၆. အာသီသဝဂ္ဂေါ

[၅၁] ၁. မဟာသီလဝဇာတကဝဏ္ဏနာ

အာသီသေထေဝ ပုရိသောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဩဿဋ္ဌဝီရိယံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဩဿဋ္ဌဝီရိယောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ကသ္မာ တွံ ဘိက္ခု ဧဝရူပေ နိယျာနိကသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီရိယံ ဩဿဇိ၊ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ ရဇ္ဇာ ပရိဟာယိတွာပိ အတ္တနော ဝီရိယေ ဌတွာဝ နဋ္ဌမ္ပိ ယသံ ပုန ဥပ္ပါဒယိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော. တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘သီလဝကုမာရော’’တိ နာမံ အကံသု. သော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကောဝ သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ အပရဘာဂေ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတော မဟာသီလဝရာဇာ နာမ အဟောသိ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ. သော နဂရဿ စတူသု ဒွါရေသု စတဿော၊ မဇ္ဈေ ဧကံ၊ နိဝေသနဒွါရေ ဧကန္တိ နိစ္စံ ဆ ဒါနသာလာယော ကာရာပေတွာ ကပဏဒ္ဓိကာနံ ဒါနံ ဒေတိ၊ သီလံ ရက္ခတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ၊ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပန္နော အင်္ကေ နိသိန္နံ ပုတ္တံ ပရိတောသယမာနော ဝိယ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိတောသယမာနော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတိ. တဿေကော အမစ္စော အန္တေပုရေ ပဒုဗ္ဘိတွာ အပရဘာဂေ ပါကဋော ဇာတော. အမစ္စာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အတ္တနာ ပစ္စက္ခတော ဉတွာ တံ အမစ္စံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အန္ဓဗာလ အယုတ္တံ တေ ကတံ၊ န တွံ မမ ဝိဇိတေ ဝသိတုံ အရဟသိ၊ အတ္တနော ဓနဉ္စ ပုတ္တဒါရေ စ ဂဟေတွာ အညတ္ထ ယာဟီ’’တိ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော နိက္ခမိတွာ ကာသိရဋ္ဌံ အတိက္ကမ္မ ကောသလဇနပဒံ ဂန္တွာ ကောသလရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟန္တော အနုက္ကမေန ရညော အဗ္ဘန္တရိကော ဝိဿာသိကော ဇာတော.

သော ဧကဒိဝသံ ကောသလရာဇာနံ အာဟ – ‘‘ဒေဝ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ နာမ နိမ္မက္ခိကမဓုပဋလသဒိသံ၊ ရာဇာ အတိမုဒုကော၊ အပ္ပေနေဝ ဗလဝါဟနေန သက္ကာ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဏှိတု’’န္တိ. ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ နာမ မဟာ၊ အယဉ္စ ‘အပ္ပေနေဝ ဗလဝါဟနေန သက္ကာ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဏှိတု’န္တိ အာဟ၊ ကိံ နု ခေါ ပန ပယုတ္တကစောရော သိယာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ပယုတ္တကောသိ မညေ’’တိ အာဟ. ‘‘နာဟံ၊ ဒေဝ၊ ပယုတ္တကော၊ သစ္စမေဝ ဝဒါမိ. သစေ မေ န သဒ္ဒဟထ၊ မနုဿေ ပေသေတွာ ပစ္စန္တဂါမံ ဟနာပေထ၊ တေ မနုဿေ ဂဟေတွာ အတ္တနော သန္တိကံ နီတေ ဓနံ ဒတွာ ဝိဿဇ္ဇေဿတီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘အယံ အတိဝိယ သူရော ဟုတွာ ဝဒတိ၊ ဝီမံသိဿာမိ တာဝါ’’တိ အတ္တနော ပုရိသေ ပေသေတွာ ပစ္စန္တဂါမံ ဟနာပေသိ. မနုဿာ တေ စောရေ ဂဟေတွာ ဗာရာဏသိရညော ဒဿေသုံ. ရာဇာ တေ ဒိသွာ ‘‘တာတာ၊ ကသ္မာ ဂါမံ ဟနထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တာ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာ ‘‘အထ ကသ္မာ မမ သန္တိကံ နာဂမိတ္ထ၊ ဣတောဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဧဝရူပံ ကမ္မံ မာ ကရိတ္ထာ’’တိ တေသံ ဓနံ ဒတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တေ ဂန္တွာ ကောသလရညော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. သော ဧတ္တကေနာပိ ဂန္တုံ အဝိသဟန္တော ပုန မဇ္ဈေဇနပဒံ ဟနာပေသိ. တေပိ စောရေ ရာဇာ တထေဝ ဓနံ ဒတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သော ဧတ္တကေနာပိ အဂန္တွာ ပုန ပေသေတွာ အန္တရဝီထိယံ ဝိလုမ္ပာပေသိ၊ ရာဇာ တေသမ္ပိ စောရာနံ ဓနံ ဒတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိယေဝ. တဒါ ကောသလရာဇာ ‘‘အတိဝိယ ဓမ္မိကော ရာဇာ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ဗလဝါဟနံ အာဒါယ နိယျာသိ.

တဒါ ပန ဗာရာဏသိရညော မတ္တဝါရဏေပိ အဘိမုခံ အာဂစ္ဆန္တေ အနိဝတ္တနဓမ္မာ အသနိယာပိ သီသေ ပတန္တိယာ အသန္တသနသဘာဝါ သီလဝမဟာရာဇဿ ရုစိယာ သတိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ဂဟေတုံ သမတ္ထာ သဟဿမတ္တာ အဘေဇ္ဇဝရသူရာ မဟာယောဓာ ဟောန္တိ. တေ ‘‘ကောသလရာဇာ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ ကောသလရာဇာ ကိရ ‘ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’တိ အာဂစ္ဆတိ၊ ဂစ္ဆာမ၊ နံ အမှာကံ ရဇ္ဇသီမံ အနောက္ကန္တမေဝ ပေါထေတွာ ဂဏှာမာ’’တိ ဝဒိံသု. ရာဇာ ‘‘တာတာ၊ မံ နိဿာယ အညေသံ ကိလမနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ရဇ္ဇတ္ထိကော ရဇ္ဇံ ဂဏှာတု၊ မာဂမိတ္ထာ’’တိ နိဝါရေသိ. ကောသလရာဇာ ရဇ္ဇသီမံ အတိက္ကမိတွာ ဇနပဒမဇ္ဈံ ပါဝိသိ. အမစ္စာ ပုနပိ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ တထေဝ ဝဒိံသု၊ ရာဇာ ပုရိမနယေနေဝ နိဝါရေသိ. ကောသလရာဇာ ဗဟိနဂရေ ဌတွာ ‘‘ရဇ္ဇံ ဝါ ဒေတု ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ သီလဝမဟာရာဇဿ သာသနံ ပေသေသိ. ရာဇာ တံ သုတွာ ‘‘နတ္ထိ မယာ သဒ္ဓိံ ယုဒ္ဓံ၊ ရဇ္ဇံ ဂဏှာတူ’’တိ ပဋိသာသနံ ပေသေသိ. ပုနပိ အမစ္စာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ န မယံ ကောသလရညော နဂရံ ပဝိသိတုံ ဒေမ၊ ဗဟိနဂရေယေဝ နံ ပေါထေတွာ ဂဏှာမာ’’တိ အာဟံသု၊ ရာဇာ ပုရိမနယေနေဝ နိဝါရေတွာ နဂရဒွါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန မဟာတလေ ပလ္လင်္ကမဇ္ဈေ နိသီဒိ.

ကောသလရာဇာ မဟန္တေန ဗလဝါဟနေန ဗာရာဏသိံ ပါဝိသိ. သော ဧကမ္ပိ ပဋိသတ္တုံ အပဿန္တော ရညော နိဝေသနဒွါရံ ဂန္တွာ အမစ္စဂဏပရိဝုတော အပါရုတဒွါရေ နိဝေသနေ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မဟာတလံ အာရုယှ နိသိန္နံ နိရာပရာဓံ သီလဝမဟာရာဇာနံ သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန ဂဏှာပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဣမံ ရာဇာနံ သဒ္ဓိံ အမစ္စေဟိ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ အာမကသုသာနံ နေတွာ ဂလပ္ပမာဏေ အာဝါဋေ ခနိတွာ ယထာ ဧကောပိ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ပံသုံ ပက္ခိပိတွာ နိခနထ၊ ရတ္တိံ သိင်္ဂါလာ အာဂန္တွာ ဧတေသံ ကာတဗ္ဗယုတ္တကံ ကရိဿန္တီ’’တိ အာဟ. မနုဿာ စောရရညော အာဏံ သုတွာ ရာဇာနံ သဒ္ဓိံ အမစ္စေဟိ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ နိက္ခမိံသု. တသ္မိမ္ပိ ကာလေ သီလဝမဟာရာဇာ စောရရညော အာဃာတမတ္တမ္ပိ နာကာသိ. တေသုပိ အမစ္စေသု ဧဝံ ဗန္ဓိတွာ နီယမာနေသု ဧကောပိ ရညော ဝစနံ ဘိန္ဒိတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ. ဧဝံ သုဝိနီတာ ကိရဿ ပရိသာ. အထ တေ ရာဇပုရိသာ သာမစ္စံ သီလဝမဟာရာဇာနံ အာမကသုသာနံ နေတွာ ဂလပ္ပမာဏေ အာဝါဋေ ခနိတွာ သီလဝမဟာရာဇာနံ မဇ္ဈေ၊ ဥဘောသု ပဿေသု သေသအမစ္စေတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ အာဝါဋေသု ဩတာရေတွာ ပံသုံ အာကိရိတွာ ဃနံ အာကောဋေတွာ အဂမံသု. တဒါ သီလဝမဟာရာဇာ အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ‘‘စောရရညော ဥပရိ ကောပံ အကတွာ မေတ္တံ ဧဝ ဘာဝေထ၊ တာတာ’’တိ ဩဝဒိ.

အထ အဍ္ဎရတ္တသမယေ ‘‘မနုဿမံသံ ခါဒိဿာမာ’’တိ သိင်္ဂါလာ အာဂမိံသု. တေ ဒိသွာ ရာဇာ စ အမစ္စာ စ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သဒ္ဒမကံသု၊ သိင်္ဂါလာ ဘီတာ ပလာယိံသု. တေ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တာ ပစ္ဆတော ကဿစိ အနာဂမနဘာဝံ ဉတွာ ပုန ပစ္စာဂမိံသု. ဣတရေပိ တထေဝ သဒ္ဒမကံသု. ဧဝံ ယာဝတတိယံ ပလာယိတွာ ပုန ဩလောကေန္တာ တေသု ဧကဿပိ အနာဂမနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဝဇ္ဈပ္ပတ္တာ ဧတေ ဘဝိဿန္တီ’’တိ သူရာ ဟုတွာ နိဝတ္တိတွာ ပုန တေသု သဒ္ဒံ ကရောန္တေသုပိ န ပလာယိံသု. ဇေဋ္ဌကသိင်္ဂါလော ရာဇာနံ ဥပဂဉ္ဆိ၊ သေသာ သိင်္ဂါလာ သေသာနံ အမစ္စာနံ သန္တိကံ အဂမံသု. ဥပါယကုသလော ရာဇာ တဿ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ဍံသိတုံ ဩကာသံ ဒေန္တော ဝိယ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ တံ ဂီဝါယ ဍံသမာနံ ဟနုကဋ္ဌိကေန အာကဍ္ဎိတွာ ယန္တေ ပက္ခိပိတွာ ဝိယ ဂါဠှံ ဂဏှိ၊ နာဂဗလေန ရညာ ဟနုကဋ္ဌိကေန အာကဍ္ဎိတွာ ဂီဝါယ ဂါဠှံ ဂဟိတသိင်္ဂါလော အတ္တာနံ မောစေတုံ အသက္ကောန္တော မရဏဘယတဇ္ဇိတော မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိ. အဝသေသာ သိင်္ဂါလာ တဿ တံ အဋ္ဋဿရံ သုတွာ ‘‘ဧကေန ပုရိသေန သုဂ္ဂဟိတော ဘဝိဿတီ’’တိ အမစ္စေ ဥပသင်္ကမိတုံ အသက္ကောန္တာ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ သဗ္ဗေ ပလာယိံသု. ရညော ဟနုကဋ္ဌိကေန ဒဠှံ ကတွာ ဂဟိတသိင်္ဂါလေ အပရာပရံ သဉ္စရန္တေ ပံသု သိထိလာ အဟောသိ. သောပိ သိင်္ဂါလော မရဏဘယဘီတော စတူဟိ ပါဒေဟိ ရညော ဥပရိဘာဂေ ပံသုံ အပဗျူဟိ၊ ရာဇာ ပံသုနော သိထိလဘာဝံ ဉတွာ သိင်္ဂါလံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော အပရာပရံ သဉ္စရန္တော ဥဘော ဟတ္ထေ ဥက္ခိပိတွာ အာဝါဋမုခဝဋ္ဋိယံ ဩလုဗ္ဘ ဝါတစ္ဆိန္နဝလာဟကော ဝိယ နိက္ခမိတွာ ဌိတော အမစ္စေ အဿာသေတွာ ပံသုံ ဝိယူဟိတွာ သဗ္ဗေ ဥဒ္ဓရိတွာ အမစ္စပရိဝုတော အာမကသုသာနေ အဋ္ဌာသိ.

တသ္မိံ သမယေ မနုဿာ ဧကံ မတမနုဿံ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍေန္တာ ဒွိန္နံ ယက္ခာနံ သီမန္တရိကာယ ဆဍ္ဍေသုံ. တေ ယက္ခာ တံ မတမနုဿံ ဘာဇေတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘န မယံ ဣမံ ဘာဇေတုံ သက္ကောမ၊ အယံ သီလဝရာဇာ ဓမ္မိကော၊ ဧသ နော ဘာဇေတွာ ဒဿတိ၊ ဧတဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ တံ မတမနုဿံ ပါဒေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎန္တာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ၊ အမှာကံ ဣမံ မတကံ ဘာဇေတွာ ဒေဟီ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ဘော ယက္ခာ၊ အဟံ ဣမံ တုမှာကံ ဘာဇေတွာ ဒဒေယျံ၊ အပရိသုဒ္ဓေါ ပနမှိ၊ နှာယိဿာမိ တာဝါ’’တိ. ယက္ခာ စောရရညော ဌပိတံ ဝါသိတဥဒကံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန အာဟရိတွာ ရညော နှာနတ္ထာယ အဒံသု. နှတွာ ဌိတဿ သံဟရိတွာ ဌပိတေ စောရရညော သာဋကေ အာဟရိတွာ အဒံသု၊ တေ နိဝါသေတွာ ဌိတဿ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓသမုဂ္ဂံ အာဟရိတွာ အဒံသု၊ ဂန္ဓေ ဝိလိမ္ပိတွာ ဌိတဿ သုဝဏ္ဏသမုဂ္ဂေ မဏိတာလဝဏ္ဋေသု ဌပိတာနိ နာနာပုပ္ဖါနိ အာဟရိတွာ အဒံသု. ပုပ္ဖါနိ ပိဠန္ဓိတွာ ဌိတကာလေ ‘‘အညံ ကိံ ကရောမာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ရာဇာ အတ္တနော ဆာတကာကာရံ ဒဿေသိ၊ တေ ဂန္တွာ စောရရညော သမ္ပာဒိတံ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ အာဟရိတွာ အဒံသု၊ ရာဇာ နှာတာနုလိတ္တော သုမဏ္ဍိတပ္ပသာဓိတော နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိ. ယက္ခာ စောရရညော ဌပိတံ ဝါသိတပါနီယံ သုဝဏ္ဏဘိင်္ကာရေနေဝ သုဝဏ္ဏသရကေနပိ သဒ္ဓိံ အာဟရိံသု. အထဿ ပါနီယံ ပိဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ ဌိတကာလေ စောရရညော သမ္ပာဒိတံ ပဉ္စသုဂန္ဓိကသုပရိဘာဝိတံ တမ္ဗူလံ အာဟရိတွာ အဒံသု. တံ ခါဒိတွာ ဌိတကာလေ ‘‘အညံ ကိံ ကရောမာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ဂန္တွာ စောရရညော ဥဿီသကေ နိက္ခိတ္တံ မင်္ဂလခဂ္ဂံ အာဟရထာတိ. တမ္ပိ ဂန္တွာ အာဟရိံသု. ရာဇာ တံ ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ တံ မတမနုဿံ ဥဇုကံ ဌပါပေတွာ မတ္ထကမဇ္ဈေ အသိနာ ပဟရိတွာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒွိန္နံ ယက္ခာနံ သမဝိဘတ္တမေဝ ဝိဘဇိတွာ အဒါသိ၊ ဒတွာ စ ပန ခဂ္ဂံ ဓောဝိတွာ သန္နယှိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ တေ ယက္ခာ မနုဿမံသံ ခါဒိတွာ သုဟိတာ ဟုတွာ တုဋ္ဌစိတ္တာ ‘‘အညံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ကိံ ကရောမာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. တေန ဟိ တုမှေ အတ္တနော အာနုဘာဝေန မံ စောရရညော သိရိဂဗ္ဘေ ဩတာရေထ၊ ဣမေ စ အမစ္စေ အတ္တနော အတ္တနော ဂေဟေသု ပတိဋ္ဌာပေထာတိ. တေ ‘‘သာဓု ဒေဝါ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ အကံသု.

တသ္မိံ သမယေ စောရရာဇာ အလင်္ကတသိရိဂဗ္ဘေ သိရိသယနပိဋ္ဌေ နိပန္နော နိဒ္ဒါယတိ. ရာဇာ တဿ ပမတ္တဿ နိဒ္ဒါယန္တဿ ခဂ္ဂတလေန ဥဒရံ ပဟရိ. သော ဘီတော ပဗုဇ္ဈိတွာ ဒီပါလောကေန သီလဝမဟာရာဇာနံ သဉ္ဇာနိတွာ သယနာ ဥဋ္ဌာယ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဌိတော ရာဇာနံ အာဟ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဧဝရူပါယ ရတ္တိယာ ဂဟိတာရက္ခေ ပိဟိတဒွါရေ ဘဝနေ အာရက္ခမနုဿေဟိ နိရောကာသေ ဌာနေ ခဂ္ဂံ သန္နယှိတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တော ကထံ နာမ တွံ ဣမံ သယနပိဋ္ဌံ အာဂတောသီ’’တိ. ရာဇာ အတ္တနော အာဂမနာကာရံ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရတော ကထေသိ. တံ သုတွာ စောရရာဇာ သံဝိဂ္ဂမာနသော ‘‘မဟာရာဇ၊ အဟံ မနုဿဘူတောပိ သမာနော တုမှာကံ ဂုဏေ န ဇာနာမိ၊ ပရေသံ လောဟိတမံသခါဒကေဟိ ပန ကက္ခဠေဟိ ဖရုသေဟိ ယက္ခေဟိ တဝ ဂုဏာ ဉာတာ၊ န ဒါနာဟံ၊ နရိန္ဒ၊ ဧဝရူပေ သီလသမ္ပန္နေ တယိ ဒုဗ္ဘိဿာမီ’’တိ ခဂ္ဂံ အာဒါယ သပထံ ကတွာ ရာဇာနံ ခမာပေတွာ မဟာသယနေ နိပဇ္ဇာပေတွာ အတ္တနာ ခုဒ္ဒကမဉ္စကေ နိပဇ္ဇိတွာ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ဥဋ္ဌိတေ သူရိယေ ဘေရိံ စရာပေတွာ သဗ္ဗသေနိယော စ အမစ္စဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေ စ သန္နိပါတာပေတွာ တေသံ ပုရတော အာကာသေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဥက္ခိပန္တော ဝိယ သီလဝရညော ဂုဏေ ကထေတွာ ပရိသမဇ္ဈေယေဝ ပုန ရာဇာနံ ခမာပေတွာ ရဇ္ဇံ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှာကံ ဥပ္ပန္နော စောရူပဒ္ဒဝေါ မယှံ ဘာရော၊ မယာ ဂဟိတာရက္ခာ တုမှေ ရဇ္ဇံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ပေသုညကာရကဿ အာဏံ ကာရေတွာ အတ္တနော ဗလဝါဟနံ အာဒါယ သကရဋ္ဌမေဝ ဂတော.

သီလဝရာဇာပိ ခေါ အလင်္ကတပဋိယတ္တော သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ သရဘပါဒကေ ကဉ္စနပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယဉ္စ ဧဝရူပါ သမ္ပတ္တိ အမစ္စသဟဿဿ စ ဇီဝိတပဋိလာဘော မယိ ဝီရိယံ အကရောန္တေ န ကိဉ္စိ အဘဝိဿ၊ ဝီရိယဗလေန ပနာဟံ နဋ္ဌဉ္စ ဣမံ ယသံ ပဋိလဘိံ၊ အမစ္စသဟဿဿ စ ဇီဝိတဒါနံ အဒါသိံ၊ အာသစ္ဆေဒံ ဝတ အကတွာ ဝီရိယမေဝ ကတ္တဗ္ဗံ. ကတဝီရိယဿ ဟိ ဖလံ နာမ ဧဝံ သမိဇ္ဈတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥဒါနဝသေန ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၁. ‘‘အာသီသေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟူ’’တိ.

တတ္ထ အာသီသေထေဝါတိ ‘‘ဧဝါဟံ ဝီရိယံ အာရဘန္တော ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ဝီရိယဗလေန အာသံ ကရောထေဝ. န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိတော ဥပါယကုသလော ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဝီရိယံ ကရောန္တော ‘‘အဟံ ဣမဿ ဝီရိယဿ ဖလံ န လဘိဿာမီ’’တိ န ဥက္ကဏ္ဌေယျ၊ အာသစ္ဆေဒံ ကရေယျာတိ အတ္ထော. ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနန္တိ ဧတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ၊ အဟံ အဇ္ဇ အတ္တာနံ ပဿာမိ. ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟူတိ အဟဉှိ အာဝါဋေ နိခါတော တမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စိတွာ ပုန အတ္တနော ရဇ္ဇသမ္ပတ္တိံ ဣစ္ဆိံ၊ သော အဟံ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တံ အတ္တာနံ ပဿာမိ. ယထေဝါဟံ ပုဗ္ဗေ ဣစ္ဆိံ၊ တထေဝ မေ အတ္တာ ဇာတောတိ. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အဟော ဝတ ဘော သီလသမ္ပန္နာနံ ဝီရိယဖလံ နာမ သမိဇ္ဈတီ’’တိ ဣမာယ ဂါထာယ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာပိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဩဿဋ္ဌဝီရိယော ဘိက္ခု အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပဒုဋ္ဌာမစ္စော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ အမစ္စသဟဿံ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ သီလဝမဟာရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မဟာသီလဝဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၅၂] ၂. စူဠဇနကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝါယမေထေဝ ပုရိသောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဩဿဋ္ဌဝီရိယမေဝါရဗ္ဘ ကထေသိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗံ မဟာဇနကဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၂၃ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဇနကရာဇာ ပန သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ နိသိန္နော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၂. ‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော၊

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊ ဥဒကာ ထလမုဗ္ဘတ’’န္တိ.

တတ္ထ ဝါယမေထေဝါတိ ဝါယာမံ ကရောထေဝ. ဥဒကာ ထလမုဗ္ဘတန္တိ ဥဒကတော ထလမုတ္တိဏ္ဏံ ထလေ ပတိဋ္ဌိတံ အတ္တာနံ ပဿာမီတိ. ဣဓာပိ ဩဿဋ္ဌဝီရိယော ဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပတ္တော၊ ဇနကရာဇာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါဝ အဟောသီတိ.

စူဠဇနကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၅၃] ၃. ပုဏ္ဏပါတိဇာတကဝဏ္ဏနာ

တထေဝ ပုဏ္ဏာ ပါတိယောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဝိသဝါရုဏိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကံ သမယံ သာဝတ္ထိယံ သုရာဓုတ္တာ သန္နိပတိတွာ မန္တယိံသု – ‘‘သုရာမူလံ နော ခီဏံ၊ ကဟံ နု ခေါ လဘိဿာမာ’’တိ. အထေကော ကက္ခဠဓုတ္တော အာဟ ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထ၊ အတ္ထေကော ဥပါယော’’တိ. ‘‘ကတရော ဥပါယော နာမာ’’တိ? ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကော အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ ပိဠန္ဓိတွာ မဋ္ဌသာဋကနိဝတ္ထော ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ၊ မယံ သုရာပါတိယံ ဝိသညီကရဏံ ဘေသဇ္ဇံ ပက္ခိပိတွာ အာပါနံ သဇ္ဇေတွာ နိသီဒိတွာ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာဂမနကာလေ ‘ဣတော ဧဟိ မဟာသေဋ္ဌီ’တိ ပက္ကောသိတွာ တံ သုရံ ပါယေတွာ ဝိသညီဘူတဿ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ စ သာဋကေ စ ဂဟေတွာ သုရာမူလံ ကရိဿာမာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ ကတွာ သေဋ္ဌိဿ အာဂမနကာလေ ပဋိမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ‘‘သာမိ၊ ဣတော တာဝ အာဂစ္ဆထ၊ အယံ အမှာကံ သန္တိကေ အတိမနာပါ သုရာ၊ ထောကံ ပိဝိတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝဒိံသု. သောတာပန္နော အရိယသာဝကော ကိံ သုရံ ပိဝိဿတိ၊ အနတ္ထိကော သမာနောပိ ပန ‘‘ဣမေ ဓုတ္တေ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ တေသံ အာပါနဘူမိံ ဂန္တွာ တေသံ ကိရိယံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ သုရာ ဣမေဟိ ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန ယောဇိတာ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဣမေ ဣတော ပလာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ – ‘‘ဟရေ ဒုဋ္ဌဓုတ္တာ၊ တုမှေ ‘သုရာပါတိယံ ဘေသဇ္ဇံ ပက္ခိပိတွာ အာဂတာဂတေ ပါယေတွာ ဝိသညီ ကတွာ ဝိလုမ္ပိဿာမာ’တိ အာပါနမဏ္ဍလံ သဇ္ဇေတွာ နိသိန္နာ ကေဝလံ ဣမံ သုရံ ဝဏ္ဏေထ၊ ဧကောပိ တံ ဥက္ခိပိတွာ ပိဝိတုံ န ဥဿဟတိ. သစေ အယံ အယောဇိတာ အဿ၊ ဣမံ တုမှေဝ ပိဝေယျာထာ’’တိ တေ ဓုတ္တေ တဇ္ဇေတွာ တတော ပလာပေတွာ အတ္တနော ဂေဟံ ဂန္တွာ ‘‘ဓုတ္တေဟိ ကတကာရဏံ တထာဂတဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ဇေတဝနံ ဂန္တွာ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘ဣဒါနိ တာဝ ဂဟပတိ တေ ဓုတ္တာ တံ ဝဉ္စေတုကာမာ ဇာတာ၊ ပုဗ္ဗေ ပန ပဏ္ဍိတေပိ ဝဉ္စေတုကာမာ အဟေသု’’န္တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ အဟောသိ. တဒါပေတေ ဓုတ္တာ ဧဝမေဝ သမ္မန္တေတွာ သုရံ ယောဇေတွာ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဿ အာဂမနကာလေ ပဋိမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဧဝမေဝ ကထယိံသု. သေဋ္ဌိ အနတ္ထိကောပိ ဟုတွာ တေ ပရိဂ္ဂဏှိတုကာမော ဂန္တွာ တေသံ ကိရိယံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ နာမေတေ ကာတုကာမာ၊ ပလာပေဿာမိ နေ ဣတော’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ ‘‘ဘောန္တော၊ ဓုတ္တာ သုရံ ပိဝိတွာ ရာဇကုလံ ဂန္တုံ နာမ အယုတ္တံ၊ ရာဇာနံ ဒိသွာ ပုန အာဂစ္ဆန္တော ဇာနိဿာမိ၊ တုမှေ ဣဓေဝ နိသီဒထာ’’တိ ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂဉ္ဆိ. ဓုတ္တာ ‘‘ဣတော ဧထ၊ သာမီ’’တိ. သောပိ တတ္ထ ဂန္တွာ ဘေသဇ္ဇေန သံယောဇိတာ သုရာပါတိယော ဩလောကေတွာ ဧဝမာဟ ‘‘ဘောန္တော ဓုတ္တာ တုမှာကံ ကိရိယာ မယှံ န ရုစ္စတိ၊ တုမှာကံ သုရာပါတိယော ယထာပူရိတာဝ ဌိတာ၊ တုမှေ ကေဝလံ သုရံ ဝဏ္ဏေထ၊ န ပန ပိဝထ. သစာယံ မနာပါ အဿ၊ တုမှေပိ ပိဝေယျာထ၊ ဣမာယ ပန ဝိသသံယုတ္တာယ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ တေသံ မနောရထံ ဘိန္ဒန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၃. ‘‘တထေဝ ပုဏ္ဏာ ပါတိယော၊ အညာယံ ဝတ္တတေ ကထာ၊

အာကာရဏေန ဇာနာမိ၊ န စာယံ ဘဒ္ဒိကာ သုရာ’’တိ.

တတ္ထ တထေဝါတိ ယထာ မယာ ဂမနကာလေ ဒိဋ္ဌာ၊ ဣဒါနိပိ ဣမာ သုရာပါတိယော တထေဝ ပုဏ္ဏာ. အညာယံ ဝတ္တတေ ကထာတိ ယာ အယံ တုမှာကံ သုရာဝဏ္ဏနကထာ ဝတ္တတိ၊ သာ အညာဝ အဘူတာ အတစ္ဆာ. ယဒိ ဟိ ဧသာ သုရာ မနာပါ အဿ၊ တုမှေပိ ပိဝေယျာထ၊ ဥပဍ္ဎပါတိယော အဝသိဿေယျုံ. တုမှာကံ ပန ဧကေနာပိ သုရာ န ပီတာ. အာကာရဏေန ဇာနာမီတိ တသ္မာ ဣမိနာ ကာရဏေန ဇာနာမိ. န စာယံ ဘဒ္ဒိကာ သုရာတိ ‘‘နေဝါယံ ဘဒ္ဒိကာ သုရာ၊ ဝိသသံယောဇိတာယ ဧတာယ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဓုတ္တေ နိဂ္ဂဏှိတွာ ယထာ န ပုန ဧဝရူပံ ကရောန္တိ၊ တထာ တေ တဇ္ဇေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဓုတ္တာ ဧတရဟိ ဓုတ္တာ၊ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ပုဏ္ဏပါတိဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၅၄] ၄. ကိံဖလဇာတကဝဏ္ဏနာ

နာယံ ရုက္ခော ဒုရာရုဟာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဖလကုသလံ ဥပါသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ကုဋုမ္ဗိကော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ အတ္တနော အာရာမေ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုခဇ္ဇကံ ဒတွာ ဥယျာနပါလံ အာဏာပေသိ ‘‘ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဥယျာနေ ဝိစရိတွာ အယျာနံ အမ္ဗာဒီနိ နာနာဖလာနိ ဒေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ဘိက္ခူသံဃမာဒါယ ဥယျာနေ ဝိစရန္တော ရုက္ခံ ဥလ္လောကေတွာဝ ‘‘ဧတံ ဖလံ အာမံ၊ ဧတံ န သုပက္ကံ၊ ဧတံ သုပက္က’’န္တိ ဇာနာတိ. ယံ သော ဝဒတိ၊ တံ တထေဝ ဟောတိ. ဘိက္ခူ ဂန္တွာ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ ‘‘ဘန္တေ၊ အယံ ဥယျာနပါလော ဖလကုသလော ဘူမိယံ ဌိတောဝ ရုက္ခံ ဥလ္လောကေတွာ ‘ဧတံ ဖလံ အာမံ၊ ဧတံ န သုပက္ကံ၊ ဧတံ သုပက္က’န္တိ ဇာနာတိ. ယံ သော ဝဒတိ၊ တံ တထေဝ ဟောတီ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယမေဝ ဥယျာနပါလော ဖလကုသလော၊ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာပိ ဖလကုသလာယေဝ အဟေသု’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သတ္ထဝါဟကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဝဏိဇ္ဇံ ကရောန္တော ဧကသ္မိံ ကာလေ မဟာဝတ္တနိအဋဝိံ ပတွာ အဋဝိမုခေ ဌတွာ သဗ္ဗေ မနုဿေ သန္နိပါတာပေတွာ ‘‘ဣမိဿာ အဋဝိယာ ဝိသရုက္ခာ နာမ ဟောန္တိ၊ ဝိသပတ္တာနိ၊ ဝိသပုပ္ဖါနိ၊ ဝိသဖလာနိ၊ ဝိသမဓူနိ ဟောန္တိယေဝ၊ ပုဗ္ဗေ တုမှေဟိ အပရိဘုတ္တံ၊ ယံ ကိဉ္စိ ပတ္တံ ဝါ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ ပလ္လဝံ ဝါ မံ အပရိပုစ္ဆိတွာ မာ ခါဒထာ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အဋဝိံ ဩတရိံသု. အဋဝိမုခေ စ ဧကသ္မိံ ဂါမဒွါရေ ကိံဖလရုက္ခော နာမ အတ္ထိ၊ တဿ ခန္ဓသာခါပလာသပုပ္ဖဖလာနိ သဗ္ဗာနိ အမ္ဗသဒိသာနေဝ ဟောန္တိ. န ကေဝလံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတောဝ၊ ဂန္ဓရသေဟိပိဿ အာမပက္ကာနိ ဖလာနိ အမ္ဗဖလသဒိသာနေဝ၊ ခါဒိတာနိ ပန ဟလာဟလဝိသံ ဝိယ တင်္ခဏညေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေန္တိ. ပုရတော ဂစ္ဆန္တာ ဧကစ္စေ လောလပုရိသာ ‘‘အမ္ဗုရုက္ခော အယ’’န္တိ သညာယ ဖလာနိ ခါဒိံသု၊ ဧကစ္စေ ‘‘သတ္ထဝါဟံ ပုစ္ဆိတွာဝ ခါဒိဿာမာ’’တိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အဋ္ဌံသု. တေ သတ္ထဝါဟေ အာဂတေ ‘‘အယျ၊ ဣမာနိ အမ္ဗဖလာနိ ခါဒါမာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ဗောဓိသတ္တော ‘‘နာယံ အမ္ဗရုက္ခော’’တိ ဉတွာ ‘‘ကိံ ဖလရုက္ခော နာမေသ၊ နာယံ အမ္ဗရုက္ခော၊ မာ ခါဒိတ္ထာ’’တိ ဝါရေတွာ ယေ ခါဒိံသု. တေပိ ဝမာပေတွာ စတုမဓုရံ ပါယေတွာ နိရောဂေ အကာသိ.

ပုဗ္ဗေ ပန ဣမသ္မိံ ရုက္ခမူလေ မနုဿာ နိဝါသံ ကပ္ပေတွာ ‘‘အမ္ဗဖလာနီ’’တိ သညာယ ဣမာနိ ဝိသဖလာနိ ခါဒိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏန္တိ. ပုနဒိဝသေ ဂါမဝါသိနော နိက္ခမိတွာ မတမနုဿေ ဒိသွာ ပါဒေ ဂဏှိတွာ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေတွာ သကဋေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ သဗ္ဗံ တေသံ သန္တကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တေ တံ ဒိဝသမ္ပိ အရုဏုဂ္ဂမနကာလေယေဝ ‘‘မယှံ ဗလိဗဒ္ဒေါ ဘဝိဿတိ၊ မယှံ သကဋံ၊ မယှံ ဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝေဂေန တံ ရုက္ခမူလံ ဂန္တွာ မနုဿေ နိရောဂေ ဒိသွာ ‘‘ကထံ တုမှေ ဣမံ ရုက္ခံ ‘နာယံ အမ္ဗရုက္ခော’တိ ဇာနိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. တေ ‘‘မယံ န ဇာနာမ၊ သတ္ထဝါဟဇေဋ္ဌကော နော ဇာနာတီ’’တိ အာဟံသု. မနုဿာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ပဏ္ဍိတ၊ ကိန္တိ ကတွာ တွံ ဣမဿ ရုက္ခဿ အနမ္ဗရုက္ခဘာဝံ အညာသီ’’တိ? သော ‘‘ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အညာသိ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၄. ‘‘နာယံ ရုက္ခော ဒုရာရုဟော၊ နပိ ဂါမတော အာရကာ၊

အာကာရဏေန ဇာနာမိ၊ နာယံ သာဒုဖလော ဒုမော’’တိ.

တတ္ထ နာယံ ရုက္ခော ဒုရာရုဟောတိ အယံ ဝိသရုက္ခော န ဒုက္ခာရုဟော၊ ဥက္ခိပိတွာ ဌပိတနိဿေဏီ ဝိယ သုခေနာရောဟိတုံ သက္ကာတိ ဝဒတိ. နပိ ဂါမတော အာရကာတိ ဂါမတော ဒူရေ ဌိတောပိ န ဟောတိ၊ ဂါမဒွါရေ ဌိတောယေဝါတိ ဒီပေတိ. အာကာရဏေန ဇာနာမီတိ ဣမိနာ ဒုဝိဓေန ကာရဏေနာဟံ ဣမံ ရုက္ခံ ဇာနာမိ. ကိန္တိ? နာယံ သာဒုဖလော ဒုမောတိ. သစေ ဟိ အယံ မဓုရဖလော အမ္ဗရုက္ခော အဘဝိဿ၊ ဧဝံ သုခါရုဠှေ အဝိဒူရေ ဌိတေ ဧတသ္မိံ ဧကမ္ပိ ဖလံ န တိဋ္ဌေယျ၊ ဖလခါဒကမနုဿေဟိ နိစ္စံ ပရိဝုတောဝ အဿ. ဧဝံ အဟံ အတ္တနော ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဣမဿ ဝိသရုက္ခဘာဝံ အညာသိန္တိ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သောတ္ထိဂမနံ ဂတော.

သတ္ထာပိ ‘‘ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာပိ ဖလကုသလာ အဟေသု’’န္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟေသုံ၊ သတ္ထဝါဟော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကိံဖလဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၅၅] ၅. ပဉ္စာဝုဓဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော အလီနေန စိတ္တေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဩဿဋ္ဌဝီရိယံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ ဘိက္ခုံ သတ္ထာ အာမန္တေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဩဿဋ္ဌဝီရိယောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ ဝီရိယံ ကာတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဝီရိယံ ကတွာ ရဇ္ဇသမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ အဋ္ဌသတေ ဗြာဟ္မဏေ သဗ္ဗကာမေဟိ သန္တပ္ပေတွာ လက္ခဏာနိ ပုစ္ဆိံသု. လက္ခဏကုသလာ ဗြာဟ္မဏာ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ပုညသမ္ပန္နော၊ မဟာရာဇ၊ ကုမာရော တုမှာကံ အစ္စယေန ရဇ္ဇံ ပါပုဏိဿတိ၊ ပဉ္စာဝုဓကမ္မေ ပညာတော ပါကဋော ဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂပုရိသော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု. ရာဇာ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝစနံ သုတွာ ကုမာရဿ နာမံ ဂဏှန္တော ‘‘ပဉ္စာဝုဓကုမာရော’’တိ နာမံ အကာသိ. အထ နံ ဝိညုတံ ပတွာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသေ ဌိတံ ရာဇာ အာမန္တေတွာ ‘‘တာတ၊ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘ကဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှာမိ၊ ဒေဝါ’’တိ? ‘‘ဂစ္ဆ၊ တာတ၊ ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလနဂရေ ဒိသာပါမောက္ခဿ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှ၊ ဣဒဉ္စဿ အာစရိယဘာဂံ ဒဇ္ဇေယျာသီ’’တိ သဟဿံ ဒတွာ ဥယျောဇေသိ. သော တတ္ထ ဂန္တွာ သိပ္ပံ သိက္ခိတွာ အာစရိယေန ဒိန္နံ ပဉ္စာဝုဓံ ဂဟေတွာ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ တက္ကသိလနဂရတော နိက္ခမိတွာ သန္နဒ္ဓပဉ္စာဝုဓော ဗာရာဏသိမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ.

သော အန္တရာမဂ္ဂေ သိလေသလောမယက္ခေန နာမ အဓိဋ္ဌိတံ ဧကံ အဋဝိံ ပါပုဏိ. အထ နံ အဋဝိမုခေ မနုဿာ ဒိသွာ ‘‘ဘော မာဏဝ၊ မာ ဣမံ အဋဝိံ ပဝိသ၊ သိလေသလောမယက္ခော နာမေတ္ထ အတ္ထိ၊ သော ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေ မနုဿေ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတီ’’တိ ဝါရယိံသု. ဗောဓိသတ္တော အတ္တာနံ တက္ကေန္တော အသမ္ဘီတကေသရသီဟော ဝိယ အဋဝိံ ပါဝိသိယေဝ. တသ္မိံ အဋဝိမဇ္ဈံ သမ္ပတ္တေ သော ယက္ခော တာလမတ္တော ဟုတွာ ကူဋာဂါရမတ္တံ သီသံ ပတ္တပ္ပမာဏာနိ အက္ခီနိ၊ ဒကလိမကုဠမတ္တာ ဒွေ ဒါဌာ စ မာပေတွာ သေတမုခေါ ကဗရကုစ္ဆိ နီလဟတ္ထပါဒေါ ဟုတွာ ဗောဓိသတ္တဿ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘ကဟံ ယာသိ၊ တိဋ္ဌ ဘက္ခောသိ မေ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ယက္ခ၊ အဟံ အတ္တာနံ တက္ကေတွာ ဣဓ ပဝိဋ္ဌော၊ တွံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ မံ ဥပဂစ္ဆေယျာသိ. ဝိသပီတေန ဟိ သရေန တံ ဝိဇ္ဈိတွာ ဧတ္ထေဝ ပါတေဿာမီ’’တိ သန္တဇ္ဇေတွာ ဟလာဟလဝိသပီတံ သရံ သန္နယှိတွာ မုဉ္စိ၊ သော ယက္ခဿ လောမေသုယေဝ အလ္လီယိ. တတော အညံ၊ တတော အညန္တိ ဧဝံ ပညာသ သရေ မုဉ္စိ၊ သဗ္ဗေ တဿ လောမေသုယေဝ အလ္လီယိံသု. ယက္ခော သဗ္ဗေပိ တေ သရေ ဖောဋေတွာ အတ္တနော ပါဒမူလေယေဝ ပါတေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိ.

ဗောဓိသတ္တော ပုနပိ တံ တဇ္ဇေတွာ ခဂ္ဂံ ကဍ္ဎိတွာ ပဟရိ၊ တေတ္တိံသင်္ဂုလာယတော ခဂ္ဂေါ လောမေသုယေဝ အလ္လီယိ. အထ နံ ကဏယေန ပဟရိ၊ သောပိ လောမေသုယေဝ အလ္လီယိ. တဿ အလ္လီနဘာဝံ ဉတွာ မုဂ္ဂရေန ပဟရိ၊ သောပိ လောမေသုယေဝ အလ္လီယိ. တဿ အလ္လီနဘာဝံ ဉတွာ ကုန္တေန ပဟရိ၊ သောပိ လောမေသုယေဝ အလ္လီယိ. တဿ အလ္လီနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဘော ယက္ခန၊ တေ အဟံ ‘ပဉ္စာဝုဓကုမာရော နာမာ’တိ သုတပုဗ္ဗော၊ အဟံ တယာ အဓိဋ္ဌိတံ အဋဝိံ ပဝိသန္တော န ဓနုအာဒီနိ တက္ကေတွာ ပဝိဋ္ဌော၊ အတ္တာနံယေဝ ပန တက္ကေတွာ ပဝိဋ္ဌော၊ အဇ္ဇ တံ ပေါထေတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥန္နာဒေန္တော အတ္တာနံ တက္ကေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ယက္ခံ ပဟရိ၊ ဟတ္ထော လောမေသုယေဝ အလ္လီယိ. ဝါမဟတ္ထေန ပဟရိ၊ သောပိ အလ္လီယိ. ဒက္ခိဏပါဒေန ပဟရိ၊ သောပိ အလ္လီယိ. ဝါမပါဒေန ပဟရိ၊ သောပိ အလ္လီယိ. ‘‘သီသေန တံ ပေါထေတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရိဿာမီ’’တိ သီသေန ပဟရိ၊ တမ္ပိ လောမေသုယေဝ အလ္လီယိ. သော ပဉ္စောဍ္ဍိတော ပဉ္စသု ဌာနေသု ဗဒ္ဓေါ ဩလမ္ဗန္တောပိ နိဗ္ဘယော နိဿာရဇ္ဇောဝ အဟောသိ.

ယက္ခော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဧကော ပုရိသသီဟော ပုရိသာဇာနီယော၊ န ပုရိသမတ္တောဝ၊ မာဒိသေန နာမဿ ယက္ခေန ဂဟိတဿ သန္တာသမတ္တမ္ပိ န ဘဝိဿတိ၊ မယာ ဣမံ မဂ္ဂံ ဟနန္တေန ဧကောပိ ဧဝရူပေါ ပုရိသော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ ကသ္မာ နု ခေါ ဧသ န ဘာယတီ’’တိ. သော တံ ခါဒိတုံ အဝိသဟန္တော ‘‘ကသ္မာ နု ခေါ၊ တွံ မာဏဝ၊ မရဏဘယံ န ဘာယသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံကာရဏာ၊ ယက္ခ၊ ဘာယိဿာမိ. ဧကသ္မိဉှိ အတ္တဘာဝေ ဧကံ မရဏံ နိယတမေဝ၊ အပိစ မယှံ ကုစ္ဆိမှိ ဝဇိရာဝုဓံ အတ္ထိ. သစေ မံ ခါဒိဿသိ၊ တံ အာဝုဓံ ဇီရာပေတုံ န သက္ခိဿသိ၊ တံ တေ အန္တာနိ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေဿတိ. ဣတိ ဥဘောပိ နဿိဿာမ၊ ဣမိနာ ကာရဏေနာဟံ န ဘာယာမီ’’တိ. ဣဒံ ကိရ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော အဗ္ဘန္တရေ ဉာဏာဝုဓံ သန္ဓာယ ကထေသိ. တံ သုတွာ ယက္ခော စိန္တေသိ ‘‘အယံ မာဏဝေါ သစ္စမေဝ ဘဏတိ၊ ဣမဿ ပုရိသသီဟဿ သရီရတော မုဂ္ဂဗီဇမတ္တမ္ပိ မံသခဏ္ဍံ မယှံ ကုစ္ဆိ ဇီရေတုံ န သက္ခိဿတိ၊ ဝိဿဇ္ဇေဿာမိ န’’န္တိ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ဗောဓိသတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘မာဏဝ၊ ပုရိသသီဟော တွံ၊ န တေ အဟံ မံသံ ခါဒိဿာမိ၊ တွံ အဇ္ဇ ရာဟုမုခါ မုတ္တစန္ဒော ဝိယ မမ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ဉာတိသုဟဇ္ဇမဏ္ဍလံ တောသေန္တော ယာဟီ’’တိ အာဟ.

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော အာဟ – ‘‘ယက္ခ၊ အဟံ တာဝ ဂစ္ဆိဿာမိ၊ တွံ ပန ပုဗ္ဗေပိ အကုသလံ ကတွာ လုဒ္ဒေါ လောဟိတပါဏိ ပရရုဟိရမံသဘက္ခော ယက္ခော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော. သစေ ဣဓာပိ ဌတွာ အကုသလမေဝ ကရိဿသိ၊ အန္ဓကာရာ အန္ဓကာရမေဝ ဂမိဿသိ၊ မံ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ပန န သက္ကာ တယာ အကုသလံ ကာတုံ၊ ပါဏာတိပါတကမ္မံ နာမ နိရယေ တိရစ္ဆာနယောနိယံ ပေတ္တိဝိသယေ အသုရကာယေ စ နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိကံ ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ပဉ္စန္နံ ဒုဿီလျကမ္မာနံ အာဒီနဝံ၊ ပဉ္စန္နံ သီလာနံ အာနိသံသဉ္စ ကထေတွာ နာနာကာရဏေဟိ ယက္ခံ တဇ္ဇေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဒမေတွာ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ တဿာယေဝ နံ အဋဝိယာ ဗလိပဋိဂ္ဂါဟကံ ဒေဝတံ ကတွာ အပ္ပမာဒေန ဩဝဒိတွာ အဋဝိတော နိက္ခမိတွာ အဋဝိမုခေ မနုဿာနံ အာစိက္ခိတွာ သန္နဒ္ဓပဉ္စာဝုဓော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ မာတာပိတရော ဒိသွာ အပရဘာဂေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာပိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၅. ‘‘ယော အလီနေန စိတ္တေန၊ အလီနမနသော နရော၊

ဘာဝေတိ ကုသလံ ဓမ္မံ၊ ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာ၊

ပါပုဏေ အနုပုဗ္ဗေန၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယ’’န္တိ.

တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ယော ပုရိသော အလီနေန အသံကုဋိတေန စိတ္တေန ပကတိယာပိ အလီနမနော အလီနဇ္ဈာသယောဝ ဟုတွာ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ သတ္တတိံ သဗောဓိပက္ခိယဘေဒံ ဓမ္မံ ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတိ၊ ဝိသာလေန စိတ္တေန ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဿ နိဗ္ဗာနဿ ပတ္တိယာ၊ သော ဧဝံ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’’တိ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ တရုဏဝိပဿနတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဘာဝေန္တော အနုပုဗ္ဗေန ဧကသံယောဇနမ္ပိ အနဝသေသေတွာ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယကရဿ စတုတ္ထမဂ္ဂဿ ပရိယောသာနေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘‘သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော’’တိ သင်္ချံ ဂတံ အရဟတ္တံ ပါပုဏေယျာတိ.

ဧဝံ သတ္ထာ အရဟတ္တေန ဓမ္မဒေသနာယ ကူဋံ ဂဟေတွာ မတ္ထကေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သတ္ထာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ယက္ခော အင်္ဂုလိမာလော အဟောသိ၊ ပဉ္စာဝုဓကုမာရော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ပဉ္စာဝုဓဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၅၆] ၆. ကဉ္စနက္ခန္ဓဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော ပဟဋ္ဌေန စိတ္တေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ကုလပုတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ရတနသာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိ. အထဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ‘‘အာဝုသော၊ ဧကဝိဓေန သီလံ နာမ၊ ဒုဝိဓေန၊ တိဝိဓေန၊ စတုဗ္ဗိဓေန၊ ပဉ္စဝိဓေန၊ ဆဗ္ဗိဓေန၊ သတ္တဝိဓေန၊ အဋ္ဌဝိဓေန၊ နဝဝိဓေန၊ ဒသဝိဓေန၊ ဗဟုဝိဓေန သီလံ နာမ. ဣဒံ စူဠသီလံ နာမ၊ ဣဒံ မဇ္ဈိမသီလံ နာမ၊ ဣဒံ မဟာသီလံ နာမ. ဣဒံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ နာမ၊ ဣဒံ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ နာမ၊ ဣဒံ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ နာမ၊ ဣဒံ ပစ္စယပဋိသေဝနသီလံ နာမာ’’တိ သီလံ အာစိက္ခန္တိ. သော စိန္တေသိ ‘‘ဣဒံ သီလံ နာမ အတိဗဟု၊ အဟံ ဧတ္တကံ သမာဒါယ ဝတ္တိတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ သီလံ ပူရေတုံ အသက္ကောန္တဿ စ နာမ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ကော အတ္ထော၊ အဟံ ဂိဟီ ဟုတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ စ ကရိဿာမိ၊ ပုတ္တဒါရဉ္စ ပေါသေဿာမီ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန စိန္တေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ သီလံ ရက္ခိတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ အသက္ကောန္တဿ စ နာမ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ကော အတ္ထော၊ အဟံ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမိ၊ တုမှာကံ ပတ္တစီဝရံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ.

အထ နံ အာဟံသု ‘‘အာဝုသော ဧဝံ သန္တေ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာဝ ယာဟီ’’တိ တေ တံ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဓမ္မသဘံ အဂမံသု. သတ္ထာ ဒိသွာဝ ‘‘ကိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနတ္ထိကံ ဘိက္ခုံ အာဒါယ အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဟ. ဘန္တေ၊ အယံ ဘိက္ခု ‘‘အဟံ သီလံ ရက္ခိတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ ပတ္တစီဝရံ နိယျာဒေတိ၊ အထ နံ မယံ ဂဟေတွာ အာဂတမှာတိ. ‘‘ကသ္မာ ပန တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဗဟုံ သီလံ အာစိက္ခထ. ယတ္တကံ ဧသ ရက္ခိတုံ သက္ကောတိ၊ တတ္တကမေဝ ရက္ခိဿတိ. ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှေ ဧတံ မာ ကိဉ္စိ အဝစုတ္ထ၊ အဟမေတ္ထ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမိ၊ ဧဟိ တွံ ဘိက္ခု၊ ကိံ တေ ဗဟုနာ သီလေန၊ တီဏိယေဝ သီလာနိ ရက္ခိတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ? ‘‘ရက္ခိဿာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ. တေန ဟိ တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ကာယဒွါရံ ဝစီဒွါရံ မနောဒွါရန္တိ တီဏိ ဒွါရာနိ ရက္ခ၊ မာ ကာယေန ပါပကမ္မံ ကရိ၊ မာ ဝါစာယ၊ မာ မနသာ. ‘‘ဂစ္ဆ မာ ဟီနာယာဝတ္တိ၊ ဣမာနိ တီဏိယေဝ သီလာနိ ရက္ခာ’’တိ. ဧတ္တာဝတာ သော ဘိက္ခု တုဋ္ဌမာနသော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ ရက္ခိဿာမိ ဣမာနိ တီဏိ သီလာနီ’’တိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ အဂမာသိ. သော တာနိ တီဏိ သီလာနိ ပူရေန္တောဝ အညာသိ ‘‘အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ မယှံ အာစိက္ခိတံ သီလမ္ပိ ဧတ္တကမေဝ၊ တေ ပန အတ္တနော အဗုဒ္ဓဘာဝေန မံ ဗုဇ္ဈာပေတုံ နာသက္ခိံသု၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အတ္တနော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ အနုတ္တရဓမ္မရာဇတာယ ဧတ္တကံ သီလံ တီသုယေဝ ဒွါရေသု ပက္ခိပိတွာ မံ ဂဏှာပေသိ၊ အဝဿယော ဝတ မေ သတ္ထာ ဇာတော’’တိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ကတိပါဟေနေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ.

တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ ‘‘အာဝုသော၊ တံ ကိရ ဘိက္ခုံ ‘ဗဟုသီလာနိ ရက္ခိတုံ န သက္ကောမီ’တိ ဟီနာယာဝတ္တန္တံ သဗ္ဗာနိ သီလာနိ တီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ သင်္ခိပိတွာ ဂါဟာပေတွာ သတ္ထာ အရဟတ္တံ ပါပေသိ၊ အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ဗလံ နာမ အစ္ဆရိယ’’န္တိ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု. အထ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ အတိဂရုကောပိ ဘာရော ကောဋ္ဌာသဝသေန ဘာဇေတွာ ဒိန္နော လဟုကော ဝိယ ဟောတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတာ မဟန္တံ ကဉ္စနက္ခန္ဓံ လဘိတွာ ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တာ ဝိဘာဂံ ကတွာ ဥက္ခိပိတွာ အဂမံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ကဿကော အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ အညတရသ္မိံ ဆဍ္ဍိတဂါမကေ ခေတ္တေ ကသိံ ကသတိ. ပုဗ္ဗေ စ တသ္မိံ ဂါမေ ဧကော ဝိဘဝသမ္ပန္နော သေဋ္ဌိ ဦရုမတ္တပရိဏာဟံ စတုဟတ္ထာယာမံ ကဉ္စနက္ခန္ဓံ နိဒဟိတွာ ကာလမကာသိ. တသ္မိံ ဗောဓိသတ္တဿ နင်္ဂလံ လဂိတွာ အဋ္ဌာသိ. သော ‘‘မူလသန္တာနကံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပံသုံ ဝိယူဟန္တော တံ ဒိသွာ ပံသုနာ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဒိဝသံ ကသိတွာ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ယုဂနင်္ဂလာဒီနိ ဧကမန္တေ နိက္ခိပိတွာ ‘‘ကဉ္စနက္ခန္ဓံ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ တံ ဥက္ခိပိတုံ နာသက္ခိ. အသက္ကောန္တော နိသီဒိတွာ ‘‘ဧတ္တကံ ကုစ္ဆိဘရဏာယ ဘဝိဿတိ၊ ဧတ္တကံ နိဒဟိတွာ ဌပေဿာမိ၊ ဧတ္တကေန ကမ္မန္တေ ပယောဇေဿာမိ၊ ဧတ္တကံ ဒါနာဒိပုညကိရိယာယ ဘဝိဿတီ’’တိ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ. တဿေဝံ ဝိဘတ္တကာလေ သော ကဉ္စနက္ခန္ဓော သလ္လဟုကော ဝိယ အဟောသိ. သော တံ ဥက္ခိပိတွာ ဃရံ နေတွာ စတုဓာ ဝိဘဇိတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

ဣတိ ဘဂဝါ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၆. ‘‘ယော ပဟဋ္ဌေန စိတ္တေန၊ ပဟဋ္ဌမနသော နရော၊

ဘာဝေတိ ကုသလံ ဓမ္မံ၊ ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာ၊

ပါပုဏေ အနုပုဗ္ဗေန၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယ’’န္တိ.

တတ္ထ ပဟဋ္ဌေနာတိ ဝိနီဝရဏေန. ပဟဋ္ဌမနသောတိ တာယ ဧဝ ဝိနီဝရဏတာယ ပဟဋ္ဌမာနသော၊ သုဝဏ္ဏံ ဝိယ ပဟံသိတွာ သမုဇ္ဇောတိတသပ္ပဘာသစိတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော.

ဧဝံ သတ္ထာ အရဟတ္တကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကဉ္စနက္ခန္ဓလဒ္ဓပုရိသော အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကဉ္စနက္ခန္ဓဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၅၇] ၇. ဝါနရိန္ဒဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တဿ ဝဓာယ ပရိသက္ကနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တသ္မိဉှိ သမယေ သတ္ထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ဝဓာယ ပရိသက္ကတီ’’တိ သုတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တော မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပရိသက္ကိယေဝ၊ တာသမတ္တမ္ပိ ပန ကာတုံ နာသက္ခီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကပိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဍ္ဎိမနွာယ အဿပေါတကပ္ပမာဏော ထာမသမ္ပန္နော ဧကစရော ဟုတွာ နဒီတီရေ ဝိဟရတိ. တဿာ ပန နဒိယာ ဝေမဇ္ဈေ ဧကော ဒီပကော နာနပ္ပကာရေဟိ အမ္ဗပနသာဒီဟိ ဖလရုက္ခေဟိ သမ္ပန္နော. ဗောဓိသတ္တော နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော နဒိယာ ဩရိမတီရတော ဥပ္ပတိတွာ ဒီပကဿ ဩရတော နဒီမဇ္ဈေ ဧကော ပိဋ္ဌိပါသာဏော အတ္ထိ၊ တသ္မိံ နိပတတိ၊ တတော ဥပ္ပတိတွာ တသ္မိံ ဒီပကေ ပတတိ. တတ္ထ နာနပ္ပကာရာနိ ဖလာနိ ခါဒိတွာ သာယံ တေနေဝ ဥပါယေန ပစ္စာဂန္တွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေပိ တထေဝ ကရောတိ. ဣမိနာ နိယာမေန တတ္ထ ဝါသံ ကပ္ပေတိ.

တသ္မိံ ပန ကာလေ ဧကော ကုမ္ဘီလော သပဇာပတိကော တဿာ နဒိယာ ဝသတိ. တဿ ဘရိယာ ဗောဓိသတ္တံ အပရာပရံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဟဒယမံသေ ဒေါဟဠံ ဥပ္ပါဒေတွာ ကုမ္ဘီလံ အာဟ – ‘‘မယှံ ခေါ၊ အယျ၊ ဣမဿ ဝါနရိန္ဒဿ ဟဒယမံသေ ဒေါဟဠော ဥပ္ပန္နော’’တိ. ကုမ္ဘီလော ‘‘သာဓု၊ ဘဒ္ဒေ၊ လစ္ဆသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဇ္ဇ တံ သာယံ ဒီပကတော အာဂစ္ဆန္တမေဝ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိပဇ္ဇိ.

ဗောဓိသတ္တော ဒိဝသံ စရိတွာ သာယနှသမယေ ဒီပကေ ဌိတောဝ ပါသာဏံ ဩလောကေတွာ – ‘‘အယံ ပါသာဏော ဣဒါနိ ဥစ္စတရော ခါယတိ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေသိ. တဿ ကိရ ဥဒကပ္ပမာဏဉ္စ ပါသာဏပ္ပမာဏဉ္စ သုဝဝတ္ထာပိတမေဝ ဟောတိ. တေနဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အဇ္ဇ ဣမိဿာ နဒိယာ ဥဒကံ နေဝ ဟာယတိ၊ န စ ဝဍ္ဎတိ၊ အထ စ ပနာယံ ပါသာဏော မဟာ ဟုတွာ ပညာယတိ၊ ကစ္စိ နု ခေါ ဧတ္ထ မယှံ ဂဟဏတ္ထာယ ကုမ္ဘီလော နိပန္နော’’တိ. သော ‘‘ဝီမံသာမိ တာဝ န’’န္တိ တတ္ထေဝ ဌတွာ ပါသာဏေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တော ဝိယ ‘‘ဘော ပါသာဏာ’’တိ ဝတွာ ပဋိဝစနံ အလဘန္တော ယာဝတတိယံ ‘‘ဘော ပါသာဏာ’’တိ အာဟ. ပါသာဏော ကိံ ပဋိဝစနံ ဒဿတိ. ပုနပိ ဝါနရော ‘‘ကိံ ဘော ပါသာဏ၊ အဇ္ဇ မယှံ ပဋိဝစနံ န ဒေသီ’’တိ အာဟ. ကုမ္ဘီလော ‘‘အဒ္ဓါ အညေသု ဒိဝသေသု အယံ ပါသာဏော ဝါနရိန္ဒဿ ပဋိဝစနံ အဒါသိ၊ ဒဿာမိ ဒါနိဿ ပဋိဝစန’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ၊ ဘော ဝါနရိန္ဒာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ? ‘‘အဟံ ကုမ္ဘီလော’’တိ. ‘‘ကိမတ္ထံ ဧတ္ထ နိပန္နောသီ’’တိ? ‘‘တဝ ဟဒယမံသံ ပတ္ထယမာနော’’တိ. ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘အညော မေ ဂမနမဂ္ဂေါ နတ္ထိ၊ အဇ္ဇ မယာ ဧသ ကုမ္ဘီလော ဝဉ္စေတဗ္ဗော’’တိ. အထ နံ ဧဝမာဟ ‘‘သမ္မ ကုမ္ဘီလ၊ အဟံ အတ္တာနံ တုယှံ ပရိစ္စဇိဿာမိ၊ တွံ မုခံ ဝိဝရိတွာ မံ တဝ သန္တိကံ အာဂတကာလေ ဂဏှာဟီ’’တိ. ကုမ္ဘီလာနဉှိ မုခေ ဝိဝဋေ အက္ခီနိ နိမ္မီလန္တိ. သော တံ ကာရဏံ အသလ္လက္ခေတွာ မုခံ ဝိဝရိ၊ အထဿ အက္ခီနိ ပိထီယိံသု. သော မုခံ ဝိဝရိတွာ အက္ခီနိ နိမ္မီလေတွာ နိပဇ္ဇိ. ဗောဓိသတ္တော တထာဘာဝံ ဉတွာ ဒီပကာ ဥပ္ပတိတော ဂန္တွာ ကုမ္ဘီလဿ မတ္ထကေ အက္ကမိတွာ တတော ဥပ္ပတိတော ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနော ပရတီရေ အဋ္ဌာသိ.

ကုမ္ဘီလော တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ ဝါနရိန္ဒေန အတိအစ္ဆေရကံ ကတ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဘော ဝါနရိန္ဒ၊ ဣမသ္မိံ လောကေ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ပစ္စာမိတ္တေ အဓိဘဝတိ. တေ သဗ္ဗေပိ တုယှံ အဗ္ဘန္တရေ အတ္ထိ မညေ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၇. ‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ၊ ဝါနရိန္ဒ ယထာ တဝ၊

သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ၊ ဒိဋ္ဌံ သော အတိဝတ္တတီ’’တိ.

တတ္ထ ယဿာတိ ယဿ ကဿစိ ပုဂ္ဂလဿ. ဧတေတိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗေ ပစ္စက္ခတော နိဒ္ဒိသတိ. စတုရော ဓမ္မာတိ စတ္တာရော ဂုဏာ. သစ္စန္တိ ဝစီသစ္စံ၊ ‘‘မမ သန္တိကံ အာဂမိဿာမီ’’တိ ဝတွာ မုသာဝါဒံ အကတွာ အာဂတောယေဝါတိ ဧတံ တေ ဝစီသစ္စံ. ဓမ္မောတိ ဝိစာရဏပညာ၊ ‘‘ဧဝံ ကတေ ဣဒံ နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧသာ တေ ဝိစာရဏပညာ အတ္ထိ. ဓိတီတိ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝီရိယံ ဝုစ္စတိ၊ ဧတမ္ပိ တေ အတ္ထိ. စာဂေါတိ အတ္တပရိစ္စာဂေါ၊ တွံ အတ္တာနံ ပရိစ္စဇိတွာ မမ သန္တိကံ အာဂတော. ယံ ပနာဟံ ဂဏှိတုံ နာသက္ခိံ၊ မယှမေဝေသ ဒေါသော. ဒိဋ္ဌန္တိ ပစ္စာမိတ္တံ. သော အတိဝတ္တတီတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ယထာ တဝ၊ ဧဝံ ဧတေ စတ္တာရော ဓမ္မာ အတ္ထိ၊ သော ယထာ မံ အဇ္ဇ တွံ အတိက္ကန္တော၊ တထေဝ အတ္တနော ပစ္စာမိတ္တံ အတိက္ကမတိ အဘိဘဝတီတိ. ဧဝံ ကုမ္ဘီလော ဗောဓိသတ္တံ ပသံသိတွာ အတ္တနော ဝသဋ္ဌာနံ ဂတော.

သတ္ထာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝဒတ္တော ဣဒါနေဝ မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ပရိသက္ကိယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကုမ္ဘီလော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ဘရိယာဿ စိဉ္စမာဏဝိကာ၊ ဝါနရိန္ဒော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝါနရိန္ဒဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၅၈] ၈. တယောဓမ္မဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယဿ ဧတေ တယော ဓမ္မာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တဿ ဝဓာယ ပရိသက္ကနမေဝါရဗ္ဘ ကထေသိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဒေဝဒတ္တော ဝါနရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ယူထံ ပရိဟရန္တော အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ဇာတာနံ ဝါနရပေါတကာနံ ‘‘ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တာ ဣမေ ယူထံ ပရိဟရေယျု’’န္တိ ဘယေန ဒန္တေဟိ ဍံသိတွာ တေသံ ဗီဇာနိ ဥပ္ပါဋေတိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ တညေဝ ပဋိစ္စ ဧကိဿာ ဝါနရိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. အထ သာ ဝါနရီ ဂဗ္ဘဿ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ အတ္တနော ဂဗ္ဘံ အနုရက္ခမာနာ အညံ ပဗ္ဗတပါဒံ အဂမာသိ. သာ ပရိပက္ကဂဗ္ဘာ ဗောဓိသတ္တံ ဝိဇာယိ. သော ဝုဍ္ဎိမနွာယ ဝိညုတံ ပတ္တော ထာမသမ္ပန္နော အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ မာတရံ ပုစ္ဆိ ‘‘အမ္မ၊ မယှံ ပိတာ ကဟ’’န္တိ? ‘‘တာတ၊ အသုကသ္မိံ နာမ ပဗ္ဗတပါဒေ ယူထံ ပရိဟရန္တော ဝသတီ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ တဿ မံ သန္တိကံ နေဟီ’’တိ. ‘‘တာတ၊ န သက္ကာ တယာ ပိတု သန္တိကံ ဂန္တုံ. ပိတာ ဟိ တေ အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ဇာတာနံ ဝါနရပေါတကာနံ ယူထပရိဟရဏဘယေန ဒန္တေဟိ ဍံသိတွာ ဗီဇာနိ ဥပ္ပါဋေတီ’’တိ. ‘‘အမ္မ၊ နေဟိ မံ တတ္ထ၊ အဟံ ဇာနိဿာမီ’’တိ. သာ ပုတ္တံ အာဒါယ တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ.

သော ဝါနရော အတ္တနော ပုတ္တံ ဒိသွာဝ ‘‘အယံ ဝဍ္ဎန္တော မယှံ ယူထံ ပရိဟရိတုံ န ဒဿတိ၊ ဣဒါနေဝ မာရေတဗ္ဗော’’တိ ‘‘ဧတံ အာလိင်္ဂန္တော ဝိယ ဂါဠှံ ပီဠေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဧဟိ၊ တာတ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ ကဟံ ဂတောသီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ အာလိင်္ဂန္တော ဝိယ နိပ္ပီဠေသိ. ဗောဓိသတ္တော ပန နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော၊ သောပိ နံ နိပ္ပီဠေသိ၊ အထဿ အဋ္ဌီနိ ဘိဇ္ဇနာကာရပ္ပတ္တာနိ အဟေသုံ. အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အယံ ဝဍ္ဎန္တော မံ မာရေဿတိ၊ ကေန နု ခေါ ဥပါယေန ပုရေတရညေဝ မာရေယျ’’န္တိ. တတော စိန္တေသိ ‘‘အယံ အဝိဒူရေ ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတော သရော အတ္ထိ၊ တတ္ထ နံ ရက္ခသေန ခါဒါပေဿာမီ’’တိ. အထ နံ ဧဝမာဟ ‘‘တာတ၊ အဟံ မဟလ္လကော၊ ဣမံ ယူထံ တုယှံ နိယျာဒေမိ၊ အဇ္ဇေဝ တံ ရာဇာနံ ကရောမိ၊ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ သရော အတ္ထိ၊ တတ္ထ ဒွေ ကုမုဒိနိယော၊ တိဿော ဥပ္ပလိနိယော၊ ပဉ္စ ပဒုမိနိယော စ ပုပ္ဖန္တိ၊ ဂစ္ဆ၊ တတော ပုပ္ဖါနိ အာဟရာ’’တိ. သော ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ သဟသာ အနောတရိတွာ သမန္တာ ပဒံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဩတိဏ္ဏပဒညေဝ အဒ္ဒသ၊ န ဥတ္တိဏ္ဏပဒံ. သော ‘‘ဣမိနာ သရေန ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ မယှံ ပိတာ အတ္တနာ မာရေတုံ အသက္ကောန္တော ရက္ခသေန မံ ခါဒါပေတုကာမော ဘဝိဿတိ၊ အဟံ ဣမဉ္စ သရံ န ဩတရိဿာမိ၊ ပုပ္ဖါနိ စ ဂဟေဿာမီ’’တိ နိရုဒကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝေဂံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပတိတွာ ပရတော ဂစ္ဆန္တော နိရုဒကေ ဩကာသေ ဌိတာနေဝ ဒွေ ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ပရတီရေ ပတိ. ပရတီရတောပိ ဩရိမတီရံ အာဂစ္ဆန္တော တေနေဝုပါယေန ဒွေ ဂဏှိ. ဧဝံ ဥဘောသု ပဿေသု ရာသိံ ကရောန္တော ပုပ္ဖါနိ စ ဂဏှိ၊ ရက္ခသဿ စ အာဏဋ္ဌာနံ န ဩတရိ.

အထဿ ‘‘ဣတော ဥတ္တရိ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ တာနိ ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ရာသိံ ကရောန္တဿ သော ရက္ခသော ‘‘မယာ ဧတ္တကံ ကာလံ ဧဝရူပေါ ပညဝါ အစ္ဆရိယပုရိသော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ ပုပ္ဖါနိ စ နာမ ယာဝဒိစ္ဆကံ ဂဟိတာနိ၊ မယှဉ္စ အာဏဋ္ဌာနံ န ဩတရီ’’တိ ဥဒကံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒန္တော ဥဒကတော ဥဋ္ဌာယ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဝါနရိန္ဒ၊ ဣမသ္မိံ လောကေ ယဿ တယော ဓမ္မာ အတ္ထိ၊ သော ပစ္စာမိတ္တံ အဘိဘဝတိ၊ တေ သဗ္ဗေပိ တဝ အဗ္ဘန္တရေ အတ္ထိ မညေ’’တိ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ထုတိံ ကရောန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၈. ‘‘ယဿ ဧတေ တယော ဓမ္မာ၊ ဝါနရိန္ဒ ယထာ တဝ၊

ဒက္ခိယံ သူရိယံ ပညာ၊ ဒိဋ္ဌံ သော အတိဝတ္တတီ’’တိ.

တတ္ထ ဒက္ခိယန္တိ ဒက္ခဘာဝေါ၊ သမ္ပတ္တဘယံ ဝိဓမိတုံ ဇာနနပညာယ သမ္ပယုတ္တဥတ္တမဝီရိယဿေတံ နာမံ. သူရိယန္တိ သူရဘာဝေါ၊ နိဗ္ဘယဘာဝဿေတံ နာမံ. ပညာတိ ပညာပဒဋ္ဌာနာယ ဥပါယပညာယေတံ နာမံ.

ဧဝံ သော ဒကရက္ခသော ဣမာယ ဂါထာယ ဗောဓိသတ္တဿ ထုတိံ ကတွာ ‘‘ဣမာနိ ပုပ္ဖါနိ ကိမတ္ထံ ဟရသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပိတာ မံ ရာဇာနံ ကာတုကာမော၊ တေန ကာရဏေန ဟရာမီ’’တိ. ‘‘န သက္ကာ တာဒိသေန ဥတ္တမပုရိသေန ပုပ္ဖါနိ ဝဟိတုံ အဟံ ဝဟိဿာမီ’’တိ ဥက္ခိပိတွာ တဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အဂမာသိ. အထဿ ပိတာ ဒူရတောဝ တံ ဒိသွာ ‘‘အဟံ ဣမံ ‘ရက္ခသဘတ္တံ ဘဝိဿတီ’တိ ပဟိဏိံ၊ သော ဒါနေသ ရက္ခသံ ပုပ္ဖါနိ ဂါဟာပေန္တော အာဂစ္ဆတိ၊ ဣဒါနိမှိ နဋ္ဌော’’တိ စိန္တေန္တော သတ္တဓာ ဟဒယဖာလနံ ပတွာ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော. သေသဝါနရာ သန္နိပတိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ရာဇာနံ အကံသု.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ယူထပတိ ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ယူထပတိပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

တယောဓမ္မဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၅၉] ၉. ဘေရိဝါဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဓမေ ဓမေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဒုဗ္ဗစောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န တွံ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ ဒုဗ္ဗစော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒုဗ္ဗစောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဘေရိဝါဒကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဂါမကေ ဝသတိ. သော ‘‘ဗာရာဏသိယံ နက္ခတ္တံ ဃုဋ္ဌ’’န္တိ သုတွာ ‘‘သမဇ္ဇမဏ္ဍလေ ဘေရိံ ဝါဒေတွာ ဓနံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ပုတ္တံ အာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဘေရိံ ဝါဒေတွာ ဗဟုဓနံ လဘိ. သော တံ အာဒါယ အတ္တနော ဂါမံ ဂစ္ဆန္တော စောရာဋဝိံ ပတွာ ပုတ္တံ နိရန္တရံ ဘေရိံ ဝါဒေန္တံ ဝါရေသိ ‘‘တာတ၊ နိရန္တရံ အဝါဒေတွာ မဂ္ဂပဋိပန္နဿ ဣဿရဿ ဘေရိံ ဝိယ အန္တရန္တရာ ဝါဒေဟီ’’တိ သော ပိတရာ ဝါရိယမာနောပိ ‘‘ဘေရိသဒ္ဒေနေဝ စောရေ ပလာပေဿာမီ’’တိ ဝတွာ နိရန္တရမေဝ ဝါဒေသိ. စောရာ ပဌမညေဝ ဘေရိသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဣဿရဘေရီ ဘဝိဿတီ’’တိ ပလာယိတွာ အတိ ဝိယ ဧကာဗဒ္ဓံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘နာယံ ဣဿရဘေရီ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဂန္တွာ ဥပဓာရေန္တာ ဒွေယေဝ ဇနေ ဒိသွာ ပေါထေတွာ ဝိလုမ္ပိံသု. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကိစ္ဆေန ဝတ နော လဒ္ဓံ ဓနံ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ ဝါဒေန္တော နာသေသီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၉. ‘‘ဓမေ ဓမေ နာတိဓမေ၊ အတိဓန္တဉှိ ပါပကံ၊

ဓန္တေန ဟိ သတံ လဒ္ဓံ၊ အတိဓန္တေန နာသိတ’’န္တိ.

တတ္ထ ဓမေ ဓမေတိ ဓမေယျ နော န ဓမေယျ၊ ဘေရိံ ဝါဒေယျ နော န ဝါဒေယျာတိ အတ္ထော. နာတိဓမေတိ အတိက္ကမိတွာ ပန နိရန္တရမေဝ ကတွာ န ဝါဒေယျ. ကိံကာရဏာ? အတိဓန္တဉှိ ပါပကံ၊ နိရန္တရံ ဘေရိဝါဒနံ ဣဒါနိ အမှာကံ ပါပကံ လာမကံ ဇာတံ. ဓန္တေန ဟိ သတံ လဒ္ဓန္တိ နဂရေ ဓမန္တေန ဘေရိဝါဒနေန ကဟာပဏသတံ လဒ္ဓံ. အတိဓန္တေန နာသိတန္တိ ဣဒါနိ ပန မေ ပုတ္တေန ဝစနံ အကတွာ ယဒိဒံ အဋဝိယံ အတိဓန္တံ၊ တေန အတိဓန္တေန သဗ္ဗံ နာသိတန္တိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပုတ္တော ဒုဗ္ဗစဘိက္ခု အဟောသိ၊ ပိတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဘေရိဝါဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၆၀] ၁၀. သင်္ခဓမဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဓမေ ဓမေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒုဗ္ဗစမေဝါရဗ္ဘ ကထေသိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သင်္ခဓမကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗာရာဏသိယံ နက္ခတ္တေ ဃုဋ္ဌေ ပိတရံ အာဒါယ သင်္ခဓမနကမ္မေန ဓနံ လဘိတွာ အာဂမနကာလေ စောရာဋဝိယံ ပိတရံ နိရန္တရံ သင်္ခံ ဓမန္တံ ဝါရေသိ. သော ‘‘သင်္ခသဒ္ဒေန စောရေ ပလာပေဿာမီ’’တိ နိရန္တရမေဝ ဓမိ၊ စောရာ ပုရိမနယေနေဝ အာဂန္တွာ ဝိလုမ္ပိံသု. ဗောဓိသတ္တော ပုရိမနယေနေဝ ဂါထံ အဘာသိ –

၆၀. ‘‘ဓမေ ဓမေ နာတိဓမေ၊ အတိဓန္တဉှိ ပါပကံ၊

ဓန္တေနာဓိဂတာ ဘောဂါ၊ တေ တာတော ဝိဓမီ ဓမ’’န္တိ.

တတ္ထ တေ တာတော ဝိဓမီ ဓမန္တိ တေ သင်္ခံ ဓမိတွာ လဒ္ဓဘောဂေ မမ ပိတာ ပုနပ္ပုနံ ဓမန္တော ဝိဓမိ ဝိဒ္ဓံသေသိ ဝိနာသေသီတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပိတာ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခု အဟောသိ၊ ပုတ္တော ပနဿ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သင်္ခဓမဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

အာသီသဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

မဟာသီလဝဇနကံ၊ ပုဏ္ဏပါတိ စ ကိံဖလံ၊

ပဉ္စာဝုဓကဉ္စနက္ခန္ဓံ၊ ဝါနရိန္ဒံ တယောဓမ္မံ၊

ဘေရိဝါဒသင်္ခဓမန္တိ.