၄. ကုလာဝကဝဂ္ဂေါ

[၃၁] ၁. ကုလာဝကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကုလာဝကာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အပရိဿာဝေတွာ ပါနီယံ ပီတံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိတော ကိရ ဒွေ သဟာယကာ ဒဟရဘိက္ခူ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဖာသုကဋ္ဌာနေ ယထာဇ္ဈာသယံ ဝသိတွာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဿိဿာမာ’’တိ ပုန တတော နိက္ခမိတွာ ဇေတဝနာဘိမုခါ ပါယိံသု. ဧကဿ ဟတ္ထေ ပရိဿာဝနံ အတ္ထိ၊ ဧကဿ နတ္ထိ. ဒွေပိ ဧကတော ပါနီယံ ပရိဿာဝေတွာ ပိဝန္တိ. တေ ဧကဒိဝသံ ဝိဝါဒံ အကံသု. ပရိဿာဝနသာမိကော ဣတရဿ ပရိဿာဝနံ အဒတွာ သယမေဝ ပါနီယံ ပရိဿာဝေတွာ ပိဝိ၊ ဣတရော ပန ပရိဿာဝနံ အလဘိတွာ ပိပါသံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော အပရိဿာဝေတွာ ပါနီယံ ပိဝိ. တေ ဥဘောပိ အနုပုဗ္ဗေန ဇေတဝနံ ပတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကထေတွာ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘန္တေ၊ မယံ ကောသလဇနပဒေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဝသိတွာ တတော နိက္ခမိတွာ တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတာ’’တိ. ‘‘ကစ္စိ ပန ဝေါ သမဂ္ဂါ အာဂတတ္ထာ’’တိ? အပရိဿာဝနကော အာဟ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ အန္တရာမဂ္ဂေ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိဝါဒံ ကတွာ ပရိဿာဝနံ နာဒါသီ’’တိ. ဣတရောပိ အာဟ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ အပရိဿာဝေတွာဝ ဇာနံ သပါဏကံ ဥဒကံ ပိဝီ’’တိ. ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဇာနံ သပါဏကံ ဥဒကံ ပိဝီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အပရိဿာဝိတံ ဥဒကံ ပိဝိန္တိ. သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ ဒေဝနဂရေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တာ ယုဒ္ဓပရာဇိတာ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေန ပလာယန္တာ ‘ဣဿရိယံ နိဿာယ ပါဏဝဓံ န ကရိဿာမာ’တိ တာဝ မဟန္တံ ယသံ ပရိစ္စဇိတွာ သုပဏ္ဏပေါတကာနံ ဇီဝိတံ ဒတွာ ရထံ နိဝတ္တယိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ မဂဓရဋ္ဌေ ရာဇဂဟေ ဧကော မာဂဓရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော ယထာ ဧတရဟိ သက္ကော ပုရိမတ္တဘာဝေ မဂဓရဋ္ဌေ မစလဂါမကေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဧဝံ တသ္မိံယေဝ မစလဂါမကေ မဟာကုလဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စဿ ‘‘မဃကုမာရော’’တွေဝ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော ‘‘မဃမာဏဝေါ’’တိ ပညာယိတ္ထ. အထဿ မာတာပိတရော သမာနဇာတိကကုလတော ဒါရိကံ အာနယိံသု. သော ပုတ္တဓီတာဟိ ဝဍ္ဎမာနော ဒါနပတိ အဟောသိ၊ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခတိ. တသ္မိဉ္စ ဂါမေ တေတ္တိံသေဝ ကုလာနိ ဟောန္တိ၊ တေပိ တေတ္တိံသ ကုလာ မနုဿာ ဧကဒိဝသံ ဂါမမဇ္ဈေ ဌတွာ ဂါမကမ္မံ ကရောန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ဌိတဋ္ဌာနေ ပါဒေဟိ ပံသုံ ဝိယူဟိတွာ တံ ပဒေသံ ရမဏီယံ ကတွာ အဋ္ဌာသိ၊ အထညော ဧကော အာဂန္တွာ တသ္မိံ ဌာနေ ဌိတော. ဗောဓိသတ္တော အပရံ ဌာနံ ရမဏီယံ ကတွာ အဋ္ဌာသိ၊ တတြာပိ အညော ဌိတော. ဗောဓိသတ္တော အပရမ္ပိ အပရမ္ပီတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဌိတဋ္ဌာနံ ရမဏီယံ ကတွာ အပရေန သမယေန တသ္မိံ ဌာနေ မဏ္ဍပံ ကာရေသိ၊ မဏ္ဍပမ္ပိ အပနေတွာ သာလံ ကာရေသိ၊ တတ္ထ ဖလကာသနာနိ သန္ထရိတွာ ပါနီယစာဋိံ ဌပေသိ.

အပရေန သမယေန တေပိ တေတ္တိံသဇနာ ဗောဓိသတ္တေန သမာနစ္ဆန္ဒာ အဟေသုံ. တေ ဗောဓိသတ္တော ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပုညာနိ ကရောန္တော ဝိစရတိ. တေပိ တေနေဝ သဒ္ဓိံ ပုညာနိ ကရောန္တာ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ဝါသိဖရသုမုသလဟတ္ထာ စတုမဟာပထာဒီသု မုသလေန ပါသာဏေ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ ပဝဋ္ဋေန္တိ၊ ယာနာနံ အက္ခပဋိဃာတရုက္ခေ ဟရန္တိ၊ ဝိသမံ သမံ ကရောန္တိ၊ သေတုံ အတ္ထရန္တိ၊ ပေါက္ခရဏိယော ခဏန္တိ၊ သာလံ ကရောန္တိ၊ ဒါနာနိ ဒေန္တိ၊ သီလာနိ ရက္ခန္တိ. ဧဝံ ယေဘုယျေန သကလဂါမဝါသိနော ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ သီလာနိ ရက္ခိံသု.

အထ နေသံ ဂါမဘောဇကော စိန္တေသိ ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ဧတေသု သုရံ ပိဝန္တေသု ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကရောန္တေသု စာဋိကဟာပဏာဒိဝသေန စေဝ ဒဏ္ဍဗလိဝသေန စ ဓနံ လဘာမိ၊ ဣဒါနိ ပန မဃော မာဏဝေါ သီလံ ရက္ခာပေတိ၊ တေသံ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကာတုံ န ဒေတိ၊ ဣဒါနိ ပန တေ ပဉ္စ သီလာနိ န ရက္ခာပေဿာမီ’’တိ ကုဒ္ဓေါ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ ဗဟူ စောရာ ဂါမဃာတာဒီနိ ကရောန္တာ ဝိစရန္တီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ တေ အာနေဟီ’’တိ အာဟ. သော ဂန္တွာ သဗ္ဗေပိ တေ ဗန္ဓိတွာ အာနေတွာ ‘‘အာနီတာ၊ ဒေဝ၊ စောရာ’’တိ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တေသံ ကမ္မံ အသောဓေတွာဝ ‘‘ဟတ္ထိနာ နေ မဒ္ဒါပေထာ’’တိ အာဟ. တတော သဗ္ဗေပိ တေ ရာဇင်္ဂဏေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဟတ္ထိံ အာနယိံသု. ဗောဓိသတ္တော တေသံ ဩဝါဒံ အဒါသိ ‘‘တုမှေ သီလာနိ အာဝဇ္ဇေထ၊ ပေသုညကာရကေ စ ရညေ စ ဟတ္ထိမှိ စ အတ္တနော သရီရေ စ ဧကသဒိသမေဝ မေတ္တံ ဘာဝေထာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. အထ နေသံ မဒ္ဒနတ္ထာယ ဟတ္ထိံ ဥပနေသုံ. သော ဥပနီယမာနောပိ န ဥပဂစ္ဆတိ၊ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိတွာ ပလာယတိ. အညံ အညံ ဟတ္ထိံ အာနယိံသု၊ တေပိ တထေဝ ပလာယိံသု.

ရာဇာ ‘‘ဧတေသံ ဟတ္ထေ ကိဉ္စိ ဩသဓံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဝိစိနထာ’’တိ အာဟ. ဝိစိနန္တာ အဒိသွာ ‘‘နတ္ထိ၊ ဒေဝါ’’တိ အာဟံသု. တေန ဟိ ကိဉ္စိ မန္တံ ပရိဝတ္တေဿန္တိ၊ ပုစ္ဆထ နေ ‘‘အတ္ထိ ဝေါ ပရိဝတ္တနမန္တော’’တိ? ရာဇပုရိသာ ပုစ္ဆိံသု၊ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အတ္ထီ’’တိ အာဟ. ရာဇပုရိသာ ‘‘အတ္ထိ ကိရ၊ ဒေဝါ’’တိ အာရောစယိံသု၊ ရာဇာ သဗ္ဗေပိ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တုမှာကံ ဇာနနမန္တံ ကထေထာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော အဝေါစ ‘‘ဒေဝ၊ အညော အမှာကံ မန္တော နာမ နတ္ထိ၊ အမှေ ပန တေတ္တိံသမတ္တာ ဇနာ ပါဏံ န ဟနာမ၊ အဒိန္နံ နာဒိယာမ၊ မိစ္ဆာစာရံ န စရာမ၊ မုသာဝါဒံ န ဘဏာမ၊ မဇ္ဇံ န ပိဝါမ၊ မေတ္တံ ဘာဝေမ၊ ဒါနံ ဒေမ၊ မဂ္ဂံ သမံ ကရောမ၊ ပေါက္ခရဏိယော ခဏာမ၊ သာလံ ကရောမ၊ အယံ အမှာကံ မန္တော စ ပရိတ္တဉ္စ ဝုဍ္ဎိ စာ’’တိ. ရာဇာ တေသံ ပသန္နော ပေသုညကာရကဿ သဗ္ဗံ ဂေဟဝိဘဝံ တဉ္စ တေသံယေဝ ဒါသံ ကတွာ အဒါသိ၊ တံ ဟတ္ထိဉ္စ ဂါမဉ္စ တေသံယေဝ အဒါသိ.

တေ တတော ပဋ္ဌာယ ယထာရုစိယာ ပုညာနိ ကရောန္တာ ‘‘စတုမဟာပထေ မဟန္တံ သာလံ ကာရေဿာမာ’’တိ ဝဍ္ဎကိံ ပက္ကောသာပေတွာ သာလံ ပဋ္ဌပေသုံ. မာတုဂါမေသု ပန ဝိဂတစ္ဆန္ဒတာယ တဿာ သာလာယ မာတုဂါမာနံ ပတ္တိံ နာဒံသု. တေန စ သမယေန ဗောဓိသတ္တဿ ဂေဟေ သုဓမ္မာ၊ စိတ္တာ၊ နန္ဒာ၊ သုဇာတိ စတဿော ဣတ္ထိယော ဟောန္တိ. တာသု သုဓမ္မာ ဝဍ္ဎကိနာ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ‘‘ဘာတိက၊ ဣမိဿာ သာလာယ မံ ဇေဋ္ဌိကံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ လဉ္ဇံ အဒါသိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပဌမမေဝ ကဏ္ဏိကာရုက္ခံ သုက္ခာပေတွာ တစ္ဆေတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ ကဏ္ဏိကံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဝတ္ထေန ပလိဝေဌေတွာ ဌပေသိ. အထ သာလံ နိဋ္ဌာပေတွာ ကဏ္ဏိကာရောပနကာလေ ‘‘အဟော၊ အယျာ၊ ဧကံ န သရိမှာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ နာမ၊ ဘော’’တိ. ‘‘ကဏ္ဏိကာ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ‘‘ဟောတု အာဟရိဿာမာ’’တိ? ‘‘ဣဒါနိ ဆိန္နရုက္ခေန ကာတုံ န သက္ကာ၊ ပုဗ္ဗေယေဝ ဆိန္ဒိတွာ တစ္ဆေတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌပိတကဏ္ဏိကာ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘သစေ ကဿစိ ဂေဟေ နိဋ္ဌာပေတွာ ဌပိတာ ဝိက္ကာယိကကဏ္ဏိကာ အတ္ထိ၊ သာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ’’တိ. တေ ပရိယေသန္တာ သုဓမ္မာယ ဂေဟေ ဒိသွာ မူလေန န လဘိံသု. ‘‘သစေ မံ သာလာယ ပတ္တိကံ ကရောထ၊ ဒဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န မယံ မာတုဂါမာနံ ပတ္တိံ ဒမှာ’’တိ အာဟံသု.

အထ နေ ဝဍ္ဎကီ အာဟ ‘‘အယျာ၊ တုမှေ ကိံ ကထေထ၊ ဌပေတွာ ဗြဟ္မလောကံ အညံ မာတုဂါမရဟိတဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ၊ ဂဏှထ ကဏ္ဏိကံ၊ ဧဝံ သန္တေ အမှာကံ ကမ္မံ နိဋ္ဌံ ဂမိဿတီ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ကဏ္ဏိကံ ဂဟေတွာ သာလံ နိဋ္ဌာပေတွာ အာသနဖလကာနိ သန္ထရိတွာ ပါနီယစာဋိယော ဌပေတွာ ယာဂုဘတ္တံ နိဗန္ဓိံသု. သာလံ ပါကာရေန ပရိက္ခိပိတွာ ဒွါရံ ယောဇေတွာ အန္တောပါကာရေ ဝါလုကံ အာကိရိတွာ ဗဟိပါကာရေ တာလပန္တိယော ရောပေသုံ. စိတ္တာပိ တသ္မိံ ဌာနေ ဥယျာနံ ကာရေသိ၊ ‘‘ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂရုက္ခော အသုကော နာမ တသ္မိံ နတ္ထီ’’တိ နာဟောသိ. နန္ဒာပိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ပေါက္ခရဏိံ ကာရေသိ ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ ပဒုမေဟိ သဉ္ဆန္နံ ရမဏီယံ. သုဇာ န ကိဉ္စိ အကာသိ.

ဗောဓိသတ္တော မာတု ဥပဋ္ဌာနံ ပိတု ဥပဋ္ဌာနံ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိကကမ္မံ သစ္စဝါစံ အဖရုသဝါစံ အပိသုဏဝါစံ မစ္ဆေရဝိနယန္တိ ဣမာနိ သတ္တ ဝတပဒါနိ ပူရေတွာ –

‘‘မာတာပေတ္တိဘရံ ဇန္တုံ၊ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနံ၊

သဏှံ သခိလသမ္ဘာသံ၊ ပေသုဏေယျပ္ပဟာယိနံ.

‘‘မစ္ဆေရဝိနယေ ယုတ္တံ၊ သစ္စံ ကောဓာဘိဘုံ နရံ၊

တံ ဝေ ဒေဝါ တာဝတိံသာ၊ အာဟု သပ္ပုရိသော ဣတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၅၇) –

ဧဝံ ပသံသိယဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ တာဝတိံသဘဝနေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တေပိဿ သဟာယာ တတ္ထေဝ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တသ္မိံ ကာလေ တာဝတိံသဘဝနေ အသုရာ ပဋိဝသန္တိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘ကိံ နော သာဓာရဏေန ရဇ္ဇေနာ’’တိ အသုရေ ဒိဗ္ဗပါနံ ပါယေတွာ မတ္တေ သမာနေ ပါဒေသု ဂါဟာပေတွာ သိနေရုပဗ္ဗတပါဒေ ခိပါပေသိ. တေ အသုရဘဝနမေဝ သမ္ပာပုဏိံသု.

အသုရဘဝနံ နာမ သိနေရုဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ တာဝတိံသဒေဝလောကပ္ပမာဏမေဝ၊ တတ္ထ ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ဝိယ စိတ္တပါဋလိ နာမ ကပ္ပဋ္ဌိယရုက္ခော ဟောတိ. တေ စိတ္တပါဋလိယာ ပုပ္ဖိတာယ ဇာနန္တိ ‘‘နာယံ အမှာကံ ဒေဝလောကော၊ ဒေဝလောကသ္မိဉှိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ပုပ္ဖတီ’’တိ. အထ တေ ‘‘ဇရသက္ကော အမှေ မတ္တေ ကတွာ မဟာသမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ခိပိတွာ အမှာကံ ဒေဝနဂရံ ဂဏှိ၊ တေ မယံ တေန သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတွာ အမှာကံ ဒေဝနဂရမေဝ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ကိပိလ္လိကာ ဝိယ ထမ္ဘံ သိနေရုံ အနုသဉ္စရမာနာ ဥဋ္ဌဟိံသု. သက္ကော ‘‘အသုရာ ကိရ ဥဋ္ဌိတာ’’တိ သုတွာ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေယေဝ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ယုဇ္ဈမာနော တေဟိ ပရာဇိတော ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကေန ဝေဇယန္တရထေန ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒဿ မတ္ထကေန ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ. အထဿ ရထော သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေန ဝေဂေန ဂစ္ဆန္တော သိမ္ဗလိဝနံ ပက္ခန္တော၊ တဿ ဂမနမဂ္ဂေ သိမ္ဗလိဝနံ နဠဝနံ ဝိယ ဆိဇ္ဇိတွာ ဆိဇ္ဇိတွာ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ပတတိ. သုပဏ္ဏပေါတကာ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ပရိပတန္တာ မဟာဝိရဝံ ရဝိံသု. သက္ကော မာတလိံ ပုစ္ဆိ ‘‘သမ္မ မာတလိ၊ ကိံ သဒ္ဒေါ နာမေသ၊ အတိကာရုညရဝေါ ဝတ္တတီ’’တိ? ‘‘ဒေဝ၊ တုမှာကံ ရထဝေဂေန ဝိစုဏ္ဏိတေ သိမ္ဗလိဝနေ ပတန္တေ သုပဏ္ဏပေါတကာ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ ဧကဝိရဝံ ဝိရဝန္တီ’’တိ.

မဟာသတ္တော ‘‘သမ္မ မာတလိ၊ မာ အမှေ နိဿာယ ဧတေ ကိလမန္တု၊ န မယံ ဣဿရိယံ နိဿာယ ပါဏဝဓကမ္မံ ကရောမ၊ ဧတေသံ ပန အတ္ထာယ မယံ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ အသုရာနံ ဒဿာမ၊ နိဝတ္တယေတံ ရထ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၁. ‘‘ကုလာဝကာ မာတလိ သိမ္ဗလိသ္မိံ၊ ဤသာမုခေန ပရိဝဇ္ဇယဿု၊

ကာမံ စဇာမ အသုရေသု ပါဏံ၊ မာမေ ဒိဇာ ဝိကုလာဝါ အဟေသု’’န္တိ.

တတ္ထ ကုလာဝကာတိ သုပဏ္ဏပေါတကာ. မာတလီတိ သာရထိံ အာမန္တေသိ. သိမ္ဗလိသ္မိန္တိ ပဿ ဧတေ သိမ္ဗလိရုက္ခေ ဩလမ္ဗန္တာ ဌိတာတိ ဒဿေတိ. ဤသာမုခေန ပရိဝဇ္ဇယဿူတိ ဧတေ ဧတဿ ရထဿ ဤသာမုခေန ယထာ န ဟညန္တိ၊ ဧဝံ တေ ပရိဝဇ္ဇယဿု. ကာမံ စဇာမ အသုရေသု ပါဏန္တိ ယဒိ အမှေသု အသုရာနံ ပါဏံ စဇန္တေသု ဧတေသံ သောတ္ထိ ဟောတိ၊ ကာမံ စဇာမ ဧကံသေနေဝ မယံ အသုရေသု အမှာကံ ပါဏံ စဇာမ. မာမေ ဒိဇာ ဝိကုလာဝါ အဟေသုန္တိ ဣမေ ပန ဒိဇာ ဣမေ ဂရုဠပေါတကာ ဝိဒ္ဓသ္တဝိစုဏ္ဏိတကုလာဝကတာယ ဝိကုလာဝါ မာ အဟေသုံ၊ မာ အမှာကံ ဒုက္ခံ ဧတေသံ ဥပရိ ခိပ၊ နိဝတ္တယ နိဝတ္တယ ရထန္တိ. မာတလိသင်္ဂါဟကော တဿ ဝစနံ သုတွာ ရထံ နိဝတ္တေတွာ အညေန မဂ္ဂေန ဒေဝလောကာဘိမုခံ အကာသိ. အသုရာ ပန တံ နိဝတ္တယမာနမေဝ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ အညေဟိပိ စက္ကဝါဠေဟိ သက္ကာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဗလံ လဘိတွာ ရထော နိဝတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ မရဏဘယဘီတာ ပလာယိတွာ အသုရဘဝနမေဝ ပဝိသိံသု.

သက္ကောပိ ဒေဝနဂရံ ပဝိသိတွာ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝဂဏေန ပရိဝုတော နဂရမဇ္ဈေ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ယောဇနသဟဿုဗ္ဗေဓော ဝေဇယန္တပါသာဒေါ ဥဋ္ဌဟိ. ဝိဇယန္တေ ဥဋ္ဌိတတ္တာ ‘‘ဝေဇယန္တော’’ တွေဝ နာမံ အကံသု. အထ သက္ကော ပုန အသုရာနံ အနာဂမနတ္ထာယ ပဉ္စသု ဌာနေသု အာရက္ခံ ဌပေသိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘အန္တရာ ဒွိန္နံ အယုဇ္ဈပုရာနံ၊ ပဉ္စဝိဓာ ဌပိတာ အဘိရက္ခာ၊

ဥရဂကရောဋိပယဿ စ ဟာရီ၊ မဒနယုတာ စတုရော စ မဟန္တာ’’တိ. (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၄၇)၊

ဒွေ နဂရာနိပိ ယုဒ္ဓေန ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အယုဇ္ဈပုရာနိ နာမ ဇာတာနိ ဒေဝနဂရဉ္စ အသုရနဂရဉ္စ. ယဒါ ဟိ အသုရာ ဗလဝန္တာ ဟောန္တိ၊ အထ ဒေဝေဟိ ပလာယိတွာ ဒေဝနဂရံ ပဝိသိတွာ ဒွါရေ ပိဟိတေ အသုရာနံ သတသဟဿမ္ပိ ကိဉ္စိ ကာတုံ န သက္ကောတိ. ယဒါ ဒေဝါ ဗလဝန္တာ ဟောန္တိ၊ အထ အသုရေဟိ ပလာယိတွာ အသုရနဂရံ ပဝိသိတွာ ဒွါရေ ပိဟိတေ သက္ကာနံ သတသဟဿမ္ပိ ကိဉ္စိ ကာတုံ န သက္ကောတိ. ဣတိ ဣမာနိ ဒွေ နဂရာနိ အယုဇ္ဈပုရာနိ နာမ. တေသံ အန္တရာ ဧတေသု ဥရဂါဒီသု ပဉ္စသု ဌာနေသု သက္ကေန အာရက္ခာ ဌပိတာ. တတ္ထ ဥရဂ-သဒ္ဒေန နာဂါ ဂဟိတာ. တေ ဥဒကေ ဗလဝန္တာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ သိနေရုဿ ပဌမာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ. ကရောဋိ-သဒ္ဒေန သုပဏ္ဏာ ဂဟိတာ. တေသံ ကိရ ကရောဋိ နာမ ပါနဘောဇနံ၊ တေန တံ နာမံ လဘိံသု၊ ဒုတိယာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ. ပယဿဟာရိ-သဒ္ဒေန ကုမ္ဘဏ္ဍာ ဂဟိတာ. ဒါနဝရက္ခသာ ကိရေတေ၊ တတိယာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ. မဒနယုတ-သဒ္ဒေန ယက္ခာ ဂဟိတာ. ဝိသမစာရိနော ကိရ တေ ယုဒ္ဓသောဏ္ဍာ၊ စတုတ္ထာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ. စတုရော စ မဟန္တာတိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဝုတ္တာ၊ ပဉ္စမာလိန္ဒေ တေသံ အာရက္ခာ. တသ္မာ ယဒိ အသုရာ ကုပိတာ အာဝိလစိတ္တာ ဒေဝပုရံ ဥပယန္တိ၊ ပဉ္စဝိဓေသု ယံ ဂိရိနော ပဌမံ ပရိဘဏ္ဍံ၊ တံ ဥရဂါ ပရိဗာဟိယ တိဋ္ဌန္တိ. ဧဝံ သေသေသု သေသာ.

ဣမေသု ပန ပဉ္စသု ဌာနေသု အာရက္ခံ ဌပေတွာ သက္ကေ ဒေဝါနမိန္ဒေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ သုဓမ္မာ စဝိတွာ တဿေဝ ပါဒပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ကဏ္ဏိကာယ ဒိန္နနိဿန္ဒေန စဿာ ပဉ္စယောဇနသတိကာ သုဓမ္မာ နာမ ဒေဝသဘာ ဥဒပါဒိ၊ ယတ္ထ ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ ယောဇနပ္ပမာဏေ ကဉ္စနပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဒေဝမနုဿာနံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောတိ. စိတ္တာပိ စဝိတွာ တဿေဝ ပါဒပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဥယျာနဿ ကရဏနိဿန္ဒေန စဿာ စိတ္တလတာဝနံ နာမ ဥယျာနံ ဥဒပါဒိ. နန္ဒာပိ စဝိတွာ တဿေဝ ပါဒပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ပေါက္ခရဏိယာ နိဿန္ဒေန စဿာ နန္ဒာ နာမ ပေါက္ခရဏီ ဥဒပါဒိ.

သုဇာ ပန ကုသလကမ္မဿ အကတတ္တာ ဧကသ္မိံ အရညေ ကန္ဒရာယ ဗကသကုဏိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ. သက္ကော ‘‘သုဇာ န ပညာယတိ၊ ကတ္ထ နု ခေါ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ဒိသွာ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ အာဒါယ ဒေဝလောကံ အာဂန္တွာ တဿာ ရမဏီယံ ဒေဝနဂရံ သုဓမ္မံ ဒေဝသဘံ စိတ္တလတာဝနံ နန္ဒာပေါက္ခရဏိဉ္စ ဒဿေတွာ ‘‘ဧတာ ကုသလံ ကတွာ မယှံ ပါဒပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ၊ တွံ ပန ကုသလံ အကတွာ တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ သီလံ ရက္ခာဟီ’’တိ တံ ဩဝဒိတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတ္ထေဝ နေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သာပိ တတော ပဋ္ဌာယ သီလံ ရက္ခတိ. သက္ကော ကတိပါဟစ္စယေန ‘‘သက္ကာ နု ခေါ သီလံ ရက္ခိတု’’န္တိ ဂန္တွာ မစ္ဆရူပေန ဥတ္တာနော ဟုတွာ ပုရတော နိပဇ္ဇိ၊ သာ ‘‘မတမစ္ဆကော’’တိ သညာယ သီသေ အဂ္ဂဟေသိ၊ မစ္ဆော နင်္ဂုဋ္ဌံ စာလေသိ၊ အထ နံ ‘‘ဇီဝတိ မညေ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သက္ကော ‘‘သာဓု သာဓု၊ သက္ခိဿသိ သီလံ ရက္ခိတု’’န္တိ အဂမာသိ. သာ တတော စုတာ ဗာရာဏသိယံ ကုမ္ဘကာရဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ.

သက္ကော ‘‘ကဟံ နု ခေါ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဉတွာ သုဝဏ္ဏဧဠာလုကာနံ ယာနကံ ပူရေတွာ မဇ္ဈေ ဂါမဿ မဟလ္လကဝေသေန နိသီဒိတွာ ‘‘ဧဠာလုကာနိ ဂဏှထ၊ ဧဠာလုကာနိ ဂဏှထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ. မနုဿာ အာဂန္တွာ ‘‘ဒေဟိ၊ တာတာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘အဟံ သီလရက္ခကာနံ ဒမ္မိ၊ တုမှေ သီလံ ရက္ခထာ’’တိ? ‘‘မယံ သီလံ နာမ န ဇာနာမ၊ မူလေန ဒေဟီ’’တိ. ‘‘န မယှံ မူလေန အတ္ထော၊ သီလရက္ခကာနညေဝါဟံ ဒမ္မီ’’တိ. မနုဿာ ‘‘ကော စာယံ ဧဠာလုကော’’တိ ပက္ကမိံသု. သုဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘မယှံ အာနီတံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂန္တွာ တံ ‘‘ဒေဟိ၊ တာတာ’’တိ အာဟ. ‘‘သီလံ ရက္ခသိ၊ အမ္မာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ရက္ခာမီ’’တိ. ‘‘ဣဒံ မယာ တုယှမေဝ အတ္ထာယ အာဘတ’’န္တိ သဒ္ဓိံ ယာနကေန ဂေဟဒွါရေ ဌပေတွာ ပက္ကာမိ.

သာပိ ယာဝဇီဝံ သီလံ ရက္ခိတွာ တတော စုတာ ဝေပစိတ္တိဿ အသုရိန္ဒဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သီလာနိသံသေန အဘိရူပါ အဟောသိ. သော တဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ‘‘မယှံ ဓီတာ အတ္တနော စိတ္တရုစိတံ သာမိကံ ဂဏှတူ’’တိ အသုရေ သန္နိပါတေသိ. သက္ကော ‘‘ကဟံ နု ခေါ သာ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဩလောကေန္တော တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သုဇာ စိတ္တရုစိတံ သာမိကံ ဂဏှန္တီ မံ ဂဏှိဿတီ’’တိ အသုရဝဏ္ဏံ မာပေတွာ တတ္ထ အဂမာသိ. သုဇံ အလင်္ကရိတွာ သန္နိပါတဋ္ဌာနံ အာနေတွာ ‘‘စိတ္တရုစိတံ သာမိကံ ဂဏှာ’’တိ အာဟံသု. သာ ဩလောကေန္တီ သက္ကံ ဒိသွာ ပုဗ္ဗေပိ သိနေဟဝသေန ဥပ္ပန္နပေမေန မဟောဃေန ဝိယ အဇ္ဈောတ္ထဋဟဒယာ ဟုတွာ ‘‘အယံ မေ သာမိကော’’တိ ဝတွာ တဿ ဥပရိ ပုပ္ဖဒါမံ ခိပိတွာ အဂ္ဂဟေသိ. အသုရာ ‘‘အမှာကံ ရာဇာ ဧတ္တကံ ကာလံ ဓီတု အနုစ္ဆဝိကံ အလဘိတွာ ဣဒါနိ လဘတိ၊ အယမေဝဿာ ဓီတု ပိတာမဟတော မဟလ္လကော အနုစ္ဆဝိကော’’တိ လဇ္ဇမာနာ ပက္ကမိံသု. သော တံ ဒေဝနဂရံ အာနေတွာ အဍ္ဎတေယျာနံ နာဋိကာကောဋီနံ ဇေဋ္ဌိကံ ကတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘ဧဝံ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ ဒေဝနဂရေ ရဇ္ဇံ ကာရယမာနာ အတ္တနော ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇန္တာပိ ပါဏာတိပါတံ န ကရိံသု၊ တွံ နာမ ဧဝရူပေ နိယျာနိကေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အပရိဿာဝိတံ သပါဏကံ ဥဒကံ ပိဝိဿသီ’’တိ တံ ဘိက္ခုံ ဂရဟိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မာတလိသင်္ဂါဟကော အာနန္ဒော အဟောသိ၊ သက္ကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ကုလာဝကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၃၂] ၂. နစ္စဇာတကဝဏ္ဏနာ

ရုဒံ မနုညန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဗဟုဘဏ္ဍိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဒေဝဓမ္မဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၆) ဝုတ္တသဒိသမေဝ. သတ္ထာ တံ ဘိက္ခုံ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဗဟုဘဏ္ဍော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံကာရဏာ တွံ ဘိက္ခု ဗဟုဘဏ္ဍော ဇာတောသီ’’တိ? သော ဧတ္တကံ သုတွာဝ ကုဒ္ဓေါ နိဝါသနပါရုပနံ ဆဍ္ဍေတွာ ‘‘ဣမိနာ ဒါနိ နီဟာရေန ဝိစရာမီ’’တိ သတ္ထု ပုရတော နဂ္ဂေါ အဋ္ဌာသိ. မနုဿာ ‘‘ဓီ ဓီ’’တိ အာဟံသု. သော တတော ပလာယိတွာ ဟီနာယာဝတ္တော. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ‘‘သတ္ထု နာမ ပုရတော ဧဝရူပံ ကရိဿတီ’’တိ တဿ အဂုဏကထံ ကထေသုံ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိ. ဘန္တေ၊ ‘‘သော ဟိ နာမ ဘိက္ခု တုမှာကံ ပုရတော စတုပရိသမဇ္ဈေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ ဂါမဒါရကော ဝိယ နဂ္ဂေါ ဌတွာ မနုဿေဟိ ဇိဂုစ္ဆိယမာနော ဟီနာယာဝတ္တိတွာ သာသနာ ပရိဟီနော’’တိ တဿ အဂုဏကထာယ နိသိန္နာမှာတိ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ သော ဘိက္ခု ဟိရောတ္တပ္ပါဘာဝေန ရတနသာသနာ ပရိဟီနော၊ ပုဗ္ဗေ ဣတ္ထိရတနပဋိလာဘတောပိ ပရိဟီနောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ပဌမကပ္ပေ စတုပ္ပဒါ သီဟံ ရာဇာနံ အကံသု၊ မစ္ဆာ အာနန္ဒမစ္ဆံ၊ သကုဏာ သုဝဏ္ဏဟံသံ. တဿ ပန သုဝဏ္ဏဟံသရာဇဿ ဓီတာ ဟံသပေါတိကာ အဘိရူပါ အဟောသိ. သော တဿာ ဝရံ အဒါသိ၊ သာ အတ္တနော စိတ္တရုစိတံ သာမိကံ ဝါရေသိ. ဟံသရာဇာ တဿာ ဝရံ ဒတွာ ဟိမဝန္တေ သဗ္ဗေ သကုဏေ သန္နိပါတာပေသိ၊ နာနပ္ပကာရာ ဟံသမောရာဒယော သကုဏဂဏာ သမာဂန္တွာ ဧကသ္မိံ မဟန္တေ ပါသာဏတလေ သန္နိပတိံသု. ဟံသရာဇာ ‘‘အတ္တနော စိတ္တရုစိတံ သာမိကံ အာဂန္တွာ ဂဏှာတူ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသာပေသိ. သာ သကုဏသံဃံ ဩလောကေန္တီ မဏိဝဏ္ဏဂီဝံ စိတြပေခုဏံ မောရံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မေ သာမိကော ဟောတူ’’တိ အာရောစေသိ. သကုဏသံဃာ မောရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟံသု ‘‘သမ္မ မောရ၊ အယံ ရာဇဓီတာ ဧတ္တကာနံ သကုဏာနံ မဇ္ဈေ သာမိကံ ရောစေန္တီ တယိ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေသီ’’တိ. မောရော ‘‘အဇ္ဇာပိ တာဝ မေ ဗလံ န ပဿတီ’’တိ အတိတုဋ္ဌိယာ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဘိန္ဒိတွာ တာဝ မဟတော သကုဏသံဃဿ မဇ္ဈေ ပက္ခေ ပသာရေတွာ နစ္စိတုံ အာရဘိ၊ နစ္စန္တော အပ္ပဋိစ္ဆန္နော အဟောသိ.

သုဝဏ္ဏဟံသရာဇာ လဇ္ဇိတော ‘‘ဣမဿ နေဝ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ အတ္ထိ၊ န ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ၊ နာဿ ဘိန္နဟိရောတ္တပ္ပဿ မမ ဓီတရံ ဒဿာမီ’’တိ သကုဏသံဃမဇ္ဈေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၂. ‘‘ရုဒံ မနုညံ ရုစိရာ စ ပိဋ္ဌိ၊ ဝေဠုရိယဝဏ္ဏူပနိဘာ စ ဂီဝါ၊

ဗျာမမတ္တာနိ စ ပေခုဏာနိ၊ နစ္စေန တေ ဓီတရံ နော ဒဒါမီ’’တိ.

တတ္ထ ရုဒံ မနုညန္တိ တ-ကာရဿ ဒ-ကာရော ကတော၊ ရုတံ မနာပံ၊ ဝဿိတသဒ္ဒေါ မဓုရောတိ အတ္ထော. ရုစိရာ စ ပိဋ္ဌီတိ ပိဋ္ဌိပိ တေ စိတြာ စေဝ သောဘနာ စ. ဝေဠုရိယဝဏ္ဏူပနိဘာတိ ဝေဠုရိယမဏိဝဏ္ဏသဒိသာ. ဗျာမမတ္တာနီတိ ဧကဗျာမပ္ပမာဏာနိ. ပေခုဏာနီတိ ပိဉ္ဆာနိ. နစ္စေန တေ ဓီတရံ နော ဒဒါမီတိ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဘိန္ဒိတွာ နစ္စိတဘာဝေနေဝ တေ ဧဝရူပဿ နိလ္လဇ္ဇဿ ဓီတရံ နော ဒဒါမီတိ ဝတွာ ဟံသရာဇာ တသ္မိံယေဝ ပရိသမဇ္ဈေ အတ္တနော ဘာဂိနေယျဿ ဟံသပေါတကဿ ဓီတရံ အဒါသိ. မောရော ဟံသပေါတိကံ အလဘိတွာ လဇ္ဇိတွာ တတောဝ ဥပ္ပတိတွာ ပလာယိ. ဟံသရာဇာပိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတော.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဧသ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဘိန္ဒိတွာ ရတနသာသနာ ပရိဟီနော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဣတ္ထိရတနပဋိလာဘတော ပရိဟီနောယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မောရော ဗဟုဘဏ္ဍိကော အဟောသိ၊ ဟံသရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

နစ္စဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၃၃] ၃. သမ္မောဒမာနဇာတကဝဏ္ဏနာ

သမ္မောဒမာနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ကပိလဝတ္ထုံ ဥပနိဿာယ နိဂြောဓာရာမေ ဝိဟရန္တော စုမ္ဗဋကကလဟံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကုဏာလဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၁.ကုဏာလဇာတက) အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန သတ္ထာ ဉာတကေ အာမန္တေတွာ ‘‘မဟာရာဇာ ဉာတကာနံ အညမညံ ဝိဂ္ဂဟော နာမ န ယုတ္တော၊ တိရစ္ဆာနဂတာပိ ဟိ ပုဗ္ဗေ သမဂ္ဂကာလေ ပစ္စာမိတ္တေ အဘိဘဝိတွာ သောတ္ထိံ ပတ္တာ ယဒါ ဝိဝါဒမာပန္နာ၊ တဒါ မဟာဝိနာသံ ပတ္တာ’’တိ ဝတွာ ဉာတိရာဇကုလေဟိ အာယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဝဋ္ဋကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အနေကဝဋ္ဋကသဟဿပရိဝါရော အရညေ ပဋိဝသတိ. တဒါ ဧကော ဝဋ္ဋကလုဒ္ဒကော တေသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝဋ္ဋကဝဿိတံ ကတွာ တေသံ သန္နိပတိတဘာဝံ ဉတွာ တေသံ ဥပရိ ဇာလံ ခိပိတွာ ပရိယန္တေသု မဒ္ဒန္တော သဗ္ဗေ ဧကတော ကတွာ ပစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဃရံ ဂန္တွာ တေ ဝိက္ကိဏိတွာ တေန မူလေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. အထေကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တော တေ ဝဋ္ဋကေ အာဟ – ‘‘အယံ သာကုဏိကော အမှာကံ ဉာတကေ ဝိနာသံ ပါပေတိ၊ အဟံ ဧကံ ဥပါယံ ဇာနာမိ၊ ဧနေသ အမှေ ဂဏှိတုံ န သက္ခိဿတိ၊ ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဧတေန တုမှာကံ ဥပရိ ဇာလေ ခိတ္တမတ္တေ ဧကေကော ဧကေကသ္မိံ ဇာလက္ခိကေ သီသံ ဌပေတွာ ဇာလံ ဥက္ခိပိတွာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဟရိတွာ ဧကသ္မိံ ကဏ္ဋကဂုမ္ဗေ ပက္ခိပထ၊ ဧဝံ သန္တေ ဟေဋ္ဌာ တေန တေန ဌာနေန ပလာယိဿာမာ’’တိ. တေ သဗ္ဗေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိံသု. ဒုတိယဒိဝသေ ဥပရိ ဇာလေ ခိတ္တေ တေ ဗောဓိသတ္တေန ဝုတ္တနယေနေဝ ဇာလံ ဥက္ခိပိတွာ ဧကသ္မိံ ကဏ္ဋကဂုမ္ဗေ ခိပိတွာ သယံ ဟေဋ္ဌာဘာဂေန တတော တတော ပလာယိံသု. သာကုဏိကဿ ဂုမ္ဗတော ဇာလံ မောစေန္တဿေဝ ဝိကာလော ဇာတော၊ သော တုစ္ဆဟတ္ထောဝ အဂမာသိ.

ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယပိ ဝဋ္ဋကာ တထေဝ ကရောန္တိ. သောပိ ယာဝ သူရိယတ္ထင်္ဂမနာ ဇာလမေဝ မောစေန္တော ကိဉ္စိ အလဘိတွာ တုစ္ဆဟတ္ထောဝ ဂေဟံ ဂစ္ဆတိ. အထဿ ဘရိယာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘တွံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ တုစ္ဆဟတ္ထော အာဂစ္ဆသိ၊ အညမ္ပိ တေ ဗဟိ ပေါသိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ အတ္ထိ မညေ’’တိ အာဟ. သာကုဏိကော ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ မမ အညံ ပေါသိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ နတ္ထိ၊ အပိစ ခေါ ပန တေ ဝဋ္ဋကာ သမဂ္ဂါ ဟုတွာ စရန္တိ၊ မယာ ခိတ္တမတ္တေ ဇာလံ အာဒါယ ကဏ္ဋကဂုမ္ဗေ ခိပိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ န ခေါ ပနေတေ သဗ္ဗကာလမေဝ သမ္မောဒမာနာ ဝိဟရိဿန္တိ၊ တွံ မာ စိန္တယိ၊ ယဒါ တေ ဝိဝါဒမာပဇ္ဇိဿန္တိ၊ တဒါ တေ သဗ္ဗေဝ အာဒါယ တဝ မုခံ ဟာသယမာနော အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဘရိယာယ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၃. ‘‘သမ္မောဒမာနာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဇာလမာဒါယ ပက္ခိနော၊

ယဒါ တေ ဝိဝဒိဿန္တိ၊ တဒါ ဧဟိန္တိ မေ ဝသ’’န္တိ.

တတ္ထ ယဒါ တေ ဝိဝဒိဿန္တီတိ ယသ္မိံ ကာလေ တေ ဝဋ္ဋကာ နာနာလဒ္ဓိကာ နာနာဂါဟာ ဟုတွာ ဝိဝဒိဿန္တိ၊ ကလဟံ ကရိဿန္တီတိ အတ္ထော. တဒါ ဧဟိန္တိ မေ ဝသန္တိ တသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗေပိ တေ မမ ဝသံ အာဂစ္ဆိဿန္တိ. အထာဟံ တေ ဂဟေတွာ တဝ မုခံ ဟာသေန္တော အာဂစ္ဆိဿာမီတိ ဘရိယံ သမဿာသေသိ.

ကတိပါဟဿေဝ ပန အစ္စယေန ဧကော ဝဋ္ဋကော ဂေါစရဘူမိံ ဩတရန္တော အသလ္လက္ခေတွာ အညဿ သီသံ အက္ကမိ၊ ဣတရော ‘‘ကော မံ သီသေ အက္ကမီ’’တိ ကုဇ္ဈိံ. ‘‘အဟံ အသလ္လက္ခေတွာ အက္ကမိံ၊ မာ ကုဇ္ဈီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ကုဇ္ဈိယေဝ. တေ ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တာ ‘‘တွမေဝ မညေ ဇာလံ ဥက္ခိပသီ’’တိ အညမညံ ဝိဝါဒံ ကရိံသု. တေသု ဝိဝဒန္တေသု ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘ဝိဝါဒကေ သောတ္ထိဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ၊ ဣဒါနေဝ တေ ဇာလံ န ဥက္ခိပိဿန္တိ၊ တတော မဟန္တံ ဝိနာသံ ပါပုဏိဿန္တိ၊ သာကုဏိကော ဩကာသံ လဘိဿတိ၊ မယာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ န သက္ကာ ဝသိတု’’န္တိ. သော အတ္တနော ပရိသံ အာဒါယ အညတ္ထ ဂတော. သာကုဏိကောပိ ခေါ ကတိပါဟစ္စယေန အာဂန္တွာ ဝဋ္ဋကဝဿိတံ ဝဿိတွာ တေသံ သန္နိပတိတာနံ ဥပရိ ဇာလံ ခိပိ. အထေကော ဝဋ္ဋကော ‘‘တုယှံ ကိရ ဇာလံ ဥက္ခိပန္တဿေဝ မတ္ထကေ လောမာနိ ပတိတာနိ၊ ဣဒါနိ ဥက္ခိပါ’’တိ အာဟ. အပရော ‘‘တုယှံ ကိရ ဇာလံ ဥက္ခိပန္တဿေဝ ဒွီသု ပက္ခေသု ပတ္တာနိ ပတိတာနိ၊ ဣဒါနိ ဥက္ခိပါ’’တိ အာဟ. ဣတိ တေသံ ‘‘တွံ ဥက္ခိပ၊ တွံ ဥက္ခိပါ’’တိ ဝဒန္တာနညေဝ သာကုဏိကော ဇာလံ ဥက္ခိပိတွာ သဗ္ဗေဝ တေ ဧကတော ကတွာ ပစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဘရိယံ ဟာသယမာနော ဂေဟံ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ မဟာရာဇာ ဉာတကာနံ ကလဟော နာမ န ယုတ္တော၊ ကလဟော ဝိနာသမူလမေဝ ဟောတီ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အပဏ္ဍိတဝဋ္ဋကော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတဝဋ္ဋကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သမ္မောဒမာနဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၃၄] ၄. မစ္ဆဇာတကဝဏ္ဏနာ

န မံ သီတံ န မံ ဥဏှန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ဟိ သတ္ထာ တံ ဘိက္ခုံ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ကေနာသိ ဥက္ကဏ္ဌာပိတော’’တိ? ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာ မေ၊ ဘန္တေ မဓုရဟတ္ထရသာ၊ တံ ဇဟိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခု ဧသာ ဣတ္ထီ တဝ အနတ္ထကာရိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဧတံ နိဿာယ မရဏံ ပါပုဏန္တော မံ အာဂမ္မ မရဏာ မုတ္တော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ ပုရောဟိတော အဟောသိ. တဒါ ကေဝဋ္ဋာ နဒိယံ ဇာလံ ခိပိံသု. အထေကော မဟာမစ္ဆော ရတိဝသေန အတ္တနော မစ္ဆိယာ သဒ္ဓိံ ကီဠမာနော အာဂစ္ဆတိ. တဿ သာ မစ္ဆီ ပုရတော ဂစ္ဆမာနာ ဇာလဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ဇာလံ ပရိဟရမာနာ ဂတာ. သော ပန ကာမဂိဒ္ဓေါ လောလမစ္ဆော ဇာလကုစ္ဆိမေဝ ပဝိဋ္ဌော. ကေဝဋ္ဋာ တဿ ဇာလံ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဇာလံ ဥက္ခိပိတွာ မစ္ဆံ ဂဟေတွာ အမာရေတွာဝ ဝါလိကာပိဋ္ဌေ ခိပိတွာ ‘‘ဣမံ အင်္ဂါရေသု ပစိတွာ ခါဒိဿာမာ’’တိ အင်္ဂါရေ ကရောန္တိ၊ သူလံ တစ္ဆေန္တိ. မစ္ဆော ‘‘ဧတံ အင်္ဂါရတာပနံ ဝါ သူလဝိဇ္ဈနံ ဝါ အညံ ဝါ ပန ဒုက္ခံ န မံ ကိလမေတိ၊ ယံ ပနေသာ မစ္ဆီ ‘အညံ သော နူန ရတိယာ ဂတော’တိ မယိ ဒေါမနဿံ အာပဇ္ဇတိ၊ တမေဝ မံ ဗာဓတီ’’တိ ပရိဒေဝမာနော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၄. ‘‘န မံ သီတံ န မံ ဥဏှံ၊ န မံ ဇာလသ္မိ ဗာဓနံ၊

ယဉ္စ မံ မညတေ မစ္ဆီ၊ အညံ သော ရတိယာ ဂတော’’တိ.

တတ္ထ န မံ သီတံ န မံ ဥဏှန္တိ မစ္ဆာနံ ဥဒကာ နီဟဋကာလေ သီတံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဝိဂတေ ဥဏှံ ဟောတိ၊ တဒုဘယမ္ပိ သန္ဓာယ ‘‘န မံ သီတံ န မံ ဥဏှံ ဗာဓတီ’’တိ ပရိဒေဝတိ. ယမ္ပိ အင်္ဂါရေသု ပစ္စနမူလကံ ဒုက္ခံ ဘဝိဿတိ၊ တမ္ပိ သန္ဓာယ ‘‘န မံ ဥဏှ’’န္တိ ပရိဒေဝတေဝ. န မံ ဇာလသ္မိ ဗာဓနန္တိ ယမ္ပိ မေ ဇာလသ္မိံ ဗာဓနံ အဟောသိ၊ တမ္ပိ မံ န ဗာဓေတီတိ ပရိဒေဝတိ. ‘‘ယဉ္စ မ’’န္တိအာဒီသု အယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – သာ မစ္ဆီ မမ ဇာလေ ပတိတဿ ဣမေဟိ ကေဝဋ္ဋေဟိ ဂဟိတဘာဝံ အဇာနန္တီ မံ အပဿမာနာ ‘‘သော မစ္ဆော ဣဒါနိ အညံ မစ္ဆိံ ကာမရတိယာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတိ၊ တံ တဿာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာယ စိန္တနံ မံ ဗာဓတီတိ ဝါလိကာပိဋ္ဌေ နိပန္နော ပရိဒေဝတိ.

တသ္မိံ သမယေ ပုရောဟိတော ဒါသပရိဝုတော နှာနတ္ထာယ နဒီတီရံ အာဂတော. သော ပန သဗ္ဗရုတညူ ဟောတိ. တေနဿ မစ္ဆပရိဒေဝနံ သုတွာ ဧတဒဟောသိ ‘‘အယံ မစ္ဆော ကိလေသဝသေန ပရိဒေဝတိ၊ ဧဝံ အာတုရစိတ္တော ခေါ ပနေသ မီယမာနော နိရယေယေဝ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ၊ အဟမဿ အဝဿယော ဘဝိဿာမီ’’တိ ကေဝဋ္ဋာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အမ္ဘော တုမှေ အမှာကံ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဗျဉ္ဇနတ္ထာယ မစ္ဆံ န ဒေထာ’’တိ အာဟ. ကေဝဋ္ဋာ ‘‘ကိံ ဝဒေထ၊ သာမိ၊ တုမှာကံ ရုစ္စနကမစ္ဆံ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘အမှာကံ အညေန ကမ္မံ နတ္ထိ၊ ဣမညေဝ ဒေထာ’’တိ. ‘‘ဂဏှထ သာမီ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ နဒီတီရေ နိသီဒိတွာ ‘‘အမ္ဘော မစ္ဆ၊ သစေ တာဟံ အဇ္ဇ န ပဿေယျံ၊ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏေယျာသိ၊ ဣဒါနိ ဣတော ပဋ္ဌာယ မာ ကိလေသဝသိကော အဟောသီ’’တိ ဩဝဒိတွာ ဥဒကေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နှတွာ နဂရံ ပါဝိသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သတ္ထာပိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မစ္ဆီ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဟောသိ၊ မစ္ဆော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု ပုရောဟိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မစ္ဆဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၃၅] ၅. ဝဋ္ဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ

သန္တိ ပက္ခာ အပတနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ မဂဓေသု စာရိကံ စရမာနော ဒါဝဂ္ဂိနိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ သတ္ထာ မဂဓေသု စာရိကံ စရမာနော အညတရသ္မိံ မဂဓဂါမကေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဘိက္ခုဂဏပရိဝုတော မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. တသ္မိံ သမယေ မဟာဍာဟော ဥဋ္ဌဟိ၊ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဒိဿန္တိ၊ သောပိ ခေါ အဂ္ဂိ ဧကဓူမော ဧကဇာလော ဟုတွာ အဝတ္ထရမာနော အာဂစ္ဆတေဝ. တတ္ထေကေ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူ မရဏဘယဘီတာ ‘‘ပဋဂ္ဂိံ ဒဿာမ၊ တေန ဒဍ္ဎဋ္ဌာနံ ဣတရော အဂ္ဂိ န ဩတ္ထရိဿတီ’’တိ အရဏိသဟိတံ နီဟရိတွာ အဂ္ဂိံ ကရောန္တိ. အပရေ အာဟံသု ‘‘အာဝုသော၊ တုမှေ ကိံ နာမ ကရောထ၊ ဂဂနမဇ္ဈေ ဌိတံ စန္ဒမဏ္ဍလံ၊ ပါစီနလောကဓာတုတော ဥဂ္ဂစ္ဆန္တံ သဟဿရံသိပဋိမဏ္ဍိတံ သူရိယမဏ္ဍလံ၊ ဝေလာယ တီရေ ဌိတာ သမုဒ္ဒံ၊ သိနေရုံ နိဿာယ ဌိတာ သိနေရုံ အပဿန္တာ ဝိယ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တမေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အနောလောကေတွာ ‘ပဋဂ္ဂိံ ဒေမာ’တိ ဝဒထ၊ ဗုဒ္ဓဗလံ နာမ န ဇာနာထ၊ ဧထ သတ္ထု သန္တိကံ ဂမိဿာမာ’’တိ. တေ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ဂစ္ဆန္တာ သဗ္ဗေပိ ဧကတော ဟုတွာ ဒသဗလဿ သန္တိကံ အဂမံသု. သတ္ထာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော အညတရသ္မိံ ပဒေသေ အဋ္ဌာသိ. ဒါဝဂ္ဂိ အဘိဘဝန္တော ဝိယ ဝိရဝန္တော အာဂစ္ဆတိ. အာဂန္တွာ တထာဂတဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ပတွာ တဿ ပဒေသဿ သမန္တာ သောဠသကရီသမတ္တဋ္ဌာနံ ပတ္တော ဥဒကေ ဩပိလာပိတတိဏုက္ကာ ဝိယ နိဗ္ဗာယိ၊ ဝိနိဗ္ဗေဓတော ဒွတ္တိံသကရီသမတ္တဋ္ဌာနံ အဝတ္ထရိတုံ နာသက္ခိ.

ဘိက္ခူ သတ္ထု ဂုဏကထံ အာရဘိံသု – ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ဂုဏာ နာမ၊ အယဉှိ နာမ အစေတနော အဂ္ဂိ ဗုဒ္ဓါနံ ဌိတဋ္ဌာနံ အဝတ္ထရိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဥဒကေ တိဏုက္ကာ ဝိယ နိဗ္ဗာယတိ၊ အဟော ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေါ နာမာ’’တိ. သတ္ထာ တေသံ ကထံ သုတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတံ ဧတရဟိ မယှံ ဗလံ၊ ယံ ဣမံ ဘူမိပ္ပဒေသံ ပတွာ ဧသ အဂ္ဂိ နိဗ္ဗာယတိ. ဣဒံ ပန မယှံ ပေါရာဏကသစ္စဗလံ. ဣမသ္မိဉှိ ပဒေသေ သကလမ္ပိ ဣမံ ကပ္ပံ အဂ္ဂိ န ဇလိဿတိ၊ ကပ္ပဋ္ဌိယပါဋိဟာရိယံ နာမေတ’’န္တိ အာဟ. အထာယသ္မာ အာနန္ဒော သတ္ထု နိသီဒနတ္ထာယ စတုဂ္ဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ပညပေသိ၊ နိသီဒိ သတ္ထာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ. ဘိက္ခုသံဃောပိ တထာဂတံ ဝန္ဒိတွာ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိ. အထ သတ္ထာ ‘‘ဣဒံ တာဝ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ပါကဋံ၊ အတီတံ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ တံ နော ပါကဋံ ကရောထာ’’တိ ဘိက္ခူဟိ အာယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ မဂဓရဋ္ဌေ တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ ဗောဓိသတ္တော ဝဋ္ဋကယောနိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ မာတုကုစ္ဆိတော ဇာတော အဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ နိက္ခန္တကာလေ မဟာဂေဏ္ဍုကပ္ပမာဏော ဝဋ္ဋကပေါတကော အဟောသိ. အထ နံ မာတာပိတရော ကုလာဝကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ မုခတုဏ္ဍကေန ဂေါစရံ အာဟရိတွာ ပေါသေန္တိ. တဿ ပက္ခေ ပသာရေတွာ အာကာသေ ဂမနဗလံ ဝါ ပါဒေ ဥက္ခိပိတွာ ထလေ ဂမနဗလံ ဝါ နတ္ထိ. တဉ္စ ပဒေသံ သံဝစ္ဆရေ သံဝစ္ဆရေ ဒါဝဂ္ဂိ ဂဏှာတိ၊ သော တသ္မိမ္ပိ သမယေ မဟာရဝံ ရဝန္တော တံ ပဒေသံ ဂဏှိ၊ သကုဏသံဃာ အတ္တနော အတ္တနော ကုလာဝကေဟိ နိက္ခမိတွာ မရဏဘယဘီတာ ဝိရဝန္တာ ပလာယန္တိ၊ ဗောဓိသတ္တဿပိ မာတာပိတရော မရဏဘယဘီတာ ဗောဓိသတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိံသု. ဗောဓိသတ္တော ကုလာဝကေ နိပန္နကောဝ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ အဝတ္ထရိတွာ အာဂစ္ဆန္တံ အဂ္ဂိံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘သစေ မယှံ ပက္ခေ ပသာရေတွာ အာကာသေန ဂမနဗလံ ဘဝေယျ၊ ဥပ္ပတိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆေယျံ. သစေ ပါဒေ ဥက္ခိပိတွာ ဂမနဗလံ ဘဝေယျ၊ ပဒဝါရေန အညတ္ထ ဂစ္ဆေယျံ. မာတာပိတရောပိ ခေါ မေ မရဏဘယဘီတာ မံ ဧကကံ ပဟာယ အတ္တာနံ ပရိတ္တာယန္တာ ပလာတာ. ဣဒါနိ မေ အညံ ပဋိသရဏံ နတ္ထိ၊ အတာဏောမှိ အသရဏော၊ ကိံ နု ခေါ အဇ္ဇ မယာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ သီလဂုဏော နာမ အတ္ထိ၊ သစ္စဂုဏော နာမ အတ္ထိ၊ အတီတေ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိမူလေ နိသီဒိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာ သစ္စာနုဒ္ဒယကာရုညခန္တိသမန္နာဂတာ သဗ္ဗသတ္တေသု သမပ္ပဝတ္တမေတ္တာဘာဝနာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ နာမ အတ္ထိ၊ တေဟိ စ ပဋိဝိဒ္ဓါ ဓမ္မဂုဏာ နာမ အတ္ထိ၊ မယိ စာပိ ဧကံ သစ္စံ အတ္ထိ၊ သံဝိဇ္ဇမာနော ဧကော သဘာဝဓမ္မော ပညာယတိ၊ တသ္မာ အတီတေ ဗုဒ္ဓေ စေဝ တေဟိ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေ စ အာဝဇ္ဇေတွာ မယိ ဝိဇ္ဇမာနံ သစ္စသဘာဝဓမ္မံ ဂဟေတွာ သစ္စကိရိယံ ကတွာ အဂ္ဂိံ ပဋိက္ကမာပေတွာ အဇ္ဇ မယာ အတ္တနော စေဝ သေသသကုဏာနဉ္စ သောတ္ထိဘာဝံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘အတ္ထိ လောကေ သီလဂုဏော၊ သစ္စံ သောစေယျနုဒ္ဒယာ၊

တေန သစ္စေန ကာဟာမိ၊ သစ္စကိရိယမနုတ္တရံ.

‘‘အာဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မဗလံ၊ သရိတွာ ပုဗ္ဗကေ ဇိနေ၊

သစ္စဗလမဝဿာယ၊ သစ္စကိရိယမကာသဟ’’န္တိ. (စရိယာ. ၃.၇၉-၈၀)၊

အထ ဗောဓိသတ္တော အတီတေ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနံ သစ္စသဘာဝံ အာရဗ္ဘ သစ္စကိရိယံ ကရောန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၅. ‘‘သန္တိ ပက္ခာ အပတနာ၊ သန္တိ ပါဒါ အဝဉ္စနာ၊

မာတာပိတာ စ နိက္ခန္တာ၊ ဇာတဝေဒ ပဋိက္ကမာ’’တိ.

တတ္ထ သန္တိ ပက္ခာ အပတနာတိ မယှံ ပက္ခာ နာမ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘန္တိ၊ နော စ ခေါ သက္ကာ ဧတေဟိ ဥပ္ပတိတုံ အာကာသေန ဂန္တုန္တိ အပတနာ. သန္တိ ပါဒါ အဝဉ္စနာတိ ပါဒါပိ မေ အတ္ထိ၊ တေဟိ ပန ဝဉ္စိတုံ ပဒဝါရဂမနေန ဂန္တုံ န သက္ကာတိ အဝဉ္စနာ. မာတာပိတာ စ နိက္ခန္တာတိ ယေ စ မံ အညတ္ထ နေယျုံ၊ တေပိ မရဏဘယေန မာတာပိတရော နိက္ခန္တာ. ဇာတဝေဒါတိ အဂ္ဂိံ အာလပတိ. သော ဟိ ဇာတောဝ ဝေဒယတိ ပညာယတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဇာတဝေဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိက္ကမာတိ ပဋိဂစ္ဆ နိဝတ္တာတိ ဇာတဝေဒံ အာဏာပေတိ.

ဣတိ မဟာသတ္တော ‘‘သစေ မယှံ ပက္ခာနံ အတ္ထိဘာဝေါ၊ တေ စ ပသာရေတွာ အာကာသေ အပတနဘာဝေါ၊ ပါဒါနံ အတ္ထိဘာဝေါ၊ တေ စ ဥက္ခိပိတွာ အဝဉ္စနဘာဝေါ၊ မာတာပိတူနံ မံ ကုလာဝကေယေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာတဘာဝေါ စ သစ္စော သဘာဝဘူတောယေဝ၊ ဇာတဝေဒ၊ ဧတေန သစ္စေန တွံ ဣတော ပဋိက္ကမာ’’တိ ကုလာဝကေ နိပန္နကောဝ သစ္စကိရိယံ အကာသိ. တဿ သဟ သစ္စကိရိယာယ သောဠသကရီသမတ္တေ ဌာနေ ဇာတဝေဒေါ ပဋိက္ကမိ. ပဋိက္ကမန္တော စ န ဈာယမာနောဝ အညံ ဂတော၊ ဥဒကေ ပန ဩပိလာပိတာ ဥက္ကာ ဝိယ တတ္ထေဝ နိဗ္ဗာယိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘သဟ သစ္စေ ကတေ မယှံ၊ မဟာပဇ္ဇလိတော သိခီ၊

ဝဇ္ဇေသိ သောဠသ ကရီသာနိ၊ ဥဒကံ ပတွာ ယထာ သိခီ’’တိ. (စရိယာ. ၃.၈၂)၊

တံ ပန ဌာနံ သကလေပိ ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ အဂ္ဂိနာ အနဘိဘဝနီယတ္တာ ကပ္ပဋ္ဌိယပါဋိဟာရိယံ နာမ ဇာတံ. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော သစ္စကိရိယံ ကတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမဿ ဝနဿ အဂ္ဂိနာ အနဇ္ဈောတ္ထရဏံ ဧတရဟိ မယှံ ဗလံ၊ ပေါရာဏံ ပနေတံ ဝဋ္ဋပေါတကကာလေ မယှမေဝ သစ္စဗလ’’န္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ. သစ္စပရိယောသာနေ ကေစိ သောတာပန္နာ အဟေသုံ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော၊ ကေစိ အရဟတ္တံ ပတ္တာတိ. သတ္ထာပိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မာတာပိတရော ဧတရဟိ မာတာပိတရောဝ အဟေသုံ၊ ဝဋ္ဋကရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝဋ္ဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၃၆] ၆. သကုဏဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယံ နိဿိတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒဍ္ဎပဏ္ဏသာလံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကော ကိရ ဘိက္ခု သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဇေတဝနတော နိက္ခမ္မ ကောသလေသု ဧကံ ပစ္စန္တဂါမံ နိဿာယ ဧကသ္မိံ အရညသေနာသနေ ဝသတိ. အထဿ ပဌမမာသေယေဝ ပဏ္ဏသာလာ ဍယှိတ္ထ. သော ‘‘ပဏ္ဏသာလာ မေ ဒဍ္ဎာ၊ ဒုက္ခံ ဝသာမီ’’တိ မနုဿာနံ အာစိက္ခိ. မနုဿာ ‘‘ဣဒါနိ နော ခေတ္တံ ပရိသုက္ခံ၊ ကေဒါရေ ပါယေတွာ ကရိဿာမ’’၊ တသ္မိံ ပါယိတေ ‘‘ဗီဇံ ဝပိတွာ’’၊ ဗီဇေ ဝုတ္တေ ‘‘ဝတိံ ကတွာ’’၊ ဝတိယာ ကတာယ ‘‘နိဒ္ဒါယိတွာ၊ လာယိတွာ၊ မဒ္ဒိတွာ’’တိ ဧဝံ တံ တံ ကမ္မံ အပဒိသန္တာယေဝ တေမာသံ ဝီတိနာမေသုံ. သော ဘိက္ခု တေမာသံ အဇ္ဈောကာသေ ဒုက္ခံ ဝသန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ. ပဝါရေတွာ ပန သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကိံ ဘိက္ခု သုခေန ဝဿံဝုတ္ထောသိ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ တေ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘သေနာသနသပ္ပါယဿ မေ အဘာဝေန ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ န ပတ္တ’’န္တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခု တိရစ္ဆာနဂတာပိ အတ္တနော သပ္ပါယာသပ္ပါယံ ဇာနိံသု၊ တွံ ကသ္မာ န အညာသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သကုဏယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သကုဏသံဃပရိဝုတော အရညာယတနေ သာခါဝိဋပသမ္ပန္နံ မဟာရုက္ခံ နိဿာယ ဝသတိ. အထေကဒိဝသံ တဿ ရုက္ခဿ သာခါသု အညမညံ ဃံသန္တီသု စုဏ္ဏံ ပတတိ၊ ဓူမော ဥဋ္ဌာတိ. တံ ဒိသွာ ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘ဣမာ ဒွေ သာခါ ဧဝံ ဃံသမာနာ အဂ္ဂိံ ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ၊ သော ပတိတွာ ပုရာဏပဏ္ဏာနိ ဂဏှိဿတိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ ဣမမ္ပိ ရုက္ခံ ဈာပေဿတိ၊ န သက္ကာ ဣဓ အမှေဟိ ဝသိတုံ၊ ဣတော ပလာယိတွာ အညတ္ထ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော သကုဏသံဃဿ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၆. ‘‘ယံ နိဿိတာ ဇဂတိရုဟံ ဝိဟင်္ဂမာ၊ သွာယံ အဂ္ဂိံ ပမုဉ္စတိ၊

ဒိသာ ဘဇထ ဝက္ကင်္ဂါ၊ ဇာတံ သရဏတော ဘယ’’န္တိ.

တတ္ထ ဇဂတိရုဟန္တိ ဇဂတိ ဝုစ္စတိ ပထဝီ၊ တတ္ထ ဇာတတ္တာ ရုက္ခော ‘‘ဇဂတိရုဟော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိဟင်္ဂမာတိ ဝိဟံ ဝုစ္စတိ အာကာသံ၊ တတ္ထ ဂမနတော ပက္ခီ ‘‘ဝိဟင်္ဂမာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဒိသာ ဘဇထာတိ ဣမံ ရုက္ခံ မုဉ္စိတွာ ဣတော ပလာယန္တာ စတဿော ဒိသာ ဘဇထ. ဝက္ကင်္ဂါတိ သကုဏေ အာလပတိ. တေ ဟိ ဥတ္တမင်္ဂံ ဂလံ ကဒါစိ ကဒါစိ ဝင်္ကံ ကရောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဝက္ကင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဝင်္ကာ ဝါ တေသံ ဥဘောသု ပဿေသု ပက္ခာ ဇာတာတိ ဝက္ကင်္ဂါ. ဇာတံ သရဏတော ဘယန္တိ အမှာကံ အဝဿယရုက္ခတောယေဝ ဘယံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဧထ အညတ္ထ ဂစ္ဆာမာတိ.

ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနကရာ ပဏ္ဍိတသကုဏာ တေန သဒ္ဓိံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဥပ္ပတိတွာ အညတ္ထ ဂတာ. ယေ ပန အပဏ္ဍိတာ၊ တေ ‘‘ဧဝမေဝ ဧသ ဗိန္ဒုမတ္တေ ဥဒကေ ကုမ္ဘီလေ ပဿတီ’’တိ တဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ ဝသိံသု. တတော န စိရဿေဝ ဗောဓိသတ္တေန စိန္တိတာကာရေနေဝ အဂ္ဂိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တံ ရုက္ခံ အဂ္ဂဟေသိ. ဓူမေသု စ ဇာလာသု စ ဥဋ္ဌိတာသု ဓူမန္ဓာ သကုဏာ အညတ္ထ ဂန္တုံ နာသက္ခိံသု၊ အဂ္ဂိမှိ ပတိတွာ ပတိတွာ ဝိနာသံ ပါပုဏိံသု.

သတ္ထာ ‘‘ဧဝံ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ တိရစ္ဆာနဂတာပိ ရုက္ခဂ္ဂေ ဝသန္တာ အတ္တနော သပ္ပါယာသပ္ပါယံ ဇာနန္တိ၊ တွံ ကသ္မာ န အညာသီ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ. သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. သတ္ထာပိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနကရာ သကုဏာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟေသုံ၊ ပဏ္ဍိတသကုဏော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သကုဏဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၃၇] ၇. တိတ္တိရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယေ ဝုဍ္ဎမပစာယန္တီတိ ဣဒံ သတ္ထာ သာဝတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သေနာသနပဋိဗာဟနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အနာထပိဏ္ဍိကေန ဟိ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဒူတေ ပေသိတေ သတ္ထာ ရာဇဂဟာ နိက္ခမ္မ ဝေသာလိံ ပတွာ တတ္ထ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ‘‘သာဝတ္ထိံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. တေန စ သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ အန္တေဝါသိကာ ပုရတော ပုရတော ဂန္တွာ ထေရာနံ သေနာသနေသု အဂ္ဂဟိတေသွေဝ ‘‘ဣဒံ သေနာသနံ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယဿ၊ ဣဒံ အာစရိယဿ၊ ဣဒံ အမှာကမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ သေနာသနာနိ ပလိဗုန္ဓေန္တိ. ပစ္ဆာ အာဂတာ ထေရာ သေနာသနာနိ န လဘန္တိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရဿာပိ အန္တေဝါသိကာ ထေရဿ သေနာသနံ ပရိယေသန္တာ န လဘိံသု. ထေရော သေနာသနံ အလဘန္တော သတ္ထု သေနာသနဿ အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသဇ္ဇာယ စ စင်္ကမေန စ ရတ္တိံ ဝီတိနာမေသိ. သတ္ထာ ပစ္စူသသမယေ နိက္ခမိတွာ ဥက္ကာသိ၊ ထေရောပိ ဥက္ကာသိ. ‘‘ကော ဧသော’’တိ? ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သာရိပုတ္တော’’တိ. ‘‘သာရိပုတ္တ၊ ဣမာယ ဝေလာယ ဣဓ ကိံ ကရောသီ’’တိ? ‘‘သော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ’’. သတ္ထာ ထေရဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣဒါနိ တာဝ မယိ ဇီဝန္တေယေဝ ဘိက္ခူ အညမညံ အဂါရဝါ အပတိဿာ ဝိဟရန္တိ၊ ပရိနိဗ္ဗုတေ ကိံ နု ခေါ ကရိဿန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တဿ ဓမ္မသံဝေဂေါ ဥဒပါဒိ.

သော ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ပုရတော ပုရတော ဂန္တွာ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ သေနာသနံ ပဋိဗာဟန္တီ’’တိ. ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ? တတော ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဂရဟိတွာ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဂ္ဂါသနံ အဂ္ဂေါဒကံ အဂ္ဂပိဏ္ဍံ အရဟတီ’’တိ? ဧကစ္စေ ‘‘ခတ္တိယကုလာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ အာဟံသု၊ ဧကစ္စေ ‘‘ဗြာဟ္မဏကုလာ၊ ဂဟပတိကုလာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ၊ အပရေ ‘‘ဝိနယဓရော၊ ဓမ္မကထိကော၊ ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ၊ ဒုတိယဿ၊ တတိယဿ၊ စတုတ္ထဿ ဈာနဿ လာဘီ’’တိ. အပရေ ‘‘သောတာပန္နော၊ သကဒါဂါမီ၊ အနာဂါမီ၊ အရဟာ၊ တေဝိဇ္ဇော၊ ဆဠဘိညော’’တိ အာဟံသု. ဧဝံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ အတ္တနော အတ္တနော ရုစိဝသေန အဂ္ဂါသနာဒိရဟာနံ ကထိတကာလေ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယှံ သာသနေ အဂ္ဂါသနာဒီနိ ပတွာ ခတ္တိယကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ပမာဏံ၊ န ဗြာဟ္မဏကုလာ ပဗ္ဗဇိတော၊ န ဂဟပတိကုလာ ပဗ္ဗဇိတော၊ န ဝိနယဓရော၊ န သုတ္တန္တိကော၊ န အာဘိဓမ္မိကော၊ န ပဌမဇ္ဈာနာဒိလာဘိနော၊ န သောတာပန္နာဒယော ပမာဏံ၊ အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမသ္မိံ သာသနေ ယထာဝုဍ္ဎံ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ၊ အဂ္ဂါသနံ အဂ္ဂေါဒကံ အဂ္ဂပိဏ္ဍော လဒ္ဓဗ္ဗော. ဣဒမေတ္ထ ပမာဏံ. တသ္မာ ဝုဍ္ဎတရော ဘိက္ခု ဧတေသံ အနုစ္ဆဝိကော. ဣဒါနိ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တော မယှံ အဂ္ဂသာဝကော အနုဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တကော မမာနန္တရံ သေနာသနံ လဒ္ဓုံ အရဟတိ၊ သော ဣမံ ရတ္တိံ သေနာသနံ အလဘန္တော ရုက္ခမူလေ ဝီတိနာမေသိ၊ တုမှေ ဣဒါနေဝ ဧဝံ အဂါရဝါ အပတိဿာ၊ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ကိန္တိ ကတွာ ဝိဟရိဿထာ’’တိ. အထ နေသံ ဩဝါဒဒါနတ္ထာယ ‘‘ပုဗ္ဗေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိရစ္ဆာနဂတာပိ ‘န ခေါ ပနေတံ အမှာကံ ပတိရူပံ၊ ယံ မယံ အညမညံ အဂါရဝါ အပတိဿာ အသဘာဂဝုတ္တိနော ဝိဟရေယျာမ၊ အမှေသု မဟလ္လကတရံ ဇာနိတွာ တဿ အဘိဝါဒနာဒီနိ ကရိဿာမာ’တိ သာဓုကံ ဝီမံသိတွာ ‘အယံ နော မဟလ္လကော’တိ ဉတွာ တဿ အဘိဝါဒနာဒီနိ ကတွာ ဒေဝပထံ ပူရယမာနာ ဂတာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဧကံ မဟာနိဂြောဓံ ဥပနိဿာယ တယော သဟာယာ ဝိဟရိံသု – တိတ္တိရော၊ မက္ကဋော၊ ဟတ္ထီတိ. တေ အညမညံ အဂါရဝါ အပတိဿာ အသဘာဂဝုတ္တိနော အဟေသုံ. အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ ‘‘န ယုတ္တံ အမှာကံ ဧဝံ ဝိဟရိတုံ၊ ယံနူန မယံ ယော နော မဟလ္လကတရော၊ တဿ အဘိဝါဒနာဒီနိ ကရောန္တာ ဝိဟရေယျာမာ’’တိ. ‘‘ကော ပန နော မဟလ္လကတရော’’တိ စိန္တေန္တာ ဧကဒိဝသံ ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ တယောပိ ဇနာ နိဂြောဓမူလေ နိသီဒိတွာ တိတ္တိရော စ မက္ကဋော စ ဟတ္ထိံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘သမ္မ ဟတ္ထိ၊ တွံ ဣမံ နိဂြောဓရုက္ခံ ကီဝပ္ပမာဏကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇာနာသီ’’တိ? သော အာဟ ‘‘သမ္မာ၊ အဟံ တရုဏပေါတကကာလေ ဣမံ နိဂြောဓဂစ္ဆံ အန္တရသတ္ထီသု ကတွာ ဂစ္ဆာမိ၊ အဝတ္ထရိတွာ ဌိတကာလေ စ ပန မေ ဧတဿ အဂ္ဂသာခါ နာဘိံ ဃဋ္ဋေတိ၊ ဧဝါဟံ ဣမံ ဂစ္ဆကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇာနာမီ’’တိ ပုန ဥဘောပိ ဇနာ ပုရိမနယေနေဝ မက္ကဋံ ပုစ္ဆိံသု. သော အာဟ ‘‘အဟံ သမ္မာ မက္ကဋစ္ဆာပကော သမာနော ဘူမိယံ နိသီဒိတွာ ဂီဝံ အနုက္ခိပိတွာဝ ဣမဿ နိဂြောဓပေါတကဿ အဂ္ဂင်္ကုရေ ခါဒါမိ၊ ဧဝါဟံ ဣမံ ခုဒ္ဒကကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇာနာမီ’’တိ. အထ ဣတရေ ဥဘောပိ ပုရိမနယေနေဝ တိတ္တိရံ ပုစ္ဆိံသု. သော အာဟ ‘‘သမ္မာ၊ ပုဗ္ဗေ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ မဟာနိဂြောဓရုက္ခော အဟောသိ၊ အဟံ တဿ ဖလာနိ ခါဒိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝစ္စံ ပါတေသိံ၊ တတော ဧသ ရုက္ခော ဇာတော၊ ဧဝါဟံ ဣမံ အဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇာနာမိ၊ တသ္မာ အဟံ တုမှေဟိ ဇာတိယာ မဟလ္လကတရော’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ မက္ကဋော စ ဟတ္ထီ စ တိတ္တိရပဏ္ဍိတံ အာဟံသု ‘‘သမ္မ၊ တွံ အမှေဟိ မဟလ္လကတရော၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ မယံ တဝ သက္ကာရဂရုကာရမာနနဝန္ဒနပူဇနာနိ စေဝ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မာနိ စ ကရိဿာမ၊ ဩဝါဒေ စ တေ ဌဿာမ၊ တွံ ပန ဣတော ပဋ္ဌာယ အမှာကံ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ဒဒေယျာသီ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ တိတ္တိရော တေသံ ဩဝါဒံ အဒါသိ၊ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ၊ သယမ္ပိ သီလာနိ သမာဒိယိ. တေ တယောပိ ဇနာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာယ အညမညံ သဂါရဝါ သပ္ပတိဿာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဟုတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ဒေဝလောကပရာယဏာ အဟေသုံ. တေသံ တိဏ္ဏံ သမာဒါနံ တိတ္တိရိယံ ဗြဟ္မစရိယံ နာမ အဟောသိ.

တေ ဟိ နာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိရစ္ဆာနဂတာ အညမညံ သဂါရဝါ သပ္ပတိဿာ ဝိဟရိံသု၊ တုမှေ ဧဝံ သွာခါတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသ္မာ အညမညံ အဂါရဝါ အပတိဿာ ဝိဟရထ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှာကံ ယထာဝုဍ္ဎံ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ၊ ယထာဝုဍ္ဎံ အဂ္ဂါသနံ အဂ္ဂေါဒကံ အဂ္ဂပိဏ္ဍံ၊ န ဣတော ပဋ္ဌာယ စ နဝကတရေန ဝုဍ္ဎတရော သေနာသနေန ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော၊ ယော ပဋိဗာဟေယျ၊ အာပတ္တိဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၇. ‘‘ယေ ဝုဍ္ဎမပစာယန္တိ၊ နရာ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ၊

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ၊ သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတီ’’တိ.

တတ္ထ ယေ ဝုဍ္ဎမပစာယန္တီတိ ဇာတိဝုဍ္ဎော၊ ဝယောဝုဍ္ဎော၊ ဂုဏဝုဍ္ဎောတိ တယော ဝုဍ္ဎာ. တေသု ဇာတိသမ္ပန္နော ဇာတိဝုဍ္ဎော နာမ၊ ဝယေ ဌိတော ဝယောဝုဍ္ဎော နာမ၊ ဂုဏသမ္ပန္နော ဂုဏဝုဍ္ဎော နာမ. တေသု ဂုဏသမ္ပန္နော ဝယောဝုဍ္ဎော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ‘‘ဝုဍ္ဎော’’တိ အဓိပ္ပေတော. အပစာယန္တီတိ ဇေဋ္ဌာပစာယိကကမ္မေန ပူဇေန္တိ. ဓမ္မဿ ကောဝိဒါတိ ဇေဋ္ဌာပစာယနဓမ္မဿ ကောဝိဒါ ကုသလာ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. ပါသံသာတိ ပသံသာရဟာ. သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတီတိ သမ္ပရေတဗ္ဗေ ဣမံ လောကံ ဟိတွာ ဂန္တဗ္ဗေ ပရလောကေပိ တေသံ သုဂတိယေဝ ဟောတီတိ. အယံ ပနေတ္ထ ပိဏ္ဍတ္ထော – ဘိက္ခဝေ၊ ခတ္တိယာ ဝါ ဟောန္တု ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဝေဿာ ဝါ သုဒ္ဒါ ဝါ ဂဟဋ္ဌာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတာ ဝါ၊ ယေ ကေစိ သတ္တာ ဇေဋ္ဌာပစိတိကမ္မေ ဆေကာ ကုသလာ ဂုဏသမ္ပန္နာနံ ဝယောဝုဍ္ဎာနံ အပစိတိံ ကရောန္တိ၊ တေ ဣမသ္မိဉ္စ အတ္တဘာဝေ ဇေဋ္ဌာပစိတိကာရကာတိ ပသံသံ ဝဏ္ဏနံ ထောမနံ လဘန္တိ၊ ကာယဿ စ ဘေဒါ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ.

ဧဝံ သတ္ထာ ဇေဋ္ဌာပစိတိကမ္မဿ ဂုဏံ ကထေတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဟတ္ထိနာဂေါ မောဂ္ဂလ္လာနော အဟောသိ၊ မက္ကဋော သာရိပုတ္တော၊ တိတ္တိရပဏ္ဍိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

တိတ္တိရဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၃၈] ၈. ဗကဇာတကဝဏ္ဏနာ

နာစ္စန္တံ နိကတိပ္ပညောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော စီဝရဝဍ္ဎကံ ဘိက္ခု အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကော ကိရ ဇေတဝနဝါသိကော ဘိက္ခု ယံကိဉ္စိ စီဝရေ ကတ္တဗ္ဗံ ဆေဒနဃဋ္ဋနဝိစာရဏသိဗ္ဗနာဒိကံ ကမ္မံ၊ တတ္ထ သုကုသလော. သော တာယ ကုသလတာယ စီဝရံ ဝဍ္ဎေတိ၊ တသ္မာ ‘‘စီဝရဝဍ္ဎကော’’ တွေဝ ပညာယိတ္ထ. ကိံ ပနေသ ကရောတီတိ? ဇိဏ္ဏပိလောတိကာသု ဟတ္ထကမ္မံ ဒဿေတွာ သုဖဿိကံ မနာပံ စီဝရံ ကတွာ ရဇနပရိယောသာနေ ပိဋ္ဌောဒကေန ရဇိတွာ သင်္ခေန ဃံသိတွာ ဥဇ္ဇလံ မနုညံ ကတွာ နိက္ခိပတိ. စီဝရကမ္မံ ကာတုံ အဇာနန္တာ ဘိက္ခူ အဟတေ သာဋကေ ဂဟေတွာ တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ‘‘မယံ စီဝရံ ကာတုံ န ဇာနာမ၊ စီဝရံ နော ကတွာ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ. သော ‘‘စီဝရံ အာဝုသော ကရိယမာနံ စိရေန နိဋ္ဌာတိ၊ မယာ ကတစီဝရမေဝ အတ္ထိ၊ ဣမေ သာဋကေ ဌပေတွာ တံ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ နီဟရိတွာ ဒဿေတိ. တေ တဿ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိမေဝ ဒိသွာ အန္တရံ အဇာနန္တာ ‘‘ထိရ’’န္တိ သညာယ အဟတသာဋကေ စီဝရဝဍ္ဎကဿ ဒတွာ တံ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တံ တေဟိ ထောကံ ကိလိဋ္ဌကာလေ ဥဏှောဒကေန ဓောဝိယမာနံ အတ္တနော ပကတိံ ဒဿေတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဇိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ပညာယတိ၊ တေ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟောန္တိ. ဧဝံ အာဂတာဂတေ ပိလောတိကာဟိ ဝဉ္စေန္တော သော ဘိက္ခု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော ဇာတော.

ယထာ စေသ ဇေတဝနေ၊ တထာ အညတရသ္မိံ ဂါမကေပိ ဧကော စီဝရဝဍ္ဎကော လောကံ ဝဉ္စေတိ. တဿ သမ္ဘတ္တာ ဘိက္ခူ ‘‘ဘန္တေ၊ ဇေတဝနေ ကိရ ဧကော စီဝရဝဍ္ဎကော ဧဝံ လောကံ ဝဉ္စေတီ’’တိ အာရောစေသုံ. အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘ဟန္ဒာဟံ၊ တံ နဂရဝါသိကံ ဝဉ္စေမီ’’တိ ပိလောတိကစီဝရံ အတိမနာပံ ကတွာ သုရတ္တံ ရဇိတွာ တံ ပါရုပိတွာ ဇေတဝနံ အဂမာသိ. ဣတရော တံ ဒိသွာဝ လောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ စီဝရံ တုမှေဟိ ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမာဝုသော’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ စီဝရံ မယှံ ဒေထ၊ တုမှေ အညံ လဘိဿထာ’’တိ? ‘‘အာဝုသော၊ မယံ ဂါမဝါသိကာ ဒုလ္လဘပစ္စယာ၊ ဣမာဟံ တုယှံ ဒတွာ အတ္တနာ ကိံ ပါရုပိဿာမီ’’တိ? ‘‘ဘန္တေ၊ မမ သန္တိကေ အဟတသာဋကာ အတ္ထိ၊ တေ ဂဟေတွာ တုမှာကံ စီဝရံ ကရောထာ’’တိ. ‘‘အာဝုသော၊ မယာ ဧတ္ထ ဟတ္ထကမ္မံ ဒဿိတံ၊ တယိ ပန ဧဝံ ဝဒန္တေ ကိံ သက္ကာ ကာတုံ၊ ဂဏှာဟိ န’’န္တိ တဿ ပိလောတိကစီဝရံ ဒတွာ အဟတသာဋကေ အာဒါယ တံ ဝဉ္စေတွာ ပက္ကာမိ. ဇေတဝနဝါသိကောပိ တံ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ကတိပါဟစ္စယေန ဥဏှောဒကေန ဓောဝန္တော ဇိဏ္ဏပိလောတိကဘာဝံ ဒိသွာ လဇ္ဇိတော ‘‘ဂါမဝါသိစီဝရဝဍ္ဎကေန ကိရ ဇေတဝနဝါသိကော ဝဉ္စိတော’’တိ တဿ ဝဉ္စိတဘာဝေါ သံဃမဇ္ဈေ ပါကဋော ဇာတော.

အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ တံ ကထံ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇေတဝနဝါသီ စီဝရဝဍ္ဎကော ဣဒါနေဝ အညေ ဝဉ္စေတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝဉ္စေသိယေဝ. န ဂါမဝါသိကေနာပိ ဣဒါနေဝ ဧသ ဇေတဝနဝါသီ စီဝရဝဍ္ဎကော ဝဉ္စိတော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဝဉ္စိတောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဧကသ္မိံ အရညာယတနေ ဗောဓိသတ္တော အညတရံ ပဒုမသရံ နိဿာယ ဌိတေ ဝရဏရုက္ခေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဒါ အညတရသ္မိံ နာတိမဟန္တေ သရေ နိဒါဃသမယေ ဥဒကံ မန္ဒံ အဟောသိ၊ ဗဟူ စေတ္ထ မစ္ဆာ ဟောန္တိ. အထေကော ဗကော တေ မစ္ဆေ ဒိသွာ ‘‘ဧကေန ဥပါယေန ဣမေ မစ္ဆေ ဝဉ္စေတွာ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ဥဒကပရိယန္တေ စိန္တေန္တော နိသီဒိ. အထ နံ မစ္ဆာ ဒိသွာ ‘‘ကိံ၊ အယျ၊ စိန္တေန္တော နိသိန္နောသီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘တုမှာကံ စိန္တေန္တော နိသိန္နောမှီ’’တိ. ‘‘ကိံ အမှာကံ စိန္တေသိ၊ အယျာ’’တိ? ‘‘‘ဣမသ္မိံ သရေ ဥဒကံ ပရိတ္တံ၊ ဂေါစရော မန္ဒော၊ နိဒါဃော စ မဟန္တော၊ ဣဒါနိမေ မစ္ဆာ ကိံ နာမ ကရိဿန္တီ’တိ တုမှာကံ စိန္တေန္တော နိသိန္နောမှီ’’တိ. ‘‘အထ ကိံ ကရောမ၊ အယျာ’’တိ? ‘‘တုမှေ သစေ မယှံ ဝစနံ ကရေယျာထ၊ အဟံ ဝေါ ဧကေကံ မုခတုဏ္ဍကေန ဂဟေတွာ ဧကံ ပဉ္စဝဏ္ဏပဒုမသဉ္ဆန္နံ မဟာသရံ နေတွာ ဝိဿဇ္ဇေယျ’’န္တိ. ‘‘အယျ၊ ပဌမကပ္ပိကတော ပဋ္ဌာယ မစ္ဆာနံ စိန္တနကဗကော နာမ နတ္ထိ၊ တွံ အမှေသု ဧကေကံ ခါဒိတုကာမောသီ’’တိ. ‘‘နာဟံ တုမှေ မယှံ သဒ္ဒဟန္တေ ခါဒိဿာမိ’’. ‘‘သစေ ပန သရဿ အတ္ထိဘာဝံ မယှံ န သဒ္ဒဟထ၊ ဧကံ မစ္ဆံ မယာ သဒ္ဓိံ သရံ ပဿိတုံ ပေသေထာ’’တိ. မစ္ဆာ တဿ သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘အယံ ဇလေပိ ထလေပိ သမတ္ထော’’တိ ဧကံ ကာဠမဟာမစ္ဆံ အဒံသု ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ. သော တံ ဂဟေတွာ နေတွာ သရေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗံ သရံ ဒဿေတွာ ပုန အာနေတွာ တေသံ မစ္ဆာနံ သန္တိကေ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သော တေသံ မစ္ဆာနံ သရဿ သမ္ပတ္တိံ ဝဏ္ဏေသိ. တေ တဿ ကထံ သုတွာ ဂန္တုကာမာ ဟုတွာ ‘‘သာဓု၊ အယျ၊ အမှေ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟံသု.

ဗကော ပဌမံ တံ ကာဠမဟာမစ္ဆမေဝ ဂဟေတွာ သရတီရံ နေတွာ သရံ ဒဿေတွာ သရတီရေ ဇာတေ ဝရဏရုက္ခေ နိလီယိတွာ တံ ဝိဋပန္တရေ ပက္ခိပိတွာ တုဏ္ဍေန ဝိဇ္ဈန္တော ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ မံသံ ခါဒိတွာ ကဏ္ဋကေ ရုက္ခမူလေ ပါတေတွာ ပုန ဂန္တွာ ‘‘ဝိဿဋ္ဌော၊ မေ သော မစ္ဆော၊ အညော အာဂစ္ဆတူ’’တိ ဧတေနုပါယေန ဧကေကံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေ မစ္ဆေ ခါဒိတွာ ပုန အာဂတော ဧကံ မစ္ဆမ္ပိ နာဒ္ဒသ. ဧကော ပနေတ္ထ ကက္ကဋကော အဝသိဋ္ဌော. ဗကော တမ္ပိ ခါဒိတုကာမော ဟုတွာ ‘‘ဘော၊ ကက္ကဋက၊ မယာ သဗ္ဗေတေ မစ္ဆာ နေတွာ ပဒုမသဉ္ဆန္နေ မဟာသရေ ဝိဿဇ္ဇိတာ၊ ဧဟိ တမ္ပိ နေဿာမီ’’တိ. ‘‘မံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော ကထံ ဂဏှိဿသီ’’တိ? ‘‘ဍံသိတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. ‘‘တွံ ဧဝံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော မံ ပါတေဿသိ၊ နာဟံ တယာ သဒ္ဓိံ ဂမိဿာမီ’’တိ. ‘‘မာ ဘာယိ၊ အဟံ တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ. ကက္ကဋကော စိန္တေသိ ‘‘ဣမဿ မစ္ဆေ နေတွာ သရေ ဝိဿဇ္ဇနံ နာမ နတ္ထိ. သစေ ပန မံ သရေ ဝိဿဇ္ဇေဿတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဝိဿဇ္ဇေဿတိ၊ ဂီဝမဿ ဆိန္ဒိတွာ ဇီဝိတံ ဟရိဿာမီ’’တိ.

အထ နံ ဧဝမာဟ ‘‘သမ္မ ဗက၊ န ခေါ တွံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဟေတုံ သက္ခိဿသိ၊ အမှာကံ ပန ဂဟဏံ သုဂ္ဂဟဏံ၊ သစာဟံ အဠေဟိ တဝ ဂီဝံ ဂဟေတုံ လဘိဿာမိ၊ တဝ ဂီဝံ သုဂ္ဂဟိတံ ကတွာ တယာ သဒ္ဓိံ ဂမိဿာမီ’’တိ. သော တံ ‘‘ဝဉ္စေတုကာမော ဧသ မ’’န္တိ အဇာနန္တော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ကက္ကဋကော အတ္တနော အဠေဟိ ကမ္မာရသဏ္ဍာသေန ဝိယ တဿ ဂီဝံ သုဂ္ဂဟိတံ ကတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဂစ္ဆာ’’တိ အာဟ. သော တံ နေတွာ သရံ ဒဿေတွာ ဝရဏရုက္ခာဘိမုခေါ ပါယာသိ. ကက္ကဋကော အာဟ ‘‘မာတုလ၊ အယံ သရော ဧတ္တော၊ တွံ ပန ဣတော ကိံ နေသီ’’တိ? ဗကော ‘‘န တေ မာတုလော အဟံ၊ န ဘဂိနိပုတ္တောသိ ဝတ မေ တွ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘တွံ ‘ဧသ မံ ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရန္တော မယှံ ဒါသော’တိ သညံ ကရောသိ မညေ၊ ပဿေတံ ဝရဏရုက္ခဿ မူလေ ကဏ္ဋကရာသိံ၊ ယထာ မေ တေ သဗ္ဗေ မစ္ဆာ ခါဒိတာ၊ တမ္ပိ တထေဝ ခါဒိဿာမီ’’တိ အာဟ. ကက္ကဋကော ‘‘ဧတေ မစ္ဆာ အတ္တနော ဗာလတာယ တယာ ခါဒိတာ၊ အဟံ ပန တေ မံ ခါဒိတုံ န ဒဿာမိ၊ တညေဝ ပန ဝိနာသံ ပါပေဿာမိ. တွဉှိ ဗာလတာယ မယာ ဝဉ္စိတဘာဝံ န ဇာနာသိ၊ မရန္တာ ဥဘောပိ မရိဿာမ၊ အဟံ တေ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ဘူမိယံ ခိပိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ကမ္မာရသဏ္ဍာသေန ဝိယ အဠေဟိ တဿ ဂီဝံ နိပ္ပီဠေသိ. သော ဝိဝဋေန မုခေန အက္ခီဟိ အဿုနာ ပဂ္ဃရန္တေန မရဏဘယတဇ္ဇိတော ‘‘သာမိ၊ အဟံ တံ န ခါဒိဿာမိ၊ ဇီဝိတံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘ယဒိ ဧဝံ ဩတရိတွာ မံ သရသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ. သော နိဝတ္တိတွာ သရမေဝ ဩတရိတွာ ကက္ကဋကံ သရပရိယန္တေ ပင်္ကပိဋ္ဌေ ဌပေသိ၊ ကက္ကဋကော ကတ္တရိကာယ ကုမုဒနာဠံ ကပ္ပေန္တော ဝိယ တဿ ဂီဝံ ကပ္ပေတွာ ဥဒကံ ပါဝိသိ.

တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ဝရဏရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သာဓုကာရံ ဒဒမာနာ ဝနံ ဥန္နာဒယမာနာ မဓုရဿရေန ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၈. ‘‘နာစ္စန္တံ နိကတိပ္ပညော၊ နိကတျာ သုခမေဓတိ၊

အာရာဓေတိ နိကတိပ္ပညော၊ ဗကော ကက္ကဋကာမိဝါ’’တိ.

တတ္ထ နာစ္စန္တံ နိကတိပ္ပညော၊ နိကတျာ သုခမေဓတီတိ နိကတိ ဝုစ္စတိ ဝဉ္စနာ၊ နိကတိပ္ပညော ဝဉ္စနပညော ပုဂ္ဂလော တာယ နိကတျာ နိကတိယာ ဝဉ္စနာယ န အစ္စန္တံ သုခမေဓတိ၊ နိစ္စကာလေ သုခသ္မိံယေဝ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧကံသေန ပန ဝိနာသံ ပါပုဏာတိယေဝါတိ အတ္ထော. အာရာဓေတီတိ ပဋိလဘတိ. နိကတိပ္ပညောတိ ကေရာဋိကဘာဝံ သိက္ခိတပညော ပါပပုဂ္ဂလော အတ္တနာ ကတဿ ပါပဿ ဖလံ အာရာဓေတိ ပဋိလဘတိ ဝိန္ဒတီတိ အတ္ထော. ကထံ? ဗကော ကက္ကဋကာမိဝ၊ ယထာ ဗကော ကက္ကဋကာ ဂီဝစ္ဆေဒံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ ပါပပုဂ္ဂလော အတ္တနာ ကတပါပတော ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဝါ သမ္ပရာယေ ဝါ ဘယံ အာရာဓေတိ ပဋိလဘတီတိ ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တော မဟာသတ္တော ဝနံ ဥန္နာဒေန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဂါမဝါသိစီဝရဝဍ္ဎကေနေသ ဝဉ္စိတော၊ အတီတေပိ ဝဉ္စိတောယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သော ဗကော ဇေတဝနဝါသီ စီဝရဝဍ္ဎကော အဟောသိ၊ ကက္ကဋကော ဂါမဝါသီ စီဝရဝဍ္ဎကော၊ ရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဗကဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၃၉] ၉. နန္ဒဇာတကဝဏ္ဏနာ

မညေ သောဝဏ္ဏယော ရာသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ ဘိက္ခု သုဗ္ဗစော အဟောသိ ဝစနက္ခမော၊ ထေရဿ မဟန္တေနုဿာဟေန ဥပကာရံ ကရောတိ. အထေကံ သမယံ ထေရော သတ္ထာရံ အာပုစ္ဆိတွာ စာရိကံ စရန္တော ဒက္ခိဏာဂိရိဇနပဒံ အဂမာသိ. သော ဘိက္ခု တတ္ထ ဂတကာလေ မာနတ္ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ထေရဿ ဝစနံ န ကရောတိ ‘‘အာဝုသော၊ ဣဒံ နာမ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ထေရဿ ပဋိပက္ခော ဟောတိ. ထေရော တဿ အာသယံ န ဇာနာတိ. သော တတ္ထ စာရိကံ စရိတွာ ပုန ဇေတဝနံ အာဂတော. သော ဘိက္ခု ထေရဿ ဇေတဝနဝိဟာရံ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပုန တာဒိသောဝ ဇာတော. ထေရော တထာဂတဿ အာရောစေသိ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ ဧကော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဧကသ္မိံ ဌာနေ သတေန ကီတဒါသော ဝိယ ဟောတိ၊ ဧကသ္မိံ ဌာနေ မာနတ္ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ‘ဣဒံ နာမ ကရောဟီ’တိ ဝုတ္တေ ပဋိပက္ခော ဟောတီ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘နာယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ ဧဝံသီလော၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဧကံ ဌာနံ ဂတော သတေန ကီတဒါသော ဝိယ ဟောတိ. ဧကံ ဌာနံ ဂတော ပဋိပက္ခော ပဋိသတ္တု ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ကုဋုမ္ဗိယကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿေကော သဟာယကော ကုဋုမ္ဗိကော သယံ မဟလ္လကော၊ ဘရိယာ ပနဿ တရုဏီ. သာ တံ နိဿာယ ပုတ္တံ ပဋိလဘိ. သော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဣတ္ထီ တရုဏတ္တာ မမစ္စယေန ကဉ္စိဒေဝ ပုရိသံ ဂဟေတွာ ဣမံ ဓနံ ဝိနာသေယျ၊ ပုတ္တဿ မေ န ဒဒေယျ၊ ယံနူနာဟံ ဣမံ ဓနံ ပထဝိဂတံ ကရေယျ’’န္တိ ဃရေ နန္ဒံ နာမ ဒါသံ ဂဟေတွာ အရညံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ တံ ဓနံ နိဒဟိတွာ တဿ အာစိက္ခိတွာ ‘‘တာတ၊ နန္ဒ၊ ဣမံ ဓနံ မမစ္စယေန မယှံ ပုတ္တဿ အာစိက္ခေယျာသိ၊ မာ စ နံ ပရိစ္စဇသီ’’တိ ဩဝဒိတွာ ကာလမကာသိ.

ပုတ္တောပိဿ အနုက္ကမေန ဝယပ္ပတ္တော ဇာတော. အထ နံ မာတာ အာဟ – ‘‘တာတ၊ တဝ ပိတာ နန္ဒံ ဒါသံ ဂဟေတွာ ဓနံ နိဓေသိ၊ တံ အာဟရာပေတွာ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေဟီ’’တိ. သော ဧကဒိဝသံ နန္ဒံ အာဟ – ‘‘မာတုလ၊ အတ္ထိ ကိဉ္စိ မယှံ ပိတရာ ဓနံ နိဒဟိတ’’န္တိ. ‘‘အာမ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘ကုဟိံ တံ နိဒဟိတ’’န္တိ. ‘‘အရညေ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ နိဓိဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘ကဟံ မာတုလ၊ ဓန’’န္တိ အာဟ. နန္ဒော အာရုယှ ဓနမတ္ထကေ ဌတွာ ဓနံ နိဿာယ မာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘အရေ ဒါသိပုတ္တ စေဋက၊ ကုတော တေ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဓန’’န္တိ ကုမာရံ အက္ကောသတိ. ကုမာရော တဿ ဖရုသဝစနံ သုတွာ အသုဏန္တော ဝိယ ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆာမာ’’တိ တံ ဂဟေတွာ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုန ဒွေ တယော ဒိဝသေ အတိက္ကမိတွာ အဂမာသိ၊ နန္ဒော တထေဝ အက္ကောသတိ. ကုမာရော တေန သဒ္ဓိံ ဖရုသဝစနံ အဝတွာဝ နိဝတ္တိတွာ ‘‘အယံ ဒါသော ဣတော ပဋ္ဌာယ ‘ဓနံ အာစိက္ခိဿာမီ’တိ ဂစ္ဆတိ၊ ဂန္တွာ ပန မံ အက္ကောသတိ၊ တတ္ထ ကာရဏံ န ဇာနာမိ၊ အတ္ထိ ခေါ ပန မေ ပိတု သဟာယော ကုဋုမ္ဗိကော၊ တံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ တာတ၊ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိ.

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ယသ္မိံ တေ၊ တာတ၊ ဌာနေ ဌိတော နန္ဒော အက္ကောသတိ၊ တတ္ထေဝ တေ ပိတု သန္တကံ ဓနံ၊ တသ္မာ ယဒါ တေ နန္ဒော အက္ကောသတိ၊ တဒါ နံ ‘ဧဟိ ရေ ဒါသ၊ ကိံ အက္ကောသသီ’တိ အာကဍ္ဎိတွာ တံ ဌာနံ ဘိန္ဒိတွာ ကုလသန္တကံ ဓနံ နီဟရိတွာ ဒါသံ ဥက္ခိပါပေတွာ ဓနံ အာဟရာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉. ‘‘မညေ သောဝဏ္ဏယော ရာသိ၊ သောဝဏ္ဏမာလာ စ နန္ဒကော၊

ယတ္ထ ဒါသော အာမဇာတော၊ ဌိတော ထုလ္လာနိ ဂဇ္ဇတီ’’တိ.

တတ္ထ မညေတိ ဧဝံ အဟံ ဇာနာမိ. သောဝဏ္ဏယောတိ သုန္ဒရော ဝဏ္ဏော ဧတေသန္တိ သောဝဏ္ဏာနိ. ကာနိ တာနိ? ရဇတမဏိကဉ္စနပဝါဠာဒီနိ ရတနာနိ. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ သဗ္ဗာနေတာနိ ‘‘သုဝဏ္ဏာနီ’’တိ အဓိပ္ပေတာနိ၊ တေသံ ရာသိ သောဝဏ္ဏယော ရာသိ. သောဝဏ္ဏမာလာ စာတိ တုယှံ ပိတုသန္တကာ သုဝဏ္ဏမာလာ စ ဧတ္ထေဝါတိ မညာမိ. နန္ဒကော ယတ္ထ ဒါသောတိ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတော နန္ဒကော ဒါသော. အာမဇာတောတိ ‘‘အာမ၊ အဟံ ဝေါ ဒါသီ’’တိ ဧဝံ ဒါသဗျံ ဥပဂတာယ အာမဒါသိသင်္ခါတာယ ဒါသိယာ ပုတ္တော. ဌိတော ထုလ္လာနိ ဂဇ္ဇတီတိ ‘‘သော ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတော ထုလ္လာနိ ဖရုသဝစနာနိ ဝဒတိ၊ တတ္ထေဝ တေ ကုလသန္တကံ ဓနံ၊ ဧဝံ အဟံ တံ မညာမီ’’တိ ဗောဓိသတ္တော ကုမာရဿ ဓနဂ္ဂဟဏူပါယံ အာစိက္ခိ.

ကုမာရော ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဃရံ ဂန္တွာ နန္ဒံ အာဒါယ နိဓိဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ တံ ဓနံ အာဟရိတွာ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌိတော ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဇီဝိတပရိယောသာနေ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေပေသ ဧဝံသီလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ နန္ဒော သာရိပုတ္တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတကုဋုမ္ဗိကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

နန္ဒဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၄၀] ၁၀. ခဒိရင်္ဂါရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာမံ ပတာမိ နိရယန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အနာထပိဏ္ဍိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. အနာထပိဏ္ဍိကော ဟိ ဝိဟာရမေဝ အာရဗ္ဘ စတုပညာသကောဋိဓနံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပရိစ္စဇိတွာ ဝိကိရိတွာ ဌပေတွာ တီဏိ ရတနာနိ အညတ္ထ ရတနသညမေဝ အနုပ္ပါဒေတွာ သတ္ထရိ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တေ ဒေဝသိကံ တီဏိ မဟာဥပဋ္ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ. ပါတောဝ ဧကဝါရံ ဂစ္ဆတိ၊ ကတပါတရာသော ဧကဝါရံ၊ သာယနှေ ဧကဝါရံ. အညာနိပိ အန္တရန္တရုပဋ္ဌာနာနိ ဟောန္တိယေဝ. ဂစ္ဆန္တော စ ‘‘ကိံ နု ခေါ အာဒါယ အာဂတောတိ သာမဏေရာ ဝါ ဒဟရာ ဝါ ဟတ္ထမ္ပိ မေ ဩလောကေယျု’’န္တိ တုစ္ဆဟတ္ထော နာမ န ဂတပုဗ္ဗော. ပါတောဝ ဂစ္ဆန္တော ယာဂုံ ဂါဟာပေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ကတပါတရာသော သပ္ပိနဝနီတမဓုဖာဏိတာဒီနိပိ၊ သာယနှသမယေ ဂန္ဓမာလာဝတ္ထာဒိဟတ္ထောတိ. ဧဝံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိစ္စဇန္တဿ ပနဿ ပရိစ္စာဂေ ပမာဏံ နတ္ထိ.

ဗဟူ ဝေါဟာရူပဇီဝိနောပိဿ ဟတ္ထတော ပဏ္ဏေ အာရောပေတွာ အဋ္ဌာရသကောဋိသင်္ချံ ဓနံ ဣဏံ ဂဏှိံသု၊ တေ မဟာသေဋ္ဌိ န အာဟရာပေတိ. အညာ ပနဿ ကုလသန္တကာ အဋ္ဌာရသ ကောဋိယော နဒီတီရေ နိဒဟိတွာ ဌပိတာ အစိရဝတောဒကေန နဒီကူလေ ဘိန္နေ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌာ၊ တာ ယထာပိဟိတလဉ္ဆိ တာဝ လောဟစာဋိယော အဏ္ဍဝကုစ္ဆိယံ ပဝဋ္ဋန္တာ ဝိစရန္တိ. ဂေဟေ ပနဿ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ နိစ္စဘတ္တံ နိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. သေဋ္ဌိနော ဟိ ဂေဟံ ဘိက္ခုသံဃဿ စတုမဟာပထေ ခတပေါက္ခရဏိသဒိသံ၊ သဗ္ဗဘိက္ခူနံ မာတာပိတုဋ္ဌာနေ ဌိတံ. တေနဿ ဃရံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ ဂစ္ဆတိ၊ အသီတိမဟာထေရာပိ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. သေသဘိက္ခူနံ ပန ဂစ္ဆန္တာနဉ္စ အာဂစ္ဆန္တာနဉ္စ ပမာဏံ နတ္ထိ. တံ ပန ဃရံ သတ္တဘူမကံ သတ္တဒွါရကောဋ္ဌကပဋိမဏ္ဍိတံ၊ တဿ စတုတ္ထေ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ဧကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဒေဝတာ ဝသတိ၊ သာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဂေဟံ ပဝိသန္တေ အတ္တနော ဝိမာနေ ဌာတုံ န သက္ကောတိ၊ ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဩတရိတွာ ဘူမိယံ တိဋ္ဌတိ. အသီတိမဟာထေရေသုပိ အဝသေသတ္ထေရေသုပိ ပဝိသန္တေသု စ နိက္ခမန္တေသု စ တထေဝ ကရောတိ. သာ စိန္တေသိ ‘‘သမဏေ ဂေါတမေ စ သာဝကေသု စဿ ဣမံ ဂေဟံ ပဝိသန္တေသု မယှံ သုခံ နာမ နတ္ထိ၊ နိစ္စကာလံ ဩတရိတွာ ဩတရိတွာ ဘူမိယံ ဌာတုံ န သက္ခိဿာမိ. ယထာ ဣမေ ဧတံ ဃရံ န ပဝိသန္တိ၊ တထာ မယာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. အထေကဒိဝသံ သယနူပဂတဿေဝ မဟာကမ္မန္တိကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဩဘာသံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ စတုတ္ထဒွါရကောဋ္ဌကေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကသ္မာ အာဂတာသီ’’တိ? ‘‘ကိံ တုမှေ သေဋ္ဌိဿ ကိရိယံ န ပဿထ၊ အတ္တနော ပစ္ဆိမကာလံ အနောလောကေတွာ ဓနံ နီဟရိတွာ သမဏံ ဂေါတမံယေဝ ပူဇေတိ၊ နေဝ ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေတိ၊ န ကမ္မန္တေ ပဋ္ဌပေတိ၊ တုမှေ သေဋ္ဌိံ တထာ ဩဝဒထ၊ ယထာ အတ္တနော ကမ္မန္တံ ကရောတိ. ယထာ စ သမဏော ဂေါတမော သသာဝကော ဣမံ ဃရံ န ပဝိသတိ၊ တထာ ကရောထာ’’တိ. အထ နံ သော အာဟ ‘‘ဗာလဒေဝတေ၊ သေဋ္ဌိ ဓနံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော နိယျာနိကေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ သော သစေ မံ စူဠာယံ ဂဟေတွာ ဝိက္ကိဏိဿတိ၊ နေဝါဟံ ကိဉ္စိ ကထေဿာမိ၊ ဂစ္ဆ တွံ’’န္တိ. သာ ပုနေကဒိဝသံ သေဋ္ဌိနော ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တထေဝ ဩဝဒိ၊ သောပိ တံ ပုရိမနယေနေဝ တဇ္ဇေသိ. သေဋ္ဌိနာ ပန သဒ္ဓိံ ကထေတုံယေဝ န သက္ကောတိ.

သေဋ္ဌိနောပိ နိရန္တရံ ဒါနံ ဒေန္တဿ ဝေါဟာရေ အကရောန္တဿ အာယေ မန္ဒီဘူတေ ဓနံ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ. အထဿ အနုက္ကမေန ဒါလိဒ္ဒိယပ္ပတ္တဿ ပရိဘောဂသာဋကသယနဘောဇနာနိပိ ပုရာဏသဒိသာနိ န ဘဝိံသု. ဧဝံဘူတောပိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒေတိ၊ ပဏီတံ ပန ကတွာ ဒါတုံ န သက္ကောတိ. အထ နံ ဧကဒိဝသံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နံ သတ္ထာ ‘‘ဒီယတိ ပန တေ၊ ဂဟပတိ၊ ကုလေ ဒါန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘ဒီယတိ၊ ဘန္တေ၊ တဉ္စ ခေါ ကဏာဇကံ ဗိလင်္ဂဒုတိယ’’န္တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဂဟပတိ၊ ‘လူခံ ဒါနံ ဒေမီ’တိ မာ စိတ္တံ သင်္ကောစယိတ္ထ. စိတ္တသ္မိဉှိ ပဏီတေ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဒိန္နဒါနံ လူခံ နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? ဝိပါကမဟန္တတ္တာ’’တိ အာဟ. စိတ္တဉှိ ပဏီတံ ကာတုံ သက္ကောန္တဿ ဒါနံ လူခံ နာမ နတ္ထီတိ စေတံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

‘‘နတ္ထိ စိတ္တေ ပသန္နမှိ၊ အပ္ပကာ နာမ ဒက္ခိဏာ၊

တထာဂတေ ဝါ သမ္ဗုဒ္ဓေ၊ အထ ဝါ တဿ သာဝကေ. (ဝိ. ဝ. ၈၀၄)၊

‘‘န ကိရတ္ထိ အနောမဒဿိသု၊ ပါရိစရိယာ ဗုဒ္ဓေသု အပ္ပကာ၊

သုက္ခာယ အလောဏိကာယ စ၊ ပဿ ဖလံ ကုမ္မာသပိဏ္ဍိယာ’’တိ.

အပရမ္ပိ နံ အာဟ ‘‘ဂဟပတိ၊ တွံ တာဝ လူခံ ဒါနံ ဒဒမာနော အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဒေသိ၊ အဟံ ဝေလာမကာလေ သကလဇမ္ဗုဒီပံ ဥန္နင်္ဂလံ ကတွာ သတ္တ ရတနာနိ ဒဒမာနော ပဉ္စ မဟာနဒိယော ဧကောဃပုဏ္ဏံ ကတွာ ဝိယ စ မဟာဒါနံ ပဝတ္တယမာနော တိသရဏဂတံ ဝါ ပဉ္စသီလရက္ခနကံ ဝါ ကဉ္စိ နာလတ္ထံ၊ ဒက္ခိဏေယျပုဂ္ဂလာ နာမ ဧဝံ ဒုလ္လဘာ. တသ္မာ ‘လူခံ မေ ဒါန’န္တိ မာ စိတ္တံ သင်္ကောစယိတ္ထာ’’တိ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဝေလာမသုတ္တံ (အ. နိ. ၉.၂၀) ကထေသိ.

အထ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဣဿရကာလေ သေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ ကထေတုမ္ပိ အသက္ကောန္တီ ‘‘ဣဒါနာယံ ဒုဂ္ဂတတ္တာ မမ ဝစနံ ဂဏှိဿတီ’’တိ မညမာနာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဩဘာသံ ဖရိတွာ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. သေဋ္ဌိ တံ ဒိသွာ ‘‘ကော ဧသော’’တိ အာဟ. ‘‘အဟံ မဟာသေဋ္ဌိ စတုတ္ထဒွါရကောဋ္ဌကေ အဓိဝတ္ထာ၊ ဒေဝတာ’’တိ. ‘‘ကိမတ္ထမာဂတာသီ’’တိ? ‘‘တုယှံ ဩဝါဒံ ကထေတုကာမာ ဟုတွာ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ကထေဟီ’’တိ. မဟာသေဋ္ဌိ တွံ ပစ္ဆိမကာလံ န စိန္တေသိ၊ ပုတ္တဓီတရော န ဩလောကေသိ၊ သမဏဿ တေ ဂေါတမဿ သာသနေ ဗဟုံ ဓနံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ၊ သော တွံ အတိဝေလံ ဓနဝိဿဇ္ဇနေန ဝါ ဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မာနံ အကရဏေန ဝါ သမဏံ ဂေါတမံ နိဿာယ ဒုဂ္ဂတော ဇာတော၊ ဧဝံဘူတောပိ သမဏံ ဂေါတမံ န မုဉ္စသိ၊ အဇ္ဇပိ တေ သမဏာ ဃရံ ပဝိသန္တိယေဝ. ယံ တာဝ တေဟိ နီတံ၊ တံ န သက္ကာ ပစ္စာဟရာပေတုံ၊ ဂဟိတံ ဂဟိတမေဝ ဟောတု၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပန သယဉ္စ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ မာ ဂမိတ္ထ၊ သာဝကာနဉ္စဿ ဣမံ ဃရံ ပဝိသိတုံ မာ အဒါသိ၊ သမဏံ ဂေါတမံ နိဝတ္တိတွာပိ အနောလောကေန္တော အတ္တနော ဝေါဟာရေ စ ဝဏိဇ္ဇဉ္စ ကတွာ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေဟီ’’တိ. အထ နံ သော ဧဝမာဟ ‘‘အယံ တယာ မယှံ ဒါတဗ္ဗဩဝါဒေါ’’တိ. ‘‘အာမ၊ အယျာ’’တိ. တာဒိသာနံ ဒေဝတာနံ သတေနပိ သဟဿေနပိ သတသဟဿေနပိ အကမ္ပနီယော အဟံ ဒသဗလေန ကတော. မမ ဟိ သဒ္ဓါ သိနေရု ဝိယ အစလာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊ မယာ နိယျာနိကေ ရတနသာသနေ ဓနံ ဝိဿဇ္ဇိတံ၊ အယုတ္တံ တေ ကထိတံ၊ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဟာရော ဒိန္နော၊ ဧဝရူပါယ အနာစာရာယ ဒုဿီလာယ ကာဠကဏ္ဏိယာ သဒ္ဓိံ တယာ မမ ဧကဂေဟေ ဝသနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ သီဃံ မမ ဂေဟာ နိက္ခမိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆာတိ.

သာ သောတာပန္နဿ အရိယသာဝကဿ ဝစနံ သုတွာ ဌာတုံ အသက္ကောန္တီ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဒါရကေ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ နိက္ခမိ. နိက္ခမိတွာ စ ပန အညတ္ထ ဝသနဋ္ဌာနံ အလဘမာနာ ‘‘သေဋ္ဌိံ ခမာပေတွာ တတ္ထေဝ ဝသိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နဂရပရိဂ္ဂါဟကဒေဝပုတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ‘‘ကေနဋ္ဌေန အာဂတာသီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ သာမိ၊ အတ္တနော ဗာလတာယ အနုပဓာရေတွာ အနာထပိဏ္ဍိကေန သေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ ကထေသိံ၊ သော မံ ကုဇ္ဈိတွာ ဝသနဋ္ဌာနာ နိက္ကဍ္ဎိ၊ မံ သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ နေတွာ ခမာပေတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ မေ ဒေထာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တယာ သေဋ္ဌိ ဝုတ္တော’’တိ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ သင်္ဃုပဋ္ဌာနံ မာ ကရိ၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဃရပ္ပဝေသနံ မာ အဒါသီ’’တိ ‘‘ဧဝံ မေ ဝုတ္တော၊ သာမီ’’တိ. အယုတ္တံ တယာ ဝုတ္တံ၊ သာသနေ ပဟာရော ဒိန္နော၊ ‘‘အဟံ တံ အာဒါယ သေဋ္ဌိနော သန္တိကံ ဂန္တုံ န ဥဿဟာမီ’’တိ. သာ တဿ သန္တိကာ သင်္ဂဟံ အလဘိတွာ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ သန္တိကံ အဂမာသိ.

တေဟိပိ တထေဝ ပဋိက္ခိတ္တာ သက္ကံ ဒေဝရာဇံ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘အဟံ၊ ဒေဝ၊ ဝသနဋ္ဌာနံ အလဘမာနာ ဒါရကေ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အနာထာ ဝိစရာမိ၊ တုမှာကံ သိရိယာ မယှံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒါပေထာ’’တိ သုဋ္ဌုတရံ ယာစိ. သောပိ နံ အာဟ ‘‘တယာ အယုတ္တံ ကတံ၊ ဇိနသာသနေ ပဟာရော ဒိန္နော၊ အဟမ္ပိ တံ နိဿာယ သေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ န သက္ကောမိ၊ ဧကံ ပန တေ သေဋ္ဌိဿ ခမနူပါယံ ကထေဿာမီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝ၊ ကထေဟီ’’တိ. မဟာသေဋ္ဌိဿ ဟတ္ထတော မနုဿေဟိ ပဏ္ဏေ အာရောပေတွာ အဋ္ဌာရသကောဋိသင်္ချံ ဓနံ ဂဟိတံ အတ္ထိ၊ တွံ တဿ အာယုတ္တကဝေသံ ဂဟေတွာ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာ တာနိ ပဏ္ဏာနိ အာဒါယ ကတိပယေဟိ ယက္ခတရုဏေဟိ ပရိဝါရိတာ ဧကေန ဟတ္ထေန ပဏ္ဏံ၊ ဧကေန လေခနိံ ဂဟေတွာ တေသံ ဂေဟံ ဂန္တွာ ဂေဟမဇ္ဈေ ဌိတာ အတ္တနော ယက္ခာနုဘာဝေန တေ ဥတ္တာသေတွာ ‘‘ဣဒံ တုမှာကံ ဣဏပဏ္ဏံ၊ အမှာကံ သေဋ္ဌိ အတ္တနော ဣဿရကာလေ တုမှေ န ကိဉ္စိ အာဟ၊ ဣဒါနိ ဒုဂ္ဂတော ဇာတော၊ တုမှေဟိ ဂဟိတကဟာပဏာနိ ဒေထာ’’တိ အတ္တနော ယက္ခာနုဘာဝံ ဒဿေတွာ သဗ္ဗာပိ တာ အဋ္ဌာရသ ဟိရညကောဋိယော သာဓေတွာ သေဋ္ဌိဿ တုစ္ဆကောဋ္ဌကေ ပူရေတွာ အညံ အစိရဝတိနဒီတီရေ နိဒဟိတံ ဓနံ နဒီကူလေ ဘိန္နေ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌံ အတ္ထိ၊ တမ္ပိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန အာဟရိတွာ တုစ္ဆကောဋ္ဌကေ ပူရေတွာ၊ အညမ္ပိ အသုကဋ္ဌာနေ နာမ အဿာမိကံ အဋ္ဌာရသကောဋိမတ္တမေဝ ဓနံ အတ္ထိ၊ တမ္ပိ အာဟရိတွာ တုစ္ဆကောဋ္ဌကေ ပူရေဟိ၊ ဣမာဟိ စတုပညာသကောဋီဟိ ဣမံ တုစ္ဆကောဋ္ဌကပူရကံ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာ မဟာသေဋ္ဌိံ ခမာပေဟီတိ.

သာ ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗံ ဓနံ အာဟရိတွာ ကောဋ္ဌကေ ပူရေတွာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ သေဋ္ဌိဿ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဩဘာသံ ဖရိတွာ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. ‘‘ကော ဧသော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ တေ မဟာသေဋ္ဌိ စတုတ္ထဒွါရကောဋ္ဌကေ အဓိဝတ္ထာ အန္ဓဗာလဒေဝတာ၊ မယာ မဟာမောဟမူဠှာယ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အဇာနိတွာ ပုရိမေသု ဒိဝသေသု တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထိတံ အတ္ထိ၊ တံ မေ ဒေါသံ ခမထ. သက္ကဿ ဟိ မေ ဒေဝရာဇဿ ဝစနေန တုမှာကံ ဣဏံ သောဓေတွာ အဋ္ဌာရသ ကောဋိယော၊ သမုဒ္ဒံ ဂတာ အဋ္ဌာရသ ကောဋိယော၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ အဿာမိကဓနဿ အဋ္ဌာရသ ကောဋိယောတိ စတုပဏ္ဏာသ ကောဋိယော အာဟရိတွာ တုစ္ဆကောဋ္ဌကပူရဏေန ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတံ၊ ဇေတဝနဝိဟာရံ အာရဗ္ဘ ပရိက္ခယံ ဂတဓနံ သဗ္ဗံ သမ္ပိဏ္ဍိတံ၊ ဝသနဋ္ဌာနံ အလဘမာနာ ကိလမာမိ၊ မယာ အညာဏတာယ ကထိတံ မနသိ အကတွာ ခမထ မဟာသေဋ္ဌီ’’တိ အာဟ.

အနာထပိဏ္ဍိကော တဿာ ဝစနံ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဒေဝတာ ‘ဒဏ္ဍကမ္မဉ္စ မေ ကတ’န္တိ ဝဒတိ၊ အတ္တနော စ ဒေါသံ ပဋိဇာနာတိ၊ သတ္ထာ ဣမံ ဝိနေတွာ အတ္တနော ဂုဏေ ဇာနာပေဿတိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ နံ ဒဿေဿာမီ’’တိ. အထ နံ အာဟ ‘‘အမ္မ၊ ဒေဝတေ၊ သစေသိ မံ ခမာပေတုကာမာ၊ သတ္ထု သန္တိကေ မံ ခမာပေဟီ’’တိ. သာဓု ဧဝံ ကရိဿာမိ၊ ‘‘သတ္ထု ပန မံ သန္တိကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ ပါတောဝ တံ ဂဟေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ တာယ ကတကမ္မံ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ အာရောစေသိ. သတ္ထာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ ပါပပုဂ္ဂလောပိ ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတိ၊ တာဝ ဘဒြာနိ ပဿတိ. ယဒါ ပနဿ ပါပံ ပစ္စတိ၊ တဒါ ပါပမေဝ ပဿတိ. ဘဒြပုဂ္ဂလောပိ ယာဝ ဘဒြံ န ပစ္စတိ၊ တာဝ ပါပါနိ ပဿတိ. ယဒါ ပနဿ ဘဒြံ ပစ္စတိ၊ တဒါ ဘဒြမေဝ ပဿတီ’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဓမ္မပဒေ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘ပါပေါပိ ပဿတီ ဘဒြံ၊ ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတိ၊

ယဒါ စ ပစ္စတီ ပါပံ၊ အထ ပါပေါ ပါပါနိ ပဿတိ.

‘‘ဘဒြောပိ ပဿတီ ပါပံ၊ ယာဝ ဘဒြံ န ပစ္စတိ၊

ယဒါ စ ပစ္စတီ ဘဒြံ၊ အထ ဘဒြော ဘဒြာနိ ပဿတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၁၉-၁၂၀)၊

ဣမာသဉ္စ ပန ဂါထာနံ ပရိယောသာနေ သာ ဒေဝတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သာ စက္ကင်္ကိတေသု သတ္ထု ပါဒေသု နိပတိတွာ ‘‘မယာ၊ ဘန္တေ၊ ရာဂရတ္တာယ ဒေါသပဒုဋ္ဌာယ မောဟမူဠှာယ အဝိဇ္ဇန္ဓာယ တုမှာကံ ဂုဏေ အဇာနန္တိယာ ပါပကံ ဝစနံ ဝုတ္တံ၊ တံ မေ ခမထာ’’တိ သတ္ထာရံ ခမာပေတွာ မဟာသေဋ္ဌိမ္ပိ ခမာပေသိ.

တသ္မိံ သမယေ အနာထပိဏ္ဍိကော သတ္ထု ပုရတော အတ္တနော ဂုဏံ ကထေသိ ‘‘ဘန္တေ၊ အယံ ဒေဝတာ ‘ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနာဒီနိ မာ ကရောဟီ’တိ ဝါရယမာနာပိ မံ ဝါရေတုံ နာသက္ခိ၊ ‘ဒါနံ န ဒါတဗ္ဗ’န္တိ ဣမာယ ဝါရိယမာနောပဟံ ဒါနံ အဒါသိမေဝ၊ နူန ဧသ၊ ဘန္တေ၊ မယှံ ဂုဏော’’တိ. သတ္ထာ ‘‘တွံ ခေါသိ ဂဟပတိ သောတာပန္နော အရိယသာဝကော အစလသဒ္ဓေါ ဝိသုဒ္ဓဒဿနော၊ တုယှံ ဣမာယ အပ္ပေသက္ခဒေဝတာယ ဝါရေန္တိယာ အဝါရိတဘာဝေါ န အစ္ဆရိယော. ယံ ပန ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ အပရိပက္ကဉာဏေ ဌိတာ ကာမာဝစရိဿရေန မာရေန အာကာသေ ဌတွာ ‘သစေ ဒါနံ ဒဿသိ၊ ဣမသ္မိံ နိရယေ ပစ္စိဿသီ’တိ အသီတိဟတ္ထဂမ္ဘီရံ အင်္ဂါရကာသုံ ဒဿေတွာ ‘မာ ဒါနံ အဒါသီ’တိ ဝါရိတာပိ ပဒုမကဏ္ဏိကာမဇ္ဈေ ဌတွာ ဒါနံ အဒံသု၊ ဣဒံ အစ္ဆရိယ’’န္တိ ဝတွာ အနာထပိဏ္ဍိကေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဿ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ သုခူပကရဏေဟိ ဒေဝကုမာရော ဝိယ သံဝဍ္ဎိယမာနော အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ သောဠသဝဿကာလေယေဝ သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော. သော ပိတု အစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနေ ဌတွာ စတူသု နဂရဒွါရေသု စတဿော ဒါနသာလာယော၊ မဇ္ဈေ နဂရဿ ဧကံ၊ အတ္တနော နိဝေသနဒွါရေ ဧကန္တိ ဆ ဒါနသာလာယော ကာရေတွာ မဟာဒါနံ ဒေတိ၊ သီလံ ရက္ခတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ.

အထေကဒိဝသံ ပါတရာသဝေလာယ ဗောဓိသတ္တဿ နာနဂ္ဂရသေ မနုညဘောဇနေ ဥပနီယမာနေ ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ သတ္တာဟစ္စယေန နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ ဘိက္ခာစာရဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘အဇ္ဇ မယာ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဿ ဂေဟဒွါရံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ အနောတတ္တဒဟေ မုခဓောဝနံ ကတွာ မနောသိလာတလေ ဌိတော နိဝါသေတွာ ဝိဇ္ဇုလတာသဒိသံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဣဒ္ဓိမယမတ္တိကာပတ္တံ အာဒါယ အာကာသေနာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဘတ္တေ ဥပနီတမတ္တေ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဒိသွာဝ အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ ပရိကမ္မကာရကံ ဩလောကေသိ. ‘‘ကိံ ကရောမိ၊ သာမီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘အယျဿ ပတ္တံ အာဟရထာ’’တိ အာဟ. တင်္ခဏညေဝ မာရော ပါပိမာ ဝိကမ္ပမာနော ဥဋ္ဌာယ ‘‘အယံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ အာဟာရံ လဘိ၊ အဇ္ဇ အလဘမာနော ဝိနဿိဿတိ၊ ဣမဉ္စ ဝိနာသေဿာမိ၊ သေဋ္ဌိနော စ ဒါနန္တရာယံ ကရိဿာမီ’’တိ တင်္ခဏညေဝ အာဂန္တွာ အန္တရဝတ္ထုမှိ အသီတိဟတ္ထမတ္တံ အင်္ဂါရကာသုံ နိမ္မိနိ. သာ ခဒိရင်္ဂါရပုဏ္ဏာ သမ္ပဇ္ဇလိတာ သဇောတိဘူတာ အဝီစိမဟာနိရယော ဝိယ ခါယိတ္ထ. တံ ပန မာပေတွာ သယံ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. ပတ္တာဟရဏတ္ထာယ ဂစ္ဆမာနော ပုရိသော တံ ဒိသွာ မဟာဘယပ္ပတ္တော နိဝတ္တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကိံ၊ တာတ၊ နိဝတ္တောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အယံ သာမိ အန္တရဝတ္ထုမှိ မဟတီ အင်္ဂါရကာသု သမ္ပဇ္ဇလိတာ သဇောတိဘူတာတိ. အထညော အထညောတိ ဧဝံ အာဂတာဂတာ သဗ္ဗေပိ ဘယပ္ပတ္တာ ဝေဂေန ပလာယိံသု.

ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ ဒါနန္တရာယံ ကာတုကာမော ဝသဝတ္တီ မာရော ဥယျုတ္တော ဘဝိဿတိ၊ န ခေါ ပန ဇာနာတိ မာရသတေန မာရသဟဿေနပိ မယှံ အကမ္ပိယဘာဝံ၊ အဇ္ဇ ဒါနိ မယှံ ဝါ မာရဿ ဝါ ဗလမဟန္တတံ၊ အာနုဘာဝမဟန္တတံ ဇာနိဿာမီ’’တိ တံ ယထာသဇ္ဇိတမေဝ ဘတ္တပါတိံ သယံ အာဒါယ ဂေဟာ နိက္ခမ္မ အင်္ဂါရကာသုတဋေ ဌတွာ အာကာသံ ဥလ္လောကေတွာ မာရံ ဒိသွာ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ အာဟ. ‘‘အဟံ၊ မာရော’’တိ. ‘‘အယံ အင်္ဂါရကာသု တယာ နိမ္မိတာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မယာ’’တိ. ‘‘ကိမတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘တဝ ဒါနဿ အန္တရာယကရဏတ္ထာယ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ စ ဇီဝိတနာသနတ္ထာယာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘နေဝ တေ အဟံ အတ္တနော ဒါနဿ အန္တရာယံ၊ န ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဇီဝိတန္တရာယံ ကာတုံ ဒဿာမိ၊ အဇ္ဇ ဒါနိ မယှံ ဝါ တုယှံ ဝါ ဗလမဟန္တတံ၊ အာနုဘာဝမဟန္တတံ ဇာနိဿာမီ’’တိ အင်္ဂါရကာသုတဋေ ဌတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ အဟံ ဣမိဿာ အင်္ဂါရကာသုယာ အဓောသီသော ပတမာနောပိ န နိဝတ္တိဿာမိ၊ ကေဝလံ တုမှေ မယာ ဒိန္နံ ဘောဇနံ ပဋိဂ္ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၀. ‘‘ကာမံ ပတာမိ နိရယံ၊ ဥဒ္ဓံပါဒေါ အဝံသိရော၊

နာနရိယံ ကရိဿာမိ၊ ဟန္ဒ ပိဏ္ဍံ ပဋိဂ္ဂဟာ’’တိ.

တတ္ထာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – ဘန္တေ၊ ပစ္စေကဝရဗုဒ္ဓ သစေပဟံ တုမှာကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေန္တော ဧကံသေနေဝ ဣမံ နိရယံ ဥဒ္ဓံပါဒေါ အဝံသိရော ဟုတွာ ပတာမိ၊ တထာပိ ယဒိဒံ အဒါနဉ္စ အသီလဉ္စ အရိယေဟိ အကတ္တဗ္ဗတ္တာ အနရိယေဟိ စ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘အနရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ‘‘န တံ အနရိယံ ကရိဿာမိ၊ ဟန္ဒ ဣမံ မယာ ဒီယမာနံ ပိဏ္ဍံ ပဋိဂ္ဂဟ ပဋိဂ္ဂဏှာဟီ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဟန္ဒာတိ ဝေါဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော.

ဧဝံ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တော ဒဠှသမာဒါနေန ဘတ္တပါတိံ ဂဟေတွာ အင်္ဂါရကာသုမတ္ထကေန ပက္ခန္တော၊ တာဝဒေဝ အသီတိဟတ္ထဂမ္ဘီရာယ အင်္ဂါရကာသုယာ တလတော ဥပရူပရိဇာတံ သတပတ္တပုပ္ဖိတံ ဧကံ မဟာပဒုမံ ဥဂ္ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပါဒေ သမ္ပဋိစ္ဆိ. တတော မဟာတုမ္ဗမတ္တာ ရေဏု ဥဂ္ဂန္တွာ မဟာသတ္တဿ မုဒ္ဓနိ ဌတွာ သကလသရီရံ သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏသမောကိဏ္ဏမိဝ အကာသိ. သော ပဒုမကဏ္ဏိကာယ ဌတွာ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သော တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ ပတ္တံ အာကာသေ ခိပိတွာ ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ သယမ္ပိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ နာနပ္ပကာရံ ဝလာဟကပန္တိံ မဒ္ဒမာနော ဝိယ ဟိမဝန္တမေဝ ဂတော. မာရောပိ ပရာဇိတော ဒေါမနဿံ ပတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတော. ဗောဓိသတ္တော ပန ပဒုမကဏ္ဏိကာယ ဌိတကောဝ မဟာဇနဿ ဒါနသီလသံဝဏ္ဏနေန ဓမ္မံ ဒေသေတွာ မဟာဇနေန ပရိဝုတော အတ္တနော နိဝေသနမေဝ ပဝိသိတွာ ယာဝဇီဝံ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ‘‘နယိဒံ၊ ဂဟပတိ၊ အစ္ဆရိယံ၊ ယံ တွံ ဧဝံ ဒဿနသမ္ပန္နော ဧတရဟိ ဒေဝတာယ န ကမ္ပိတော၊ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတေဟိ ကတမေဝ အစ္ဆရိယ’’န္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိ၊ မာရံ ပရာဇေတွာ ပဒုမကဏ္ဏိကာယ ဌတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပိဏ္ဍပါတဒါယကော ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ခဒိရင်္ဂါရဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.