၅. အတ္ထကာမဝဂ္ဂေါ

[၄၁] ၁. လောသကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော အတ္ထကာမဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော လောသကတိဿတ္ထေရံ နာမ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ကော ပနေသ လောသကတိဿတ္ထေရော နာမာတိ? ကောသလရဋ္ဌေ ဧကော အတ္တနော ကုလနာသကော ကေဝဋ္ဋပုတ္တကော အလာဘီ ဘိက္ခု. သော ကိရ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေတာ စဝိတွာ ကောသလရဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ ကုလသဟဿဝါသေ ကေဝဋ္ဋဂါမေ ဧကိဿာ ကေဝဋ္ဋိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ တံ ကုလသဟဿံ ဇာလဟတ္ထံ နဒိယဉ္စ တဠာကာဒီသု စ မစ္ဆေ ပရိယေသန္တံ ဧကံ ခုဒ္ဒကမစ္ဆမ္ပိ နာလတ္ထ. တတော ပဋ္ဌာယ စ တေ ကေဝဋ္ဋာ ပရိဟာယန္တိယေဝ. တသ္မိဉှိ ကုစ္ဆိဂတေယေဝ နေသံ ဂါမော သတ္တ ဝါရေ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော၊ သတ္တ ဝါရေ ရညာ ဒဏ္ဍိတော. ဧဝံ အနုက္ကမေန ဒုဂ္ဂတာ ဇာတာ. တေ စိန္တယိံသု ‘‘ပုဗ္ဗေ အမှာကံ ဧဝရူပံ နတ္ထိ၊ ဣဒါနိ ပန ပရိဟာယာမ၊ အမှာကံ အန္တရေ ဧကာယ ကာဠကဏ္ဏိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဒွေ ဘာဂါ ဟောမာ’’တိ ပဉ္စ ပဉ္စ ကုလသတာနိ ဧကတော အဟေသုံ. တတော ယတ္ထ တဿ မာတာပိတရော၊ သောဝ ကောဋ္ဌာသော ပရိဟာယတိ၊ ဣတရော ဝဍ္ဎတိ. တေ တမ္ပိ ကောဋ္ဌာသံ ဒွိဓာ၊ တမ္ပိ ဒွိဓာတိ ဧဝံ ယာဝ တမေဝ ကုလံ ဧကံ အဟောသိ၊ တာဝ ဝိဘဇိတွာ တေသံ ကာဠကဏ္ဏိဘာဝံ ဉတွာ ပေါထေတွာ နိက္ကဍ္ဎိံသု.

အထဿ မာတာ ကိစ္ဆေန ဇီဝမာနာ ပရိပက္ကေ ဂဗ္ဘေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝိဇာယိ. ပစ္ဆိမဘဝိကသတ္တံ န သက္ကာ နာသေတုံ၊ အန္တောဃဋေ ပဒီပေါ ဝိယ တဿ ဟဒယေ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယော ဇလတိ. သာ တံ ဒါရကံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ ဧကမဿ ကပါလကံ ဟတ္ထေ ဒတွာ ‘‘ပုတ္တ၊ ဧတံ ဃရံ ပဝိသာ’’တိ ပေသေတွာ ပလာတာ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ဧကကောဝ ဟုတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဘိက္ခံ ပရိယေသိတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သယတိ၊ န နှာယတိ၊ န သရီရံ ပဋိဇဂ္ဂတိ၊ ပံသုပိသာစကော ဝိယ ကိစ္ဆေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. သော အနုက္ကမေန သတ္တဝဿိကော ဟုတွာ ဧကသ္မိံ ဂေဟဒွါရေ ဥက္ခလိဓောဝနဿ ဆဍ္ဍိတဋ္ဌာနေ ကာကော ဝိယ ဧကေကံ ဘတ္တသိတ္ထံ ဥစ္စိနိတွာ ခါဒတိ.

အထ နံ ဓမ္မသေနာပတိ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ဒိသွာ ‘‘အယံ သတ္တော အတိကာရုညပ္ပတ္တော၊ ကတရဂါမဝါသိကော နု ခေါ’’တိ တသ္မိံ မေတ္တစိတ္တံ ဝဍ္ဎေတွာ ‘‘ဧဟိ၊ ရေ’’တိ အာဟ. သော အာဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ထေရော ‘‘ကတရဂါမဝါသိကောသိ၊ ကဟံ ဝါ တေ မာတာပိတရော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ နိပ္ပစ္စယော၊ မယှံ မာတာပိတရော မံ နိဿာယ ‘ကိလန္တမှာ’တိ မံ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာတာ’’တိ. ‘‘အပိ ပန ပဗ္ဗဇိဿသီ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ တာဝ ပဗ္ဗဇေယျံ၊ မာဒိသံ ပန ကပဏံ ကော ပဗ္ဗာဇေဿသီ’’တိ? ‘‘အဟံ ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ. ထေရော တဿ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဒတွာ တံ ဝိဟာရံ နေတွာ သဟတ္ထေနေဝ နှာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပရိပုဏ္ဏဝဿံ ဥပသမ္ပာဒေသိ. သော မဟလ္လကကာလေ ‘‘လောသကတိဿတ္ထေရော’’တိ ပညာယိတ္ထ အပ္ပပုညော အပ္ပလာဘော. တေန ကိရ အသဒိသဒါနေပိ ကုစ္ဆိပူရော န လဒ္ဓပုဗ္ဗော၊ ဇီဝိတဃဋနမတ္တမေဝ လဘတိ. တဿ ဟိ ပတ္တေ ဧကသ္မိံယေဝ ယာဂုဥဠုင်္ကေ ဒိန္နေ ပတ္တော သမတိတ္တိကော ဝိယ ဟုတွာ ပညာယတိ. အထ မနုဿာ ‘‘ဣမဿ ပတ္တော ပူရော’’တိ ဟေဋ္ဌာ ယာဂုံ ဒေန္တိ. တဿ ပတ္တေ ယာဂုံ ဒါနကာလေ မနုဿာနံ ဘာဇနေ ယာဂု အန္တရဓာယတီတိပိ ဝဒန္တိ. ခဇ္ဇကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

သော အပရေန သမယေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂဖလေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတောပိ အပ္ပလာဘောဝ အဟောသိ. အထဿ အနုပုဗ္ဗေန အာယုသင်္ခါရေသု ပရိဟီနေသု ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသော သမ္ပာပုဏိ. ဓမ္မသေနာပတိ အာဝဇ္ဇေန္တော တဿ ပရိနိဗ္ဗာနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အယံ လောသကတိဿတ္ထေရော အဇ္ဇ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ၊ အဇ္ဇ မယာ ဧတဿ ယာဝဒတ္ထံ အာဟာရံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တံ အာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ထေရော တံ နိဿာယ တာဝ ဗဟုမနုဿာယ သာဝတ္ထိယာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဝန္ဒနမတ္တမ္ပိ နာလတ္ထ. အထ နံ ထေရော ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော၊ အာသနသာလာယ နိသီဒါ’’တိ ဥယျောဇေတွာ ဂတော. တံ အာဂတမေဝ မနုဿာ ‘‘အယျော၊ အာဂတော’’တိ အာသနေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေသိ. ထေရောပိ ‘‘ဣမံ လောသကဿ ဒေထာ’’တိ လဒ္ဓါဟာရံ ပေသေသိ. တံ ဂဟေတွာ ဂတာ လောသကတိဿတ္ထေရံ အသရိတွာ သယမေဝ ဘုဉ္ဇိံသု. အထ ထေရဿ ဥဋ္ဌာယ ဝိဟာရံ ဂမနကာလေ လောသကတိဿတ္ထေရော အာဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိ၊ ထေရော နိဝတ္တိတွာ ဌိတကောဝ ‘‘လဒ္ဓံ တေ၊ အာဝုသော၊ ဘတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. လဘိဿာမ နော၊ ဘန္တေတိ. ထေရော သံဝေဂပတ္တော ကာလံ ဩလောကေသိ၊ ကာလော အတိက္ကန္တော. ထေရော ‘‘ဟောတာဝုသော၊ ဣဓေဝ နိသီဒါ’’တိ လောသကတ္ထေရံ အာသနသာလာယံ နိသီဒါပေတွာ ကောသလရညော နိဝေသနံ အဂမာသိ. ရာဇာ ထေရဿ ပတ္တံ ဂါဟာပေတွာ ‘‘ဘတ္တဿ အကာလော’’တိ ပတ္တပူရံ စတုမဓုရံ ဒါပေသိ. ထေရော တံ အာဒါယ ဂန္တွာ ‘‘ဧဟာဝုသော၊ တိဿ ဣမံ စတုမဓုရံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ဝတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. သော ထေရေ ဂါရဝေန လဇ္ဇန္တော န ပရိဘုဉ္ဇတိ. အထ နံ ထေရော ‘‘ဧဟာဝုသော တိဿ၊ အဟံ ဣမံ ပတ္တံ ဂဟေတွာဝ ဌဿာမိ၊ တွံ နိသီဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇ. သစေ အဟံ ပတ္တံ ဟတ္ထတော မုဉ္စေယျံ၊ ကိဉ္စိ န ဘဝေယျာ’’တိ အာဟ. အထာယသ္မာ လောသကတိဿတ္ထေရော အဂ္ဂသာဝကေ ဓမ္မသေနာပတိမှိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဌိတေ စတုမဓုရံ ပရိဘုဉ္ဇိ. တံ ထေရဿ အရိယိဒ္ဓိဗလေန ပရိက္ခယံ န အဂမာသိ. တဒါ လောသကတိဿတ္ထေရော ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရပူရံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ တံ ဒိဝသံယေဝ စ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သန္တိကေ ဌတွာ သရီရနိက္ခေပံ ကာရေသိ၊ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ ကရိံသု.

တဒါ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ အဟော လောသကတိဿတ္ထေရော အပ္ပပုညော အပ္ပလာဘီ၊ ဧဝရူပေန နာမ အပ္ပပုညေန အပ္ပလာဘိနာ ကထံ အရိယဓမ္မော လဒ္ဓေါ’’တိ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ ဓမ္မသဘံ ဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ ‘‘ဣမာယ နာမ၊ ဘန္တေ’’တိ အာရောစယိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဧသော ဘိက္ခု အတ္တနော အလာဘိဘာဝဉ္စ အရိယဓမ္မလာဘိဘာဝဉ္စ အတ္တနာဝ အကာသိ. အယဉှိ ပုဗ္ဗေ ပရေသံ လာဘန္တရာယံ ကတွာ အပ္ပလာဘီ ဇာတော၊ ‘‘အနိစ္စံ၊ ဒုက္ခံ၊ အနတ္တာ’’တိ ဝိပဿနာယ ယုတ္တဘာဝဿ ဗလေန အရိယဓမ္မလာဘီ ဇာတော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ကိရ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ အညတရော ဘိက္ခု ဧကံ ကုဋုမ္ဗိကံ နိဿာယ ဂါမကာဝါသေ ဝသတိ ပကတတ္တော သီလဝါ ဝိပဿနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော. အထေကော ခီဏာသဝတ္ထေရော သမဝတ္တဝါသံ ဝသမာနော အနုပုဗ္ဗေန တဿ ဘိက္ခုနော ဥပဋ္ဌာကကုဋုမ္ဗိကဿ ဝသနဂါမံ သမ္ပတ္တော. ကုဋုမ္ဗိကော ထေရဿ ဣရိယာပထေယေဝ ပသီဒိတွာ ပတ္တံ အာဒါယ ဃရံ ပဝေသေတွာ သက္ကစ္စံ ဘောဇေတွာ ထောကံ ဓမ္မကထံ သုတွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဓုရဝိဟာရမေဝ ဂစ္ဆထ၊ မယံ သာယနှသမယေ အာဂန္တွာ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဟ. ထေရော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ နေဝါသိကတ္ထေရံ ဝန္ဒိတွာ အာပုစ္ဆိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သောပိ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘လဒ္ဓေါ တေ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခာဟာရော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ လဒ္ဓေါ’’တိ. ‘‘ကဟံ လဒ္ဓေါ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ ဓုရဂါမေ ကုဋုမ္ဗိကဃရေ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ အတ္တနော သေနာသနံ ပုစ္ဆိတွာ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ ဈာနသုခေန ဖလသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တော နိသီဒိ.

သောပိ ကုဋုမ္ဗိကော သာယနှေ ဂန္ဓမာလဉ္စေဝ ပဒီပေယျဉ္စ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ နေဝါသိကတ္ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧကော အာဂန္တုကတ္ထေရော အတ္ထိ၊ အာဂတော နု ခေါ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ အာဂတော’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ ကဟ’’န္တိ. ‘‘အသုကသေနာသနေ နာမာ’’တိ. သော တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဓမ္မကထံ သုတွာ သီတလဝေလာယ စေတိယဉ္စ ဗောဓိဉ္စ ပူဇေတွာ ဒီပေ ဇာလေတွာ ဥဘောပိ ဇနေ နိမန္တေတွာ ဂတော. နေဝါသိကတ္ထေရောပိ ခေါ ‘‘အယံ ကုဋုမ္ဗိကော ပရိဘိန္နော၊ သစာယံ ဘိက္ခု ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသိဿတိ၊ န မံ ဧသ ကိသ္မိဉ္စိ ဂဏယိဿတီ’’တိ ထေရေ အနတ္တမနတံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဧတဿ အဝသနာကာရော မယာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တေန ဥပဋ္ဌာနဝေလာယ အာဂတေန သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ န ကထေသိ. ခီဏာသဝတ္ထေရော တဿ အဇ္ဈာသယံ ဇာနိတွာ ‘‘အယံ ထေရော မမ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ အပလိဗုဒ္ဓဘာဝံ န ဇာနာတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဈာနသုခေန ဖလသုခေန ဝီတိနာမေသိ.

နေဝါသိကောပိ ပုနဒိဝသေ နခပိဋ္ဌေန ဂဏ္ဍိံ ပဟရိတွာ နခေန ဒွါရံ အာကောဋေတွာ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဂေဟံ အဂမာသိ. သော တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ ‘‘အာဂန္တုကတ္ထေရော ကဟံ၊ ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘နာဟံ တဝ ကုလူပကဿ ပဝတ္တိံ ဇာနာမိ၊ ဂဏ္ဍိံ ပဟရန္တောပိ ဒွါရံ အာကောဋေန္တောပိ ပဗောဓေတုံ နာသက္ခိံ၊ ဟိယျော တဝ ဂေဟေ ပဏီတဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ဣဒါနိ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တောယေဝ ဘဝိဿတိ၊ တွံ ပသီဒမာနော ဧဝရူပေသုယေဝ ဌာနေသု ပသီဒသီ’’တိ အာဟ – ‘‘ခီဏာသဝတ္ထေရောပိ အတ္တနော ဘိက္ခာစာရဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ သရီရံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ အညတ္ထ အဂမာသိ. သော ကုဋုမ္ဗိကော နေဝါသိကတ္ထေရံ သပ္ပိမဓုသက္ခရာဘိသင်္ခတံ ပါယာသံ ပါယေတွာ ပတ္တံ ဂန္ဓစုဏ္ဏေဟိ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ပုန ပူရေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ သော ထေရော မဂ္ဂကိလန္တော ဘဝိဿတိ၊ ဣဒမဿ ဟရထာ’’တိ အဒါသိ. ဣတရော အပဋိက္ခိပိတွာဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော ‘‘သစေ သော ဘိက္ခု ဣမံ ပါယာသံ ပိဝိဿတိ၊ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ နိက္ကဍ္ဎိယမာနောပိ န ဂမိဿတိ. သစေ ပနာဟံ ဣမံ ပါယာသံ မနုဿာနံ ဒဿာမိ၊ ပါကဋံ မေ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ. သစေ ဥဒကေ ဩပိလာပေဿာမိ၊ ဥဒကပိဋ္ဌေ သပ္ပိ ပညာယိဿတိ. သစေ ဘူမိယံ ဆဍ္ဍေဿာမိ၊ ကာကသန္နိပါတေန ပညာယိဿတိ. ကတ္ထ နု ခေါ ဣမံ ဆဍ္ဍေယျ’’န္တိ ဥပဓာရေန္တော ဧကံ ဈာမက္ခေတ္တံ ဒိသွာ အင်္ဂါရေ ဝိယူဟိတွာ တတ္ထ ပက္ခိပိတွာ ဥပရိ အင်္ဂါရေဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝိဟာရံ ဂတော တံ ဘိက္ခုံ အဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အဒ္ဓါ သော ဘိက္ခု ခီဏာသဝေါ မမ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ အညတ္ထ ဂတော ဘဝိဿတိ၊ အဟော မယာ ဥဒရဟေတု အယုတ္တံ ကတ’’န္တိ တာဝဒေဝဿ မဟန္တံ ဒေါမနဿံ ဥဒပါဒိ. တတော ပဋ္ဌာယေဝ စ မနုဿပေတော ဟုတွာ န စိရဿေဝ ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ.

သော ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ ပက္ကာဝသေသေန ပဋိပါဋိယာ ပဉ္စဇာတိသတေသု ယက္ခော ဟုတွာ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဥဒရပူရံ အာဟာရံ န လဘိ. ဧကဒိဝသံ ပန ဂဗ္ဘမလံ ဥဒရပူရံ လဘိ. ပုန ပဉ္စဇာတိသတေသု သုနခေါ အဟောသိ. တဒါပိ ဧကဒိဝသံ ဘတ္တဝမနံ ဥဒရပူရံ လဘိ၊ သေသကာလေ ပန တေန ဥဒရပူရော အာဟာရော နာမ န လဒ္ဓပုဗ္ဗော. သုနခယောနိတော ပန စဝိတွာ ကာသိရဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပဋ္ဌာယ တံ ကုလံ ပရမဒုဂ္ဂတမေဝ ဇာတံ၊ ဇာတိတော ဥဒ္ဓံ ဥဒကကဉ္ဇိကာမတ္တမ္ပိ န လဘိ. တဿ ပန ‘‘မိတ္တဝိန္ဒကော’’တိ နာမံ အဟောသိ. မာတာပိတရော ဆာတကဒုက္ခံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘ဂစ္ဆ ကာဠကဏ္ဏီ’’တိ တံ ပေါထေတွာ နီဟရိံသု. သော အပဋိသရဏော ဝိစရန္တော ဗာရာဏသိံ အဂမာသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိယံ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော ဟုတွာ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ သိပ္ပံ ဝါစေတိ. တဒါ ဗာရာဏသိဝါသိနော ဒုဂ္ဂတာနံ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တိ. အယမ္ပိ မိတ္တဝိန္ဒကော ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ သိက္ခတိ. သော ဖရုသော အနောဝါဒက္ခမော တံ တံ ပဟရန္တော ဝိစရတိ၊ ဗောဓိသတ္တေန ဩဝဒိယမာနောပိ ဩဝါဒံ န ဂဏှာတိ. တံ နိဿာယ အာယောပိဿ မန္ဒော ဇာတော.

အထ သော မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဏ္ဍိတွာ ဩဝါဒံ အဂ္ဂဏှန္တော တတော ပလာယိတွာ အာဟိဏ္ဍန္တော ဧကံ ပစ္စန္တဂါမံ ပတွာ ဘတိံ ကတွာ ဇီဝတိ. သော တတ္ထ ဧကာယ ဒုဂ္ဂတိတ္ထိယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ. သာ တံ နိဿာယ ဒွေ ဒါရကေ ဝိဇာယိ. ဂါမဝါသိနော ‘‘အမှာကံ သုသာသနံ ဒုဿာသနံ အာရောစေယျာသီ’’တိ မိတ္တဝိန္ဒကဿ ဘတိံ ဒတွာ တံ ဂါမဒွါရေ ကုဋိကာယ ဝသာပေသုံ. တံ ပန မိတ္တဝိန္ဒကံ နိဿာယ တေ ပစ္စန္တဂါမဝါသိနော သတ္တက္ခတ္တုံ ရာဇဒဏ္ဍံ အဂမံသု၊ သတ္တက္ခတ္တုံ နေသံ ဂေဟာနိ ဈာယိံသု၊ သတ္တက္ခတ္တုံ တဠာကံ ဘိဇ္ဇိ. တေ စိန္တယိံသု ‘‘အမှာကံ ပုဗ္ဗေ ဣမဿ မိတ္တဝိန္ဒကဿ အနာဂမနကာလေ ဧဝရူပံ နတ္ထိ၊ ဣဒါနိ ပနဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာယာမာ’’တိ တံ ပေါထေတွာ နီဟရိံသု.

သော အတ္တနော ဒါရကေ ဂဟေတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တော ဧကံ အမနုဿပရိဂ္ဂဟံ အဋဝိံ ပါဝိသိ. တတ္ထဿ အမနုဿာ ဒါရကေ စ ဘရိယဉ္စ မာရေတွာ မံသံ ခါဒိံသု. သော တတော ပလာယိတွာ တတော တတော အာဟိဏ္ဍန္တော ဧကံ ဂမ္ဘီရံ နာမ ပဋ္ဋနဂါမံ နာဝါဝိဿဇ္ဇနဒိဝသေယေဝ ပတွာ ကမ္မကာရကော ဟုတွာ နာဝံ အဘိရုဟိ. နာဝါ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ သတ္တာဟံ ဂန္တွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ အာကောဋေတွာ ဌပိတာ ဝိယ အဋ္ဌာသိ. တေ ကာဠကဏ္ဏိသလာကံ စာရေသုံ၊ သတ္တက္ခတ္တုံ မိတ္တဝိန္ဒကဿေဝ ပါပုဏိ. မနုဿာ တဿေကံ ဝေဠုကလာပံ ဒတွာ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ခိပိံသု၊ တသ္မိံ ခိတ္တမတ္တေ နာဝါ အဂမာသိ. မိတ္တဝိန္ဒကော ဝေဠုကလာပေ နိပဇ္ဇိတွာ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ဂစ္ဆန္တော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ရက္ခိတသီလဿ ဖလေန သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ ဖလိကဝိမာနေ စတဿော ဒေဝဓီတရော ပဋိလဘိတွာ တာသံ သန္တိကေ သုခံ အနုဘဝမာနော သတ္တာဟံ ဝသိ. တာ ပန ဝိမာနပေတိယော သတ္တာဟံ သုခံ အနုဘဝန္တိ၊ သတ္တာဟံ ဒုက္ခံ. သတ္တာဟံ ဒုက္ခံ အနုဘဝိတုံ ဂစ္ဆမာနာ ‘‘ယာဝ မယံ အာဂစ္ဆာမ၊ တာဝ ဣဓေဝ ဟောဟီ’’တိ ဝတွာ အဂမံသု.

မိတ္တဝိန္ဒကော တာသံ ဂတကာလေ ဝေဠုကလာပေ နိပဇ္ဇိတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော ရဇတဝိမာနေ အဋ္ဌ ဒေဝဓီတရော လဘိ. တတောပိ ပရံ ဂစ္ဆန္တော မဏိဝိမာနေ သောဠသ၊ ကနကဝိမာနေ ဒွတ္တိံသ ဒေဝဓီတရော လဘိ. တာသမ္ပိ ဝစနံ အကတွာ ပရတော ဂစ္ဆန္တော အန္တရဒီပကေ ဧကံ ယက္ခနဂရံ အဒ္ဒသ. တတ္ထေကာ ယက္ခိနီ အဇရူပေန ဝိစရတိ. မိတ္တဝိန္ဒကော တဿာ ယက္ခိနိဘာဝံ အဇာနန္တော ‘‘အဇမံသံ ခါဒိဿာမီ’’တိ တံ ပါဒေ အဂ္ဂဟေသိ၊ သာ ယက္ခာနုဘာဝေန တံ ဥက္ခိပိတွာ ခိပိ. သော တာယ ခိတ္တော သမုဒ္ဒမတ္ထကေန ဂန္တွာ ဗာရာဏသိယံ ပရိခါပိဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ ကဏ္ဋကဂုမ္ဗမတ္ထကေ ပတိတွာ ပဝဋ္ဋမာနော ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. တသ္မိဉ္စ သမယေ တသ္မိံ ပရိခါပိဋ္ဌေ ရညော အဇိကာ စရမာနာ စောရာ ဟရန္တိ. အဇိကဂေါပကာ ‘‘စောရေ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဧကမန္တံ နိလီနာ အဋ္ဌံသု. မိတ္တဝိန္ဒကော ပဝဋ္ဋိတွာ ဘူမိယံ ဌိတော တာ အဇိကာ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အဟံ သမုဒ္ဒေ ဧကသ္မိံ ဒီပကေ အဇိကံ ပါဒေ ဂဟေတွာ တာယ ခိတ္တော ဣဓ ပတိတော. သစေ ဣဒါနိ ဧကံ အဇိကံ ပါဒေ ဂဟေဿာမိ၊ သာ မံ ပရတော သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ဝိမာနဒေဝတာနံ သန္တိကေ ခိပိဿတီ’’တိ. သော ဧဝံ အယောနိသော မနသိကရိတွာ အဇိကံ ပါဒေ ဂဏှိ၊ သာ ဂဟိတမတ္တာ ဝိရဝိ. အဇိကဂေါပကာ ဣတော စိတော စ အာဂန္တွာ တံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ ရာဇကုလေ အဇိကခါဒကော ဧသ စောရော’’တိ တံ ကောဋ္ဋေတွာ ဗန္ဓိတွာ ရညော သန္တိကံ နေန္တိ.

တသ္မိံ ခဏေ ဗောဓိသတ္တော ပဉ္စသတမာဏဝကပရိဝုတော နဂရာ နိက္ခမ္မ နှာယိတုံ ဂစ္ဆန္တော မိတ္တဝိန္ဒကံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ တေ မနုဿေ အာဟ – ‘‘တာတာ၊ အယံ အမှာကံ အန္တေဝါသိကော၊ ကသ္မာ နံ ဂဏှထာ’’တိ? ‘‘အဇိကစောရကော၊ အယျ၊ ဧကံ အဇိကံ ပါဒေ ဂဏှိ၊ တသ္မာ ဂဟိတော’’တိ. ‘‘တေန ဟေတံ အမှာကံ ဒါသံ ကတွာ ဒေထ၊ အမှေ နိဿာယ ဇီဝိဿတီ’’တိ. တေ၊ ‘‘သာဓု အယျာ’’တိ တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဂမံသု. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မိတ္တဝိန္ဒက၊ တွံ ဧတ္တကံ ကာလံ ကဟံ ဝသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော သဗ္ဗံ အတ္တနာ ကတကမ္မံ အာရောစေသိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘အတ္ထကာမာနံ ဝစနံ အကရောန္တော ဧဝံ ဒုက္ခံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၁. ‘‘ယော အတ္ထကာမဿ ဟိတာနုကမ္ပိနော၊ ဩဝဇ္ဇမာနော န ကရောတိ သာသနံ၊

အဇိယာ ပါဒမောလမ္ဗ၊ မိတ္တကော ဝိယ သောစတီ’’တိ.

တတ္ထ အတ္ထကာမဿာတိ ဝုဍ္ဎိံ ဣစ္ဆန္တဿ. ဟိတာနုကမ္ပိနောတိ ဟိတေန အနုကမ္ပမာနဿ. ဩဝဇ္ဇမာနောတိ မုဒုကေန ဟိတစိတ္တေန ဩဝဒိယမာနော. န ကရောတိ သာသနန္တိ အနုသိဋ္ဌံ န ကရောတိ၊ ဒုဗ္ဗစော အနောဝါဒကော ဟောတိ. မိတ္တကော ဝိယ သောစတီတိ ယထာယံ မိတ္တဝိန္ဒကော အဇိကာယ ပါဒံ ဂဟေတွာ သောစတိ ကိလမတိ၊ ဧဝံ နိစ္စကာလံ သောစတီတိ ဣမာယ ဂါထာယ ဗောဓိသတ္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

ဧဝံ တေန ထေရေန ဧတ္တကေ အဒ္ဓါနေ တီသုယေဝ အတ္တဘာဝေသု ကုစ္ဆိပူရော လဒ္ဓပုဗ္ဗော. ယက္ခေန ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ဂဗ္ဘမလံ လဒ္ဓံ၊ သုနခေန ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ဘတ္တဝမနံ၊ ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ ဓမ္မသေနာပတိဿာနုဘာဝေန စတုမဓုရံ လဒ္ဓံ. ဧဝံ ပရဿ လာဘန္တရာယကရဏံ နာမ မဟာဒေါသန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မိံ ပန ကာလေ သောပိ အာစရိယော မိတ္တဝိန္ဒကောပိ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တနော အပ္ပလာဘိဘာဝဉ္စ အရိယဓမ္မလာဘိဘာဝဉ္စ သယမေဝ ဧသ အကာသီ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မိတ္တဝိန္ဒကော လောသကတိဿတ္ထေရော အဟောသိ၊ ဒိသာပါမောက္ခာစရိယော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

လောသကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၄၂] ၂. ကပေါတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော အတ္ထကာမဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ လောလဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿ လောလဘာဝေါ နဝကနိပါတေ ကာကဇာတကေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန တံ ဘိက္ခူ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု လောလော’’တိ သတ္ထု အာရောစေသုံ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု လောလောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဘိက္ခု လောလော လောလကာရဏာ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော၊ ပဏ္ဍိတာပိ တံ နိဿာယ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာ ပရိဟီနာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပါရာဝတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ ဗာရာဏသိဝါသိနော ပုညကာမတာယ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ သကုဏာနံ သုခဝသနတ္ထာယ ထုသပစ္ဆိယော ဩလမ္ဗေန္တိ. ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိနောပိ ဘတ္တကာရကော အတ္တနော မဟာနသေ ဧကံ ထုသပစ္ဆိံ ဩလမ္ဗေတွာ ဌပေသိ၊ ဗောဓိသတ္တော တတ္ထ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. သော ပါတောဝ နိက္ခမိတွာ ဂေါစရေ စရိတွာ သာယံ အာဂန္တွာ တတ္ထ ဝသန္တော ကာလံ ခေပေသိ. အထေကဒိဝသံ ဧကော ကာကော မဟာနသမတ္ထကေန ဂစ္ဆန္တော အမ္ဗိလာနမ္ဗိလမစ္ဆမံသာနံ ဓူပနဝါသံ ဃာယိတွာ လောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ကံ နု ခေါ နိဿာယ ဣမံ မစ္ဆမံသံ လဘိဿာမီ’’တိ အဝိဒူရေ နိသီဒိတွာ ပရိဂ္ဂဏှန္တော သာယံ ဗောဓိသတ္တံ အာဂန္တွာ မဟာနသံ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ ပါရာဝတံ နိဿာယ မစ္ဆမံသံ လဘိဿာမီ’’တိ ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ အာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ နိက္ခမိတွာ ဂေါစရတ္ထာယ ဂမနကာလေ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အဂမာသိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကသ္မာ တွံ၊ သမ္မ၊ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ စရသီ’’တိ အာဟ. ‘‘သာမိ၊ တုမှာဟံ ကိရိယာ မယှံ ရုစ္စတိ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှေ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ. ‘‘သမ္မ၊ တုမှေ အညဂေါစရာ၊ မယံ အညဂေါစရာ၊ တုမှေဟိ အမှာကံ ဥပဋ္ဌာနံ ဒုက္ကရ’’န္တိ. ‘‘သာမိ၊ တုမှာကံ ဂေါစရဂ္ဂဟဏကာလေ အဟမ္ပိ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ကေဝလံ တေ အပ္ပမတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ကာကံ ဩဝဒိတွာ ဂေါစရံ စရန္တော တိဏဗီဇာဒီနိ ခါဒတိ. ဗောဓိသတ္တဿ ပန ဂေါစရဂ္ဂဟဏကာလေ ကာကော ဂန္တွာ ဂေါမယပိဏ္ဍံ အပနေတွာ ပါဏကေ ခါဒိတွာ ဥဒရံ ပူရေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ‘‘သာမိ၊ တုမှေ အတိဝေလံ စရထ၊ အတိဗဟုဘက္ခေန နာမ ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တေန ဂေါစရံ ဂဟေတွာ သာယံ အာဂစ္ဆန္တေန သဒ္ဓိံယေဝ မဟာနသံ ပါဝိသိ. ဘတ္တကာရကော ‘‘အမှာကံ ကပေါတော အညမ္ပိ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ ကာကဿပိ ပစ္ဆိံ ဌပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဒွေ ဇနာ ဝသန္တိ.

အထေကဒိဝသံ သေဋ္ဌိဿ ဗဟုံ မစ္ဆမံသံ အာဟရိံသု. တံ အာဒါယ ဘတ္တကာရကော မဟာနသေ တတ္ထ တတ္ထ ဩလမ္ဗေသိ. ကာကော တံ ဒိသွာ လောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘သွေ ဂေါစရဘူမိံ အဂန္တွာ မယာ ဣဒမေဝ ခါဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ရတ္တိံ နိတ္ထုနန္တော နိပဇ္ဇိ. ပုနဒိဝသေ ဗောဓိသတ္တော ဂေါစရာယ ဂစ္ဆန္တော ‘‘ဧဟိ၊ သမ္မ၊ ကာကာ’’တိ အာဟ. ‘‘သာမိ၊ တုမှေ ဂစ္ဆထ၊ မယှံ ကုစ္ဆိရောဂေါ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘သမ္မ၊ ကာကာနံ ကုစ္ဆိရောဂေါ နာမ န ကဒါစိ ဘူတပုဗ္ဗော၊ ရတ္တိံ တီသု ယာမေသု ဧကေကသ္မိံ ယာမေ မုစ္ဆိတာ ဟောန္တိ၊ ဒီပဝဋ္ဋိံ ဂိလိတကာလေ ပန နေသံ မုဟုတ္တံ တိတ္တိ ဟောတိ၊ တွံ ဣမံ မစ္ဆမံသံ ခါဒိတုကာမော ဘဝိဿသိ၊ ဧဟိ မနုဿပရိဘောဂေါ နာမ တုမှာကံ ဒုပ္ပရိဘုဉ္ဇိယော၊ မာ ဧဝရူပံ အကာသိ၊ မယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂေါစရာယ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ. ‘‘န သက္ကောမိ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ပညာယိဿသိ သကေန ကမ္မေန၊ လောဘဝသံ အဂန္တွာ အပ္ပမတ္တော ဟောဟီ’’တိ တံ ဩဝဒိတွာ ဗောဓိသတ္တော ဂေါစရာယ ဂတော.

ဘတ္တကာရကော နာနပ္ပကာရံ မစ္ဆမံသဝိကတိံ သမ္ပာဒေတွာ ဥသုမနိက္ခမနတ္ထံ ဘာဇနာနိ ထောကံ ဝိဝရိတွာ ရသပရိဿာဝနကရောဋိံ ဘာဇနမတ္ထကေ ဌပေတွာ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ သေဒံ ပုဉ္ဆမာနော အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကာကော ပစ္ဆိတော သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ဘတ္တဂေဟံ ဩလောကေန္တော တဿ နိက္ခန္တဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အယံဒါနိ မယှံ မနောရထံ ပူရေတွာ မံသံ ခါဒိတုံ ကာလော၊ ကိံ နု ခေါ မဟာမံသံ ခါဒါမိ၊ ဥဒါဟု စုဏ္ဏိကမံသ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘စုဏ္ဏိကမံသေန နာမ ခိပ္ပံ ကုစ္ဆိံ ပူရေတုံ န သက္ကာ၊ မဟန္တံ မံသခဏ္ဍံ အာဟရိတွာ ပစ္ဆိယံ နိက္ခိပိတွာ ခါဒမာနော နိပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ ပစ္ဆိတော ဥပ္ပတိတွာ ရသကရောဋိယံ နိလီယိ. သာ ‘‘ကိရီ’’တိ သဒ္ဒမကာသိ. ဘတ္တကာရကော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ပဝိဋ္ဌော ကာကံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဒုဋ္ဌကာကော မဟာသေဋ္ဌိနော ပက္ကမံသံ ခါဒိတုကာမော၊ အဟံ ခေါ ပန သေဋ္ဌိံ နိဿာယ ဇီဝါမိ၊ န ဣမံ ဗာလံ၊ ကိံ မေ ဣမိနာ’’တိ ဒွါရံ ပိဓာယ ကာကံ ဂဟေတွာ သကလသရီရေ ပတ္တာနိ လုဉ္စိတွာ အလ္လသိင်္ဂီဝေရလောဏဇီရကာဒယော ကောဋ္ဋေတွာ အမ္ဗိလတက္ကေန အာလောဠေတွာ တေနဿ သကလသရီရံ မက္ခေတွာ တံ ကာကံ ပစ္ဆိယံ ခိပိ. သော အဓိမတ္တဝေဒနာဘိဘူတော နိတ္ထုနန္တော နိပဇ္ဇိ.

ဗောဓိသတ္တော သာယံ အာဂန္တွာ တံ ဗျသနပ္ပတ္တံ ဒိသွာ ‘‘လောလကာက၊ မမ ဝစနံ အကတွာ တဝ လောဘံ နိဿာယ မဟာဒုက္ခံ ပတ္တောသီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၂. ‘‘ယော အတ္ထကာမဿ ဟိတာနုကမ္ပိနော၊ ဩဝဇ္ဇမာနော န ကရောတိ သာသနံ၊

ကပေါတကဿ ဝစနံ အကတွာ၊ အမိတ္တဟတ္ထတ္ထဂတောဝ သေတီ’’တိ.

တတ္ထ ကပေါတကဿ ဝစနံ အကတွာတိ ပါရာဝတဿ ဟိတာနုသာသနဝစနံ အကတွာ. အမိတ္တဟတ္ထတ္ထဂတောဝ သေတီတိ အမိတ္တာနံ အနတ္ထကာရကာနံ ဒုက္ခုပ္ပါဒကပုဂ္ဂလာနံ ဟတ္ထတ္ထံ ဟတ္ထပထံ ဂတော အယံ ကာကော ဝိယ သော ပုဂ္ဂလော မဟန္တံ ဗျသနံ ပတွာ အနုသောစမာနော သေတီတိ.

ဗောဓိသတ္တော ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဣဒါနိ မယာ စ ဣမသ္မိံ ဌာနေ န သက္ကာ ဝသိတု’’န္တိ အညတ္ထ ဂတော. ကာကောပိ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော. အထ နံ ဘတ္တကာရကော သဒ္ဓိံ ပစ္ဆိယာ ဂဟေတွာ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န တွံ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ လောလော၊ ပုဗ္ဗေပိ လောလောယေဝ၊ တဉ္စ ပန တေ လောလျံ နိဿာယ ပဏ္ဍိတာပိ သကာဝါသာ ပရိဟီနာ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု အနာဂါမိဖလံ ပတ္တော. သတ္ထာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကာကော လောလဘိက္ခု အဟောသိ၊ ပါရာဝတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကပေါတဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၄၃] ၃. ဝေဠုကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော အတ္ထကာမဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ ဘဂဝါ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဒုဗ္ဗစောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န တွံ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ ဒုဗ္ဗစော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒုဗ္ဗစောယေဝ၊ ဒုဗ္ဗစတ္တာယေဝ စ ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ အကတွာ သပ္ပမုခေ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စာနိသံသံ ဒိသွာ ကာမေ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ ဥပ္ပါဒေတွာ ဈာနသုခေန ဝီတိနာမေန္တော အပရဘာဂေ မဟာပရိဝါရော ပဉ္စဟိ တာပသသတေဟိ ပရိဝုတော ဂဏဿ သတ္ထာ ဟုတွာ ဝိဟာသိ. အထေကော အာသိဝိသပေါတကော အတ္တနော ဓမ္မတာယ စရန္တော အညတရဿ တာပသဿ အဿမပဒံ ပတ္တော. တာပသော တသ္မိံ ပုတ္တသိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ဧကသ္မိံ ဝေဠုပဗ္ဗေ သယာပေတွာ ပဋိဇဂ္ဂတိ. တဿ ဝေဠုပဗ္ဗေ သယနတော ‘‘ဝေဠုကော’’တွေဝ နာမံ အကံသု. တံ ပုတ္တသိနေဟေန ပဋိဇဂ္ဂနတော တာပသဿ ‘‘ဝေဠုကပိတာ’’တွေဝ နာမံ အကံသု.

တဒါ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဧကော ကိရ တာပသော အာသိဝိသံ ပဋိဇဂ္ဂတီ’’တိ သုတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ အာသိဝိသံ ပဋိဇဂ္ဂသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာသိဝိသေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော နာမ နတ္ထိ၊ မာ ဧဝံ ဇဂ္ဂါဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘သော မေ အာစရိယ ပုတ္တော၊ နာဟံ တေန ဝိနာ ဝတ္တိတုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဧတဿေဝ သန္တိကာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ. တာပသော ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ န ဂဏှိ၊ အာသိဝိသမ္ပိ ဇဟိတုံ နာသက္ခိ. တတော ကတိပါဟစ္စယေနေဝ သဗ္ဗေ တာပသာ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂန္တွာ ဂတဋ္ဌာနေ ဖလာဖလဿ သုလဘဘာဝံ ဒိသွာ ဒွေ တယော ဒိဝသေ တတ္ထေဝ ဝသိံသု၊ ဝေဠုကပိတာပိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော အာသိဝိသံ ဝေဠုပဗ္ဗေယေဝ သယာပေတွာ ပိဒဟိတွာ ဂတော. သော ပုန တာပသေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွီဟတီဟစ္စယေန အာဂန္တွာ ‘‘ဝေဠုကဿ ဂေါစရံ ဒဿာမီ’’တိ ဝေဠုပဗ္ဗံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ‘‘ဧဟိ၊ ပုတ္တက၊ ဆာတကောသီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. အာသိဝိသော ဒွီဟတီဟံ နိရာဟာရတာယ ကုဇ္ဈိတွာ ပသာရိတဟတ္ထံ ဍံသိတွာ တာပသံ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ အရညံ ပါဝိသိ. တာပသာ တံ ဒိသွာ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသုံ. ဗောဓိသတ္တော တဿ သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ ဣသိဂဏဿ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဣသီနံ ဩဝါဒဝသေန ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၃. ‘‘ယော အတ္ထကာမဿ ဟိတာနုကမ္ပိနော၊ ဩဝဇ္ဇမာနော န ကရောတိ သာသနံ၊

ဧဝံ သော နိဟတော သေတိ၊ ဝေဠုကဿ ယထာ ပိတာ’’တိ.

တတ္ထ ဧဝံ သော နိဟတော သေတီတိ ယော ဟိ ဣသီနံ ဩဝါဒံ န ဂဏှာတိ၊ သော ယထာ ဧသ တာပသော အာသိဝိသမုခေ ပူတိဘာဝံ ပတွာ နိဟတော သေတိ၊ ဧဝံ မဟာဝိနာသံ ပတွာ နိဟတော သေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣသိဂဏံ ဩဝဒိတွာ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ.

သတ္ထာ ‘‘န တွံ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ ဒုဗ္ဗစော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒုဗ္ဗစောယေဝ၊ ဒုဗ္ဗစဘာဝေနေဝ စ အာသိဝိသမုခေ ပူတိဘာဝံ ပတ္တော’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဝေဠုကပိတာ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခု အဟောသိ၊ သေသပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ဂဏသတ္ထာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝေဠုကဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၄၄] ၄. မကသဇာတကဝဏ္ဏနာ

သေယျော အမိတ္တောတိ ဣဒံ သတ္ထာ မဂဓေသု စာရိကံ စရမာနော အညတရသ္မိံ ဂါမကေ ဗာလဂါမိကမနုဿေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တထာဂတော ကိရ ဧကသ္မိံ သမယေ သာဝတ္ထိတော မဂဓရဋ္ဌံ ဂန္တွာ တတ္ထ စာရိကံ စရမာနော အညတရံ ဂါမကံ သမ္ပာပုဏိ. သော စ ဂါမကော ယေဘုယျေန အန္ဓဗာလမနုဿေဟိယေဝ ဥဿန္နော. တတ္ထေကဒိဝသံ တေ အန္ဓဗာလမနုဿာ သန္နိပတိတွာ ‘‘ဘော၊ အမှေ အရညံ ပဝိသိတွာ ကမ္မံ ကရောန္တေ မကသာ ခါဒန္တိ၊ တပ္ပစ္စယာ အမှာကံ ကမ္မစ္ဆေဒေါ ဟောတိ၊ သဗ္ဗေဝ ဓနူနိ စေဝ အာဝုဓာနိ စ အာဒါယ ဂန္တွာ မကသေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗမကသေ ဝိဇ္ဈိတွာ ဆိန္ဒိတွာ စ မာရေဿာမာ’’တိ မန္တယိတွာ အရညံ ဂန္တွာ ‘‘မကသေ ဝိဇ္ဈိဿာမာ’’တိ အညမညံ ဝိဇ္ဈိတွာ စ ပဟရိတွာ စ ဒုက္ခပ္ပတ္တာ အာဂန္တွာ အန္တောဂါမေ စ ဂါမမဇ္ဈေ စ ဂါမဒွါရေ စ နိပဇ္ဇိံသု.

သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော တံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဝသေသာ ပဏ္ဍိတမနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဂါမဒွါရေ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ပတိတမနုဿေ ဒိသွာ တေ ဥပါသကေ ပုစ္ဆိ ‘‘ဗဟူ ဣမေ ဂိလာနာ မနုဿာ၊ ကိံ ဧတေဟိ ကတ’’န္တိ? ‘‘ဘန္တေ၊ ဧတေ မနုဿာ ‘မကသယုဒ္ဓံ ကရိဿာမာ’တိ ဂန္တွာ အညမညံ ဝိဇ္ဈိတွာ သယံ ဂိလာနာ ဇာတာ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘န ဣဒါနေဝ အန္ဓဗာလမနုဿာ ‘မကသေ ပဟရိဿာမာ’တိ အတ္တာနံ ပဟရန္တိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ‘မကသံ ပဟရိဿာမာ’တိ ပရံ ပဟရဏကမနုဿာ အဟေသုံယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေဟိ မနုဿေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဝဏိဇ္ဇာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. တဒါ ကာသိရဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ ပစ္စန္တဂါမေ ဗဟူ ဝဍ္ဎကီ ဝသန္တိ. တတ္ထေကော ခလိတဝဍ္ဎကီ ရုက္ခံ တစ္ဆတိ၊ အထဿ ဧကော မကသော တမ္ဗလောဟထာလကပိဋ္ဌိသဒိသေ သီသေ နိသီဒိတွာ သတ္တိယာ ပဟရန္တော ဝိယ သီသံ မုခတုဏ္ဍကေန ဝိဇ္ဈိ. သော အတ္တနော သန္တိကေ နိသိန္နံ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ၊ မယှံ သီသံ မကသော သတ္တိယာ ပဟရန္တော ဝိယ ဝိဇ္ဈတိ၊ ဝါရေဟိ န’’န္တိ. ‘‘တာတ၊ အဓိဝါသေဟိ၊ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ တံ မာရေဿာမီ’’တိ. တသ္မိံ သမယေ ဗောဓိသတ္တောပိ အတ္တနော ဘဏ္ဍံ ပရိယေသမာနော တံ ဂါမံ ပတွာ တဿာ ဝဍ္ဎကိသာလာယ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ သော ဝဍ္ဎကီ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ဣမံ မကသံ ဝါရေဟီ’’တိ. သော ‘‘ဝါရေဿာမိ၊ တာတာ’’တိ တိခိဏံ မဟာဖရသုံ ဥက္ခိပိတွာ ပိတု ပိဋ္ဌိပဿေ ဌတွာ ‘‘မကသံ ပဟရိဿာမီ’’တိ ပိတု မတ္ထကံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိ၊ ဝဍ္ဎကီ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော.

ဗောဓိသတ္တော တဿ တံ ကမ္မံ ဒိသွာ ‘‘ပစ္စာမိတ္တောပိ ပဏ္ဍိတောဝ သေယျော. သော ဟိ ဒဏ္ဍဘယေနပိ မနုဿေ န မာရေဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၄. ‘‘သေယျော အမိတ္တော မတိယာ ဥပေတော၊ န တွေဝ မိတ္တော မတိဝိပ္ပဟီနော၊

‘မကသံ ဝဓိဿ’န္တိ ဟိ ဧဠမူဂေါ၊ ပုတ္တော ပိတု အဗ္ဘိဒါ ဥတ္တမင်္ဂ’’န္တိ.

တတ္ထ သေယျောတိ ပဝရော ဥတ္တမော. မတိယာ ဥပေတောတိ ပညာယ သမန္နာဂတော. ဧဠမူဂေါတိ လာလာမုခေါ ဗာလော. ပုတ္တော ပိတု အဗ္ဘိဒါ ဥတ္တမင်္ဂန္တိ အတ္တနော ဗာလတာယ ပုတ္တောပိ ဟုတွာ ပိတု ဥတ္တမင်္ဂံ မတ္ထကံ ‘‘မကသံ ပဟရိဿာမီ’’တိ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိ. တသ္မာ ဗာလမိတ္တတော ပဏ္ဍိတအမိတ္တောဝ သေယျောတိ ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တော ဥဋ္ဌာယ ယထာကမ္မံ ဂတော. ဝဍ္ဎကိဿပိ ဉာတကာ သရီရကိစ္စံ အကံသု.

သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ ဥပါသကာ ပုဗ္ဗေပိ ‘မကသံ ပဟရိဿာမာ’တိ ပရံ ပဟရဏကမနုဿာ အဟေသုံယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ဂါထံ ဝတွာ ပက္ကန္တော ပဏ္ဍိတဝါဏိဇော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မကသဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၄၅] ၅. ရောဟိဏိဇာတကဝဏ္ဏနာ

သေယျော အမိတ္တောတိဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိနော ဒါသိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဧကာ ရောဟိဏီ နာမ ဒါသီ အဟောသိ. တဿာ ဝီဟိပဟရဏဋ္ဌာနေ အာဂန္တွာ မဟလ္လိကာ မာတာ နိပဇ္ဇိ၊ တံ မက္ခိကာ ပရိဝါရေတွာ သူစိယာဝိဇ္ဈမာနာ ဝိယ ခါဒန္တိ. သာ ဓီတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ၊ မက္ခိကာ မံ ခါဒန္တိ၊ ဧတာ ဝါရေဟီ’’တိ. သာ ‘‘ဝါရေဿာမိ၊ အမ္မာ’’တိ မုသလံ ဥက္ခိပိတွာ ‘‘မာတု သရီရေ မက္ခိကာ မာရေတွာ ဝိနာသံ ပါပေဿာမီ’’တိ မာတရံ မုသလေန ပဟရိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. တံ ဒိသွာ ‘‘မာတာ မေ မတာ’’တိ ရောဒိတုံ အာရဘိ. တံ ပဝတ္တိံ သေဋ္ဌိဿ အာရောစေသုံ. သေဋ္ဌိ တဿာ သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ သတ္ထု အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဧသာ ‘မာတု သရီရေ မက္ခိကာ မာရေဿာမီ’တိ ဣဒါနေဝ မုသလေန ပဟရိတွာ မာတရံ မာရေသိ၊ ပုဗ္ဗေပိ မာရေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပိတုအစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ. တဿာပိ ရောဟိဏီယေဝ နာမ ဒါသီ အဟောသိ. သာပိ အတ္တနော ဝီဟိပဟရဏဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ နိပန္နံ မာတရံ ‘‘မက္ခိကာ မေ၊ အမ္မ၊ ဝါရေဟီ’’တိ ဝုတ္တာ ဧဝမေဝ မုသလေန ပဟရိတွာ မာတရံ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ရောဒိတုံ အာရဘိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘အမိတ္တောပိ ဟိ ဣမသ္မိံ လောကေ ပဏ္ဍိတောဝ သေယျော’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၅. ‘‘သေယျော အမိတ္တော မေဓာဝီ၊ ယဉ္စေ ဗာလာနုကမ္ပကော၊

ပဿ ရောဟိဏိကံ ဇမ္မိံ၊ မာတရံ ဟန္တွာန သောစတီ’’တိ.

တတ္ထ မေဓာဝီတိ ပဏ္ဍိတော ဉာဏီ ဝိဘာဝီ. ယဉ္စေ ဗာလာနုကမ္ပကောတိ ဧတ္ထ ယန္တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော၊ စေတိ နာမတ္ထေ နိပါတော. ယော နာမ ဗာလော အနုကမ္ပကော၊ တတော သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန ပဏ္ဍိတော အမိတ္တော ဟောန္တောပိ သေယျောယေဝါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယန္တိ ပဋိသေဓနတ္ထေ နိပါတော၊ နော စေ ဗာလာနုကမ္ပကောတိ အတ္ထော. ဇမ္မိန္တိ လာမိကံ ဒန္ဓံ. မာတရံ ဟန္တွာန သောစတီတိ ‘‘မက္ခိကာ မာရေဿာမီ’’တိ မာတရံ ဟန္တွာ ဣဒါနိ အယံ ဗာလာ သယမေဝ ရောဒတိ ပရိဒေဝတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ဣမသ္မိံ လောကေ အမိတ္တောပိ ပဏ္ဍိတော သေယျောတိ ဗောဓိသတ္တော ပဏ္ဍိတံ ပသံသန္တော ဣမာယ ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

သတ္ထာ ‘‘န ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဧသာ ဣဒါနေဝ ‘မက္ခိကာ မာရေဿာမီ’တိ မာတရံ ဃာတေသိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဃာတေသိယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မာတာယေဝ မာတာ အဟောသိ၊ ဓီတာယေဝ ဓီတာ၊ မဟာသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ရောဟိဏိဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၄၆] ၆. အာရာမဒူသကဇာတကဝဏ္ဏနာ

န ဝေ အနတ္ထကုသလေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ အညတရသ္မိံ ကောသလဂါမကေ ဝိဟရန္တော ဥယျာနဒူသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သတ္ထာ ကိရ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော အညတရံ ဂါမကံ သမ္ပာပုဏိ. တတ္ထေကော ကုဋုမ္ဗိကော တထာဂတံ နိမန္တေတွာ အတ္တနော ဥယျာနေ နိသီဒါပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ယထာရုစိယာ ဣမသ္မိံ ဥယျာနေ ဝိစရထာ’’တိ အာဟ. ဘိက္ခူ ဥဋ္ဌာယ ဥယျာနပါလံ ဂဟေတွာ ဥယျာနေ ဝိစရန္တာ ဧကံ အင်္ဂဏဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ဥယျာနပါလံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ဥပါသက၊ ဣမံ ဥယျာနံ အညတ္ထ သန္ဒစ္ဆာယံ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ န ကောစိ ရုက္ခော ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ အတ္ထိ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ? ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမဿ ဥယျာနဿ ရောပနကာလေ ဧကော ဂါမဒါရကော ဥဒကံ သိဉ္စန္တော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရုက္ခပေါတကေ ဥမ္မူလံ ကတွာ မူလပ္ပမာဏေန ဥဒကံ သိဉ္စိ. တေ ရုက္ခပေါတကာ မိလာယိတွာ မတာ. ဣမိနာ ကာရဏေန ဣဒံ ဌာနံ အင်္ဂဏံ ဇာတ’’န္တိ. ဘိက္ခူ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သော ဂါမဒါရကော ဣဒါနေဝ အာရာမဒူသကော၊ ပုဗ္ဗေပိ အာရာမဒူသကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗာရာဏသိယံ နက္ခတ္တံ ဃောသယိံသု. နက္ခတ္တဘေရိသဒ္ဒသဝနကာလတော ပဋ္ဌာယ သကလနဂရဝါသိနော နက္ခတ္တနိဿိတကာ ဟုတွာ ဝိစရန္တိ. တဒါ ရညော ဥယျာနေ ဗဟူ မက္ကဋာ ဝသန္တိ. ဥယျာနပါလော စိန္တေသိ ‘‘နဂရေ နက္ခတ္တံ ဃုဋ္ဌံ၊ ဣမေ ဝါနရေ ‘ဥဒကံ သိဉ္စထာ’တိ ဝတွာ အဟံ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ ဇေဋ္ဌကဝါနရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သမ္မ ဝါနရဇေဋ္ဌက၊ ဣမံ ဥယျာနံ တုမှာကမ္ပိ ဗဟူပကာရံ၊ တုမှေ ဧတ္ထ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝါနိ ခါဒထ၊ နဂရေ နက္ခတ္တံ ဃုဋ္ဌံ၊ အဟံ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမိ. ယာဝါဟံ အာဂစ္ဆာမိ၊ တာဝ ဣမသ္မိံ ဥယျာနေ ရုက္ခပေါတကေသု ဥဒကံ သိဉ္စိတုံ သက္ခိဿထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သာဓု၊ သိဉ္စိဿာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ ဥဒကသိဉ္စနတ္ထာယ တေသံ စမ္မကုဋေ စ ဒါရုကုဋေ စ ဒတွာ ဂတော. ဝါနရာ စမ္မကုဋေ စေဝ ဒါရုကုဋေ စ ဂဟေတွာ ရုက္ခပေါတကေသု ဥဒကံ သိဉ္စန္တိ. အထ နေ ဝါနရဇေဋ္ဌကော ဧဝမာဟ ‘‘ဘောန္တော ဝါနရာ၊ ဥဒကံ နာမ ရက္ခိတဗ္ဗံ၊ တုမှေ ရုက္ခပေါတကေသု ဥဒကံ သိဉ္စန္တာ ဥပ္ပါဋေတွာ ဥပ္ပါဋေတွာ မူလံ ဩလောကေတွာ ဂမ္ဘီရဂတေသု မူလေသု ဗဟုံ ဥဒကံ သိဉ္စထ၊ အဂမ္ဘီရဂတေသု အပ္ပံ၊ ပစ္ဆာ အမှာကံ ဥဒကံ ဒုလ္လဘံ ဘဝိဿတီ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ အကံသု.

တသ္မိံ သမယေ ဧကော ပဏ္ဍိတပုရိသော ရာဇုယျာနေ တေ ဝါနရေ တထာ ကရောန္တေ ဒိသွာ ဧဝမာဟ ‘‘ဘောန္တော ဝါနရာ၊ ကသ္မာ တုမှေ ရုက္ခပေါတကေ ဥပ္ပါဋေတွာ ဥပ္ပါဋေတွာ မူလပ္ပမာဏေန ဥဒကံ သိဉ္စထာ’’တိ? တေ ‘‘ဧဝံ နော ဝါနရဇေဋ္ဌကော ဩဝဒတီ’’တိ အာဟံသု. သော တံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အဟော ဝတ ဘော ဗာလာ အပဏ္ဍိတာ၊ ‘အတ္ထံ ကရိဿာမာ’တိ အနတ္ထမေဝ ကရောန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၆. ‘‘န ဝေ အနတ္ထကုသလေန၊ အတ္ထစရိယာ သုခါဝဟာ၊

ဟာပေတိ အတ္ထံ ဒုမ္မေဓော၊ ကပိ အာရာမိကော ယထာ’’တိ.

တတ္ထ ဝေတိ နိပါတမတ္တံ. အနတ္ထကုသလေနာတိ အနတ္ထေ အနာယတနေ ကုသလေန၊ အတ္ထေ အာယတနေ ကာရဏေ အကုသလေန ဝါတိ အတ္ထော. အတ္ထစရိယာတိ ဝုဍ္ဎိကိရိယာ. သုခါဝဟာတိ ဧဝရူပေန အနတ္ထကုသလေန ကာယိကစေတသိကသုခသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ စရိယာ န သုခါဝဟာ၊ န သက္ကာ အာဝဟိတုန္တိ အတ္ထော. ကိံကာရဏာ? ဧကန္တေနေဝ ဟိ ဟာပေတိ အတ္ထံ ဒုမ္မေဓောတိ၊ ဗာလပုဂ္ဂလော ‘‘အတ္ထံ ကရိဿာမီ’’တိ အတ္ထံ ဟာပေတွာ အနတ္ထမေဝ ကရောတိ. ကပိ အာရာမိကော ယထာတိ ယထာ အာရာမေ နိယုတ္တော အာရာမရက္ခနကော မက္ကဋော ‘‘အတ္ထံ ကရိဿာမီ’’တိ အနတ္ထမေဝ ကရောတိ၊ ဧဝံ ယော ကောစိ အနတ္ထကုသလော၊ တေန န သက္ကာ အတ္ထစရိယံ အာဝဟိတုံ၊ သော ဧကံသေန အတ္ထံ ဟာပေတိယေဝါတိ. ဧဝံ သော ပဏ္ဍိတော ပုရိသော ဣမာယ ဂါထာယ ဝါနရဇေဋ္ဌကံ ဂရဟိတွာ အတ္တနော ပရိသံ အာဒါယ ဥယျာနာ နိက္ခမိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧသ ဂါမဒါရကော ဣဒါနေဝ အာရာမဒူသကော၊ ပုဗ္ဗေပိ အာရာမဒူသကောယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဝါနရဇေဋ္ဌကော အာရာမဒူသကဂါမဒါရကော အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတပုရိသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အာရာမဒူသကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၄၇] ၇. ဝါရုဏိဒူသကဇာတကဝဏ္ဏနာ

န ဝေ အနတ္ထကုသလေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဝါရုဏိဒူသကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ သဟာယော ဧကော ဝါရုဏိဝါဏိဇော တိခိဏံ ဝါရုဏိံ ယောဇေတွာ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိက္ကိဏန္တော မဟာဇနေ သန္နိပတိတေ ‘‘တာတ၊ တွံ မူလံ ဂဟေတွာ ဝါရုဏိံ ဒေဟီ’’တိ အန္တေဝါသိကံ အာဏာပေတွာ သယံ နှာယိတုံ အဂမာသိ. အန္တေဝါသိကော မဟာဇနဿ ဝါရုဏိံ ဒေန္တော မနုဿေ အန္တရန္တရာ လောဏသက္ခရာ အာဟရာပေတွာ ခါဒန္တေ ဒိသွာ ‘‘အယံ သုရာ အလောဏိကာ ဘဝိဿတိ၊ လောဏမေတ္ထ ပက္ခိပိဿာမီ’’တိ သုရာစာဋိယံ နာဠိမတ္တံ လောဏံ ပက္ခိပိတွာ တေသံ သုရံ အဒါသိ. တေ မုခံ ပူရေတွာ ပူရေတွာ ဆဍ္ဍေတွာ ‘‘ကိံ တေ ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘တုမှေ သုရံ ပိဝိတွာ လောဏံ အာဟရာပေန္တေ ဒိသွာ လောဏေန ယောဇေသိ’’န္တိ. ‘‘ဧဝရူပံ နာမ မနာပံ ဝါရုဏိံ နာသေသိ ဗာလာ’’တိ တံ ဂရဟိတွာ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ပက္ကန္တာ. ဝါရုဏိဝါဏိဇော အာဂန္တွာ ဧကမ္ပိ အဒိသွာ ‘‘ဝါရုဏိပါယကာ ကဟံ ဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ၊ သော တမတ္ထံ အာရောစေသိ. အထ နံ အာစရိယော ‘‘ဗာလ၊ ဧဝရူပါ နာမ တေ သုရာ နာသိတာ’’တိ ဂရဟိတွာ ဣမံ ကာရဏံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရောစေသိ. အနာထပိဏ္ဍိကော ‘‘အတ္ထိဒါနိ မေ ဣဒံ ကထာပါဘတ’’န္တိ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘န ဧသ၊ ဂဟပတိ၊ ဣဒါနေဝ ဝါရုဏိဒူသကော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝါရုဏိဒူသကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိယံ သေဋ္ဌိ အဟောသိ. တံ ဥပနိဿာယ ဧကော ဝါရုဏိဝါဏိဇော ဇီဝတိ. သော တိခိဏံ သုရံ ယောဇေတွာ ‘‘ဣမံ ဝိက္ကိဏာဟီ’’တိ အန္တေဝါသိကံ ဝတွာ နှာယိတုံ ဂတော. အန္တေဝါသိကော တသ္မိံ ဂတမတ္တေယေဝ သုရာယ လောဏံ ပက္ခိပိတွာ ဣမိနာဝ နယေန သုရံ ဝိနာသေသိ. အထဿ အာစရိယော အာဂန္တွာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ သေဋ္ဌိဿ အာရောစေသိ. သေဋ္ဌိ ‘‘အနတ္ထကုသလာ နာမ ဗာလာ ‘အတ္ထံ ကရိဿာမာ’တိ အနတ္ထမေဝ ကရောန္တီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၇. ‘‘န ဝေ အနတ္ထကုသလေန၊ အတ္ထစရိယာ သုခါဝဟာ၊

ဟာပေတိ အတ္ထံ ဒုမ္မေဓော၊ ကောဏ္ဍညော ဝါရုဏိံ ယထာ’’တိ.

တတ္ထ ကောဏ္ဍညော ဝါရုဏိံ ယထာတိ ယထာ အယံ ကောဏ္ဍညနာမကော အန္တေဝါသိကော ‘‘အတ္ထံ ကရိဿာမီ’’တိ လောဏံ ပက္ခိပိတွာ ဝါရုဏိံ ဟာပေသိ ပရိဟာပေသိ ဝိနာသေသိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗောပိ အနတ္ထကုသလော အတ္ထံ ဟာပေတီတိ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န ဧသ ဂဟပတိ ဣဒါနေဝ ဝါရုဏိဒူသကော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝါရုဏိဒူသကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဝါရုဏိဒူသကော ဣဒါနိပိ ဝါရုဏိဒူသကောဝ အဟောသိ၊ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝါရုဏိဒူသကဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၄၈] ၈. ဝေဒဗ္ဗဇာတကဝဏ္ဏနာ

အနုပါယေန ယော အတ္ထန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘န တွံ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ ဒုဗ္ဗစော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒုဗ္ဗစောယေဝ၊ တေနေဝ စ ကာရဏေန ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ အကတွာ တိဏှေန အသိနာ ဒွိဓာ ကတွာ ဆိန္နော ဟုတွာ မဂ္ဂေ နိပတိတ္ထ၊ တဉ္စ ဧကကံ နိဿာယ ပုရိသသဟဿံ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တ’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ဝေဒဗ္ဗံ နာမ မန္တံ ဇာနာတိ. သော ကိရ မန္တော အနဂ္ဃေါ မဟာရဟော၊ နက္ခတ္တယောဂေ လဒ္ဓေ တံ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ အာကာသေ ဥလ္လောကိတေ အာကာသတော သတ္တရတနဝဿံ ဝဿတိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာတိ. အထေကဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော ဗောဓိသတ္တံ အာဒါယ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အတ္တနော ဂါမာ နိက္ခမိတွာ စေတရဋ္ဌံ အဂမာသိ၊ အန္တရာမဂ္ဂေ စ ဧကသ္မိံ အရညဋ္ဌာနေ ပဉ္စသတာ ပေသနကစောရာ နာမ ပန္ထဃာတံ ကရောန္တိ. တေ ဗောဓိသတ္တဉ္စ ဝေဒဗ္ဗဗြာဟ္မဏဉ္စ ဂဏှိံသု. ကသ္မာ ပနေတေ ‘‘ပေသနကစောရာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ? တေ ကိရ ဒွေ ဇနေ ဂဟေတွာ ဧကံ ဓနာဟရဏတ္ထာယ ပေသေန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ပေသနကစောရာ’’တွေဝ ဝုစ္စန္တိ. တေပိ စ ပိတာပုတ္တေ ဂဟေတွာ ပိတရံ ‘‘တွံ အမှာကံ ဓနံ အာဟရိတွာ ပုတ္တံ ဂဟေတွာ ယာဟီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧတေနုပါယေန မာတုဓီတရော ဂဟေတွာ မာတရံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ၊ ဇေဋ္ဌကနိဋ္ဌေ ဂဟေတွာ ဇေဋ္ဌဘာတိကံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ၊ အာစရိယန္တေဝါသိကေ ဂဟေတွာ အန္တေဝါသိကံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. တေ တသ္မိံ ကာလေ ဝေဒဗ္ဗဗြာဟ္မဏံ ဂဟေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေသုံ.

ဗောဓိသတ္တော အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘အဟံ ဧကာဟဒွီဟစ္စယေန အာဂမိဿာမိ၊ တုမှေ မာ ဘာယိတ္ထ၊ အပိစ ခေါ ပန မမ ဝစနံ ကရောထ၊ အဇ္ဇ ဓနဝဿာပနကနက္ခတ္တယောဂေါ ဘဝိဿတိ၊ မာ ခေါ တုမှေ ဒုက္ခံ အသဟန္တာ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ဓနံ ဝဿာပယိတ္ထ. သစေ ဝဿာပေဿထ၊ တုမှေ စ ဝိနာသံ ပါပုဏိဿထ၊ ဣမေ စ ပဉ္စသတာ စောရာ’’တိ ဧဝံ အာစရိယံ ဩဝဒိတွာ ဓနတ္ထာယ အဂမာသိ. စောရာပိ သူရိယေ အတ္ထင်္ဂတေ ဗြာဟ္မဏံ ဗန္ဓိတွာ နိပဇ္ဇာပေသုံ. တင်္ခဏညေဝ ပါစီနလောကဓာတုတော ပရိပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလံ ဥဋ္ဌဟိ. ဗြာဟ္မဏော နက္ခတ္တံ ဩလောကေန္တော ‘‘ဓနဝဿာပနကနက္ခတ္တယောဂေါ လဒ္ဓေါ၊ ကိံ မေ ဒုက္ခေန အနုဘူတေန၊ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ရတနဝဿံ ဝဿာပေတွာ စောရာနံ ဓနံ ဒတွာ ယထာသုခံ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ စောရေ အာမန္တေသိ ‘‘ဘောန္တော စောရာ၊ တုမှေ မံ ကိမတ္ထာယ ဂဏှထာ’’တိ? ‘‘ဓနတ္ထာယ၊ အယျာ’’တိ. ‘‘သစေ ဝေါ၊ ဓနေန အတ္ထော၊ ခိပ္ပံ မံ ဗန္ဓနာ မောစေတွာ သီသံ နှာပေတွာ အဟတဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပာပေတွာ ပုပ္ဖါနိ ပိလန္ဓာပေတွာ ဌပေထာ’’တိ. ‘‘စောရာ တဿ ကထံ သုတွာ တထာ အကံသု’’.

ဗြာဟ္မဏော နက္ခတ္တယောဂံ ဉတွာ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ အာကာသံ ဥလ္လောကေသိ၊ တာဝဒေဝ အာကာသတော ရတနာနိ ပတိံသု. စောရာ တံ ဓနံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဥတ္တရာသင်္ဂေသု ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ ပါယိံသု. ဗြာဟ္မဏောပိ တေသံ ပစ္ဆတောဝ အဂမာသိ. အထ တေ စောရေ အညေ ပဉ္စသတာ စောရာ ဂဏှိံသု. ‘‘ကိမတ္ထံ အမှေ ဂဏှထာ’’တိ စ ဝုတ္တာ ‘‘ဓနတ္ထာယာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ယဒိ ဝေါ ဓနေန အတ္ထော၊ ဧတံ ဗြာဟ္မဏံ ဂဏှထ၊ ဧသော အာကာသံ ဥလ္လောကေတွာ ဓနံ ဝဿာပေသိ၊ အမှာကမ္ပေတံ ဧတေနေဝ ဒိန္န’’န္တိ. စောရာ စောရေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘အမှာကမ္ပိ ဓနံ ဒေဟီ’’တိ ဗြာဟ္မဏံ ဂဏှိံသု. ဗြာဟ္မဏော ‘‘အဟံ တုမှာကံ ဓနံ ဒဒေယျံ၊ ဓနဝဿာပနကနက္ခတ္တယောဂေါ ပန ဣတော သံဝစ္ဆရမတ္ထကေ ဘဝိဿတိ. ယဒိ ဝေါ ဓနေနတ္ထော၊ အဓိဝါသေထ၊ တဒါ ဓနဝဿံ ဝဿာပေဿာမီ’’တိ အာဟ. စောရာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘အမ္ဘော၊ ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏ၊ အညေသံ ဣဒါနေဝ ဓနံ ဝဿာပေတွာ အမှေ အညံ သံဝစ္ဆရံ အဓိဝါသာပေသီ’’တိ တိဏှေန အသိနာ ဗြာဟ္မဏံ ဒွိဓာ ဆိန္ဒိတွာ မဂ္ဂေ ဆဍ္ဍေတွာ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတွာ တေဟိ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတွာ တေ သဗ္ဗေပိ မာရေတွာ ဓနံ အာဒါယ ပုန ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဟုတွာ အညမညံ ယုဇ္ဈိတွာ အဍ္ဎတေယျာနိ ပုရိသသတာနိ ဃာတေတွာ ဧတေန ဥပါယေန ယာဝ ဒွေ ဇနာ အဝသိဋ္ဌာ အဟေသုံ၊ တာဝ အညမညံ ဃာတယိံသု. ဧဝံ တံ ပုရိသသဟဿံ ဝိနာသံ ပတ္တံ.

တေ ပန ဒွေ ဇနာ ဥပါယေန တံ ဓနံ အာဟရိတွာ ဧကသ္မိံ ဂါမသမီပေ ဂဟနဋ္ဌာနေ ဓနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဧကော ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ရက္ခန္တော နိသီဒိ၊ ဧကော တဏ္ဍုလေ ဂဟေတွာ ဘတ္တံ ပစာပေတုံ ဂါမံ ပါဝိသိ. လောဘော စ နာမေသ ဝိနာသမူလမေဝါတိ ဓနသန္တိကေ နိသိန္နော စိန္တေသိ ‘‘တသ္မိံ အာဂတေ ဣဒံ ဓနံ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဘဝိဿန္တိ၊ ယံနူနာဟံ တံ အာဂတမတ္တမေဝ ခဂ္ဂေန ပဟရိတွာ ဃာတေယျ’’န္တိ. သော ခဂ္ဂံ သန္နယှိတွာ တဿ အာဂမနံ ဩလောကေန္တော နိသီဒိ. ဣတရောပိ စိန္တေသိ ‘‘တံ ဓနံ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဘဝိဿန္တိ၊ ယံနူနာဟံ ဘတ္တေ ဝိသံ ပက္ခိပိတွာ တံ ပုရိသံ ဘောဇေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ဧကကောဝ ဓနံ ဂဏှေယျ’’န္တိ. သော နိဋ္ဌိတေ ဘတ္တေ သယံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေသကေ ဝိသံ ပက္ခိပိတွာ တံ အာဒါယ တတ္ထ အဂမာသိ. တံ ဘတ္တံ ဩတာရေတွာ ဌိတမတ္တမေဝ ဣတရော ခဂ္ဂေန ဒွိဓာ ဆိန္ဒိတွာ တံ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေတွာ တဉ္စ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ သယမ္ပိ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ. ဧဝဉ္စ တံ ဓနံ နိဿာယ သဗ္ဗေဝ ဝိနာသံ ပါပုဏိံသု.

ဗောဓိသတ္တောပိ ခေါ ဧကာဟဒွီဟစ္စယေန ဓနံ အာဒါယ အာဂတော တသ္မိံ ဌာနေ အာစရိယံ အဒိသွာ ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ပန ဓနံ ဒိသွာ ‘‘အာစရိယေန မမ ဝစနံ အကတွာ ဓနံ ဝဿာပိတံ ဘဝိဿတိ၊ သဗ္ဗေဟိ ဝိနာသံ ပတ္တေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ မဟာမဂ္ဂေန ပါယာသိ. ဂစ္ဆန္တော အာစရိယံ မဟာမဂ္ဂေ ဒွိဓာ ဆိန္နံ ဒိသွာ ‘‘မမ ဝစနံ အကတွာ မတော’’တိ ဒါရူနိ ဥဒ္ဓရိတွာ စိတကံ ကတွာ အာစရိယံ ဈာပေတွာ ဝနပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တေ ပဉ္စသတေ၊ ပုရတော အဍ္ဎတေယျသတေတိ အနုက္ကမေန အဝသာနေ ဒွေ ဇနေ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တေ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမံ ဒွီဟိ ဦနံ ပုရိသသဟဿံ ဝိနာသံ ပတ္တံ၊ အညေဟိ ဒွီဟိ စောရေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တေပိ သန္ထမ္ဘိတုံ န သက္ခိဿန္တိ၊ ကဟံ နု ခေါ တေ ဂတာ’’တိ ဂစ္ဆန္တော တေသံ ဓနံ အာဒါယ ဂဟနဋ္ဌာနံ ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂံ ဒိသွာ ဂစ္ဆန္တော ဘဏ္ဍိကဗဒ္ဓဿ ဓနဿ ရာသိံ ဒိသွာ ဧကံ ဘတ္တပါတိံ အဝတ္ထရိတွာ မတံ အဒ္ဒသ. တတော ‘‘ဣဒံ နာမ တေဟိ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ သဗ္ဗံ ဉတွာ ‘‘ကဟံ နု ခေါ သော ပုရိသော’’တိ ဝိစိနန္တော တမ္ပိ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ အပဝိဒ္ဓံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ အာစရိယော မမ ဝစနံ အကတွာ အတ္တနော ဒုဗ္ဗစဘာဝေန အတ္တနာပိ ဝိနာသံ ပတ္တော၊ အပရမ္ပိ တေန ပုရိသသဟဿံ ဝိနာသိတံ၊ အနုပါယေန ဝတ အကာရဏေန အတ္တနော ဝုဍ္ဎိံ ပတ္ထယမာနာ အမှာကံ အာစရိယော ဝိယ မဟာဝိနာသမေဝ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၈. ‘‘အနုပါယေန ယော အတ္ထံ၊ ဣစ္ဆတိ သော ဝိဟညတိ၊

စေတာ ဟနိံသု ဝေဒဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗေ တေ ဗျသနမဇ္ဈဂူ’’တိ.

တတ္ထ သော ဝိဟညတီတိ သော အနုပါယေန ‘‘အတ္တနော အတ္ထံ ဝုဍ္ဎိံ သုခံ ဣစ္ဆာမီ’’တိ အကာလေ ဝါယာမံ ကရောန္တော ပုဂ္ဂလော ဝိဟညတိ ကိလမတိ မဟာဝိနာသံ ပါပုဏာတိ. စေတာတိ စေတရဋ္ဌဝါသိနော စောရာ. ဟနိံသု ဝေဒဗ္ဗန္တိ ဝေဒဗ္ဗမန္တဝသေန ‘‘ဝေဒဗ္ဗော’’တိ လဒ္ဓနာမံ ဗြာဟ္မဏံ ဟနိံသု. သဗ္ဗေ တေ ဗျသနမဇ္ဈဂူတိ တေပိ စ အနဝသေသာ အညမညံ ဃာတယမာနာ ဗျသနံ အဓိဂစ္ဆိံသု ပဋိလဘိံသူတိ.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ယထာ အမှာကံ အာစရိယော အနုပါယေန အဋ္ဌာနေ ပရက္ကမံ ကရောန္တော ဓနံ ဝဿာပေတွာ အတ္တနာပိ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော၊ အညေသဉ္စ ဝိနာသပစ္စယော ဇာတော၊ ဧဝမေဝ ယော အညောပိ အနုပါယေန အတ္တနော အတ္ထံ ဣစ္ဆန္တော ဝါယာမံ ကရိဿတိ၊ သဗ္ဗော သော အတ္တနာ စ ဝိနဿိဿတိ၊ ပရေသဉ္စ ဝိနာသပစ္စယော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝနံ ဥန္နာဒေန္တော ဒေဝတာသု သာဓုကာရံ ဒဒမာနာသု ဣမာယ ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တံ ဓနံ ဥပါယေန အတ္တနော ဂေဟံ အာဟရိတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ သဂ္ဂပထံ ပူရယမာနော အဂမာသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န တွံ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ ဒုဗ္ဗစော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒုဗ္ဗစောဝ၊ ဒုဗ္ဗစတ္တာ ပန မဟာဝိနာသံ ပတ္တော’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဝေဒဗ္ဗဗြာဟ္မဏော ဒုဗ္ဗစဘိက္ခု အဟောသိ၊ အန္တေဝါသိကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝေဒဗ္ဗဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၄၉] ၉. နက္ခတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

နက္ခတ္တံ ပတိမာနေန္တန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ အာဇီဝကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယံ ကိရေကံ ကုလဓီတရံ ဇနပဒေ ဧကော ကုလပုတ္တော အတ္တနော ပုတ္တဿ ဝါရေတွာ ‘‘အသုကဒိဝသေ နာမ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဒိဝသံ ဌပေတွာ တသ္မိံ ဒိဝသေ သမ္ပတ္တေ အတ္တနော ကုလူပကံ အာဇီဝကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇ မယံ ဧကံ မင်္ဂလံ ကရိဿာမ၊ သောဘနံ နု ခေါ နက္ခတ္တ’’န္တိ. သော ‘‘အယံ မံ ပဌမံ အပုစ္ဆိတွာဝ ဒိဝသံ ဌပေတွာ ဣဒါနိ ပဋိပုစ္ဆတိ၊ ဟောတု၊ သိက္ခာပေဿာမိ န’’န္တိ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘အဇ္ဇ အသောဘနံ နက္ခတ္တံ၊ မာ အဇ္ဇ မင်္ဂလံ ကရိတ္ထ၊ သစေ ကရိဿထ၊ မဟာဝိနာသော ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ. တသ္မိံ ကုလေ မနုဿာ တဿ သဒ္ဒဟိတွာ တံ ဒိဝသံ န ဂစ္ဆိံသု. နဂရဝါသိနော သဗ္ဗံ မင်္ဂလကိရိယံ ကတွာ တေသံ အနာဂမနံ ဒိသွာ ‘‘တေဟိ အဇ္ဇ ဒိဝသော ဌပိတော၊ နော စ ခေါ အာဂတာ၊ အမှာကမ္ပိ ဗဟု ဝယကမ္မံ ကတံ၊ ကိံ နော တေဟိ၊ အမှာကံ ဓီတရံ အညဿ ဒဿာမာ’’တိ ယထာကတေနေဝ မင်္ဂလေန ဓီတရံ အညဿ ကုလဿ အဒံသု.

ဣတရေ ပုနဒိဝသေ အာဂန္တွာ ‘‘ဒေထ နော ဒါရိက’’န္တိ အာဟံသု. အထ နေ သာဝတ္ထိဝါသိနော ‘‘ဇနပဒဝါသိနော နာမ တုမှေ ဂဟပတိကာ ပါပမနုဿာ ဒိဝသံ ဌပေတွာ အဝညာယ န အာဂတာ၊ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပဋိဂစ္ဆထ၊ အမှေဟိ အညေသံ ဒါရိကာ ဒိန္နာ’’တိ ပရိဘာသိံသု. တေ တေဟိ သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကတွာ ဒါရိကံ အလဘိတွာ ယထာဂတမဂ္ဂေနေဝ ဂတာ. တေနပိ အာဇီဝကေန တေသံ မနုဿာနံ မင်္ဂလန္တရာယဿ ကတဘာဝေါ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ပါကဋော ဇာတော. တေ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာ ‘‘အာဝုသော၊ အာဇီဝကေန ကုလဿ မင်္ဂလန္တရာယော ကတော’’တိ ကထယမာနာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ကထယိံသု. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ အာဇီဝကော တဿ ကုလဿ မင်္ဂလန္တရာယံ ကရောတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဧသ တေသံ ကုဇ္ဈိတွာ မင်္ဂလန္တရာယံ အကာသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ နဂရဝါသိနော ဇနပဒဝါသီနံ ဓီတရံ ဝါရေတွာ ဒိဝသံ ဌပေတွာ အတ္တနော ကုလူပကံ အာဇီဝကံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇ အမှာကံ ဧကာ မင်္ဂလကိရိယာ၊ သောဘနံ နု ခေါ နက္ခတ္တ’’န္တိ. သော ‘‘ဣမေ အတ္တနော ရုစိယာ ဒိဝသံ ဌပေတွာ ဣဒါနိ မံ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘အဇ္ဇ နေသံ မင်္ဂလန္တရာယံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အဇ္ဇ အသောဘနံ နက္ခတ္တံ၊ သစေ ကရောထ၊ မဟာဝိနာသံ ပါပုဏိဿထာ’’တိ အာဟ. တေ တဿ သဒ္ဒဟိတွာ န ဂမိံသု. ဇနပဒဝါသိနော တေသံ အနာဂမနံ ဉတွာ ‘‘တေ အဇ္ဇ ဒိဝသံ ဌပေတွာပိ န အာဂတာ၊ ကိံ နော တေဟိ၊ အညေသံ ဓီတရံ ဒဿာမာ’’တိ အညေသံ ဓီတရံ အဒံသု. နဂရဝါသိနော ပုနဒိဝသေ အာဂန္တွာ ဒါရိကံ ယာစိံသု. ဇနပဒဝါသိနော ‘‘တုမှေ နဂရဝါသိနော နာမ ဆိန္နဟိရိကာ ဂဟပတိကာ၊ ဒိဝသံ ဌပေတွာ ဒါရိကံ န ဂဏှိတ္ထ၊ မယံ တုမှာကံ အနာဂမနဘာဝေန အညေသံ အဒမှာ’’တိ. မယံ အာဇီဝကံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ‘‘‘နက္ခတ္တံ န သောဘန’န္တိ နာဂတာ၊ ဒေထ နော ဒါရိက’’န္တိ. ‘‘အမှေဟိ တုမှာကံ အနာဂမနဘာဝေန အညေသံ ဒိန္နာ၊ ဣဒါနိ ဒိန္နဒါရိကံ ကထံ ပုန အာနေဿာမာ’’တိ.

ဧဝံ တေသု အညမညံ ကလဟံ ကရောန္တေသု ဧကော နဂရဝါသီ ပဏ္ဍိတပုရိသော ဧကေန ကမ္မေန ဇနပဒံ ဂတော တေသံ နဂရဝါသီနံ ‘‘မယံ အာဇီဝကံ ပုစ္ဆိတွာ နက္ခတ္တဿ အသောဘနဘာဝေန နာဂတာ’’တိ ကထေန္တာနံ သုတွာ ‘‘နက္ခတ္တေန ကော အတ္ထော၊ နနု ဒါရိကာယ လဒ္ဓဘာဝေါဝ နက္ခတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၉. ‘‘နက္ခတ္တံ ပတိမာနေန္တံ၊ အတ္ထော ဗာလံ ဥပစ္စဂါ၊

အတ္ထော အတ္ထဿ နက္ခတ္တံ၊ ကိံ ကရိဿန္တိ တာရကာ’’တိ.

တတ္ထ ပတိမာနေန္တန္တိ ဩလောကေန္တံ၊ ‘‘ဣဒါနိ နက္ခတ္တံ ဘဝိဿတိ၊ ဣဒါနိ နက္ခတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဂမယမာနံ. အတ္ထော ဗာလံ ဥပစ္စဂါတိ ဧတံ နဂရဝါသိကံ ဗာလံ ဒါရိကာပဋိလာဘသင်္ခါတော အတ္ထော အတိက္ကန္တော. အတ္ထော အတ္ထဿ နက္ခတ္တန္တိ ယံ အတ္ထံ ပရိယေသန္တော စရတိ၊ သော ပဋိလဒ္ဓေါ အတ္ထောဝ အတ္ထဿ နက္ခတ္တံ နာမ. ကိံ ကရိဿန္တိ တာရကာတိ ဣတရေ ပန အာကာသေ တာရကာ ကိံ ကရိဿန္တိ၊ ကတရံ အတ္ထံ သာဓေဿန္တီတိ အတ္ထော. နဂရဝါသိနော ကလဟံ ကတွာ ဒါရိကံ အလဘိတွာဝ အဂမံသု.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧသ အာဇီဝကော ဣဒါနေဝ ကုလဿ မင်္ဂလန္တရာယံ ကရောတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အကာသိယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အာဇီဝကော ဧတရဟိ အာဇီဝကောဝ အဟောသိ၊ တာနိပိ ကုလာနိ ဧတရဟိ ကုလာနိယေဝ၊ ဂါထံ ဝတွာ ဌိတော ပဏ္ဍိတပုရိသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

နက္ခတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၅၀] ၁၀. ဒုမ္မေဓဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဒုမ္မေဓာနန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော လောကတ္ထစရိယံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာ ဒွါဒသကနိပါတေ မဟာကဏှဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၂.၆၁ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တကုမာရော’’တိ နာမံ အကံသု. သော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဟုတွာ တက္ကသိလာယံ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂန္တွာ အဋ္ဌာရသန္နံ ဝိဇ္ဇဋ္ဌာနာနံ နိပ္ဖတ္တိံ ပါပုဏိ၊ အထဿ ပိတာ ဩပရဇ္ဇံ အဒါသိ. တသ္မိံ သမယေ ဗာရာဏသိဝါသိနော ဒေဝတာမင်္ဂလိကာ ဟောန္တိ၊ ဒေဝတာ နမဿန္တိ၊ ဗဟူ အဇေဠကကုက္ကုဋဘူကရာဒယော ဝဓိတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ ပုပ္ဖဂန္ဓေဟိ စေဝ မံသလောဟိတေဟိ စ ဗလိကမ္မံ ကရောန္တိ. ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘ဣဒါနိ သတ္တာ ဒေဝတာမင်္ဂလိကာ၊ ဗဟုံ ပါဏဝဓံ ကရောန္တိ၊ မဟာဇနော ယေဘုယျေန အဓမ္မသ္မိံယေဝ နိဝိဋ္ဌော၊ အဟံ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇံ လဘိတွာ ဧကမ္ပိ အကိလမေတွာ ဥပါယေနေဝ ပါဏဝဓံ ကာတုံ န ဒဿာမီ’’တိ. သော ဧကဒိဝသံ ရထံ အဘိရုယှ နဂရာ နိက္ခန္တော အဒ္ဒသ ဧကသ္မိံ မဟန္တေ ဝဋရုက္ခေ မဟာဇနံ သန္နိပတိတံ၊ တသ္မိံ ရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာယ သန္တိကေ ပုတ္တဓီတုယသဓနာဒီသု ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ ပတ္ထေန္တံ. သော တံ ဒိသွာ ရထာ ဩရုယှ တံ ရုက္ခံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ဥဒကေန အဘိသေကံ ကတွာ ရုက္ခံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒေဝတာမင်္ဂလိကော ဝိယ ဟုတွာ ဒေဝတံ နမဿိတွာ ရထံ အဘိရုယှ နဂရံ ပါဝိသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဣမိနာဝ နိယာမေန အန္တရန္တရေ တတ္ထ ဂန္တွာ ဒေဝတာမင်္ဂလိကော ဝိယ ပူဇံ ကရောတိ.

သော အပရေန သမယေန ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ စတဿော အဂတိယော ဝဇ္ဇေတွာ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေန္တော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော စိန္တေသိ ‘‘မယှံ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော၊ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတောမှိ. ယံ ပနာဟံ ပုဗ္ဗေ ဧကံ အတ္ထံ စိန္တယိံ၊ ဣဒါနိ တံ မတ္ထကံ ပါပေဿာမီ’’တိ အမစ္စေ စ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာဒယော စ သန္နိပါတာပေတွာ အာမန္တေသိ ‘‘ဇာနာထ ဘော မယာ ကေန ကာရဏေန ရဇ္ဇံ ပတ္တ’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘အပိ ဝေါဟံ အသုကံ နာမ ဝဋရုက္ခံ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ နမဿမာနော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ. ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. တဒါဟံ ပတ္ထနံ အကာသိံ ‘‘သစေ ရဇ္ဇံ ပါပုဏိဿာမိ၊ ဗလိကမ္မံ တေ ကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘တဿာ မေ ဒေဝတာယ အာနုဘာဝေန ဣဒံ ရဇ္ဇံ လဒ္ဓံ၊ ဣဒါနိဿာ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမိ၊ တုမှေ ပပဉ္စံ အကတွာ ခိပ္ပံ ဒေဝတာယ ဗလိကမ္မံ သဇ္ဇေထာ’’တိ. ‘‘ကိံ ကိံ ဂဏှာမ၊ ဒေဝါ’’တိ? ဘော အဟံ ဒေဝတာယ အာယာစမာနော ‘‘ယေ မယှံ ရဇ္ဇေ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပဉ္စ ဒုဿီလကမ္မာနိ ဒသ အကုသလကမ္မပထေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ၊ တေ ဃာတေတွာ အန္တဝဋ္ဋိမံသလောဟိတာဒီဟိ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ အာယာစိံ. တသ္မာ တုမှေ ဧဝံ ဘေရိံ စရာပေထ ‘‘အမှာကံ ရာဇာ ဥပရာဇကာလေယေဝ ဧဝံ အာယာစိ ‘သစာဟံ ရဇ္ဇံ ပါပုဏိဿာမိ၊ ယေ မေ ရဇ္ဇေ ဒုဿီလာ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေ ဃာတေတွာ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’တိ၊ သော ဣဒါနိ ပဉ္စဝိဓံ ဒုဿီလကမ္မံ ဒသဝိဓံ အကုသလကမ္မပထံ သမာဒါယ ဝတ္တမာနာနံ ဒုဿီလာနံ သဟဿံ ဃာတေတွာ တေသံ ဟဒယမံသာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ဒေဝတာယ ဗလိကမ္မံ ကာတုကာမော၊ ဧဝံ နဂရဝါသိနော ဇာနန္တူ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ‘‘ယေဒါနိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဒုဿီလကမ္မေ ဝတ္တိဿန္တိ၊ တေသံ သဟဿံ ဃာတေတွာ ယညံ ယဇိတွာ အာယာစနတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ ဧတမတ္ထံ ပကာသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၅၀. ‘‘ဒုမ္မေဓာနံ သဟဿေန၊ ယညော မေ ဥပယာစိတော၊

ဣဒါနိ ခေါဟံ ယဇိဿာမိ၊ ဗဟု အဓမ္မိကော ဇနော’’တိ.

တတ္ထ ဒုမ္မေဓာနံ သဟဿေနာတိ ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဇာနနဘာဝေန၊ ဒသသု ဝါ ပန အကုသလကမ္မပထေသု သမာဒါယ ဝတ္တနဘာဝေန ဒုဋ္ဌာ မေဓာ ဧတေသန္တိ ဒုမ္မေဓာ၊ တေသံ ဒုမ္မေဓာနံ နိပ္ပညာနံ ဗာလပုဂ္ဂလာနံ ဂဏိတွာ ဂဟိတေန သဟဿေန. ယညော မေ ဥပယာစိတောတိ မယာ ဒေဝတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဧဝံ ယဇိဿာမီ’’တိ ယညော ယာစိတော. ဣဒါနိ ခေါဟံ ယဇိဿာမီတိ သော အဟံ ဣမိနာ အာယာစနေန ရဇ္ဇဿ ပဋိလဒ္ဓတ္တာ ဣဒါနိ ယဇိဿာမိ. ကိံကာရဏာ? ဣဒါနိ ဟိ ဗဟု အဓမ္မိကော ဇနော၊ တသ္မာ ဣဒါနေဝ နံ ဂဟေတွာ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီတိ.

အမစ္စာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ ဒွါဒသယောဇနိကေ ဗာရာဏသိနဂရေ ဘေရိံ စရာပေသုံ. ဘေရိယာ အာဏံ သုတွာ ဧကမ္ပိ ဒုဿီလကမ္မံ သမာဒါယ ဌိတော ဧကပုရိသောပိ နာဟောသိ. ဣတိ ယာဝ ဗောဓိသတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ၊ တာဝ ဧကပုဂ္ဂလောပိ ပဉ္စသု ဒသသု ဝါ ဒုဿီလကမ္မေသု ဧကမ္ပိ ကမ္မံ ကရောန္တော န ပညာယိတ္ထ. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဧကပုဂ္ဂလမ္ပိ အကိလမေန္တော သကလရဋ္ဌဝါသိနော သီလံ ရက္ခာပေတွာ သယမ္ပိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ အတ္တနော ပရိသံ အာဒါယ ဒေဝနဂရံ ပူရေန္တော အဂမာသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ဣဒါနေဝ လောကဿ အတ္ထံ စရတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ စရိယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟေသုံ၊ ဗာရာဏသိရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဒုမ္မေဓဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

အတ္ထကာမဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

လောသကတိဿကပေါတ၊ ဝေဠုကံ မကသမ္ပိ စ၊

ရောဟိဏီ အာရာမဒူသံ၊ ဝါရုဏီဒူသဝေဒဗ္ဗံ၊

နက္ခတ္တံ ဒုမ္မေဓံ ဒသာတိ.

ပဌမော ပဏ္ဏာသကော.