘‘ကုဒ္ဒါလပဏ္ဍိတော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော’’တိ ဒိသွာ ‘‘မဟာသမာဂမော ဘဝိဿတိ၊ ဝသနဋ္ဌာနံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေတွာ ‘‘တာတ၊ ကုဒ္ဒါလပဏ္ဍိတော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော၊ ဝသနဋ္ဌာနံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တွံ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသံ ဂန္တွာ သမေ ဘူမိဘာဂေ ဒီဃတော တိံသယောဇနံ ဝိတ္ထာရတော ပန္နရသယောဇနံ အဿမပဒံ မာပေဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ဂန္တွာ တထာ အကာသိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဟတ္ထိပါလဇာတကေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဣဒဉ္စ ဟိ တဉ္စ ဧကပရိစ္ဆေဒမေဝ. ဝိဿကမ္မောပိ အဿမပဒေ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ ဒုဿဒ္ဒေ မိဂေ စ သကုဏေ စ အမနုဿေ စ ပဋိက္ကမာပေတွာ တေန တေန ဒိသာဘာဂေန ဧကပဒိကမဂ္ဂံ မာပေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ. ကုဒ္ဒါလပဏ္ဍိတောပိ တံ ပရိသံ အာဒါယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ သက္ကဒတ္တိယံ အဿမပဒံ ဂန္တွာ ဝိဿကမ္မေန မာပိတံ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရံ ဂဟေတွာ ပဌမံ အတ္တနာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပစ္ဆာ ပရိသံ ပဗ္ဗာဇေတွာ အဿမပဒံ ဘာဇေတွာ အဒါသိ. သတ္တ ရာဇာနော သတ္တ ရဇ္ဇာနိ ဆဍ္ဍယိံသု. တိံသယောဇနံ အဿမပဒံ ပူရိ. ကုဒ္ဒါလပဏ္ဍိတော သေသကသိဏေသုပိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ပရိသာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. သဗ္ဗေ သမာပတ္တိလာဘိနော ဟုတွာ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏာ အဟေသုံ. ယေ ပန တေသံ ပါရိစရိယံ အကံသု၊ တေ ဒေဝလောကပရာယဏာ အဟေသုံ.

သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တံ နာမေတံ ကိလေသဝသေန အလ္လီနံ ဒုမ္မောစယံ ဟောတိ၊ ဥပ္ပန္နာ လောဘဓမ္မာ ဒုပ္ပဇဟာ၊ ဧဝရူပေပိ ပဏ္ဍိတေ အညာဏေ ကရောန္တီ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ကေစိ သောတာပန္နာ အဟေသုံ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ကေစိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာပိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ကုဒ္ဒါလပဏ္ဍိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကုဒ္ဒါလဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

ဣတ္ထိဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

အသာတမန္တဏ္ဍဘူတံ၊ တက္ကပဏ္ဍိ ဒုရာဇာနံ၊

အနဘိရတိ မုဒုလက္ခဏံ၊ ဥစ္ဆင်္ဂမ္ပိ စ သာကေတံ၊

ဝိသဝန္တံ ကုဒ္ဒါလကန္တိ.